Заданні да кантрольных работ па гістарычнай граматыцы для студэнтаў завочнага факультэта




старонка7/8
Дата канвертавання17.03.2016
Памер0.6 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8

Словы з рэдукаванымі Ы, И


у моцным становішчы

у слабым становішчы









Лагодьныи, сынъ, лютыи, мыти, крыю, ночии, ороужие, пи аница.


Заданне 7. Растлумачыць семантыку выдзеленых слоў у старажытнарускай мове. Ці сталі гэтыя словы здабыткам сучаснай беларускай мовы? Як змянілася іх значэнне гэтых слоў.
Коли иметь свиниа на бhлку лаяти, тогда безумныи уму научится (СДЗ). Будете работающе полку сномъ Ислевымъ, водоноси и древоноси (ПИ).

Варыянт 10
Заданне 1. Якім чынам у старабеларускай мове з′яўлялася запазычаная лексіка? Выявіць семантыку і мову-крыніцу запазычаных лексем. Ці захаваліся гэтыя запазычанні ў сучаснай беларускай мове,
Грамота, жолнеръ, вязень, министръ, сентябрь, бахматъ, стирта, клуня, ярлыкъ, ярчакъ.
Заданне 2. Устанавіць, на месцы якіх праславянскіх гукаў у словах старажытнарускай мовы ўзніклі выдзеленыя зычныя. Чым абумоўлены гэтыя змены? Да кожнага слова падабраць роднасную пару як доказ паходжання зычнага.
Пророчьство, прhображениіє, прhдътеча, т#жесть, нашь, оубожьство, вълшьба, испоущоу, клицати.
Узор выканання: наоучити – Ч узнік на месцы праславянскага *К перад галосным пярэднага рада И (І палаталізацыя) – наоука.
Заданне 3. Растлумачыць гістарычную прыроду чаргаванняў у старажытнарускай мове.
Вhньць – вhнъкъ, къто – чьто, обльстити – обльщоу, свhтъ –освhщение, страхъ – страшьно.
Узор выканання: cъвhтъсъвhщание. У стараславянскай мове гук Щ узнік на месцы праславянскага спалучэння *tj. У старажытнарускую мову слова съвhщание запазычана са стараславянскай мовы.
Заданне 4. Параўнаць старажытнарускія словы з іх адпаведнікамі ў сучаснай беларускай мове. Прасачыць лёс гука Л.
Дългыи, осьлъ, жилъ, вълкъ, палъка, пълнота.
Узор выканання: мhрилъмерыў – старажытнарускае спалучэнне ЛЪ змянілася на Ў у беларускай мове марфалагічным шляхам: формы тыпу мhрилъ па паходжанні – дзеепрыметнікі, па аналогіі з іншымі дзеепрыметнікавымі формамі з суфіксам -ВЪ, у якіх ВЪ змянілася на Ў па фанетычных заканамернасцях, і ў дзеепрыметніках на -ЛЪ на месцы –ЛЪ узнік Ў.
Заданне 5. Прасачыць гісторыю слоў. Узнавіць іх старажытнарускія формы. Указаць змяненні зычных пасля страты рэдукаваных Ъ, Ь.
Бранск, нёс, шкло, лесвіца, кожны.
Узор выканання: дзе – къде – рэдукаваны Ъ у слабым становішчы знік, спалучэнне КД спрасцілася ў Д, пазней у беларускай мове мяккi [Д'] змяніўся на [ДЗ'].
Заданне 6. Супаставіць словы сучаснай беларускай мовы з іх адпаведнікамі ў рускай і ўкраінскай мовах. Узнавіць старажытнарускія форма слоў. Прасачыць шляхі змянення h ва ўсходнеславянскіх мовах.
Сведка, дзед, сетка, лета, дзіця, река, месяц, снег.
Узор выканання: светруск. свет, укр. світ, старажытнаруск. свhтъ; Ђ ў беларускай і рускай мовах перайшло ў Е, ва ўкраінскай мовы змянілася на І.
Заданне 7. Растлумачыць семантыку выдзеленых слоў у старажытнарускай мове. Ці сталі гэтыя словы здабыткам сучаснай беларускай мовы? Як змянілася іх значэнне гэтых слоў.
А отъ печати намhстникомъ по три бhлки; а дьякомъ отъ писма отъ судные грамоты двh бhлки (КДП). На десную 60 ступеней есть домъ святыя Вероники, яже видh Христа потна, принесе обрусъ и отре всесвятое его лице (ПСМИ).

Варыянт 11
Заданне 1. Якім чынам у старабеларускай мове з′яўлялася запазычаная лексіка? Выявіць семантыку і мову-крыніцу запазычаных лексем. Ці захаваліся гэтыя запазычанні ў сучаснай беларускай мове,
Дефектъ, екзекуция, валечный, катехизисъ, кипарисъ, вонтпити, баранъ, шата, курсосъ, милта.
Заданне 2. Устанавіць, на месцы якіх праславянскіх гукаў у словах старажытнарускай мовы ўзніклі выдзеленыя зычныя. Чым абумоўлены гэтыя змены? Да кожнага слова падабраць роднасную пару як доказ паходжання зычнага.
Постижениіе, сhча, брожоу, съзьрцати, кън#жь, въпрошати, вождь, надhжа, положити.
Узор выканання: наоучити – Ч узнік на месцы праславянскага *К перад галосным пярэднага рада И (І палаталізацыя) – наоука.
Заданне 3. Растлумачыць гістарычную прыроду чаргаванняў у беларускай мове.
Страх – страшна, бег – бяжыць, навука – вучыць, нага – на назе, сухі – сушыць.
Узор выканання: cъвhтъсъвhщание. У стараславянскай мове гук Щ узнік на месцы праславянскага спалучэння *tj. У старажытнарускую мову слова съвhщание запазычана са стараславянскай мовы.
Заданне 4. Параўнаць старажытнарускія словы з іх адпаведнікамі ў сучаснай беларускай мове. Прасачыць лёс гука Л.
Козьлъ, минулъ, волъ, дългъ, тълстъ, робилъ.
Узор выканання: мhрилъмерыў – старажытнарускае спалучэнне ЛЪ змянілася на Ў у беларускай мове марфалагічным шляхам: формы тыпу мhрилъ па паходжанні – дзеепрыметнікі, па аналогіі з іншымі дзеепрыметнікавымі формамі з суфіксам -ВЪ, у якіх ВЪ змянілася на Ў па фанетычных заканамернасцях, і ў дзеепрыметніках на -ЛЪ на месцы –ЛЪ узнік Ў.
Заданне 5. Прасачыць гісторыю слоў. Узнавіць іх старажытнарускія формы. Указаць змяненні зычных пасля страты рэдукаваных Ъ, Ь.
Браслаў, шчаслівы, веснік, месца, баразна.
Узор выканання: дзе – къде – рэдукаваны Ъ у слабым становішчы знік, спалучэнне КД спрасцілася ў Д, пазней у беларускай мове мяккi [Д'] змяніўся на [ДЗ'].
Заданне 6. Супаставіць словы сучаснай беларускай мовы з іх адпаведнікамі ў рускай і ўкраінскай мовах. Узнавіць старажытнарускія форма слоў. Прасачыць шляхі змянення h ва ўсходнеславянскіх мовах.
Сена, мера, хлеб, дзвесце, шумець, звер, смех, седзячы.
Узор выканання: светруск. свет, укр. світ, старажытнаруск. свhтъ; Ђ ў беларускай і рускай мовах перайшло ў Е, ва ўкраінскай мовы змянілася на І.
Заданне 7. Растлумачыць семантыку выдзеленых слоў у старажытнарускай мове. Ці сталі гэтыя словы здабыткам сучаснай беларускай мовы? Як змянілася іх значэнне гэтых слоў.
Лохань съ рукомойникомъ, 2 водоноса, коробка (РИ). Володимеръ … нача ставити городы по Деснh и по Востри (ЛЛ).

За кормъ, и за вологу, и за мяса, и за рыбу 7 кунъ на неделю, 7 хлhбовъ, 7 убороковъ пшена, 7 луковъ овса на 4 кони (РП).



Варыянт 12
Заданне 1. Якім чынам у старабеларускай мове з′яўлялася запазычаная лексіка? Выявіць семантыку і мову-крыніцу запазычаных лексем. Ці захаваліся гэтыя запазычанні ў сучаснай беларускай мове,
Чаушъ, интересъ, лекция, крейда, труна, атаманъ, скитра, бадвей, салтанъ, копа.
Заданне 2. Устанавіць, на месцы якіх праславянскіх гукаў у словах старажытнарускай мовы ўзніклі выдзеленыя зычныя. Чым абумоўлены гэтыя змены? Да кожнага слова падабраць роднасную пару як доказ паходжання зычнага.
ПривАжоу, иночьство, искоушати, отьчьство, о грЂсЂ, испоущоу, клицати, вhчьнъ, слоуси.
Узор выканання: наоучити – Ч узнік на месцы праславянскага *К перад галосным пярэднага рада И (І палаталізацыя) – наоука.
Заданне 3. Перакласці з беларускай мовы на рускую. Растлумачыць фанетычныя адрозненні.
Асуджэнне, моц, адзіны, галоўны, палон.
Узор выканання: у руцэ – в руке – у//в – у беларускай мове старажытнарускае спалучэнне ВЪ у становішчы перад наступным зычным перайшло у У або Ў (пасля галосных); ц//к – у беларускай мове засталія сляды ІІ палаталізацыі: заднеязычны К перад h (які пазней змяніўся на Е) дыфтангічнага паходжання змяніўся на Ц, а потым Ц зацвярдзеў, у рускай мове адбылося выраўноўванне асноў па ўзору іншых склонавых форм, у якіх не было палаталізацыі.
Заданне 4. Параўнаўшы беларускія і старажытнарускія словы, устанавіць паходжанне Ў.
Праўда, маўчаць, кроў, лаўка, мінуў, Чарнігаў.
Узор выканання: воўквълкъ – старажытнарускі Л у спалучэнні з папярэднім Ъ у становішчы паміж зычнымі (*tъlt) у беларускай мове змяніўся на Ў.
Заданне 5. Прасачыць гісторыю слоў. Узнавіць іх старажытнарускія формы. Указаць змяненні зычных пасля страты рэдукаваных Ъ, Ь.
Сек, слаць, вусны, сэрца, паўтара.
Узор выканання: дзе – къде – рэдукаваны Ъ у слабым становішчы знік, спалучэнне КД спрасцілася ў Д, пазней у беларускай мове мяккi [Д'] змяніўся на [ДЗ'].
Заданне 6. Супаставіць словы сучаснай беларускай мовы з іх адпаведнікамі ў рускай і ўкраінскай мовах. Узнавіць старажытнарускія форма слоў. Прасачыць шляхі змянення h ва ўсходнеславянскіх мовах.
Табе, сабе, світаць, Мінск, мезенец, на вадзе, лета, месяц.
Узор выканання: светруск. свет, укр. світ, старажытнаруск. свhтъ; Ђ ў беларускай і рускай мовах перайшло ў Е, ва ўкраінскай мовы змянілася на І.
Заданне 7. Растлумачыць семантыку выдзеленых слоў у старажытнарускай мове. Ці сталі гэтыя словы здабыткам сучаснай беларускай мовы? Як змянілася іх значэнне гэтых слоў.
Едегhй приходилъ къ Москвh и стоялъ у города мhсяць (АЛ).

И утворихъ тя утварию и възложих обручи на руцh твои и гривну на выю твою (БГ).

И призвавъ повара и рhх ему приготовити вологу (СКБМ).

Варыянт 13
Заданне 1. Якім чынам у старабеларускай мове з′яўлялася запазычаная лексіка? Выявіць семантыку і мову-крыніцу запазычаных лексем. Ці захаваліся гэтыя запазычанні ў сучаснай беларускай мове,
Канторъ, коронация, чекати, усромити, аршынъ, гистория, пасха, вязень, милта, кохати.
Заданне 2. Падаць старажытнарускія формы. Перакласці на стараславянскую мову. Удакладніць пераклад па слоўніках. растлумачыць фанетычныя адрозненні паміж старажытнарускімі і стараславянскімі формамі.
Волас, галава, ягня, салома, мяжа, долата, далонь, мароз, дачка.
Узор выканання: парасяпорос" – прас# – поўнагалоснай форме старажытнарускай мовы адпавядае няпоўнагалосная форма стараславянскай мовы. Праславянская форма *porsę.
Заданне 3. Перакласці з беларускай мовы на рускую. Растлумачыць фанетычныя адрозненні.
У Рызе, сёмы, сяджу, ураджай, адраджэнне.
Узор выканання: у руцэ – в руке – у//в – у беларускай мове старажытнарускае спалучэнне ВЪ у становішчы перад наступным зычным перайшло у У або Ў (пасля галосных); ц//к – у беларускай мове засталія сляды ІІ палаталізацыі: заднеязычны К перад h (які пазней змяніўся на Е) дыфтангічнага паходжання змяніўся на Ц, а потым Ц зацвярдзеў, у рускай мове адбылося выраўноўванне асноў па ўзору іншых склонавых форм, у якіх не было палаталізацыі.
Заданне 4. Параўнаўшы беларускія і старажытнарускія словы, устанавіць паходжанне Ў і пачатковага У.
Поўны, увесь, сыноў, лоўка, роўны, стварыў.
Узор выканання: воўквълкъ – старажытнарускі Л у спалучэнні з папярэднім Ъ у становішчы паміж зычнымі (*tъlt) у беларускай мове змяніўся на Ў.
Заданне 5. Прасачыць гісторыю слоў. Узнавіць іх старажытнарускія формы. Указаць змяненні зычных пасля страты рэдукаваных Ъ, Ь.
Карысны, намеснік, масла, шклянка, вёз.
Узор выканання: дзе – къде – рэдукаваны Ъ у слабым становішчы знік, спалучэнне КД спрасцілася ў Д, пазней у беларускай мове мяккi [Д'] змяніўся на [ДЗ'].
Заданне 6. Узнавіць старажытнарускія формы слоў сучаснай беларускай мовы. Высветліць паходжанне О.
Жонка, бяроза, восень, возера, вясёлы, жоўты, мёртвы, пшонны.
Узор выканання: нічоганичего: Є пасля спрадвечна мяккіх шыпячых перад наступным цвёрдым зычным змянілася на О.
Заданне 7. Растлумачыць семантыку выдзеленых слоў у старажытнарускай мове. Ці сталі гэтыя словы здабыткам сучаснай беларускай мовы? Як змянілася іх значэнне гэтых слоў.
И до Москвы едучи, по всhмъ городамъ и по селамъ (ЖПА).

Подзоръ пришить круживо золотное плетеное съ городы, розшить по атласу алому или жаркому (ДПРЦ)




Варыянт 14
Заданне 1. Якім чынам у старабеларускай мове з′яўлялася запазычаная лексіка? Выявіць семантыку і мову-крыніцу запазычаных лексем. Ці захаваліся гэтыя запазычанні ў сучаснай беларускай мове,
Маестатъ, цегла, маршалокъ, кварталъ, вязень, мрозъ, ройтинникъ, килимъ, калека, штурмъ.
Заданне 2. Падаць старажытнарускія формы. Перакласці на стараславянскую мову. Удакладніць пераклад па слоўніках. Растлумачыць фанетычныя адрозненні паміж старажытнарускімі і стараславянскімі формамі.
Мароз, варочаць, колас, черап, калода, голад, нораў, ноч, юнак.
Узор выканання: парасяпорос" – прас# – поўнагалоснай форме старажытнарускай мовы адпавядае няпоўнагалосная форма стараславянскай мовы. Праславянская форма *porsę.
Заданне 3. Перакласці з беларускай мовы на рускую. Растлумачыць фанетычныя адрозненні.
Узнагарода, скарачэнне, крыю, папярэджанне, мыю.
Узор выканання: у руцэ – в руке – у//в – у беларускай мове старажытнарускае спалучэнне ВЪ у становішчы перад наступным зычным перайшло у У або Ў (пасля галосных); ц//к – у беларускай мове засталія сляды ІІ палаталізацыі: заднеязычны К перад h (які пазней змяніўся на Е) дыфтангічнага паходжання змяніўся на Ц, а потым Ц зацвярдзеў, у рускай мове адбылося выраўноўванне асноў па ўзору іншых склонавых форм, у якіх не было палаталізацыі.
Заданне 4. Параўнаўшы беларускія і старажытнарускія словы, устанавіць паходжанне Ў і пачатковага У.
Паліў, пайшоў, уздыхнуць, уніз, уздумаць, сталоў.

Узор выканання: воўквълкъ – старажытнарускі Л у спалучэнні з папярэднім Ъ у становішчы паміж зычнымі (*tъlt) у беларускай мове змяніўся на Ў.
Заданне 5. Прасачыць гісторыю слоў. Узнавіць іх старажытнарускія формы. Указаць змяненні зычных пасля страты рэдукаваных Ъ, Ь.
Пёк, рускі, шавецкі, убоства, перац.
Узор выканання: дзе – къде – рэдукаваны Ъ у слабым становішчы знік, спалучэнне КД спрасцілася ў Д, пазней у беларускай мове мяккi [Д'] змяніўся на [ДЗ'].
Заданне 6. Узнавіць старажытнарускія формы слоў сучаснай беларускай мовы. Высветліць паходжанне О.
Пячора, учора, цёплы, шосты, восьмы, ішоў, поле, пясок.
Узор выканання: нічоганичего: Є пасля спрадвечна мяккіх шыпячых перад наступным цвёрдым зычным змянілася на О.
Заданне 7. Растлумачыць семантыку выдзеленых слоў у старажытнарускай мове. Ці сталі гэтыя словы здабыткам сучаснай беларускай мовы? Як змянілася іх значэнне гэтых слоў.
И оковалъ [Шереметева] тяжкими веригами по вые, по рукамъ и ногамъ, и къ тому еще и по чресламъ обручь толстыи желhзныи, къ тому обручю десять пудовъ желhза привhсити повелhлъ (КИ).

Государь … пожалуй насъ нищихъ своихъ … на то селцо Холопково да на озерко на Олшаницы съ болоньемъ (Доп.)


Варыянт 15
Заданне 1. Якім чынам у старабеларускай мове з′яўлялася запазычаная лексіка? Выявіць семантыку і мову-крыніцу запазычаных лексем. Ці захаваліся гэтыя запазычанні ў сучаснай беларускай мове.
Толмачъ, свирень, кульша, адъ, алтаръ, фунтъ, квапитися, цукеръ, сесия, схолярий.
Заданне 2. Падаць старажытнарускія формы. Перакласці на стараславянскую мову. Удакладніць пераклад па слоўніках. Растлумачыць фанетычныя адрозненні паміж старажытнарускімі і стараславянскімі формамі.
Роўны, бяроза, адзін, розніца, дачка, лодка, легчы, локаць, вязаць.
Узор выканання: парася порос" – прас# – поўнагалоснай форме старажытнарускай мовы адпавядае няпоўнагалосная форма стараславянскай мовы. Праславянская форма *porsę.
Заданне 3. Перакласці з беларускай мовы на рускую. Растлумачыць фанетычныя адрозненні.
Чарніцы, прыязджаць, кароткі, серада, крывы.
Узор выканання: у руцэ – в руке – у//в – у беларускай мове старажытнарускае спалучэнне ВЪ у становішчы перад наступным зычным перайшло у У або Ў (пасля галосных); ц//к – у беларускай мове засталія сляды ІІ палаталізацыі: заднеязычны К перад h (які пазней змяніўся на Е) дыфтангічнага паходжання змяніўся на Ц, а потым Ц зацвярдзеў, у рускай мове адбылося выраўноўванне асноў па ўзору іншых склонавых форм, у якіх не было палаталізацыі.
Заданне 4. Параўнаўшы беларускія і старажытнарускія словы, устанавіць паходжанне Ў і пачатковага У.
Нарабіў, зрабіўшы, узыходзіў, дамоў, чыноў, лоўка.
Узор выканання: воўквълкъ – старажытнарускі Л у спалучэнні з папярэднім Ъ у становішчы паміж зычнымі (*tъlt) у беларускай мове змяніўся на Ў.
Заданне 5. Прасачыць гісторыю слоў. Узнавіць іх старажытнарускія формы. Указаць змяненні зычных пасля страты рэдукаваных Ъ, Ь.
Першы, расліна, пчала, сем, зламаць.
Узор выканання: дзе – къде – рэдукаваны Ъ у слабым становішчы знік, спалучэнне КД спрасцілася ў Д, пазней у беларускай мове мяккi [Д'] змяніўся на [ДЗ'].
Заданне 6. Узнавіць старажытнарускія формы слоў сучаснай беларускай мовы. Высветліць паходжанне О.
Нёс, лёгкі, прыйшоў, цянёк, дзянёк, ёлка, вожык, сон.
Узор выканання: нічоганичего: Є пасля спрадвечна мяккіх шыпячых перад наступным цвёрдым зычным змянілася на О.
Заданне 7. Растлумачыць семантыку выдзеленых слоў у старажытнарускай мове. Ці сталі гэтыя словы здабыткам сучаснай беларускай мовы? Як змянілася іх значэнне гэтых слоў.
И утворихъ тя утварию и възложих обручи на руцh твои и гривну на выю твою (БГ).

На красоту еже ему и на лhпоту мhдяны обручи прекова (ХА).

Нача находити дожь силенъ … и наполнишася рhки и ручьи и болонья, аки весне, водою (ПЛ).
Варыянт 16
Заданне 1. Якім чынам у старабеларускай мове з′яўлялася запазычаная лексіка? Выявіць семантыку і мову-крыніцу запазычаных лексем. Ці захаваліся гэтыя запазычанні ў сучаснай беларускай мове,
Зычыти, застава, пудъ, клямка, директоръ, здрой, архангелъ, прокгресъ, бесурмянинъ, кинавионъ.
Заданне 2. Падаць старажытнарускія формы. Перакласці на стараславянскую мову. Удакладніць пераклад па слоўніках. Растлумачыць фанетычныя адрозненні паміж старажытнарускімі і стараславянскімі формамі.
Малады, малоць, ноч, голас, сцерагчы, дапамагчы, локаць, бяроза, ягня.

Узор выканання: парася порос" – прас# – поўнагалоснай форме старажытнарускай мовы адпавядае няпоўнагалосная форма стараславянскай мовы. Праславянская форма *porsę.
Заданне 3. Перакласці з беларускай мовы на рускую. Растлумачыць фанетычныя адрозненні.
Галосны, шый, пячора, на дарозе, брыю.
Узор выканання: у руцэ – в руке – у//в – у беларускай мове старажытнарускае спалучэнне ВЪ у становішчы перад наступным зычным перайшло у У або Ў (пасля галосных); ц//к – у беларускай мове засталія сляды ІІ палаталізацыі: заднеязычны К перад Ђ (які пазней змяніўся на Е) дыфтангічнага паходжання змяніўся на Ц, а потым Ц зацвярдзеў, у рускай мове адбылося выраўноўванне асноў па ўзору іншых склонавых форм, у якіх не было палаталізацыі.
Заданне 4. Параўнаўшы беларускія і старажытнарускія словы, устанавіць паходжанне Ў.
Радоў, роўнасць, Кіеў, Чарнігаў, стварыў, поўны.
Узор выканання: воўквълкъ – старажытнарускі Л у спалучэнні з папярэднім Ъ у становішчы паміж зычнымі (*tъlt) у беларускай мове змяніўся на Ў.
Заданне 5. Прасачыць гісторыю слоў. Узнавіць іх старажытнарускія формы. Указаць змяненні зычных пасля страты рэдукаваных Ъ, Ь.
Натхненне, цёмны, вяселле, суддзя, мяккі.
Узор выканання: дзе – къде – рэдукаваны Ъ у слабым становішчы знік, спалучэнне КД спрасцілася ў Д, пазней у беларускай мове мяккi [Д'] змяніўся на [ДЗ'].
Заданне 6. Узнавіць старажытнарускія формы слоў сучаснай беларускай мовы. Высветліць паходжанне О.
Дом, цёмна, розум, лясок, вянок, просьба, моўчкі, вёз.
Узор выканання: нічоганичего: Є пасля спрадвечна мяккіх шыпячых перад наступным цвёрдым зычным змянілася на О.
Заданне 7. Растлумачыць семантыку выдзеленых слоў у старажытнарускай мове. Ці сталі гэтыя словы здабыткам сучаснай беларускай мовы? Як змянілася іх значэнне гэтых слоў.
На красоту еже ему и на лhпоту мhдяны обручи прекова (ХА).

Лγче азъ γмрγ, неже поимете Веньмина отъ пазγхγ моря (ЖИП).

Ни мразъ, ни варъ, ни вhтръ побhди терпhния его (Пр.).
Варыянт 17
Заданне 1. Якім чынам у старабеларускай мове з′яўлялася запазычаная лексіка? Выявіць семантыку і мову-крыніцу запазычаных лексем. Ці захаваліся гэтыя запазычанні ў сучаснай беларускай мове,
Барышъ, пасха, екзакторъ, каштелянъ, малеръ, офицеръ, ксендзъ, ложыско, Библия, клебанъ.
Заданне 2. Падаць старажытнарускія формы. Перакласці на стараславянскую мову. Удакладніць пераклад па слоўніках. Растлумачыць фанетычныя адрозненні паміж старажытнарускімі і стараславянскімі формамі.
Паланіць, вароты, малако, яшчэ, хорам, мачаха, адзіны, возера, пяць.
Узор выканання: парася порос" – прас# – поўнагалоснай форме старажытнарускай мовы адпавядае няпоўнагалосная форма стараславянскай мовы. Праславянская форма *porsę.
Заданне 3. Перакласці з беларускай мовы на рускую. Растлумачыць фанетычныя адрозненні.
Валадар, дзёран, маланка, смяротны, сярэдні.
Узор выканання: у руцэ – в руке – у//в – у беларускай мове старажытнарускае спалучэнне ВЪ у становішчы перад наступным зычным перайшло у У або Ў (пасля галосных); ц//к – у беларускай мове засталія сляды ІІ палаталізацыі: заднеязычны К перад h (які пазней змяніўся на Е) дыфтангічнага паходжання змяніўся на Ц, а потым Ц зацвярдзеў, у рускай мове адбылося выраўноўванне асноў па ўзору іншых склонавых форм, у якіх не было палаталізацыі.
Заданне 4. Параўнаўшы беларускія і старажытнарускія словы, устанавіць паходжанне Ў і пачатковага У.
Лаўка, поўны, увесь, уздумаць, нарабіў, даўжыня.
Узор выканання: воўквълкъ – старажытнарускі Л у спалучэнні з папярэднім Ъ у становішчы паміж зычнымі (*tъlt) у беларускай мове змяніўся на Ў.
Заданне 5. Прасачыць гісторыю слоў. Узнавіць іх старажытнарускія формы. Указаць змяненні зычных пасля страты рэдукаваных Ъ, Ь.
Лёгкі, паўтара, застрэшша, зацішша, вёз.
Узор выканання: дзе – къде – рэдукаваны Ъ у слабым становішчы знік, спалучэнне КД спрасцілася ў Д, пазней у беларускай мове мяккi [Д'] змяніўся на [ДЗ'].
Заданне 6. Узнавіць старажытнарускія формы слоў сучаснай беларускай мовы. Высветліць паходжанне О.
Лёд, мёд, цвёрды, вёсны, сёлы, пёк, вёслы, гнёзды.
Узор выканання: нічоганичего: Є пасля спрадвечна мяккіх шыпячых перад наступным цвёрдым зычным змянілася на О.
Заданне 7. Растлумачыць семантыку выдзеленых слоў у старажытнарускай мове. Ці сталі гэтыя словы здабыткам сучаснай беларускай мовы? Як змянілася іх значэнне гэтых слоў.
Въ пазγхγ мою есть прибhглъ (ЖАЮ).

Оукрhпися весь людъ гнати в слЂдъ ихъ (ИН).

Гражане же воду въ котлhхъ варяще, льяху на нихъ варъ и тако възбраняху имъ (П-НЛ).

А люди на нихъ варять дванадцать варовъ пива, а дванадцать ночей имъ ночовати у волости (СМ).

1   2   3   4   5   6   7   8


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка