Заданні да кантрольных работ па гістарычнай граматыцы для студэнтаў завочнага факультэта




старонка6/8
Дата канвертавання17.03.2016
Памер0.6 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8

Тынъ, частыи, чистыи, шити, ши", молодыи, чии, новыи.


Заданне 7. Растлумачыць семантыку выдзеленых слоў у старажытнарускай мове. Ці сталі гэтыя словы здабыткам сучаснай беларускай мовы? Як змянілася іх значэнне гэтых слоў.
Се азъ мьстиславъ … повелhлъ есмь сну своему всеволоду отдати буицh … геωргиеви съ данию и съ вирами и съ продажами (ГМ).

И бы(сть) ему [соломону] женъ ведениць 7 сот, а хотии 333 (Цар.3)




Варыянт 8
Заданне 1. Вызначыць пазіцыю (слабая –, моцная +) рэдукаваных Ъ, Ь. Абгрунтаваць вызначэнне.
Дьнь, тъгда, къзнь, къжьдо, мълчати, мьстити, дъва, жьньць, Смольньскъ, мякъкъ.
Узор выканання: льнъ – моцная пазіцыя Ь пад націскам, слабая пазіцыя Ъ на канцы слова.
Заданне 2. Устанавіць, на месцы якіх праславянскіх гукаў у словах старажытнарускай мовы ўзніклі выдзеленыя зычныя. Чым абумоўлены гэтыя змены? Да кожнага слова падабраць роднасную пару як доказ паходжання зычнага.
Лъжь, величавъ, дроужьнъ, вhчьнъ, слоуси, отьчє, кън#жє, моучєниіе, обличєниіє.
Узор выканання: наоучити – Ч узнік на месцы праславянскага *К перад галосным пярэднага рада И (І палаталізацыя) – наоука.
Заданне 3. Растлумачыць гістарычную прыроду чаргаванняў у старажытнарускай мове.
Дроугъ – дроузи, отрокъ – отроче, помогоу – помози, мьркноути – мьрцати, погодити – жьдати.
Узор выканання: cъвhтъсъвhщание. У стараславянскай мове гук Щ узнік на месцы праславянскага спалучэння *tj. У старажытнарускую мову слова съвhщание запазычана са стараславянскай мовы.
Заданне 4. Параўнаць старажытнарускія словы з іх адпаведнікамі ў сучаснай беларускай мове. Прасачыць лёс гука Л.
Дългъ, тълстъ, робилъ, пълнъ, былъ, осьлъ.
Узор выканання: мhрилъмерыў – старажытнарускае спалучэнне ЛЪ змянілася на Ў у беларускай мове марфалагічным шляхам: формы тыпу мhрилъ па паходжанні – дзеепрыметнікі, па аналогіі з іншымі дзеепрыметнікавымі формамі з суфіксам -ВЪ, у якіх ВЪ змянілася на Ў па фанетычных заканамернасцях, і ў дзеепрыметніках на -ЛЪ на месцы –ЛЪ узнік Ў.
Заданне 5. У словах сучаснай беларускай мовы размежаваць І, ІІ і ўяўнае (на стыку марфем) поўнагалоссе. Запоўніць табліцу. Для слоў з І і ІІ поўнагалоссем узнавіць старажытнарускія формы. У словах з поўнагалоссем на стыку марфем абазначыць марфемы.
Калода, парабіць, горад, вяроўка, вораг,
Узор выканання:

І


ІІ

Марфемнае

Порах – порохъ

Дзёран – дьрнъ

Палажэнне

Заданне 6. Запоўніць табліцу. Успомніць паходжанне і лёс рэдукаваных Ы, И. У словах з некалькімі Ы, И падкрэсліць адпаведны і пры неабходнасці запісаць у два слупкі.




Словы са спрадвечнымі Ы, И

Словы з рэдукаванымі Ы, И


у моцным становішчы

у слабым становішчы









Чии, ночию, шьстви е, дроугыи, храбрыи, многыи, костию, лишьнии.


Заданне 7. Растлумачыць семантыку выдзеленых слоў у старажытнарускай мове. Ці сталі гэтыя словы здабыткам сучаснай беларускай мовы? Як змянілася іх значэнне гэтых слоў.
Възлелhй, господине, мою ладу къ мнh, абыхъ не слала къ нему слезъ на море рано (Слово).

Видhньше народи знамение, еже створи Іс (АЕ).




Варыянт 9
Заданне 1. Якім чынам у старабеларускай мове з′яўлялася запазычаная лексіка? Выявіць семантыку і мову-крыніцу запазычаных лексем. Ці захаваліся гэтыя запазычанні ў сучаснай беларускай мове,
Адамашка, адамантъ, бачмагъ, баранъ, рота, штука, аренда, сенатъ, кедръ, бонда.
Заданне 2. Устанавіць, на месцы якіх праславянскіх гукаў у словах старажытнарускай мовы ўзніклі выдзеленыя зычныя. Чым абумоўлены гэтыя змены? Да кожнага слова падабраць роднасную пару як доказ паходжання зычнага.
Нарєчи, нарицати, побhждати, омочити, отьчьство, о грhсh, подвизатис#, вълци, послоушани~.
Узор выканання: наоучити – Ч узнік на месцы праславянскага *К перад галосным пярэднага рада И (І палаталізацыя) – наоука.
Заданне 3. Растлумачыць гістарычную прыроду чаргаванняў у старажытнарускай мове.
Пекоу – пьци, кликноу – клицати, къто – цhмь, влъкъ – вълци, водъка – водица.
Узор выканання: cъвhтъсъвhщание. У стараславянскай мове гук Щ узнік на месцы праславянскага спалучэння *tj. У старажытнарускую мову слова съвhщание запазычана са стараславянскай мовы.
Заданне 4. Параўнаць старажытнарускія словы з іх адпаведнікамі ў сучаснай беларускай мове. Прасачыць лёс гука Л.
Ходилъ, жьлтъ, вельми, пълнота, читалъ, вълкъ.
Узор выканання: мhрилъмерыў – старажытнарускае спалучэнне ЛЪ змянілася на Ў у беларускай мове марфалагічным шляхам: формы тыпу мhрилъ па паходжанні – дзеепрыметнікі, па аналогіі з іншымі дзеепрыметнікавымі формамі з суфіксам -ВЪ, у якіх ВЪ змянілася на Ў па фанетычных заканамернасцях, і ў дзеепрыметніках на -ЛЪ на месцы –ЛЪ узнік Ў.
Заданне 5. Прасачыць гісторыю слоў. Узнавіць іх старажытнарускія формы. Указаць змяненні зычных пасля страты рэдукаваных Ъ, Ь.
Паўтара, бліснуць, ганчар, сонца, позна.
Узор выканання: дзе – къде – рэдукаваны Ъ у слабым становішчы знік, спалучэнне КД спрасцілася ў Д, пазней у беларускай мове мяккi [Д'] змяніўся на [ДЗ'].
Заданне 6. Запоўніць табліцу. Успомніць паходжанне і лёс рэдукаваных Ы, И. У словах з некалькімі Ы, И падкрэсліць адпаведны і пры неабходнасці запісаць у два слупкі.


Словы са спрадвечнымі Ы, И
1   2   3   4   5   6   7   8


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка