Заданні да кантрольных работ па гістарычнай граматыцы для студэнтаў завочнага факультэта




старонка4/8
Дата канвертавання17.03.2016
Памер0.6 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8

Лагодьныи, лhтьныи, сынъ, лютыи, молочьныи, моудрыи, мыти, мыю.


Заданне 7. Устанавіць значэнні выдзеленых слоў у старажытнарускіх, старабеларускіх і сучасных беларускіх кантэкстах. Якія семантычныя зрухі адбыліся ў гэтых словах? Параўнаць семантыку (сукупнасць усіх значэнняў) слоў у старажытнарускай, старабеларускай і сучаснай беларускай мовах.
И дворъ зажгоша, и статокъ его вьсь поимаша (ИЛ). Аще кто кому отдаваху статокъ свои живота или дhти, то тіи тако жъ мнози, на борзh разболhвшися, умираху (ПЛ).

Сынове … И акововы … сплендровали место на помсту згвалчен а овцы ихъ и рогатыи статки, и ослы (Бельск.) Статками на весне сами господари свое збоже травили (БЛ).

Хлапчук летам пасвіў вясковы статак, лазіў з ім па балотах, каб схаваць ад варожага вока (А.Капусцін). Спалоханы … грукатам [танкаў], аднекуль з гарадоў шугае ў паветра вялізны, на паўнеба, статак вераб′ёў (В.Быкаў).

На шчасце наша, на шляху сустрэлі статак свой (А.Астрэйка).

Племянны статак.

Варыянт 5
Заданне 1. Вызначыць пазіцыю (слабая –, моцная +) рэдукаваных Ъ, Ь. Абгрунтаваць вызначэнне.
Зъвати, дьнь, тъгда, тьсть, къгда, тъ, вълкъ, сътьн", мъхъ, овьц".
Узор выканання: льнъ – моцная пазіцыя Ь пад націскам, слабая пазіцыя Ъ на канцы слова.
Заданне 2. Узнавіць праславянскія формы слоў сучаснай беларускай мовы і растлумачыць паходжанне другасных зычных Ж, Ч, ДЖ, Ш, ШЧ, З, Ц і спалучэнняў “губны + Л′”.
Спяшацца, служба, продаж, падушка, абруч, плошча, кплю, вяжу, клічу.
Узор выканання: ручны - *rςkьnъ – другасны зычны Ч узнік з праславянскага *К у становішчы перад галосным пярэдняга рада Ь у выніку закону складовага сінгарманізму. Аб гэтым сведчаць чаргаванні зычных К//Ч у сучаснай беларускай мове: рука – ручны.
Заданне 3. Растлумачыць гістарычную прыроду чаргаванняў у беларускай мове..
Касіць – кашу, навука – вучань, кніга – у кнізе, снег – снежны, мяту – месці.
Узор выканання: cъвhтъсъвhщание. У стараславянскай мове гук Щ узнік на месцы праславянскага спалучэння *tj. У старажытнарускую мову слова съвhщание запазычана са стараславянскай мовы.
Заданне 4. У старажытнарускіх словах прасачыць лёс рэдукаваных Ъ, Ь і ўплыў іх страты на фанетычныя змены слова.
Мhньскъ, плhснь, Петръ, льн"ныи, въторъкъ, дъска.
Узор выканання: ръжь – рэдукаваны Ъ у моцным становішчы пад націскам змяніўся ў О, Ь у слабым становішчы на канцы слова знік, у выніку чаго адбылося аглушэнне звонкага Ж (слова захавалася ў рускай мове); у вытворных ад гэтага словах тыпу аржаны ўзніклі прыстаўныя галосныя перад спалучэннем зычных «санорны + шумны», цяжкім для вымаўлення, якое ўзнікла пасля страты рэдукаваных Ъ, Ь у слабым становішчы: ръжаныи.
Заданне 5. У словах сучаснай беларускай мовы размежаваць І, ІІ і ўяўнае (на стыку марфем) поўнагалоссе. Запоўніць табліцу. Для слоў з І і ІІ поўнагалоссем узнавіць старажытнарускія формы. У словах з поўнагалоссем на стыку марфем абазначыць марфемы.
Салодкі, карова, парадніцца, горан, волас.
Узор выканання:

І


ІІ

Марфемнае

Порах – порохъ

Дзёран – дьрнъ

Палажэнне

Заданне 6. Запоўніць табліцу. Успомніць паходжанне і лёс рэдукаваных Ы, И. У словах з некалькімі Ы, И падкрэсліць адпаведны і пры неабходнасці запісаць у два слупкі.



Словы са спрадвечнымі Ы, И

Словы з рэдукаванымі Ы, И


у моцным становішчы

у слабым становішчы









Мытыи, ночии, ороужие, пи"ница, прокл#тыи, пустынии, рогатыи, свежии.


Заданне 7. Устанавіць значэнні выдзеленых слоў у старажытнарускіх, старабеларускіх і сучасных беларускіх кантэкстах. Якія семантычныя зрухі адбыліся ў гэтых словах? Параўнаць семантыку (сукупнасць усіх значэнняў) слоў у старажытнарускай, старабеларускай і сучаснай беларускай мовах.
И въ нынhшнемъ же во 182 году … пришли изъ #чинского служилые люди … пять человhкъ, которые годовали въ острозh (Доп.).

Юностасъ … тh спонки носилъ на персhхъ, и что ни помыслилъ, то все пари себh имhлъ … и всегда раскошне годовалъ (РД).



Ми лепhи были коли быхъ тебе ни родила ни годовала (ЧМ). Того дн" годовал Александер з царевою веспол и з еи сыны (Алекс.)

Гадаваць дзяцей. Гадаваць цяля. З сонцам гадуе зямля вінаград (Я.Купала). Гадаваць бараду. У кожнага мара свая залатая, якую мы песцім, гадуем і любім (П.Панчанка).
Варыянт 6
Заданне 1. Вызначыць пазіцыю (слабая –, моцная +) рэдукаваных Ъ, Ь. Абгрунтаваць вызначэнне.
Сь, тьща, Витьбьскъ, съборъ, мьсть, мьстити, дъва, кънижникъ, пришьльць, пьнь.
Узор выканання: льнъ – моцная пазіцыя Ь пад націскам, слабая пазіцыя Ъ на канцы слова.
Заданне 2. Устанавіць, на месцы якіх праславянскіх гукаў у словах старажытнарускай мовы ўзніклі выдзеленыя зычныя. Чым абумоўлены гэтыя змены? Да кожнага слова падабраць роднасную пару як доказ паходжання зычнага.
Язычьникъ, дроужина, иночьство, искоушати, мъножити, начинати, обтєчи, облачати, овьц".

Узор выканання: наоучити – Ч узнік на месцы праславянскага *К перад галосным пярэднага рада И (І палаталізацыя) – наоука.
Заданне 3. Растлумачыць гістарычную прыроду чаргаванняў у старажытнарускай мове.
Ликъ – лице, покои – почити, тихо – тишь, дългъ – дълзи, нагъ – обнажати.
Узор выканання: cъвhтъсъвhщание. У стараславянскай мове гук Щ узнік на месцы праславянскага спалучэння *tj. У старажытнарускую мову слова съвhщание запазычана са стараславянскай мовы.
Заданне 4. У старажытнарускіх словах прасачыць лёс рэдукаваных Ъ, Ь і ўплыў іх страты на фанетычныя змены слова.
Бьрьвьно, въсходъ, Смольньскъ, Петръ, въторъкъ, тьсть.
Узор выканання: ръжь – рэдукаваны Ъ у моцным становішчы пад націскам змяніўся ў О, Ь у слабым становішчы на канцы слова знік, у выніку чаго адбылося аглушэнне звонкага Ж (слова захавалася ў рускай мове); у вытворных ад гэтага словах тыпу аржаны ўзніклі прыстаўныя галосныя перад спалучэннем зычных «санорны + шумны», цяжкім для вымаўлення, якое ўзнікла пасля страты рэдукаваных Ъ, Ь у слабым становішчы: ръжаныи.
Заданне 5. У словах сучаснай беларускай мовы размежаваць І, ІІ і ўяўнае (на стыку марфем) поўнагалоссе. Запоўніць табліцу. Для слоў з І і ІІ поўнагалоссем узнавіць старажытнарускія формы. У словах з поўнагалоссем на стыку марфем абазначыць марфемы.
Чарэшня, чаранок, парабіць, дзёран, абалонка.
Узор выканання:

1   2   3   4   5   6   7   8


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка