Заданні да кантрольных работ па гістарычнай граматыцы для студэнтаў завочнага факультэта




старонка2/8
Дата канвертавання17.03.2016
Памер0.6 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8

Алтынъ, бодрыи, божии, брачьныи, былие, бытие, вьчерашьнии, выти.


Заданне 7. Устанавіць значэнні выдзеленых слоў у старажытнарускіх, старабеларускіх і сучасных беларускіх кантэкстах. Якія семантычныя зрухі адбыліся ў гэтых словах? Параўнаць семантыку (сукупнасць усіх значэнняў) слоў у старажытнарускай, старабеларускай і сучаснай беларускай мовах.
И нача плакати надъ нимъ [Андреем Боголюбским] еси не очютилъ сквhрныхъ и нечстивыхъ пагубоубииствееныихъ ворожбитъ своихъ идущихъ к тобh (ИЛ)

Чародеиници и чородеиницh вhдьмы и ворожбиты противу того лова грhшАть, хот#жь пакъ часомъ на ихъ шептанье люди и скотъ здоровы бывають (Будны).

У нас такіх варажбітоў не было (СБГПЗБ, 1).
Варыянт 2
Заданне 1. Падзяліць старажытнарускія словы па складах у адпаведнасці з законамі гукавой сістэмы старажытнарускай мовы.
Въплътити, лишити, вълкъ, измhнити, избьрати, тъгда, гърдыи, высочьство, вьсь, лагодьныи.
Узор выканання: голова – го-ло-ва.
Заданне 2. Узнавіць праславянскія формы слоў сучаснай беларускай мовы і растлумачыць паходжанне другасных зычных Ж, Ч, ДЖ, Ш, ШЧ, З, Ц і спалучэнняў “губны + Л′”.
Стрыгчы, на беразе, можа, беражы, люблю, высушу, старац, вырошчваць, важны.
Узор выканання: ручны - *rςkьnъ – другасны зычны Ч узнік з праславянскага *К у становішчы перад галосным пярэдняга рада Ь у выніку закону складовага сінгарманізму. Аб гэтым сведчаць чаргаванні зычных К//Ч у сучаснай беларускай мове: рука – ручны.
Заданне 3. Растлумачыць гістарычную прыроду чаргаванняў у беларускай мове.
Вока – вочы, глядзець – гляджу, княгіня – князь, піск – пішчаць, лавіць – лаўлю.
Узор выканання: cъвhтъсъвhщание. У стараславянскай мове гук Щ узнік на месцы праславянскага спалучэння *tj. У старажытнарускую мову слова съвhщание запазычана са стараславянскай мовы.
Заданне 4. У старажытнарускіх словах прасачыць лёс рэдукаваных Ъ, Ь і ўплыў іх страты на фанетычныя змены слова.
Въсхождение, въстокъ, съборъ, мотъкъ, Пиньскъ, стьлати.
Узор выканання: ръжь – рэдукаваны Ъ у моцным становішчы пад націскам змяніўся ў О, Ь у слабым становішчы на канцы слова знік, у выніку чаго адбылося аглушэнне звонкага Ж (слова захавалася ў рускай мове); у вытворных ад гэтага словах тыпу аржаны ўзніклі прыстаўныя галосныя перад спалучэннем зычных «санорны + шумны», цяжкім для вымаўлення, якое ўзнікла пасля страты рэдукаваных Ъ, Ь у слабым становішчы: ръжаныи.
Заданне 5. У словах сучаснай беларускай мовы размежаваць І, ІІ і ўяўнае (на стыку марфем) поўнагалоссе. Запоўніць табліцу. Для слоў з І і ІІ поўнагалоссем узнавіць старажытнарускія формы. У словах з поўнагалоссем на стыку марфем абазначыць марфемы.
Сцерагчы, бераг, смяротны, нарада, залоўка.
Узор выканання:

І


ІІ

Марфемнае

Порах – порохъ

Дзёран – дьрнъ

Палажэнне

Заданне 6. Запоўніць табліцу. Успомніць паходжанне і лёс рэдукаваных Ы, И. У словах з некалькімі Ы, И падкрэсліць адпаведны і пры неабходнасці запісаць у два слупкі.




Словы са спрадвечнымі Ы, И

Словы з рэдукаванымі Ы, И


у моцным становішчы

у слабым становішчы









Выю, гостити, даровитыи, домашьнии, десныи, вhрьныи, доужии, дымъ.

Заданне 7. Устанавіць значэнні выдзеленых слоў у старажытнарускіх, старабеларускіх і сучасных беларускіх кантэкстах. Якія семантычныя зрухі адбыліся ў гэтых словах? Параўнаць семантыку (сукупнасць усіх значэнняў) слоў у старажытнарускай, старабеларускай і сучаснай беларускай мовах.
Не терпитъ вода на горах, ни мудрость в сердцы безумныхъ (СДЗ).

Вышли оуси ис синаі кгоры з велікою печалию и боіазнію бьюче гроуди свое (ПХ).

На многа вёрст было відаць з гары … палі жытоў і канюшыны (З.Астапенка).

Мадам Гамракелі ад пачатку лета выехала з Гіо … у горы, на дачу, дзе не было малярні (Э.Самуйлёнак).


Варыянт 3
Заданне 1. Падзяліць старажытнарускія словы па складах у адпаведнасці з законамі гукавой сістэмы старажытнарускай мовы.
Кънига, възрасти, розбити, опустошити, свои, плам#, пълкъ, вихрь, домъ, стълбъ.
Узор выканання: голова – го-ло-ва.
Заданне 2. Узнавіць праславянскія формы слоў сучаснай беларускай мовы і растлумачыць паходжанне другасных зычных Ж, Ч, ДЖ, Ш, ШЧ, З, Ц і спалучэнняў “губны + Л′”.
Вішня, бяспечны, даручыць, даўжнік, саджаць, ляжаць, паважаць, на назе, раблю.
Узор выканання: ручны - *rςkьnъ – другасны зычны Ч узнік з праславянскага *К у становішчы перад галосным пярэдняга рада Ь у выніку закону складовага сінгарманізму. Аб гэтым сведчаць чаргаванні зычных К//Ч у сучаснай беларускай мове: рука – ручны.
Заданне 3. Растлумачыць гістарычную прыроду чаргаванняў у беларускай мове.
Князь – княжы, рубіць – рублю, пачаць – пачынаць, жаць – дажынкі, кладу – класці.
Узор выканання: cъвhтъсъвhщание. У стараславянскай мове гук Щ узнік на месцы праславянскага спалучэння *tj. У старажытнарускую мову слова съвhщание запазычана са стараславянскай мовы.
Заданне 4. У старажытнарускіх словах прасачыць лёс рэдукаваных Ъ, Ь і ўплыў іх страты на фанетычныя змены слова.
Витьбьскъ, мьсть, мьстити, палъка, стьлати, тьмьнъ.
Узор выканання: ръжь – рэдукаваны Ъ у моцным становішчы пад націскам змяніўся ў О, Ь у слабым становішчы на канцы слова знік, у выніку чаго адбылося аглушэнне звонкага Ж (слова захавалася ў рускай мове); у вытворных ад гэтага словах тыпу аржаны ўзніклі прыстаўныя галосныя перад спалучэннем зычных «санорны + шумны», цяжкім для вымаўлення, якое ўзнікла пасля страты рэдукаваных Ъ, Ь у слабым становішчы: ръжаныи.
Заданне 5. У словах сучаснай беларускай мовы размежаваць І, ІІ і ўяўнае (на стыку марфем) поўнагалоссе. Запоўніць табліцу. Для слоў з І і ІІ поўнагалоссем узнавіць старажытнарускія формы. У словах з поўнагалоссем на стыку марфем абазначыць марфемы.
Маланка, асталоп, галоўны, паламаць, параніць.
Узор выканання:

1   2   3   4   5   6   7   8


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка