YAŞam biLİmlerinde elektronik yayincilik ve dergi İzleme siSTEmleri ediTÖrler çaliştayi




Дата канвертавання19.04.2016
Памер37.28 Kb.

YAŞAM BİLİMLERİNDE ELEKTRONİK YAYINCILIK ve
DERGİ İZLEME SİSTEMLERİ 3.EDİTÖRLER ÇALIŞTAYI


20 Kasım 2009

TÜBİTAK Mustafa İnan Salonu
Tunus Caddesi. 80 Kavaklıdere
ANKARA

SANAL İÇERİK TANIMLAYICI (SİT)

Digital Object Identifier (DOI)

Prof.Dr.Rıfkı HAZIROĞLU

Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi Editörü

Dijital Nesne Tanımlama Sistemi, Sayısal Nesne Tanımlayıcı gibi terimlerle de açıklanan Digital Object Identifier (DOI)’ın; Türkçe en uygun açılımı kişisel olarak SANAL İÇERİK TANIMLAYICI (SİT)’dır.

Günümüzde, elektronik ortama geçiş sonucunda “içerik endüstrileri”nin geleceği internete ve onun ardıllarına bağlıdır. Kitaplar, kayıtlı müzik, akademik dergiler, video, yazılım ve oyunlar ve keşfedilecek türler de dahil olmak üzere her türlü sanal içerik bu aktarıma uymak zorunda kalacaktır.

İçeriğin fiziki ortamda yayılımından elektronik ortamda yayılıma geçişindeki temel zorluklardan biri içeriği tanımlayacak ya da adlandıracak olan ortak teknolojiler ve süreçlerin hızla gelişmesidir. Gitgide karmaşıklaşan bilgisayar ağ ortamında içeriklerin tanımlanmasına yönelik yaygın kullanıma sahip olan ve iyi anlaşılmış bir sisteme gereksinim olduğu açıktır.

Sanal ortamın hızla gelişimi hem ticaret hem de ve bilim ortamında alan ve verenin fiziksel varlığına giderek artan oranda daha az bağımlı hale gelirken içerikleri benzersiz bir biçimde tanımlama ve kuşkuya yer bırakmayacak şekilde betimleme yolları giderek önem kazanmaktadır. Ticaret ilişkilerinde ve bilimsel ortamın bazı yönlerinde aracı olarak bilgisayarların kullanılması bu gereksinimi daha da artırmaktadır. ISSN, ISBN ya da EAN barkod gibi “benzersiz tanımlayıcılar”ın neredeyse evrensel düzeyde kabul görmesi, EDI (electronic data exchange – elektronik veri alış verişi) ve elektronik ticaretin gelişimi için doğrudan etkili (ve bir ön koşul) olmuştur.

1990’larda, tanımlayamaya yönelik mevcut yaklaşımların gereksinimi karşılama konusunda yetersiz kalacakları iyice belirginleşmişti. Örneğin, yayımcılar elektronik yayımcılık alanında ISBN’in bir tanımlayıcı olarak yetersizliklerini görebiliyorlardı, zira ISBN fizikî nesneleri tanımlamakla sınırlıydı ve ISBN’i “bir kitap”tan daha küçük birimlere uygulamak zordu. Aynı zamanda, internet üzerinde ortak kullanıma sahip olan tek içerik tanımlayıcı – World Wide Web üzerinde istenen dosyaları bulmakta kullanılan Uniform Resource Locator (URL) – içerik bulmak için değil konum bulmak için kullanıldığı için belli ki yetersizdi. Konum geçicidir; oysa gerekli olan şey, içeriğin kendisini tutarlı ve kuşkuya yer bırakmayacak bir biçimde tanımlamanın yoluydu.

American Association of Publishers (AAP) tarafından 1996’da başlatılan bir araştırma projesinden SİT Sistemi geliştirildi. Bu sistem 1998’den beri Uluslararası SİT Vakfı (IDF) tarafından idare edilmektedir.

Uluslar arası SİT Vakfı (IDF) Amerika Birleşik Devletleri’nde (Delaware Eyaleti yasalarına göre) kurulmuştur ve bu vakfın kar amacı yoktur. İngiltere’de Oxford şehrinde, Washington DC’de ve İsviçre’nin Cenova şehrinde temsilcilikleri bulunmaktadır.

1998 yılında kurulan IDF’ye üyelik, ticarî olsun ya da olmasın her türlü kuruluşa açıktır. Şu anki üyeler içerik iyeleri ve yayımcılar, teknoloji şirketleri ve enformasyon aracılarıdır










IDF Member List

Please note that this is a list of members of the International DOI Foundation. IDF Registration Agencies may also be membership organizations, for example CrossRef has over 2,500 member organizations.



CHARTER MEMBERS

  • Elsevier*

  • John Wiley & Sons*

  • Springer SBM*

GENERAL MEMBERS

  • CENL (Conference of European National Librarians)

  • Copyright Clearance Center*

  • EDP Sciences

  • Joint Information Systems Committee (JISC)(UK)*

  • NamesforLife LLC*

  • New England Journal of Medicine

  • Nielsen BookData

  • Publishers Licensing Society

  • Wolters Kluwer International Health & Science

REGISTRATION AGENCIES

  • Copyright Agency Limited

  • CrossRef*

  • mEDRA*

  • OPOCE (Office of Publications of the European Union)*

  • R. R. Bowker*

  • TIB (German National Library of Science and Technology)*

  • Wanfang Data*

AFFILIATES

*Denotes IDF Board Member Organization







IDF’nin üyeleri tarafından seçilen bir Yönetim Kurulu bulunmaktadır. Bu Kurul SİT’nın idaresinin bütün yönlerinden, özellikle de kural oluşturulmasından ve standartların korumasından sorumludur. Kurul üyeleri ağ ortamında entelektüel özelliğin idaresiyle ilgilenen çok çeşitli kuruluşları temsil etmektedir.

IDF’nin başında olan ilk Yönetici Dr Norman Paskin IDF’yi dünya çapında çeşitli forumlarda temsil etmektedir ve Kurul kurallarının uygulanması ile IDF’nin işleyişinin bütün yönlerinin günü gününe idaresinden sorumludur. Günümüzde IDF’nin yönetimini, Dr.Paskin tarafından 2006 yılında Oxford’da kurulan Tertius Ltd Şti üstlenmiştir.

Uluslararası SİT Vakfı (IDF), ağ ortamının çokuluslu, çok toplumlu ortamında içerik tanımlama gereksinimlerini destekleyecek altyapı çerçevesinin ve süreçlerin geliştirilmesinde liderlik rolü üstlenmiştir.

SİT hızlı bir gelişme-değişim döneminden geçmektedir. Ancak, SİT Sistemi’ndeki değişim hızına karşın, SİT’nın temel unsurlarını hem teknik konulara uzak olan okuyucu tarafından kolaylıkla özümsenebilecek hem de daha karmaşık teknik içerik için bir merkezî kaynak noktası sağlayacak şekilde tanımlamanın gerekli olduğu artık iyice belirginleşmiştir.

SİT içerikleri adlandırmanın bir yolu olmaktan ibaret değildir – SİT entegre bir sistemdir. SİT Sistemi değer taşıyabilmeleri için birbirine bağımlı olan, etkileşim içindeki çeşitli bileşenlerden oluşmaktadır. Bunlar;

Numaralandırma: SİT’nın tanımladığı içerik özellik varlığına bir numara vermek. SİT’dan bir alfanumerik dizge olarak söz etmek daha doğru olacaktır zira bir SİT rakamların yanı sıra harfler de içerebilir.

Betimleme: bir SİT ile tanımlanmış olan içeriğin betimlemesini (“üstveri”) yaratmak.

Dönüştürme: SİT’nın neyi dönüştüreceği hakkındaki bilgiye ve bunun kullanıcılara sağlayabileceği hizmetleri verecek teknoloji yoluyla tanımlayıcıyı “işler” hale getirmek.

Kurallar: sistemin işleyişini yöneten kurallar.

Her bir SİT yalnızca tek bir varlığı tanımlamak üzere verilmiş olan benzersiz bir “tanımlayıcı”dır. SİT Sistemi aynı SİT’nın iki kere verilmemesini sağlarsa da her bir içeriğin bir SİT öneki dahilinde benzersiz olarak adlandırılmasını sağlamak Kayıtlı’nın (SİT’yı veren şirket ya da birey) sorumluluğundadır.

Sistemin bütünlüğü açısından aynı numaranın farklı içerikleri tanımlamak amacıyla iki kez kullanılmaması önemlidir; aynı şekilde, iki SİT’nin aynı içeriğe verilmemesi de önemlidir (her ne kadar bu aynı şey başka uygulamalar için üzerine uygulanmış diğer, farklı tanımlayıcılara sahip olabilse de – bir kitap hem bir ISBN hem de bir SİT taşıyabilir).

Kullanımda, SİT “anlamsız bir dizge” dir ve bundan hiçbir çıkarımda bulunulamaz. Bazı tanımlayıcılar bir tür “anlaşılabilirlik” içerirler ve bu da tanımlanmakta olan içerik konusunda kullanıcıya bir şeyler anlatabilir. Ancak, belirli bir SİT’nın tanımladığı içerik konusunda bir şeyler bilmenin tek güvenilir yolu, SİT’nın Kayıtlı’sının kaydolma esnasında açıkladığı üstveriye bakmaktır. Bu da demektir ki, belirli bir içeriğin iyeliği değişse bile, tanımlayıcısı sonsuza dek aynı kalacaktır Bu nedenle de SİT “tutarlı tanımlayıcı” olarak adlandırılmaktadır.

Bir SİT’nın yapısı

Bir SİT, önek ve sonek olarak bilinen iki bileşene sahiptir. Bunlar birbirinden bir yatık çizgi (/) ile ayrılırlar. İki bileşen birlikte SİT’yı oluşturur.



DOI: 10.1501/Vetfak_0000002301

Önekin kendisi iki bileşene sahiptir.

Bütün SİT’lar “10” ile başlar. Bu, SİT’yi Tutamaç Sistemi’nin herhangi bir diğer uygulamasından ayırır. Önekin diğer öğesi, SİT’ları kaydetmek isteyen kuruma verilen dizge olmaktadır.

Herhangi bir kurumun başvurmak isteyeceği SİT öneklerinin sayısı konusunda bir sınırlama yoktur. Örneğin bir basımevi tek bir SİT önekine sahip olabilir, dergilerinden her biri için farklı bir SİT’ya sahip olabilir, ya da yayınlarından her biri için farklı bir SİT’a sahip olabilir.

Tek bir kurum içinde farklı SİT’ların bu şekilde kullanımı idarî açıdan uygun gelebilir. Benzersiz numaraların atandığından emin olunmasına yardımcı olabilir (büyük bir kurum içinde sayılar merkezden dağıtılmadıkça soneklerin benzersiz olmasını sağlamak her zaman kolay olmayacaktır). Ayrıca kurumun bir parçası (örneğin bir dergi) diğer bir kurumun denetimine aktarılacak olursa da bu yaklaşım yardımcı olacaktır. Eğer kurumun bu parçasını oluşturan varlıkların tümü aynı SİT önekini kullanmaktaysa, uygun SİT’ların sorumluluğunun transfer edilmesini çok daha dolaysız hale getirebilir.

SİT Kayıt Acentelerine, kullanıcı kurumlara atamak üzere SİT önek blokları verilir Şimdiye kadar dağıtılan bütün SİT önekleri basit sayısal dizgeler olmuştur, ama alfabe karakterlerinin kullanılmasını engelleyen hiçbir şey de bulunmamaktadır.

Şimdilik yalnızca bu oldukça basit SİT önek formu mevcuttur. Gelecekte, önekin alt-öneklere bölünebileceği öngörülmektedir:

Ancak, SİT’nın anlamsız bir dizge olduğu unutulmamalıdır. Kullanımdaki numaradan hiçbir kesin yorum çıkarılamaz ya da çıkarılmamalıdır. SİT’nın belirli bir kurum tarafından verilmiş bir önek olduğu bilinmelidir – iyelik değişse de SİT değişmeden kalmaktadır ve öneke dokunulmaz.

Önekin ardından gelen (bir yatık çizgiyle – “/” – ayrılarak) benzersiz bir sonek (belirli bir önek için benzersizdir) içeriği tanımlar. Kayıtlı için bir önek ile Kayıtlı tarafından sağlanan benzersiz sonek, SİT’ların bir merkezden atanmasını gereksiz kılmaktadır.

SİT soneki Kayıtlı’nın tercih edeceği her türlü alfanumerik dizge olabilir. Bu en yalın haliyle ardışık bir sayı olabileceği gibi mevcut bir tanımlayıcı da kullanabilir. Bu ikinci seçenek çoğunlukla Kayıtlı için idarî açıdan uygun olacaktır.

SİT Sistemi’nin bütünlüğünü korumak amacıyla, önek ve sonek kombinasyonunun benzersiz olması çok önemlidir. Kayıtlı kurumlara benzersiz öneklerin verilmesi, kaydettikleri SİT’ların gerçekten de benzersiz olmasını sağlama sorumluluğunu bu kurumlara aktarmaktadır.

Bir keresinde yanlışlıkla verilmiş olan herhangi bir benzersiz tanımlayıcıyı bir daha asla yeniden vermemek yararlı bir uygulama olacaktır.

Kayıt Acentelerinin temel (ve minimum) rolü Kayıtlılara hizmet sağlamaktır – SİT önekleri atamak, SİT’leri kaydetmek ve Kayıtlıların üstveri ile durumsal veriyi bildirip korumalarını sağlayacak gerekli altyapıyı- oluşturmaktır.

Kayıt Acenteleri IDF tarafından oluşturulan kurallara ve teknik standartlara uymak zorunda olsalar da işlerini yürütmek için kendi iş modellerini geliştirmekte serbesttir. IDF'nin aksine, Kayıt Acenteleri “kâr” amacıyla faaliyet gösterir.

Ücretlendirmenin önek atanması için mi yoksa diğer bir temele göre mi yapılacağını Kayıt Acenteleri belirler. Başlangıçta doğrudan IDF’den alınan önekler, bir kerelik 1000 Amerikan doları ödeme karşılığında Kayıtlı’ya sonsuz sayıda sonek sağlanan bir ücretlendirme şeklinde idi ve yıllık ücret yoktu.

Kayıt Acenteleri tarafından IDF’ye SİT Sistemi’ne katılımlarının tanınması ve SİT Sistemi’ni kullanarak bir iş kurabileceklerinin gösterilmesi amaçlarıyla bir ücret ödenmektedir. Kayıt Acenteleri kendi iş modellerini ve kendi müşterileriyle ücret yapılarını oluşturmakta serbesttir.

İlk SİT Kayıt Acentesi olan CrossRef bu unvanı 2000 yılında aldı.











Total number of voting members: 787


ANKARA UNIVERSITY


www.ankara.edu.tr

GAZI UNIVERSITY - TECHNICAL EDUCATION FACULTY


www.gazi.edu.tr

IKTISAT ISLETME VE FINANS DERGISI


www.isletme-finans.com

TURKISH JOURNAL OF FISHERIES AND AQUATIC SCIENCES


http://www.trjfas.org/

TURKISH SOCIETY OF GASTROENTEROLOGY
http://www.turkgastro.org/

TURKISH SOCIETY OF RADIOLOGY
http://www.dirjournal.org/


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка