Учебная программа для специальности 1-21 03 01-01 «История отечественная и всеобщая»




старонка1/2
Дата канвертавання17.03.2016
Памер0.53 Mb.
  1   2
Учреждение образования

Гомельский государственный университет имени Франциска Скорины”



УТВЕРЖДАЮ

Проректор по учебной работе

УО «ГГУ им. Ф. Скорины»
______________И.В. Семченко
“______”____________2010 г.

Регистрационный № УД _____ /р




ИСТОРИЯ РОССИИ И УКРАИНЫ
Учебная программа для специальности

1-21 03 01-01 «История отечественная и всеобщая»
Факультет заочный
Кафедра истории славян и специальных исторических дисциплин
Курс 1–4

Семестр 1–7


Лекции 82 час.

(количество часов)

Практические Экзамен 2, 7

занятия 30 час. (семестр)

(количество часов) Зачёт 3, 4, 6

Всего аудиторных часов Форма получения

по дисциплине 112 час. высшего образования

заочная


Всего часов

по дисциплине 616 час.


Составили С.Б. Жихарев, кандидат исторических наук, доцент

А.И. Зеленкова, кандидат исторических наук, доцент

2010

Учебная программа составлена на основе типовой учебной программы, утверждённой 08 апреля 2009 г.



регистрационный номер ТД - Д 077 /тып.

Рассмотрена и рекомендована к утверждению в качестве рабочего варианта на заседании кафедры истории славян и специальных исторических дисциплин

____ ____________ 2010 г., протокол №

Заведующий кафедрой

_______________ Г.А. Алексейченко

Одобрена и рекомендована к утверждению

методическим советом исторического факультета

____ ____________ 2010 г., протокол №

Председатель
_______________ Г.А. Алексейченко

ПОЯСНИТЕЛЬНАЯ ЗАПИСКА
Учебная программа курса для специальности 1-21 03 01-01 «История отечественная и всеобщая» разработана в соответствии со следующими нормативными документами:

Образовательный стандарт Республики Беларусь «Высшее образование. Первая ступень. Специальность 1-21 03 01 История (по направлениям). Утверждён Министерством образования Республики Беларусь 29.05.2008 г.

Типовая учебная программа специальности 1-21 03 01-01 «История отечественная и всеобщая» утверждена Министерством образования Республики Беларусь 08.04.2009 г. Регистрационный номер ТД- Д 077 /тып.

Основными отличительными особенностями программы является реализация компетентностного подхода к подготовке специалистов, с учётом современной концепции организации учебной деятельности студентов-заочников.

История – специальность гуманитарного направления педагогического профиля, предметной областью которой является система знаний о жизнедеятельности человеческого общества в его прошлом и настоящем. История России и Украины представляет собой часть истории славянских народов и всемирной истории. Она занимает важное место в системе высшего исторического образования. Курс «История России и Украины» охватывает историю России и Украины с древнейших времён до начала XXI в. Продуктивным выглядит подход к историческим этапам не как разрозненным и малосвязанным между собой событиям, а как к соподчиненному процессу.

Студенты в данном курсе познакомятся с проблемой славянской прародины и генезиса славянских народов, норманнской проблемой и образованием Древнерусского государства, политическим развитием Древней Руси, причинами и сущностью средневековой раздробленности на Руси, монголо-татарским фактором в исторических судьбах восточных славян, образованием Российского единого государства и его централизации, сословно-представительной и абсолютной монархиями, политикой «просвещенного абсолютизма» Екатерины II, историческими судьбами украинского народа, национально-освободительной борьбой украинского народа и образованием гетманского государства, казацким фактором в истории Украины. В процессе исторического развития восточнославянских народов были созданы такие произведения зодчества, литературы, живописи, которые навеки вошли в круг немеркнущих сокровищ мировой культуры. Были сделаны великие географические открытия, освоены громадные, поистине бескрайние пространства от Балтики до Тихого океана, от Алтая и Амура до Северного Ледовитого океана. Долгой и трудной дорогой шли восточнославянские народы. История запечатлела многочисленные яростные, драматические битвы и войны, народные восстания и национальную революцию украинского народа в середине XVII в., в процессе которых выдвигались яркие фигуры национальных лидеров и народных вожаков.

Для истории России XVIII–XIX вв. оказалось характерным такое явление, как циклические повторения тех или иных этапов с постоянным возобновлением действия сложившихся в прошлом закономерностей и событий. Одна из существенных причин такой повторяемости лежит в неспособности сделать содержательные и продуктивные выводы из истории, нежелании по-настоящему учиться на старых ошибках и просчетах. Мы приблизительно и поверхностно судим о прошлом, поэтому становимся обреченными на повторение одних и тех же ошибок, блуждаем вокруг исторически схожих проблем, возникающих развилок и тупиков. Вот почему данный курс предполагает изучение такого характерного феномена российской истории, как устойчивое чередование реформ и контрреформ в общественно-экономическом развитии.

Во второй половине XIX века наблюдались кардинальные изменения в социально-экономической, общественной и культурной жизни России: проведение буржуазных реформ, утверждение капитализма, начало монополизации промышленности, торговли, банковского дела, формирование новых социальных слоев населения. В начале XX века произошла Первая российская революция, состоялось учреждение законодательной Государственной думы (крупнейшее нововведение в системе государственного механизма России), наблюдалось становление многопартийной системы, дальнейшее развитие капитализма. Ранее отсталая Российская империя перед Первой мировой войной превратилась в сильную аграрно-индустриальную державу, занявшую достойное место на мировой арене. Значительно возросли её связи с другими странами.

Октябрь 1917 года сформулировал свое понимание общественного развития. Это было чрезвычайно насыщенное время, сложное и противоречивое в жизни восточных славян. Русская революция, тоталитарный сталинский режим, войны, неоднократный голод уничтожили миллионы людей. Однако, несмотря на эти испытания, народы России и Украины не просто выживали, но и воздвигали новые города, осваивали космос, побивали мировые рекорды. В XX в. творили выдающиеся писатели, художники, совершали открытия ученые, действовали полководцы, политические руководители.

Цель преподавания истории России и Украины заключается в том, чтобы дать систематизированную, обобщенную характеристику основных явлений и процессов истории России и Украины с древнейших времён и до современного этапа их истории, выработать целостную систему знаний по истории России и Украины в контексте мирового исторического процесса и в тесной связи с курсом отечественной истории. Перемены в жизни современных восточнославянских государств вызывают повышенный интерес к прошлому России и Украины, заставляют переосмыслить многие исторические факты, события, процессы, толкование которых до последнего времени было зачастую односторонним, неполным, тенденциозным. Уходят в прошлое догмы и стереотипы, господствовавшие в советской исторической науке. На смену трафаретному описанию приходят оригинальные исторические концепции. Возникают споры, разворачиваются дискуссии. В конце XX века в научный оборот вводится большое количество ранее не востребованных или недоступных для исследователей архивных материалов. В ряде работ учеными поднимаются сложные вопросы индустриальной модернизации СССР, углубленно изучается опыт проведения реформ в России и Украине. Прослеживаются как количественные, так и качественные изменения.

Задачами изучения данной дисциплины являются: формирование и развитие исторического мышления студента, формирование профессиональных компетенций историка, понимание общих тенденций и специфики развития России и Украины, формирование у студентов умения анализировать закономерности и особенности государственно-политического, социально-экономического, внутриполитического, культурного и духовного развития России и Украины с древнейших времён до начала ХХ1 вв., ориентирование студентов в дискуссионных проблемах, в современном состоянии науки, истории России и Украины, формирование умений на практическое использование знаний для анализа современности и прогнозирования будущего.

В соответствии с требованиями образовательного стандарта к компетенциям студента по дисциплине «История России и Украины» студент должен знать:

– главные этапы становления и развития форм государственности на территории России и Украины;

– основные модели модернизационных процессов, становления доиндустриального, индустриального общества на территории России и Украины;

– главные этапы и тенденции развития России и Украины в ХХ в.;

– место и роль России и Украины в геополитических процессах ХХ в., вклад народов в победу над фашизмом;

– место и роль Российской Федерации и Украины в современном мире в условиях глобализационных процессов;

– главные этапы и достижения в развитии материальной и духовной культуры и культурно-историческое наследие России и Украины.

уметь:

– применять общеисторические принципы объективности и историзма при изучении истории и характеристике особенностей исторического развития России и Украины;



– проводить сравнительный анализ реформ и революций в процессе развития России и Украины, оценивать их результаты;

– оценивать место и роль России и Украины в мировом историческом процессе.

Учебная дисциплина обобщает результаты научных исследований по истории России и Украины. Опирается на методологические положения гуманитарных наук (политологии, социологии, философии, психологии, культурологии, этнологии, этнографии, истории мировых религий, археологии). Использует материалы и результаты научных исследований специальных исторических дисциплин (источниковедения, нумизматики, исторической географии, хронологии, метрологии, антропонимики, топонимики и пр.). В разработку проблем истории славянских народов внесли свой существенный вклад советские и зарубежные историки. Дисциплина «История России и Украины» изучается студентами 1–4 курса специальности 1-21 03 01-01 «История отечественная и всеобщая»

Общее количество часов 616, аудиторное количество часов – 112, из них лекции – 82, практические занятия – 30. Форма отчётности экзамен (2, 7 семестр), зачёт (3, 4, 6 семестр).



ЗМЕСТ ВУЧЭБНАГА МАТЭРЫЯЛА
РАЗДЕЛ 1 РАСІЯ І УКРАІНА СА СТАРАЖЫТНЫХ ЧАСОЎ

ДА ПАЧАТКУ XVII ст.
Тэма 1.1 Уводзіны

Задачы і праблемы курса. Усходнеславянскі этнас у сусветнай гісторыі, яго месца ў гістарычным лёсе Беларусі.

Крыніцы гісторыі ўсходніх славян і метады работы з імі пры вывучэнні курса. Гістарыяграфія вузлавых пытанняў гісторыі ўсходніх славян. Праблемы перыядызацыі

Тэма 1.2 Дадзяржаўны перыяд гісторыі ўсходніх славян

Пытанне пра паходжанне славян. Найстаражытнейшае размяшчэнне усходнеславянскіх плямён.

Гаспадарка, культура і вераванні ўсходніх славян. Распад радавых адносін. Каланізацыйны наступ. Узаемаадносіны з суседзямі.


Тэма 1.3 Старажытная Русь (канец IX — пачатак XII ст.)

Перадумовы ўтварэння дзяржаўнасці ўсходніх славян. Аб'яднанне ўсходнеславянскіх плямён пад уладай кіеўскіх князёў. Варажскі ўплыў. Пытанне пра паходжанне назвы «Русь». Сведчанні крыніц пра пачатковую гісторыю Русі.

Сацыяльна-эканамічнае развіццё. Земляробства, жывёлагадоўля, промыслы. Грамадскія адносіны. Сацыяльнае размежаванне. Закабаленне абшчыннікаў. Вёска і горад. Рамяство, гандаль.

Палітычны лад. Рэформы Вольгі, Уладзіміра Святаславіча, Яраслава Мудрага і Уладзіміра Манамаха. Увядзенне хрысціянства. Фарміраванне заканадаўства. Руская Праўда. Сацыяльныя рухі.

Знешняя палітыка кіеўскіх князёў. Міжнародныя сувязі Русі. Адносіны з Візантыяй. Разгром Хазарыі. Процістаянне Кіева, Ноўгарада і Полацка. Барацьба з печанегамі і полаўцамі.
Тэма 1.4 Феадальная раздробленасць Русі

Перадумовы палітычнай раздробленасці.

Кіеўская зямля. Стан гаспадаркі. Эміграцыя насельніцтва. Баярскія вотчыны. Усобіцы з-за кіеўскага стала. Сістэма двуумвірата. Чорныя клабукі. Арганізацыя барацьбы з полаўцамі.

Галіцкая і Валынская землі. Сельская гаспадарка, промыслы, гандаль, рамяство. Баярства і гараджане. Палітыка Яраслава Асмамысла і Рамана Мсціславіча. Аб'яднанне Галіцкага і Валынскага княстваў. Феадальныя войны. Барацьба з Венгрыяй і Польшчай. Унутраная і знешняя палітыка Данілы Раманавіча, яго каранацыя. Галічына і Валынь пры нашчадках Данілы.

Растова-Суздальская зямля. Развіццё гаспадаркі. Каланізацыя зямель. Гарады. Палітыка Юрыя Даўгарукага, Андрэя Багалюбскага і Усевалада Вялікае Гняздо. Барацьба княжацкай улады з баярствам.

Наўгародская зямля. Земляробства, рамяство, промыслы. Знешні гандаль. Баярскія сядзібы. Сацыяльныя адносіны. Утварэнне Наўгародскай феадальнай рэспублікі, яе палітычны лад.

Агульнае і асаблівае ў развіцці іншых удзельных княстваў, асноўныя вехі іх палітычнай гісторыі.
Тэма 1.5 Культура Русі ў IX – пачатку XIII ст.

Характар і асаблівасці развіцця культуры. Роля культурных кантактаў з іншымі народамі. Антычная спадчына.

Культура матэрыяльнай вытворчасці. Рускі горад. Вырабы рускіх майстроў.

Вусная народная творчасць. Пісьменнасць, берасцяныя граматы. Літаратура і яе жанры. Пачатак летапісання. «Слова аб палку Ігаравым». Гісторыя Русі ў «Аповесці мінулых гадоў».

Дойлідства і жывапіс. Кніжная мініяцюра. Фрэска. Мазаіка.

Культурнае ўзаемадзеянне паміж землямі Русі. Падабенства і мясцовыя асаблівасці мовы і культуры. Росквіт культуры ў канцы XII — пачатку XIII ст. Помнікі культуры Ноўгарада і Уладзіміра-Суздальскага княства.

Культура старажытнай Русі як частка сусветнай культуры.
Тэма 1.6 Барацьба народаў Русі з агрэсіяй крыжакоў і мангола-татар

Агрэсія крыжакоў у Прыбалтыцы. Роля папскай курыі. Ордэн мечаносцаў і Тэўтонскі ордэн, іх аб'яднанне. Наступ нямецкіх рыцараў і шведскіх феадалаў на Ноўгарад і Пскоў. Неўская бітва. «Лядовае пабоішча». Аляксандр Неўскі.

Уварванне манголаў у паўднёварускія стэпы. Бітва на Калцы. Паходы Батыя. Барацьба народаў Русі супраць заваёўнікаў. Устанаўленне ардынскага ярма.
Тэма 1.7 Паўночна-усходняя Русь у XIV—XV ст.

Сацыяльна-эканамічнае развіццё. Умовы аднаўлення прадукцыйных сіл. Развіццё земляробства. Рост свецкага і царкоўнага землеўладання. Гаспадарка феадальнай вотчыны. Формы эксплуатацыі і асабістай залежнасці сялянства. Стан рамяства. Гандаль.

Палітычны лад. Сістэма феадальнай іерархіі. Царква, яе месца і роля ў палітычнай сістэме. Вайсковая арганізацыя. Узаемаадносіны з Залатой Ардой.

Нарастанне аб'яднальных тэндэнцый. Узмацненне эканамічнага і палітычнага становішча Маскоўскага і Цвярскога княстваў у першай чвэрці XIV ст. Паўстанне 1327 г. у Цверы. Барацьба за ярлык на вялікае княжэнне. Іван Каліта.

Новы этап барацьбы за палітычнае вяршэнства на Русі. Разгортванне барацьбы за звяржэнне ардынскага засілля. Дзмітрый Данскі. Кулікоўская бітва. Нашэсці Тахтамыша і Едыгея. Адносіны з Вялікім княствам Літоўскім. Паходы Альгерда і Вітаўта на Маскву.

Феадальная вайна ў другой чвэрці XV ст. Царква і велікакняжацкая ўлада ў XIV–XV ст. Ерэтычныя рухі.


Тэма 1.8 Ноўгарад і Пскоў у XIV—XV ст.

Развіццё сацыяльна-эканамічных адносін у Вялікім Ноўгарадзе, яго палітычнае жыццё. Утварэнне Пскоўскай феадальнай рэспублікі, яе сацыяльна-эканамічны і палітычны лад. Барацьба Ноўгарада і Пскова з агрэсіяй нямецкіх феадалаў. Міжнародныя сувязі.


Тэма 1.9 Культура ўсходнеславянскіх народаў у XIII—

першай палове XV ст.

Асноўныя фактары культурнага развіцця. Адлюстраванне ў культуры палітычнага жыцця.

Летапісныя зборы. Літаратура. Кулікоўскі цыкл: «Задоншчына», «Сказанне аб Мамаевым пабоішчы». Воінская аповесць. Епіфаній Прамудры. «Хаджэнне» А. Нікіціна.

Дойлідства. Жывапіс. Феафан Грэк, Андрэй Рублёў, Дзіянісій і іх мастацкія школы.

Міжнародныя сувязі ў галіне культуры. Культурны ўплыў Вялікага княства Літоўскага.

Украінская культура, яе здабыткі і асаблівасці. Асвета і навука. Школа і калегіумы. Навуковыя цэнтры. Астрожская акадэмія. Архітэктура і скульптура. Іканапіс

кіеўскіх сабораў. Літаратура і паэзія.

Узмацненне мясцовых рысаў у культуры ўсходнеславянскіх народаў.


Тэма 1.10 Утварэнне Расійскай дзяржавы (Расіі) на рубяжы XV – пачатку XVI стст.

Сацыяльна-эканамічныя, унутры- і знешнепалітычныя ўмовы ўтварэння і развіцця Расійскай дзяржавы.

Звяржэнне ардынскага засілля. Далучэнне Ноўгарада, Цверы, Пскова, Разані, Смаленска і Чарнігава-Северскай зямлі.

Дзяржаўна-палітычны лад Расіі. Узмацненне ўлады маскоўскіх гаспадароў.

Праўленні Івана III і Васіля III. Баярская дума. Зараджэнне прыказнага кіравання. Агульнарасійскі судзебнік. Мясцовае кіраванне. Арганізацыя войска. Княжацка-баярская апазіцыя. Пытанне аб пераходзе прастола ў спадчыну. Царква і велікакняжацкая ўлада. Ерэтычныя рухі.

Пачатак юрыдычнага афармлення прыгоннага права ў агульнадзяржаўным маштабе.

Міжнароднае становішча Расійскай дзяржавы. Характар знешнепалітычнай дактрыны Масквы і яе абгрунтаванне. Эканамічныя сувязі Расіі з іншымі краінамі (Вялікае княства Літоўскае, Польшча, Крымскае ханства, «Свяшчэнная Рымская імперыя» і інш.).
Тэма 1.11 Украінскія землі ў XIV — першай палове XVI ст.

Страта дзяржаўнасці. Польшча ў барацьбе за перадзел галіцка-валынскай спадчыны. Уключэнне Паўдневай Русі ў склад Вялікага княства Літоўскага. Узмацненне барацьбы паміж Вільна і Масквой за «збіранне зямель Русі». Лёс Закарпацця і Паўночнай Букавіны. Пачатак экспансіі Крымскага ханства і Турцыі.

Гаспадарчае жыццё і сацыяльная стратыфікацыя. Пачатак распаўсюджвання фальварачна-паншчыннай гаспадаркі. Гарады. Магдэбургскае права. Развіццй рамяства і гандлю.

Эвалюцыя палітычнага ладу і развіцце права Вялікага княства Літоўскага. Канфесійнае пытанне.

Наступ прыгонніцтва і сялянскі рух. Паўстанне пад кіраўніцтвам Мухі. Удзел закарпацкіх русінаў у паўстанні Дз. Дожы.

Пачатак фарміравання казацтва. П. Лянцкаронскі, Я. Дашкевіч, Д. Вішнявецкі. Утварэнне Запарожскай Сечы.


Тэма 1.12 Расія ў XVI ст.

Тэрыторыя і насельніцтва. Сацыяльна-эканамічнае развіцце. Феадальнае землеўладанне і ўзмацненне прыгнёту сялянства. Горад. Рамяство і гандаль.

Барацьба феадальных груповак за ўладу. Рэформы А. Глінскай. Абвастрэнне сацыяльных адносін. Самадзяржаўе Івана IV. Пачатак дзейнасці земскіх сабораў. «Выбраная рада». Судзебнік 1550 г. «Стоглаў». Царква і дзяржава. Губная і земская рэформы. Вайсковыя рэформы. Узвядзенне засечнай мяжы і арганізацыя пагранічнай службы. М. Варатынскі.

Сацыяльна-эканамічныя прычыны і вынікі апрычніны.

Знешняя палітыка Расіі ў першай палове XVI ст.: усходні і заходні накірункі. Казанскія паходы і далучэнне Паволжа. Лівонская вайна.

Пачатак заваявання Сібіры. Ярмак. Строганавы.

Вынікі знешняй палітыкі Расіі.
Тэма 1.13 Культура Расіі ў канцы XV—XVI ст.

Матэрыяльная культура. Народная творчасць. Палемічная літаратура. Складванне дзяржаўнай ідэалогіі і адлюстраванне яе ў афіцыйнай літаратуры. Публіцыстычныя творы Максіма Грэка, Івана Перасветава, Ермалая-Эразма, Андрэя Курбскага, Івана IV. Хранографы.

Узмацненне ідэалагічнага ўплыва царквы. Мітрапаліт Макарый. «Дамастрой». Царква і адукацыя.

Пачатак кнігадрукавання. Іван Фёдараў і Пётр Мсціславец. Першыя друкаваныя кнігі.

Навуковыя веды і іх рэалізацыя на практыцы. Элементы рацыяналізму ў ідэалогіі. «Раб'е вучэнне» Феадосія Касога.

Жывапіс. Царкоўнае, свецкае і абароннае дойлідства. Ансамбль Маскоўскага Крамля. Фёдар Конь. Паступовы адыход ад царкоўных канонаў.


Тэма 1.14 Расія ў канцы XVI — пачатку XVII ст.

Гаспадарчае разарэнне 70—80-х гг. XVI ст. Узмацненне запрыгоньвання сялян. Указы аб сялянах і халопах. Абвастрэнне сацыяльных супярэчнасцей. Праўленне Барыса Гадунова. Пачатак «Смуты». I. Балотнікаў.

Міжнароднае становішча Расійскай дзяржавы. Вайна са Швецыяй. Цяўзінскі мір. Умацаванне заходняй мяжы. Гады перамір'я з Рэччу Паспалітай.

Пачатак інпрвенцыі Рэчы Паспалітай у Расію. Ілжэдзмітрый I. Паўстанне ў Маскве ў маі 1606 г. Васілій Шуйскі, яго сацыяльная і знешняя палітыка.

Ілжэдзмітрый II. Барацьба супраць інтэрвентаў. “Сямібаяршчына”. Акупацыя Масквы. Першае апалчэнне, прычыны яго распаду. Паўстанне ў Маскве. Арганізацыя другога апалчэння К. Мінін і Дз. Пажарскі. Вызваленне Масквы. Земскі сабор 1613 г. Пачатак праўлення Раманавых. Стаўбоўскі мір. Дзяулінскас перамір'е.
Тэма 1.15 Украіна ў складзе Рэчы Паспалітай (другая палова XVI — першая палова XVII ст.)

Люблінская унія 1569 г. і Украіна.

Змены ў гаспадарчым жыцці. Міграцыя насельніцтва. Дзеянне Літоўскага статута 1588 г. на Украіне. Юрыдычнае афармленне прыгоннага права.

Рэфармацыйны рух. Езуіты. Крызіс праваслаўнай царквы. Інцыдэнт вакол каляндарнай рэформы. Праваслаўныя брацтвы. Брэсцкая царкоўная унія 1596 г. Рэлігійная палеміка. Сеймавая апазіцыя уніі.

Каронны ўрад і казацтва. Рэестравыя казакі. Адміністрацыйна-палітычны лад Запарожскай Сечы. Казацкія паходы супраць татар і турак, рэакцыя на іх кароннага ўрада. Пастановы Сейма адносна Запарожжа.

Казацка-сялянскія паўстанні пад кіраўніцтвам К. Касінскага і С. Налівайкі.

Гетман П. Сагайдачны. Аднаўленне праваслаўнай іерархіі на Украіне. Мітрапаліт I. Барэцкі. Казацка-сялянскія рухі 1625 і 1630 гг. Легалізацыя праваслаўнай царквы. Мітрапаліт П. Магіла. Мерапрыемствы Кароны па ізаляцыі запарожцаў.

Народныя паўстанні 1637—1638 гг. «Ардынацыя Войска Запарожскага рэестравага». «Залаты спакой».


Тэма 1.16 Нацыянальна-культурны ўздым ва Украіне (другая палова XVI — першая палова XVII ст.)

Асветніцтва. Дзейнасць Львоўскага праваслаўнага брацтва. Арганізацыя школ. Астрожская акадэмія. Кіева-Магілянская калегія Школьныя тэатры.

Пачатак кнігадрукавання Дзейнасць I. Фёдарава на Украіне. Яго паслядоўнікі.

Здабыткі і асаблівасці ўкраінскага фальклору. Працяг летапісання. Новы ўзровень літаратурнай творчасці. Палемічныя творы. I. Вішэнскі.

Культавае і свецкае дойлідства. Архітэктурныя стылі. Іконапіс і манументальны жывапіс.

Культурна-нацыянальны ўздым — адна з перадумоў падзей 1648–1654 гг. на Украіне.



ЗМЕСТ ВУЧЭБНАГА МАТЭРЫЯЛА
РАЗДЕЛ 2 РАСІЯ І УКРАІНА Ў XVII—XVIII ст.
Тэма 2.1 Сацыяльна-эканамічнае і палітычнае развіццё Расіі ў XVII ст.

Тэрыторыя і насельніцтва. Саслоўная структура. Уздзеянне вынікаў «Смуты» на эканамічнае развіццё. Шляхі пераадолення гаспадарчага заняпаду. Фінансавая палітыка. Эвалюцыя форм феадальнага землеўладання і гаспадаркі.

Пашырэнне грамадскага падзелу працы і таварнай вытворчасці. Першыя мануфактуры і іх характар. Горад у XVII ст. Развіццё ўнутранага і знешняга гандлю, узмацненне купецтва. Гандлёвы і Новагандлёвы статуты.

Органы ўлады, цэнтральнае і мясцовае кіраванне. Земскія саборы. Узмацненне самаўладства, пачатак пераходу да абсалютызму. Войска. Стварэнне агульнадзяржаўнай заканадаўчай сістэмы. «Саборнае Укладанне» аб пытаннях сацыяльнага, эканамічнага і палітычнага жыцця. Асобы цароў Міхаіла і Аляксея Раманавых.

Рэфармаванне царквы і яе раскол. Нікан і Авакум.

Абвастрэнне сацыяльных адносін. Гарадскія паўстанні сярэдзіны і другой паловы XVII ст. Народны рух пад кіраўніцтвам С. Разіна, яго асаблівасці, ход падзей і вынікі.


Тэма 2.2 Міжнароднае становішча і знешняя палітыка Расіі ў XVII ст.

Заходні напрамак знешняй палітыкі. Расійска-польскія і расійска-шведскія адносіны. Вайна 1632—1634 гг. з Рэччу Паспалітай. Барацьба з крымскай пагрозай. Будаўніцтва Белгародскай засекі. «Азоўскае сядзенне».

Умацаванне знешнепалітычнага становішча Расіі з сярэдзіны XVII ст. Актывізацыя знешняй палітыкі

Пачатак вайны з Рэччу Паспалітай (1654–1667). Віленскае перамір'е. Руска-шведская вайна. Валіесарскае перамір'е і Кардыскі мір. Працяг вайны з Рэччу Паспалітай. Андрусаўскае перамір'е. «Вечны мір» 1686 г.

Палітыка Расіі на Левабярэжнай Украіне. Турэцка-крымскі наступ. Чыгірынскія паходы 1677–1678 гг. Бахчысарайскі дагавор 1681 г. Крымскія паходы 1687 і 1689 гг.

Рускія землепраходцы ў Сібіры і на Далёкім Усходзе. С. Дзяжнёў, Е. Хабарау, У. Атласаў. Расія і краіны Далекага Усходу, Цэнтральнай і Пярэдняй Азіі.

Вынікі знешняй палітыкі Расіі ў XVII ст.
Тэма 2.3 Вызваленчая вайна украінскага народа Б. Хмяльніцкага. Уключэнне Левабярэжнай Украіны ў склад Расійскай дзяржавы.

Прычыны вызваленчай вайны. Б. Хмяльніцкі Вызваленне паўстанцамі Запарожскай Сечы. Змяненні ў адносінах з Крымам. Разгром польска-шляхецкіх войскаў ва ўрочышчы Жоўтыя Воды і пад Корсунем. Пераўтварэнне казацкага паўстання ў агульнанародную барацьбу з прыгнятальнікамі.

Станаўленне казацкай дыпламатыі. Падрыхтоўка да новых баеў. Бітва пад Піляўцамі. Заходні паход паўстанцкай арміі. Летняя кампанія 1649 г. Збораўскі дагавор.

Антыпрыгонныя выступленні сялян. Хваляванні ў Запарожскай Сечы. Малдаўскі паход казацка-татарскага войска. Стаўка на Турцыю. Узнаўленне барацьбы з Каронай. Бітва пад Берастэчкам. Белацаркоўскі дагавор. Пагроза грамадзянскай вайны. Бітва пад Батогам. Змяненне сацыяльнай палітыкі Б. Хмяльніцкага. Фарміраванне дзяржаўных інстытутаў. Процістаянне пад Жванцам.

Пераяслаўская рада. Мартаўскія артыкулы. Беларускі паход казакаў I. Залатарэнкі. Барацьба супраць польскай і татарскай агрэсіі на Правабярэжнай Украіне. Дыпламатычная падрыхтоўка антыпольскай кааліцыі. Новы паход на заходнеўкраінскія землі. Расійска-ўкраінскія супярэчнасці. Рэйд А. Ждановіча. Смерць Б. Хмяльніцкага.

Узвышэнне I. Выгоўскага. Пачатак грамадзянскай вайны. Гадзяцкі дагавор. Канатонская бітва. Пераяслаўскія артыкулы Ю. Хмяльніцкага. Раскол Украіны і пачатак «вайны берагоў».

Утварэнне Маларасійскага прыказа ў Маскве. I. Брухавецкі. Падзел Украіны паводле Андрусаўскага перамір'я. Хваляванні на Левабярэжжы. Гетман П. Дарашэнка. Глухаўскія артыкулы Д. Мнагагрэшнага. Пачатак палітычнай стабілізацыі. I. Самайловіч. Падпарадкаванне Кіеўскай мітраполіі маскоўскаму патрыярху. «Вечны мір» 1686 г. і Украіна.
Тэма 2.4 Культура Расіі ў XVII ст.

Узмацненне свецкіх элементаў у культуры. Пашырэнне культурных сувязей з Заходняй Еўропай. Беларускі і ўкраінскі ўплыў. Роля царквы ў развіцці культуры. Грамадска-палітычная думка (Ю. Крыжаніч, А. Ардын-Нашчокін і інш.).

Матэрыяльная культура. Дэкаратыўнае мастацтва.

Народная творчасць, яе формы і накірункі.

Узровень адукаванасці насельніцтва. Школа і асветніцтва. Першыя падручнікі і педагагічныя сістэмы. Дзейнасць Славяна-грэка-лацінскай акадэміі. С. Мядзведзеў. Развіцце гістарычных ведаў. «Сінопсіс» — падручнік рускай гісторыі. «Скіфская гісторыя» А. Лізлова аб барацьбе з мангола-татарамі. Геаграфічныя адкрыцці.

Традыцыйныя і новыя жанры літаратуры (свецкія, сатырычныя, біяграфічныя аповесці). Апошнія рускія летапісы. Нараджэнне рыфмаванай паэзіі. Сімяон Полацкі. К. Істомін.

Новыя рысы ў дойлідстве і жывапісе. Драўлянае дойлідства. Палац у Каломенскім. Шатровыя і ярусныя цэрквы. «Нарышкінскае барока». С. Ушакоу. «Гадуноўская» і «Строганаўская» школы жывапісу.

Музыка і народны тэатр.

Лад жыцця, менталітэт народаў Расіі.

Тэма 2.5 Унутрыпалітычнае становішча Расіі ў канцы ХVII ст. Рэформы першай чвэрці XVIII ст.

Уладаранне Федара Аляксеевіча. Адмсна месніцтва. Барацьба прыдворных груповак за ўладу. Стралецкі бунт 1682 г. «Хаваншчына». Праўленне Соф'і. Пачатак праўлення Пятра I. Стралецкі бунт 1698 г.

Становішча ў эканоміцы (сельская гаспадарка, рамяство. мануфактурная вытворчасць, гандаль). Заснаванне ўральскіх заводаў. Фінансавая і мытная палітыка. Тарыф 1724 г.

Сацыяльная палітыка Пятра І. Указ аб адзінаспадчыннасці. Падушны падатак.

Узмацненне і распаўсюджванне прыгонніцтва. Абвастрэнне сацыяльнай напружанасці. Барацьба Пятра І з апазіцыяй. Дзейнасць Праабражэнскага прыказа і Тайнай канцылярыі. «Справа» царэвіча Аляксея. Астраханскае паўстанне і хваляванні на Доне і ў Паволжы. К. Булавін.

Рэформы апарату ўлады і кіравання. Пётр 1 і царква. Адміністрацыйна-тэрытарыяльныя рэформы. Гарадская рэформа. Ваенная рэформа.

Фарміраванне чыноўніцка-бюракратычнага апарату. Табель аб рангах. Заканадаўчая сістэма Пятра 1. Ваенна-паліцэйскі характар дзяржавы. Абсалютызм і яго рысы. Расія як імперыя. Асоба Пятра І (рысы характару, дзяржаўная дзейнасць, прыватнае жыццё, успрыманне сучаснікамі і ў гісторыі).
Тэма 2.6 Знешняя палітыка Расіі (канец XVII — першая чвэрць XVIII ст.)

Абставіны і перспектывы ўнутранага развіцця Расіі і яго ўплыў на знешнюю палітыку.

Азоўскія паходы Пятра І. «Вялікае пасольства». Дыпламатычная і ваенная падрыхтоўка Паўночнай вайны. Стварэнне «Паўночнага саюза». Інтарэсы і мэты саюзнікаў. Дыпламаты П. Вазніцын і Е. Украінцаў.

Пачатак барацьбы са Швецыяй. Асноўныя этапы вайны. Ад Нарвы да Палтавы. Ваенныя дзеянні на тэрыторыі Беларусі. Дамова Карла XII з I. Мазепам. Палтаўская бітва і яе вынікі. Пазіцыя Турцыі. Пруцкі паход Пятра I. Ваенныя дзеянні на Балтыцы (Гангут, Грэнгам). Аландскі кангрэс.

Ніштацкі мір. Новы расклад сіл у Еўропе. Расія і еўрапейскія краіны.

Мэты і характар усходняй палітыкі Пятра I. Каспійскі паход расійскай арміі.

«Птушаняты гнязда Пятрова» — дзяржаўныя дзеячы і палкаводцы (Б. Шарамецеў, А. Меншыкаў, П. і Ф. Апраксіны, Ф. Лефорт, П. Талстой, I. Бутурлін, Р. Скарнякоў-Пісараў, Ф. Галавін, Г. Галоўкін, Р. і Я. Брусы, П. Шафіраў, А. Макараў, Ф. Рамаданаўскі, П. Ягужынскі і інш.).
Тэма 2.7 Культура Расіі на рубяжы XVII–XVIII стст.

Узмацненне свецкага накірунку ў развіцці, характары і сутнасці культуры. Роля еўрапейскага ўплыву. Рэформы Пятра І у галіне культуры.

Стварэнне свецкай школы. Ваенныя вучэбныя ўстановы. Абавязковы характар навучання. Кнігавыдавецтва. Увядзснне грамадзянскага шрыфту, арабскіх літар, новага летазлічэння.

Вучэбная, навуковая, мастацкая літаратура. Свецкія сюжэты, гістарычная аповесць. «Гісторыя аб расійскім матросе Васілю Карыоцкім».

Гістарычная, эканамічная і грамадска-палітычная думка і яе прадстаўнікі (А. Манкіеў, В. Тацішчаў, I. Пасашкоў, Ф. Пракаповіч і інш.). Заснаванне Акадэміі навук. Навуковыя экспедыцыі. У. Атласаў. Тэхнічныя здабыгкі. Вынаходцы А. Нартаў, В. дэ Генін і інш.

Змены ў архітэктуры грамадзянскіх і царкоўных будынкаў. Новыя падыходы ў горадабудаўніцтве. Архітэктары Санкт-Пецярбурга. Прыдворныя жывапісцы і гравёры (I. Нікіцін, А. Мацвееў, А. і I. Зубавы). Рускі партрэт — парсуна.

Змены ў побыце і светапоглядзе розных катэгорый насельніцтва (жыллё, вопратка, ежа, паводзіны, рэлігійнасць, адносіны да ўлад, вольны час, умовы працы і інш.).
Тэма 2.8 Унутраная і знешняя палітыка Расіі пры пераймальніках Пятра I (1725–1762 гг.)

Барацьба за ўладу пасля смерці Пятра I. Час палацавых пераваротаў. Кацярына I. Сутнасць і роля Вярхоўнага Тайнага Савета. Пётр II. «Вярхоўнікі» і ўступленне на трон Ганны Іванаўны. «Біронаўшчына». Праблема ролі іншаземцаў у кіраванні краінай. Уладаранне Лізаветы Пятроўны. Пётр III. Лёс пятроўскіх рэформаў.

Пашырэнне правоў і прывілеяў дваранства. Стан сельскагаспадарчай і мануфактурнай вытворчасці. Далейшае развіцце гандлю. Адмена ўнутраных мытняў (1753).

Мэты і праблемы знешняй палітыкі; яе праваднікі (палітыкі і военачальнікі — Б. Мініх, П. Ласі і інш.). Войны з Крымам, Турцыяй і Швецыяй у 1730–40-я гт. і іх вынікі. Адносіны з Рэччу Паспалітай. Удзел Расіі ў Сямігадовай вайне (мэты, ход падзей, палкаводцы С. Апраксін, П. Салтыкоў).


Тэма 2.9 Сацыяльна-эканамічнае развіццё Расіі ў другой палове XVIII ст.

Тэрытарыяльныя прырошчванні (шляхі, метады, вынікі). Нацыянальны склад насельніцтва і нацыянальная палітыка самадзяржаўя. Земляробчае і прамысловае асваенне новых рэгіёнаў.

Стан сельскагаспадарчай вытворчасці (тэндэнцыі развіцця памешчыцкіх і сялянскіх гаспадарак). Узмацненне прыгонніцтва. Заканадаўчая творчасць урада ў галіне эканомікі. Секулярызацыя царкоўных маёнткау. Падатковая і фінансавая палітыка.

Мануфактура. Пашырэнне капіталістычнага ўкладу. Фарміраванне саслоўя прадпрымальнікаў, дынастый купцоў і заводчыкаў. Работныя людзі.

Рост таварнай гаспадаркі. Унутраны і знешні гандаль. Расійскі горад і яго роля ў эканоміцы.

Стварэнне і дзейнасць Вольнага эканамічнага таварыства. Абмеркаванне эканамічных пытанняў у грамадстве (планы, праекты, палеміка ў часопісах).


Тэма 2.10 Час Кацярыны ІІ і Паўла І: Унутраная палітыка ва ўмовах узмацнення сацыяльнага супрацьстаяння

Пераварот 1762 г., яго удзельнікі. Фаварыты і акружэнне Кацярыны II (браты Р. і А. Арловы, Р. Пацёмкін, К. Дашкава і інш.). Выбары і дзейнасць Укладальнай камісіі 1767—1768 гг. Яе сацыяльны склад. «Наказ» імператрыцы. Характар патрабаванняў розных груп дэпутатаў. Сутнасць ліберальнага курсу ўрада.

Прыгонніцкія законы 1760-х гг. Узмацненне сацыяльнай напружанасці. «Чумны бунт» 1771 г. Сялянская вайна 1773—1775 гг. Рэакцыя грамадства і ўрада. Е. Пугачоў і яго паплечнікі. Змены ва ўрадавай палітыцы пасля задушэння паўстання.

Умацаванне бюракратычнага апарату. «Установа аб губернях». «Даравальныя граматы» дваранству і гарадам.

Расійскае асветніцтва ў самадзяржаўнай і дэмакратычнай выявах. Апазіцыйная думка (М. Навікоў, А. Радзішчаў і інш.) і рэакцыя на яе з боку ўрада. Расійскае самадзяржаўе і рэвалюцыйныя падзеі ў Францыі.

Асоба Кацярыны II (рысы характару, дзяржаўная дзейнасць, успрыманне сучаснікамі і ў гісторыі).

Прыход да ўлады Паўла I; яго адносіны да палітыкі папярэднікаў і спробы рэформ. Сацыяльная палітыка Паўла I. Рэфармаванне арміі. Фінансавая палітыка. Мэты і характар праведзеных змен.

Забойства Паўла I.


Тэма 2.11 Знешняя палітыка Расіі ў другой палове XVIII ст.

Расія ў сістэме еўрапейскіх адносін. Накірункі і мэты знешняй палітыкі Расіі. Шляхі і характар рэалізацыі знешнепалітычных планаў.

Руска-турэцкія войны (прычыны і непасрэдныя падставы, ваенныя дзеянні на сушы і на моры, вынікі). Замацаванне Расіі на Чорным моры. Далучэнне Крыма і Прыкубання. Засяленне Паўночнага Прычарнамор'я.

Вайна са Швецыяй. Дзеянні балтыйскага флоту.

Удзел Расіі ў першым і другім падзелах Рэчы Паспалітай. Шляхі асваення новых тэрыторый. Разгром паўстання пад кіраўніцтвам Т. Касцюшкі і трэці падзел.

Расія і народы Закаўказзя. Адносіны з сярэднеазіяцкімі ханствамі. Далучэнне казахскіх жузаў.

Рускія першапраходцы на Далёкім Усходзе. Заснаванне Расійска-амерыканскай кампаніі.

Удзел Расіі ў антыфранцузскіх кааліцыях. Італьянскі і Швейцарскі паходы расійскай арміі.

Галоўныя вынікі знешняй палітыкі. Расійскія дыпламаты і военачальнікі (Н. Панін, Р. Пацёмкін, П. Румянцаў, А. Сувораў, Р. Спірыдаў, Ф. Ушакоў і інш.).
Тэма 2.12 Культура Расіі ў сярэдзіне і другой палове XVIII ст.

Паглыбленне рацыяналізму ў накірунках культуры. Станаўленне расійскай навуковай школы. Дзейнасць Акадэміі навук. М. Ламаносаў. Прыродазнаўчыя і тэхнічныя навукі. Гістарычная навука (гісторыкі Г. Мілер, А. Шлёцар, М. Шчарбатаў, I. Болцін, I. Голікаў і інш.) і гістарычнае крыніцазнаўства. Вольнае эканамічнае таварыства. Эканамісты А. Болатаў, М. Чулкоў.

Экспедыцыі В. Берынга, А. Чырыкава, С. Крашаніннікава, I. Ляпёхіна, П. Паласа і іх геаграфічныя адкрыцці.

Стылёвая і жанравая мнагастайнасць літаратуры. Творчасць А. Канцяміра, В. Традзіякоўскага, М. Ламаносава, Дз. Фанвізіна, Р. Дзяржавіна, М. Карамзіна, А. Радзішчава, I. Крылова.

Асветніцтва і асветнікі. Грамадска-палітычная думка і публіцыстыка. Станаўленне перыядычнага друку. Кнігавыдавецтва. М. Навікоў.

Ф. Волкаў і ўзнікненне прафесійнага тэатра. Музычнае мастацтва (духоўная і свецкая музыка, яе стваральнікі).

Дасягненне новага ўзроўню выяўленчага мастацтва. Яго асноўныя стылі і жанры. Мастакі Ф. Рокатаў, Дз. Лявіцкі, У. Баравікоўскі. Гравюра і графіка. Скульптары Ф. Шубін, М. Казлоўскі. Творчасць архітэктараў В. Растрэлі, В. Бажэнава, М. Казакова, I. Старова. Заснаванне Акадэміі мастацтваў. Урадавая палітыка ў галіне культуры. Сістэма школьнай адукацыі.

Народная творчасць і фальклор. Асаблівасць побыту і ўкладу жыцця розных груп насельніцтва.


Тэма 2.13 Левабярэжная Украіна ў канцы XVII–XVIII ст.

Праблема статуса Гетманшчыны. Органы вышэйшай улады. Ваенна-палітычнае ўладкаванне. Судовая сістэма. Расійская адміністрацыя на Левабярэжжы.

Каламакскія артыкулы. І. Мазепа – палітычны і ваенны дзеяч.

Гетманшчына ў войнах Расіі з Турцыяй і Крымам. Пачатак Паўночнай вайны і Левабярэжжа. Змяненне знешнепаіітычнай арыентацыі часткі старшыны. Адкрыты пераход гетмана на бок шведаў. Наступствы Палтаўскай бітвы. Старшынская эміграцыя. П. Орлік.

Рэшацілаўскія артыкулы. Міністры-рэзідэнты. Эксплуатацыя матэрыяльных і людскіх рэсурсаў Гетманшчыны. Заснаванне Маларасійскай калегіі. Міжгетманства. Контррэформы 1725–1727 гг. Д. Апостал. «Рашучыя пункты». Часовая стабілізацыя ўнутранага жыцця. Рэвізія землеўладанняў. Кадыфікацыя права. Пачатак узвядзення Украінскай лініі ўмацаванняў. Міністэрскае праўленне.

Узнаўленне гетманства. К. Разумоўскі. Судовая рэформа.

Канчатковая ліквідацыя гетманства. Прэзідэнт другой Маларасійскай калегіі П. Румянцаў. Скасаванне аўтаноміі Левабярэжжа. Кіраванне Украінай пры Паўле I.

Дэмаграфічная сітуацыя на Лезабярэжжы ў канцы XVII—XVIII ст. Сацыяльная структура грамадства. Сельская гаспадарка. Фарміраванне феадальна-старшынскага і манастырскага землеўладання. Расійскія памешчыкі на Украіне. Рамяство. промыслы, мануфактурная вытворчасць. Гандаль. Канчатковае запрыгоньванне сялян. Антыфеадальныя выступленні сялян і казакоў.


Тэма 2.14 Слабадская Украіна ў XVII–XVIII ст.

Каланізацыя края. Колькасць насельніцтва, яго этнічны склад. Сацыяльная структура. Землеўладанне. Гаспадарчае жыцце Адміністрацыйна-тэрытарыяльнае дзяленне. Кіраўніцтва слабадскімі палкамі. Казацкая служба.

Слабадская Украіна і паўстанне С. Разіна. Дзейнасць атрадаў К. Булавіна на Слабажаншчыне.

Канцылярыя камісіі заснавання слабадскіх палкоў. Палітыка ўрада Лізаветы Пятроўны. Канчатковая ліквідацыя палкавога ўладкавання.


Тэма 2.15 Запарожская Сеч у другой палове XVII—XVIII ст.

Сеч у палітычных падзеях на Украіне ў другой палове XVII ст. Авантура П. Петрыка. Запарожска-татарскія адносіны ў пачатку XVIII ст. Запарожцы і К. Булавін.

Запарожцы ў расійска-шведскім супрацьстаянні 1709 г. Разбурэнне Сечы. Запарожскія казакі пад пратэктаратам Крыма.

Вяртанне запарожцаў у расійскае падданства. Грамадска-палітычнае ўладкаванне Новай Сечы. Гаспадарчае жыцце. Паўстанні супраць старшыны.

Наступ расійскага ўрада на «Вольнасці Войска Запарожскага». Ліквідацыя Новай Сечы. Лёс запарожскага казацтва.
Тэма 2.16 Правабярэжная Украіна ў канцы XVII–XVIII ст.

Эпоха запусцення. Руіна. Каронная ўлада і адраджэнне казацкіх палкоў. Паўстанне 1702–1704 гг.

Правабярэжжа ў міжнародна-прававых актах 1711—1714 гг. Новая хваля польскай каланізацыі. Надворныя казакі. Сялянскае пытанне. Распаўсюджванне уніі і знікненне праваслаўнай іерархіі. Замойскі сабор.

Узнікненне гайдамацтва. Паўстанне 1734—1738 гг. Гайдамацкі рух 1750 г. Новае абвастрэнне сацыяльнай напружанасці. Дысідэнцкае пытанне. Барская канфедэрацыя. Каліеўшчына. М. Жалязняк і I. Гонта. Уключэнне Правабярэжжа ў склад Расіі.


Тэма 2.17 Заходнеўкраінскія землі ў другой палове XVII–XVIII ст.

Заходнеўкраінскія землі ў складзе Польшчы. Змены ў царкоўным жыцці.

Пераход Закарпацця пад уладу Габсбургаў. Украінцы ў антыгабсбургскім паўстанні 1703–1711 гг. Сацыяльна-эканамічныя працэсы ў Закарпацці. Мукачаўская грэка-каталіцкая епархія.

Паўночная Букавіна ў складзе Малдаўскага княства. Захоп Букавіны Аўстрыяй.

Ачагі праваслаўя на заходнеўкранскіх землях. Рух апрышкаў. А. Доўбуш.

Каралеўства Галіцыі і Ладамерыі. Рэформы Марыі Тэрэзіі і Іосіфа II.


Тэма 2.18 Культура ўкраінскіх зямель у другой палове XVII—XVIII ст.

Умовы і тэндэнцыі развіцця культуры. Здабыткі грамадска-палітычнай думкі. Уздым асветніцтва на Украіне. Дзейнасць Кіева-Магілянскай акадэміі і іншых асветніцкіх і адукацыйных устаноў. Працяг кнігадрукавання.

Навука. Назапашванне гістарычных ведаў («Сінопсіс», казацка-старшынскія летапісы Самавідца, Грабянкі, Вялічкі). Літаратура і яе жанры. Паэзія. Філосаф і паэт Р. Скаварада.

Узрастанне рэалістычных накірункаў у станковым і манументальным жывапісе. Графіка. Скульптура. Фартыфікацыйнае і культавае будаўніцтва. Архітэктары С. Каўнір, I. Грыгаровіч-Барскі. Праявы рускага барока на Украіне. Драўлянае дойлідства.

Лялечны тэатр «вяртэп». Школьны тэатр. Пачатак прафесійнага тэатра. Народная музыка. Цэхі музыкантаў. Музыкальныя школы. Кампазітары М. Беразоўскі, Дз. Бартнянскі.

Традыцыі, звычаі, культура паўсядзённага жыцця ўкраінцаў. Рэгіянальныя асаблівасці.



РАЗДЕЛ 3 РАСІЯ І УКРАІНА Ў ПЕРШАЙ ПАЛОВЕ XIX ст.
Тэма 3.1 Адміністрацыйна-палітычная сістэма і сацыяльна-эканамічнае развіццё Расіі ў першай палове XIX ст.

Дзяржаўны лад Расійскай імперыі. Фарміраванне саслоўна-бюракратычнай сістэмы. Праваслаўная царква і дзяржаўная ўлада.

Адміністрацыйна-тэрытарыяльнае дзяленне краіны. Насельніцтва (колькасць, сацыяльны і этнічны склад). Грамадскі падзел працы, гаспадарчая спецыялізацыя рэгіёнаў імперыі.

Развіццё сельскай гаспадаркі. Памешчыкі і сяляне. Крызіс феадальна-прыгонніцкай гаспадаркі. Развіццё капіталістычных адносін у прамысловасці. Заняпад прыгоннай мануфактуры. Пачатак прамысловага перавароту і яго асаблівасці. Вольнанаёмная праца ў прамысловасці. Развіццё ўнутранага рынку і знешняга гандлю. Стан транспарту.


Тэма 3.2 Унутраная і знешняя палітыка царызму ў 1801–1814 гг.

Адлюстраванне ва ўнутранай палітыцы царызму сацыяльных супярэчнасцей. Пераварот 1801 г. Аляксандр I. Нягласны камітэт. Палітыка ўрада па сялянскім пытанні. Указ аб «вольных хлебаробах». Стваржэнне міністэрстваў і іх рэфарміраванне. Урадавая палітыка ў галіне асветы. Рэформа Сената. Дзсйнасць М. М. Сперанскага і яго план дзяржаўных пераўтварэнняў. Стварэнне Дзяржаўнага савета.

Міжнароднае становішча і асноўныя напрамкі знешняй палітыкі Расіі ў пачатку XIX ст. Расія ў антыфранцузскіх кааліцыях. Тыльзіцкі мір і яго вынікі. Вайна са Швецыяй. Утварэнне Вялікага княства Фінляндскага. Далучэнне Грузіі да Расійскай дзяржавы. Войны з Іранам і Турцыяй. Далучэнне да Расіі Бесарабіі.

Міжнародныя адносіны напярэдадні вайны 1812 г. Пачатак вайны. Адступленне расійскай арміі. Аляксандр I. М. Б. Барклай дэ Толі, П. I. Баграціён, М. I. Кутузаў. Барадзінская бітва. Пакіданне Масквы. Народны характар вайны. Пераход расійскай арміі ў контрнаступленне і разгром напалеонаўскай арміі. Бярэзіна.

Ваенная кампанія 1813–1814 гг «Бітва народаў». Уваход расійскай арміі ў Парыж. Венскі кангрэс. Утварэнне «Свяшчэннага Саюза».
Тэма 3.3 Унутраная палітыка царскага ўрада ў 1815–1855 гг.

Унутрыпалітычнае развіццё ў 1815–1825 гг. Спробы канстытуіравання: Польская канстытуцыя 1815 г., праект М.М. Навасільцава. Сялянскае пытанне. Аракчэеўшчына. Ваенныя пасяленні. Урадавая палітыка ў галіне асветы і культуры.

Самадзяржаўе Мікалая I. Узмацненне рэпрэсіўных мерапрыемстваў. Цэнзура. Сакрэтны камітэт 6 снежня 1826 г. Бюракратызацыя кіравання. Уласная яго імператарскай вялікасці канцылярыя. Кадыфікацыя. Трэцяе адзяленне. Корпус жандараў.

Захады па ўмацаванні саслоўных пазіцый дваранства. Палітыка ўрада ў сялянскім пытанні. Рэформа кіравання дзяржаўнымі сялянамі. П. Дз. Кісялёў.

Правядзенне інвентарнай рэформы на Правабярэжнай Украіне. Горад і гарадскія саслоўі ў палітыцы ўрада. Эканамічная палітыка і фінансавыя перабудовы. Друк і асвета ва ўрадавай палітыцы.

Маларасійская ментальнасць. Пытанне нацыянальнага адраджэння. Палітыка русіфікацыі на Украіне. Дз. Г. Бібікаў.


Тэма 3.4 Грамадскі рух у 1815–1855 гг.

Становішча народных мас. Паўстанне сялян на Доне. Хваляванні салдат Сямёнаўскага палка. Выступленні на Украіне пад кіраўніцтвам У. Кармалюка. Хваляванні ў ваенных пасяленнях. «Халерныя бунты». Рух удзельных і дзяржаўных сялян.

Ідэйныя плыні першых пасляваенных гадоў. А. М. Галіцын і Біблейскае таварыства. Расійскае масонства. Дваранскае асветніцтва (А. С. Пушкін, А. С. Грыбаедаў, П. А. Вяземскі). Дваранскія рэвалюцыянеры. Эвалюцыя арганізацыйна-тактычных прынцыпаў і праграмных палажэнняў дзекабрыстаў. Распрацоўка планаў узброенага паўстання. Падзеі 14 снежня 1825 г. Выступленне Чарнігаўскага палка. Следства і суд над дзекабрыстамі.

Студэнцкія гурткі канца 1820-х — пачатку 1830-х гг. Паўстанне 1830—1831 гг. і расійская грамадская думка. Гурток М. У. Станкевіча П. Я. Чаадаеў і яго «Філасафічныя пісьмы».

Фарміраванне асноўных ідэйных напрамкаў у 1830—1840-я гг. С. С. Увараў. «Тэорыя афіцыйнай народнасці». М. П. Пагодзін, С. П. Шавыроў. Пытанне аб шляхах гістарычнага развіцця Расіі ў грамадскай думцы. Славянафілы і заходнікі. А.С. Хамякоў, І.В. Кірэеўскі, К.С. і І.С. Аксакавы, Ц.М. Граноўскі. Сялянскае пытанне ў грамадска-ідэйнай барацьбе.

Фарміраванне рэвалюцыйна-дэмакратычный ідэалогіі. В. Р. Бялінскі, А. I. Герцэн.

Ідэі утапічнага сацыялізму ў Расіі. Гурткі петрашэўцаў.

Польскі вызваленчы рух і Правабярчжная Украіна. Дзейнасць «Садружнасці польскага народа» на Украіне. Ш. Канарскі. Кірыла-Мяфодзіеўскае таварыства. М. I. Кастамараў, Т. Р. Шаўчэнка, П. А. Куліш. Расійскі грамадскі рух і рэвалюцыі 1848—1849 гг.


Тэма 3.5 Знешняя палітыка Расіі ў 1815–1856 гг.

Расія і дзейнасць «Свяшчэннага Саюза».

Асноўныя напрамкі знешняй палітыкі Расіі ў другой чвэрці XIX ст.

Усходняе пытанне. Руска-іранская вайна. Далучэнне Усходняй Арменіі да Расіі. Руска-турэцкая вайна. Расія і вызваленне Грэцыі. Ункіяр-Іскелескі дагавор. Лонданскія канвенцыі.

Каўказская вайна. Супярэчлівы характар далучэння народаў Каўказа і Закаўказзя да Расіі. Русіфікатарская палітыка царызму.

Крымская вайна, яе прычыны і характар. Ваенныя дзеянні на Балканах і ў Закаўказзі. Бітва пры Сінопе. П. С. Нахімаў. Уступленне ў вайну Англіі і Францыі. Абарона Севастопаля. Парыжскі мір.

Буржуазныя рэвалюцыі 1830 і 1848–1849 гг., рэакцыя на іх самадзяржаўя.
Тэма 3.6 Заходнеўкраінскія землі ў складзе Аўстрыйскай манархіі (першая палова XIX ст.)

Адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўладкаванне і насельніцтва Галічыны, Закарпацця і Паўночнай Букавіны. Заходнеўкраінскае сяло. Прамысловасць і сельскагаспадарчыя промыслы. Гарады і мястэчкі. Гандаль. Аграрнае пытанне у палітыцы Вены. Сялянскі рух.

Школа і царква. Заснаванне Галіцкай грэка-каталіцкай мітраполіі. Руценства.

Славянскае адраджэнне ў Аўстрыйскай імперыі. Культурна-асветніцкая дзейнасць палякаў ва Усходняй Галічыне. Польскія тайныя таварыствы і ўкраінская інтэлігенцыя.

Абуджэнне нацыянальнай свядомасці ў часткі грэка-каталіцкага духавенства. Клерыкальнае таварыства ў Перамышлі. I. Магільніцкі. «Руская тройца». М. Шашкевіч, I. Вагілевіч, Я. Галавацкі.

Прааўстрыйскі накірунак грамадска-палітычнай думкі. Зараджэнне русафільства. Д. Зубрыцкі. А. Дабранскі.

«Вясна народаў» Скасаванне паншчыны на заходнеўкраінскіх землях. Узнікненне ў Львове Цэнтральнай Рады Нарадовай. Галоўная Руская Рада, яе праграма і дзейнасць. Рускі Сабор. Абвастрэнне ўкраінска-польскага процістаяння. Удзел галічан у славянскім з'ездзе ў Празе. Украінцы — дэпутаты рэйхстага. Узброенае паўстанне ў Львове. Рэвалюцыйныя падзеі на Букавіне і ў Закарпацці. Сялянскае паўстанне пад кіраўніцтвам Л. Кабыліцы. Паражэнне рэвалюцыі 1848–1849 гг. і наступ рэакцыі.

РАЗДЕЛ 4. РАСІЯ І УКРАІНА Ў ДРУГОЙ ПАЛОВЕ

XIX – ПАЧАТКУ XX ст.
Тэма 4.1 Адмена прыгоннага права ў Расіі.

Унутраная палітыка самадзяржаўя ў 60–70-х гг. XIX ст.

Паглыбленне крызісу прыгоннай гаспадаркі напярэдадні рэформы 1861 г. Сялянскі рух. Ліберальная і радыкальная плыні грамадскай думкі. Крызіс «вярхоў».

Падрыхтоўка адмены прыгоннага права. Я. I. Растоўцаў, В. М. Панін, М. А. Мілюцін, вял. кн. Канстанцін Мікалаевіч. Маніфест і «Палажэнні» 19 лютага 1861 г.

Рэалізацыя рэформы. Прававое становішча сялян. Сялянскія ўстановы. Міравыя пасрэднікі. Складанне ўстаўных грамат. Заключэнне выкупных здзелак. Адмена прыгоннага права на ўдзельных землях. Законы аб дзяржаўных сялянах.

Значэнне сялянскай рэформы.

Агульная характарыстыка і асноўныя этапы ўнутранай палітыкі ўрада. «Асветная бюракратыя». Праціўнікі рэформ. П. П. Гагарын. П. А. Шувалаў. Дз. А. Талстой.

Рэформы ў галіне мясцовага кіравання. Новыя судовыя статуты. Рэформы ў галіне асветы. Цэнзурныя правілы. Фінансавыя рэформы. Ваенныя рэформы. Дз. А. Мілюцін.

Узмацненне рэакцыйнай палітыкі самадзяржаўя ў канцы 60-х гг. Жандарская рэформа. Абмежаванне рэформ 60-х гг.

Кампанія супраць украінафілаў у сувязі з паўстаннем у Польшчы. Цыркуляр П. А. Валуева 1863 г. Эмскі акт 1876 г.
Тэма 4.2 Значэнне эпохі рэформаў. Унутрыпалітычнае развіццё

Расіі ў 1881–1894 гг.

Крызіс урадавай палітыкі на мяжы 70–80-х гг. XIX ст. М. Т. Ларыс-Мелікаў і яго праграма. Забойства Аляксандра II.

Аляксандр III. Маніфест аб непахіснасці самадзяржаўя. К.П. Пабеданосцаў. Міністэрства М. П. Ігнацьева. Перамога кансерватараў. Дзейнасць М. Н. Каткова. Дз. А. Талстой. Курс урада на контррэформы. Палітыка ў сялянскім пытанні. Ахавальныя мерапрыемствы ў галіне асветы і друку. Палажэнне аб земскіх начальніках. Земская і гарадская контррэформы.
Тэма 4.3 Грамадска-палітычны рух у 60–90-я гг. XIX ст.

Кансерватыўная думка і правадыры алігархічнага дваранства ў пачатку 60-х гг. Ліберальны рух. Цвярскі адрас 1862 г. Сялянскі і рэвалюцыйна-дэмакратычны рух. «Зямля і воля» 60-х гг. М. Г. Чарнышэўскі. Паўстанне ў Польшчы і Правабярэжная Украіна.

Грамадская думка ў сярэдзіне і другой палове 60-х гг. «Русское слово» і Дз. І. Пісараў. Рэвалюцыйныя гурткі. М. А. Ішуцін, Г. А. Лапацін, С. Г. Нячаеў. Замах Дз. У. Каракозава. Руская секцыя І Інтэрнацыянала.

Земска-ліберальны рух. М. Ф. Аненскі, I. П. Белаконскі, У. Г. Караленка, I. I. Петрункевіч. Цэнтры прыцягнення апазіцыйнай інтэлігенцыі ў Пецярбургу і Маскве. Імператарскае вольнае эканамічнае таварыства. Юрыдычнае таварыства. П. А. Гейдэн, С. А. Мурамцаў.

Расійскія часопісы «Современник», «Дело», «Отечественные записки».

Рэвалюцыйнае народніцтва 70-х гг. П. Л. Лаўроў. М. А. Бакунін. П. М. Ткачоў. М. К. Міхайлоўскі. «Чыгірынская змова». «Кіеўская камуна». Народніцкія гурткі першай паловы 70-х гг. «Хаджэнне ў народ» «Зямля і воля». «Народная воля» і «Чорны перадзел».

Ідэі марксізму ў Расіі. Г. В. Пляханаў. Група «Вызваленне працы». Марксісцкія гурткі 80-х — пачатку 90-х гг.

Грамадска-палітычныя выступленні расійскага студэнцтва.

Сялянскі і рабочы рух. «Паўднёварасійскі саюз рабочых», «Паўночны саюз рускіх рабочых». П. А. Аляксееў, В. П. Абнорскі, С. М. Халтурын. Марозаўская стачка.

Украінскі нацыянальны рух. Украінафілы. Дзейнасць былых кірыла-мяфодзіеўцаў у Пецярбургу. Часопіс «Основа». «Хлопаманы». У. Б. Антановіч. Кіеўская грамада ў 60—70-я гг. М. П. Драгаманаў. Дзейнасдь Паўднева-Закодняга аддзялення Расійскага геаграфічнага таварыства. Часопіс «Кневская старнна». «Брацтва тарасаўцаў».



Тэма 4.4 Сацыяльна-эканамічнае развіццё Расіі
(другая палова ХІХ — пачатак ХХ ст.)

Тэрыторыя Расіі ў другой палове XIX ст. Усерасійскі перапіс 1897 г. Сацыяльная і нацыянальная структура насельніцтва. Каланіяльная сістэма Расіі.

Развіццё капіталізму ў сельскай гаснадарцы. Буржуазная эвалюцыя памешчыцкай і сялянскай гаспадаркі. Разлажэнне сялянства.

Асноўныя этапы развіцця капіталізму ў прамысловасці. Завяршэнне прамысловага перавароту. Развіццё фабрычна-заводскай прамысловасці. Чыгуначнае будаўніцтва. Развіцце капіталізму ўшыр. Стварэнне новых прамысловых цэнтраў. Замежны капітал. Фарміраванне прамысловага пралетарыяту і буржуазіі.

Прамысловы ўздым 1890-х гг. Эканамічны крызіс і дэпрэсія 1900—1908 гг. Прамысловы ўздым 1909–1913 гг. Эканоміка Расіі ў гады Першай сусветнай вайны.

Банкі і іх роля ў эканоміцы Расіі. Развіццё ўнутранага і знешняга гандлю. Расійскі манапалістычны капіталізм і яго асаблівасці.
Тэма 4.5 Знешняя палітыка Расіі ў другой палове XIX ст.

Міжнароднае становішча Расіі пасля Крымскай вайны. Барацьба расійскай дыпламатыі за перагляд Парыжскага міру. А. М. Гарчакоў. М. П. Ігнацьеў. Адмена нейтралізацыі Чорнага мора. «Саюз трох імператараў». Ваенная трывога 1875 г. у Еўропе і пазіцыя Расіі.

Эканамічныя і палітычныя інтарэсы Расіі на Сярэднім Усходзе. Далучэнне Сярадняй Азіі і Казахстана да Расіі. Каланіяльная палітыка царызму.

Далёкаўсходняя палітыка Расіі. Узаемаадносіны з Кітаем і Японіяй. Продаж Аляскі.

Барацьба славянскіх народаў супраць турэцкага ярма і адносіны да яе расійскага грамадства. Расійска-турэцкая вайна 1877–1878 гг. Сан-Стэфанскі мір. Берлінскі кангрэс.

Англа-расійскія супярэчнасці на Сярэднім Усходзе. Новая расстаноўка сіл на міжнароднай арэне. Утварэнне Траістага саюза. М. К. Гірс. Заключэнне франка-расійскага саюза.


Тэма 4.6 Расійскае самадзяржаўе ў 1894–1904 гг.

Дзяржаўны лад Расіі. Мікалай II. Царская сям'я. Вялікія князі. Сацыяльны склад вышэйшай бюракратыі. К. П. Пабеданосцаў. Ліберальны накірунак бюракратычнай думкі. М. X. Бунге. Эканамічная платформа С. Ю. Вітэ. Аграрная палітыка ўрада. «Асобая нарада аб патрэбах сельскагаспадарчай прамысловасці». Маніфест 26 лютага 1903 г. Палітыка ўрада па рабочым і студэнцкім пытаннях. «Паліцэйскі сацыялізм».

Курс В. К. Плеве на ўмацаванне самадзяржаўнага ладу. Пазіцыя рэакцыйнага дваранства. У. П. Мяшчэрскі.

П. Д. Святаполк-Мірскі. Пераход да палітыкі лавіравання. Эпоха «давер'я». Указ 12 снежня 1904 г.


Тэма 4.7 Грамадска-палітычная барацьба ў Расіі

на рубяжы XIX–XX стст.

Стачачны рух 1895—1900 гг Ліберальнае народніцтва. «Легальны марксізм». «Саюз барацьбы за вызваленне рабочага класа» І з'езд РСДРП. «Эканамізм». Газета «Искра». II з'езд РСДРП. Г. В. Пляханаў. У. I. Ленін, Л. Мартаў.

Пралетарскі рух у пачатку XX ст. Абухаўская абарона. Стачка у Растове-на-Доне. Усеагульная стачка на Поўдні Расіі ў 1903 г. Усеагульная стачка ў Баку ў 1904 г.

Сялянскія хваляванні. Паўстанні сялян у Палтаўскай і Харкаўскай губернях у 1902 г. Рух дэмакратычнай інтэлігенцыі і студэнцтва.

Стварэнне партыі эсэраў. В. М. Чарноў. Эсэраўскі тэрор.

Анархісцкія групы расійскай эміграцыі і іх сувязі з краінай. П. А. Крапоткін.

Земска-ліберальны рух. Гурток «Бяседа». Часопіс «Освобождение». П. Б. Струве. «Саюз земцаў-канстытуцыяналістаў». «Саюз вызвалення» і афармленне «новага» лібералізму. Канферэнцыя ревалюцыйных і апазіцыйных партый у Парыжы ў 1904 г. “Банкетная” кампанія.

Адносіны розных слаёў грамадства да вайны з Японіяй.

Палітычныя арганізацыі і партыі на Украіне. Рэвалюцыйная ўкраінская партыя. Украінская народная партыя М. Міхноўскі. Украінская дэмакратычная партыя. А. Латоцкі, Я. Чыкаленка. Украінская радыкальная партыя. С. Яфрэмаў, Б. Грынчанка. Таварыства ўкраінскіх паступоўцаў (ТУП).
Тэма 4.8 Знешняя палітыка ўрада ў пачатку XX ст.

Абвастрэнне міжнародных супярэчнасцей. Асноўныя накірункі знешняй палітыкі Расіі. Міністры замежных спраў: У.М. Ламздорф, А. П. Ізвольскі, С. Д. Сазонаў. Далёкі Усход у планах самадзяржаўя. Пабудова Кітайска-Усходняй чыгункі і арэнда Порт-Артура. Народныя паўстанні ў Кітаі і інтэрвенцыя вялікіх дзяржаў. Дыпламатычная ізаляцыя Расіі.

Расійска-японская вайна. Ход ваенных дзеянняў на моры і на сушы. Бітвы пад Ляаянам і на р. Шахэ. Абарона Порт–Артура. Мукдэнская бітва. Цусіма. Портсмуцкі мір.

Міжнародныя кантакты Расіі ў час рэвалюцыі 1905—1907 гг. Пазыка 1906 г.

Абвастрэнне міжнародных супярэчнасцей. Англа-расійскае пагадненне і ўтварэнне Антанты. Баснійскі крызіс. Патсдамскае спатканне. Расійска-японскае пагадненне. Расія і Балканскія войны.

Тэма 4.9 Рэвалюцыя 1905–1907 гг. ў Расіі

Пачатак рэвалюцыі. Студзеньска-лютаўскія забастоўкі. Урадавыя камісіі па рабочым пытанні. Рэскрыпт на імя А Р. Булыгіна. Буржуазна-апазіцыйны рух.

Процідзеянне дваранскай рэакцыі палітыцы ўступак. Утварэнне «Саюза рускіх людзей» і Рускай манархічнай партыі.

Развіццё рэвалюцыі вясной і летам 1905 г. III з'езд РСДРП і Жэнеўская канферэнцыя меншавікоў. Усерасійскі сялянскі саюз. Прафесіянальна-палітычныя саюзы і Саюз саюзаў.

Усерасійская Кастрычнцкая палітычная стачка. Саветы рабочых дэпутатаў. Г. С. Хрусталёў-Носар. Маніфест 17 кастрычніка. Кабінет С. Ю. Вітэ і пытанні дзяржаўных пераўтварэнняў. Карная палтыка царызму. Чарнасоценныя пагромы.

Утварэнне новых палітычных арганізацый і партый. «Саюз рускага народа». А.I. Дубровін, М.Я. Маркаў, У.М. Пурышкевіч. Канстытуцыйна-дэмакратычная партыя. П. М. Мілюкоў. «Саюз 17 кастрычніка». А. I. Гучкоў.

Уздым сялянскага руху. Рэвалюцыйныя выступленні ў арміі і на флоце. П. П. Шміт.

Змякчэнне нацыянальнга прыгнёту і ўкраінскі рух. Агульнарасійскія партыі на Украіне. Дзейнасць Украінскага сацыял-дэмакратычнага саюза («Спілкі»), Украінскай сацыял-дэмакратычнай рабочай партыі, Украінскай радыкальна-дэмакратычнай партыі.

Снежаньскае ўзброенае паўстанне ў Маскве. Паўстанні ў іншых месцах імперыі.

Адступленне рэвалюцыі. Перагляд палажэння аб выбарах у Дзяржаўную думу. Рэформа Дзяржаўнага савета. Новая рэдакцыя «Асноўных дзяржаўных законаў».

Арганізацыя з'ездаў аб'яднанага дваранства. А. А. Бобрынскі.

Першая Дзяржаўная дума, яе склад. С. А. Мурамцаў. Аграрнае пытанне. Дэкларацыя I. Л. Гарамыкіна. Роспуск Думы. «Выбаргскі заклік».

Ліпеньскі палітычны крызіс. Кабінет П. А. Сталыпіна. Указ 9 лістапада 1906 г. Другая Дзяржаўная дума, яе склад і характарыстыка дзейнасці. Ф. А. Галавін. Украінская грамада ў Дзяржаўных думах.

Дзяржаўны пераварот З чэрвеня 1907 г.
Тэма 4.10 Унутраная палітыка расійскага ўрада і грамадска-палітычны рух у 1907—1914 гг.

Трэцячэрвеньская манархія. Выбарчы закон 1907 г. Трэцяя Дзяржаўная дума. М. А. Хамякоў, А. І. Гучкоў, М. У. Радзянка. Банапартызм. Карная палітыка царызму. Вялікадзяржаўны шавінізм і распальванне нацыянальнай варожасці. Справа Бейліса.

Сталыпінская агарарная рэформа. Перасяленчая палітыка. Рабочае пытанне. Увядзенне земстваў у заходніх губернях. Забойства П. А. Сталыпіна. Кабінет У. М. Какаўцова.

Грамадскае жыццё краіны ў 1907—1912 гг. Зборнік «Вехі». Справа Е. Ф. Азефа. Партыйна-палітычная барацьба. Партыя прагрэсістаў. А. I. Канавалаў, В. П. і П. П. Рабушынскія.

Новы ўздым агульнадэмакратычнага руху. Рэакцыя грамадства на смерць Л. М. Талстога. Усеагульная студэнцкая забастоўка. Ленскі растрэл. Выбары ў Чацвёртую Дзяржаўную думу, яе дзейнасць. М. У. Радзянка. Рост стачачнай барацьбы. Легальныя рабочыя арганізацыі. Сялянскі рух. Выступленні ў арміі і на флоце.

Нацыянальна-вызваленчы рух. Таварыства ўкраінскіх паступоўцаў.

Унутрыпалітычнае становішча Расіі напярэдадні Першай сусветнай вайны. Кабінет I. Л. Гарамыкіна. «Новы курс» эканамічнай палітыкі. Рабочы рух летам 1914 г. Барыкады ў Петраградзе.
Тэма 4.11 Удзел Расіі ў Першай сусветнай вайне

Падрыхтоўка Расіі да вайны. Рэарганізацыя арміі. Ваенныя дамовы з Францыяй і Англіяй. Вялікая ваенная праграма 1913 г.

Пачатак Першай сусветнай вайны, яе характар. Уступленне Расіі ў вайну. Стаўка Вярхоўнага галоўнакамандуючага і генералітэт. Вял. кн. Мікалай Мікалаевіч. Ход ваенных дзеянняў у 1914 г. Галіцыйская бітва. Ваенныя паражэнні ў 1915 г. Мікалай II — вярхоўны галоўнакамандуючы. Узмацненне залежнасці царызму ад Антанты. Мілітарызацыя эканомікі. Ваенныя дзеянні ў 1916 г. Брусілаўскі прарыў. Роля Усходняга фронту ў зрыве германскіх планаў вайны.
Тэма 4.12 Унутрапалітычнае становішча Расіі ў 1914—1917 гг.

Маніфест 20 ліпеня 1914 г. «Свяшчэннае яднанне». Усерасійскі земскі саюз. Усерасійскі саюз гарадоў. Асобыя нарады. Ваенна-прамысловыя камітэты.

Узмацненне апазіцыйных настрояў у сувязі з ваеннымі няўдачамі. Утварэнне «Прагрэсіўнага блока». Распуціншчына. «Міністэрская чахарда».

Развал гаспадаркі і збядненне народных масс. Рабочы і сялянскі рух. Хваляванні ў арміі. Паўстанне 1916 г. у Сярадняй Азіі і Казахстане.


Тэма 4.13 Заходнеўкраінскія землі ў другой палове XIX – пачатку XX ст.

Адміністрацыйны статус Усходняй Галічыны, Паўночнай Букавіны і Закарпацця ў складзе Аўстра-Венгрыі. Сістэма кіравання краем. Узрастанне польскага ўплыву ў Галічыне. А. Галухоўскі. Аграрныя адносіны ў заходнеўкраінскай вёсцы. Стан прамысловасці і транспарту. Гарады і гандаль. Працоўная эміграцыя.

Русафільская («маскафільская») плыня ў грамадска-палітычным жыцці заходніх украінцаў. Газета «Слово». Руская Рада. Нарадоўцы. Гурток «Маладая Русь». Заснаванне і дзейнасць «Просвіты», навуковага таварыства імя Т.Р. Шаўчэнкі. М. С. Грушэўскі. Газета «Діло». Народная Рада.

Партыйна-палітычнае жыццё Усходняй Галічыны. Руска-ўкраінская радыкальная партыя. I. Я. Франко, М. І Паўлік. Украінская нацыянал-дэмакратычная партыя. «Новы курс» маладых русафілаў і ўтварэнне Рускай нацыянальнай партыі.

Узмацненне польска-ўкраінскіх супярэчнасцей у Галічыне ў пачатку XX ст. Сялянскае пытанне. Байкот жніва ў 1902 г. Барацьба за ўкраінскі універсітэт у Львове і выбарчую рэформу. Грамадска-палітычная сітуацыя ў Паўночнай Букавіне і Закарпацці. Украінскі нацыянальны рух ва ўмовах нарастання пагрозы сусветнай вайны. Грэка-каталіцкая царква. А. Шэпціцкі.

Заходняя Украіна ў Першай сусветнай вайне. Галічына — арэна найбольш жорсткіх і спусташальных баёў. Знешнепалітычная арыентацыя розных слаёў насельніцтва. Украінскія сечавыя стральцы. Агульная Украінская Рада. Палітычная дзейнасць эмігрантаў з расійскай Украіны. Саюз вызвалення Украіны.

Расійскі акупацыйны рэжым. Наступ на «мазепінства». Г. А. Бобрынскі. Паездка Мікалая II у Галічыну.
Тэма 4.14 Лютаўская рэвалюцыя 1917 г.

Абвастрэнне рэвалюцыйнага крызісу ў канцы 1916 — пачатку 1917 г. Велікакняжацкая фронда. Забойства Р. Я. Распуціна. Самаізаляцыя царскай сям'і. Паўстанне ў Петраградзе.

Царскі ўрад у першыя дні Лютаўскай рэвалюцыі. Стварэнне Часовага камітэта Дзяржаўнай думы і яго спробы пагаднення з царызмам. М. У. Радзянка. Пытанне аб адрачэнні Мікалая II. Крушэнне манархіі. Петраградскі Савет і Загад № 1. Стварэнне Часовага ўрада. Г. Я. Львоў. А. Ф. Керанскі.

Двоеўладдзе.

Рэвалюцыйныя падзеі ў Маскве, на фронце і ў правінцыі. Украіна ў час рэвалюцыі.

Пытанне аб выніках рэвалюцыі ў сучаснай гістарыяграфіі.


Тэма 4.15 Культура Расіі ў XIX – пачатку XX ст.

Грамадска-палітычныя ўмовы і асноўныя зтапы развіцця культуры. Асвета. Школа. Друк. Буйнейшыя кнігавыдавецтвы. І. Дз. Сыцін. А. С.

Суворын. Культурна-асветныя ўстановы.

Навука і тэхніка. Развіццё новых напрамкаў у навуцы і станаўленне новых навуковых школ. Дасягненні ў галіне матэматыкі, астраноміі, фізікі, хіміі, медыцыны, біялогіі. М. I. Ла-бачэўскі. М. У. Пірагоў. Б. С. Якобі. М. М. Зінін. П. А. Чэбышаў, Дз. I. Мендзялееў. А. М. Бутлераў. І. М. Сечанаў. I. I. Мечнікаў. I. П. Паўлаў. У. I. Вярнадскі. Геаграфічныя адкрыцці і дасягненні. I. Ф. Крузенштэрн. Ф. Ф. Белінсгаўзен. М. IП. Лазараў, П. П. Сямёнаў-Цян-Шанскі. М. М. Міклуха-Маклай. М. М. Пржавальскі. Узнікненне сейсмалогіі. Вынаходства радыё. А. С. Папоў. Самалётабудаванне. А. Ф. Мажайскі. М. Я. Жукоўскі. Дзейнасць К. Э. Цыялкоўскага.

Філасофія і сацыялогія. Г. В. Пляханаў. У. I. Ленін. У. С. Салаўёў. М. А. Бярдзяеў. С. М. Булгакаў. П. А. Фларэнскі. Гістарычная навука. М. М. Карамзін. С. М. Салаўеў. В. В. Ключэўскі. Мовазнаўства і літаратуразнаўства. Педагагічная думка.

Асноўныя напрамкі ў літаратуры і мастацтве. Выдатныя расійскія паэты і пісьменнікі.

Тэатр. М. С. Шчэпкін. К. С. Станіслаўскі і У. I. Неміровіч-Данчанка. Драматургія. А. М. Астроўскі. Музычная культура. М. I. Глінка. «Магутная кучка». П. I. Чайкоўскі. С. В. Рахманінаў. А. М. Скрабін. Ф. I. Шаляпін. Л. В. Собінаў. А. В. Няжданава. Выяўленчае мастацтва. А. Г. Венецыянаў. К. П. Брулоў, А. А. Іванаў. П.А. Фядотаў. «Перасоўнікі». В. В. Верашчагін. I. Я. Рэпін. «Саюз рускіх мастакоў». «Свет мастацтва». «Блакітная ружа». «Бубновы валет». Скульптура і архітэктура. У. П. Мартас. А. Н. Вараніхін. А. Д. Захараў. К. I. Россі. Узнікненне кінематографа. Я. А. Пратазанаў.
Тэма 4.16 Украінская культура ў XIX – пачатку XX ст.

Агульная характарыстыка стану культуры. Развіцце ўкраінскага культурна-нацыянальнага руху.

Буйнейшыя навучальныя і навуковыя ўстановы. Дасягненні ў галіне матэматыкі, хіміі, фізікі. Гістарычныя даследаванні. М I. Кастамараў, М. С. Грушэўскі, Д. I. Багалей.

Кнігадрукаванне. Журналістыка.

Літаратура і драматургія. I. П. Катлярэўскі, П. П. Гулак-Арцямоўскі, Т. Р. Шаўчэнка, Леся Украінка, М. М. Кацюбінскі і інш. Прафесійны тэатр. М. Л. Крапіўніцкі. Музычнае жыццё. С. С. Гулак-Арцямоўскі, М. В. Лысенка. Выяўленчае мастацтва. К. А. Трутоўскі, П. Д. Мартыновіч, С. I. Васількоўскі і інш.

Культурныя сувязі з Беларуссю і Расіяй.



ИНФОРМАЦИОННО-МЕТОДИЧЕСКАЯ ЧАСТЬ
(к разделам 1–4)
Раздел 1–4
Примерный перечень практических занятий
1. Киевская Русь в период феодальной раздробленности XII-XV вв.

2. Русь и Золотая Орда XIII-XIV вв.

3. Политический строй России в середине XVI в. и реформы Избранной Рады

4. Россия в начале XVII в. «Смута»

5. Социально-экономическое развитие России во второй половине XVII в.

  1   2


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка