Правапіс о,э – а 1 Камп’ют р, экз…мпляр, ж…рдка, ч…м…дан




Дата канвертавання01.05.2016
Памер130.91 Kb.
Арфаграфічныя хвілінкі

8 клас
Правапіс о,э – а


1) Камп’ют...р, экз…мпляр,

ж…рдка, ч…м…дан,

др…бязь, п…езд,

Токі…, р…спубліка,

какав…, с…рд…чны,

Піт…р, ц…нтр..льны,

х…р…ктар, в…семсот.

ц…гліна,
Заданні:

1. Спішыце. Устаўце ў словах прапушчаныя літары.

2. Растлумачце лексічнае значэнне прапанаваных слоў.

3. Выпішыце асобна назоўнікі, вызначце іх род.

4. Выканайце марфемны разбор слоў: с…рд…чны, ц…нтр..льны, в…семсот.

5. Са словамі Токі…, Піт…р, камп’ ют...р складзіце сказы і запішыце іх ў сшытак.

6. Сфармулюйце правіла(-ы) правапісу о,э – а (акання) на аснове прапанаваных слоў.
2) Лід…р, Ватэрло…,

фламаст…р, імпрэсары…,

шніц…р, радэ…,

пэйдж…р, старт…р,

Юпіт…р, Галіле… Галілей,

Шапенгаў…р, скут…р,

Манчэст…р, тэнд…р,

світ…р.

Заданні:

1. Спішыце. Устаўце ў словах прапушчаныя літары.

2. Пазначце ў словах націскі. Праверце напісанае па арфаграфічнаму слоўні-

ку.


3. З дапамогай Слоўніка новых слоў беларускай мовы / В.І. Уласевіч,

Н.М. Даўгулевіч. – Мінск: ТетраСистемс, 2009г / растлумачце лексічнае

значэнне прыведзеных слоў.

4. Падкрэсліце ў дадзеных словах часткі, правапіс якіх рэгламентуецца сучас-

нымі “Правіламі беларускай арфаграфіі”.

5. З трыма словамі (на выбар) складзіце простыя апавядальныя няклічныя

сказы. Выканайце іх разбор па членах і часціцах.

6. Падбярыце да запісаных слоў прыметнікі. Запішыце ўтвораныя словазлу-

чэнні.


Правапіс е, ё – я
Дз…журны, вас…мнаццаты,

зацв…рдж…ваць, філ…,

м…н…джар, м…даль,

дз…сяты, ра…н,

кал…ндар, вы…зджаць,

л…г…нда, ма…р,

п...сн…р, г…рбарый.

Заданні:

1. Спішыце. Устаўце ў словах прапушчаныя літары.

2. Выпішыце з прапанаваных слоў ў асобныя слупкі назоўнікі, прыметнікі,

дзеясловы, лічэбнікі.

3. Знайдзіце сярод прыведзеных слоў запазычанае нязменнае слова.

Складзіце з ім сказ і запішыце.

4. Растлумачце лексічнае значэнне слоў: г…рбарый, кал…ндар, п...сн…р.

5. Выпішыце з прапанаваных слоў тыя словы, у якіх колькасць гукаў і літар

не супадае.

6. Сфармулюйце правіла(-ы) правапісу е, ё – я (якання) на аснове прапана-

ваных слоў

Правапіс у, ў
Ва …ніверсітэце, стра…с,

хлопцы- …мельцы, со…с,

ва …краіне, крыкі “…ра”,

моцны …дар, на …звей-вецер,

а…дыенцыя, фра… ,

па…за, рады…с,

тра…р, ток-шо… .

фа…на,

Заданні:

1. Спішыце. Устаўце ў словах прапушчаныя літары.

2. Пастаўце ў прыведзеных словах націскі.

3. Падбярыце лексічныя беларускія адпаведнікі да іншамоўных слоў фра…,



па…за, тра…р, а…дыенцыя.

4. Выпішыце слова (словы), якія не маюць канчатка.

5. З пяццю (на выбар) словамі складзіце і запішыце словазлучэнні.

6. Сфармулюйце правіла(-ы) правапісу у,ў на аснове прапанаваных слоў:



а) Ва …ніверсітэце, б) Стра…с, в) Ток-шо…,

а…дыенцыя, со…с, фра… .

па…за, рады…с.

фа…на.

Правапіс мяккага знака
1) Будзьце, намыльце, станьце, сыпце.

2) Раменьчык, струменьчык, грузчык, каменьчык.

3) Кіньма, станьма, ледзьве, гляньма.

4) Студзеньскі, конскі, ліпеньскі, восеньскі.

5) Астраханскі, чань-чунскі, восеньскі, цянь-шанскі.
Заданні:

1. У кожным радзе падкрэсліце “лішняе” слова. Абгрунтуйце свой выбар.

2. Знайдзіце і выпішыце слова, у якім усе зычныя мяккія. Затранскрыбіруйце

яго.


3. Растлумачце, у чым заключаецца падабенства і адрозненне слоў з 1-га і

3-га радоў?

4. Знайдзіце і запішыце назоўнікі з аднолькавай марфемнай будовай.

5. Сфармулюйце правіла(-ы) напісання слоў з 5-га рада.



Правапіс апострафа
Куп’ё, трох’ярусны, шмат’ёмісты, здароўе, шчаўе, пер’е, б’ецца, В’етнам, сям’я, п’яўка, раз’юшыцца, бур’ян, цэхячэйка, ін’екцыя, п’еса.

Заданні:

1. Спішыце, растлумачце лексічнае значэнне прыведзеных слоў.

2. Падкрэсліце зборныя (рэчыўныя) назоўнікі.

3. Перакладзіце запісаныя словы на рускую мову. Запішыце.

4. Складзіце сказ з уласным назоўнікам, каб ён выступаў у ролі зваротка.

5. Растлумачце правапіс наступных слоў: здароўе, шчаўе, цэхячэйка.

6. Знайдзіце слова, род якога не супадае ў рускай і беларускай мовах.
Правапіс нескладовага й ў запазычаных словах
Ра…ль, ла…льны, дыза…н, Нью- …рк, ма…р, фа…, папа…, ма…нэз, Ма…, ра…н, пля…да, Дра…зер, ла…нер, саква…ж, пі…ршчык.
Заданні:

1. Запішыце словы ў алфавітным парадку, устаўце прапушчаныя літары.

2. Праверце напісанае па слоўніку.

3. З дапамогай тлумачальнага слоўніка вызначце семантыку дадзеных слоў.

4. Выпішыце назоўнік(-і), якія ў форме роднага склону адзіночнага ліку маюць канчатак –а(-я).

5. Выпішыце назоўнік(-і), якія ў форме роднага склону адзіночнага ліку маюць канчатак – у(-ю).

6. Падбярыце сінонімы да слова ла…льны.


Правапіс вялікай і малой літары

Заданні:
1. Калі неабходна выбраць вялікую літару, пастаўце лічбу 1, калі малую – 2.

(С, с)вятая (Т, т)ройца




(Дз, дз)ева (М, м)арыя




(М, м)есія




(Дз, дз)ень (П, п)ерамогі




(Н, н)овы (Г, г)од




(В, в)ялікдзень




(Н,н)ацыянальны (С,с)ход (Р,р)эспублікі (Б, б)еларусь




(П, п)алата (П, п)радстаўнікоў

(Н, н)ацыянальнага (С,с)ходу (Р,р)эспублікі (Б,б)еларусь




(К,к)афедра (Б, б)еларускай (М, м)овы




(В, в)ізіт (П,п)рэзідэнта




(П, п)ершая (С, с)усветная (В,в)айна




(А, а)драджэнне




(Б, б)елавежская (П, п)ушча




(Б, б)іблія




(Дз, дз)ень (В, в)едаў



2. З некалькімі словамі (спалучэннямі слоў) складзіце і запішыце сказы, падкрэсліце ў іх граматычныя асновы.

3. Растлумачце правапіс прыведзеных у табліцы слоў (спалучэнняў слоў) у адпаведнасці з новымі арфаграфічнымі правіламі.
Правапіс е, ё – я ў складаных словах
Радыёстанцыя, радыеактыўнасць, радыёантэна, радыёграма, радыеізатоп, радыяхімія, радыёвузел, радыетэрапія, ёдапірын, радыялогія, ётацыя, радыёстанцыя.
Заданні:

1. Размяркуйце складаныя назоўнікі ў два слупкі прыведзенай ніжэй табліцы ў адпаведнасці з правапісам галосных е, ё – я.




Радыё-

Радые- ( радыя- )







2. Пазначце ў словах націскі.

3. Выканайце фанетычны запіс (транскрыпцыю) двух слоў на выбар.

4. Выпішыце асобна слова (-ы), які (-ія) засталіся па-за табліцы. Растлумачце яго (іх) лексічнае значэнне з дапамогай тлумачальнага слоўніка.




Правапіс прыставак су-, са-.
С(у/а)мятня, с(у/а)вязь, с(у/а)сед, с(у/а)служывец, с(у/а)родзіч, с(у/а)скочыць, с(у/а)месны, с(у/а)курснік, с(у/а)працоўнік, с(у/а)ладдзе, с(у/а)слоўны, с(у/а)зіральнік, с(у/а)стаў, с(у/а)гучча.
Заданні:

1. Рашыце арфаграфічныя задачы.

2. Выпішыце асобна словы з прыстаўкай са-, разбярыце іх па саставе.

3. Перакладзіце дадзеныя словы на рускую мову.

4. Выпішыце з прапанаваных слоў тыя словы, у якіх колькасць гукаў і літар не супадае.

5. Сфармулюйце правіла (-ы) правапісу прыставак су-, са-.



Правапіс прыставак з-,(с-), рос-, цераз- (церас-), уз-, без-(бяз-)
(З,с)біць, (з,с)’ява, ро(з,с)піс, ро(з,с)чырк, (з,с)хапіць, цера(з,с)зерніца, цера(з,с)палосіца, (з,с)’ інець, у(з,с)біцца, б(е,я)(з,с)грэшны.
Заданні:

1. Запішыце словы, раскрыйце дужкі.

2. Абазначце ў прыведзеных словах прыстаўкі.

3. Прыдумайце і запішыце з трыма словамі на выбар сказы. Падкрэсліце ў іх граматычныя асновы.

4. Сфармулюйце правіла (-ы) правапісу дадзеных прыставак.

Правілы пераносу слоў
1) Моцна скаваў мароз голую зямлю, зрабіў яе цвёрдай. Вымерзлі лужыны, высахла гразь. Халодная ледзяная кара пакрыла рэкі і азёры. Бліскучая шэрань заіскрылася на сіратлівым голлі дрэў.
Заданні:

1. Прачытайце тэкст. Прыдумайце да яго загаловак.

2. Вызначце стыль і тып тэксту.

3. Выпішыце з тэксту выдзеленыя словы і падзяліце іх для пераносу (праілю-

струйце ўсе магчымыя варыянты пераносу слоў).

4. Якія словы ў тэксце нельга падзяліць для пераносу? Чаму? Абгрунтуйце сваю думку.


2) Усю зіму жыў заяц на астраўку пасярод шырокай ракі. Па начах абгрызаў кару з маладых асін, а днём хаваўся ў непралазных кустах. Ён і ўвагі не звяртаў, што рака навокал яго астраўка з трэскам пачала ламаць лёд. Чакалася паводка.

Заданні:

1. Прачытайце тэкст. Прыдумайце да яго загаловак.

2. Вызначце стыль і тып тэксту.

3. Выпішыце з тэксту выдзеленыя словы і падзяліце іх для пераносу (праілю-

струйце ўсе магчымыя варыянты пераносу слоў).

4. Якія словы ў тэксце нельга падзяліць для пераносу? Чаму? Абгрунтуйце сваю думку.



Правапіс мяккага знака
Словы для даведак: Алесь; Вольга; ясень; вольха; бульба; рэдзька; дваццаць, адзінаццаць; алень, лось; журавель, лебедзь; акунь, язь; чмель, моль.

Заданне:

Адкажыце пісьмова на пытанні:


1. У якіх імёнах ёсць ь?

2. У якіх назвах дрэў ёсць ь?

3. У якіх назвах раслін ёсць ь?

4. У якіх назвах лічбаў ёсць ь?

5. У якіх назвах звяроў ёсць ь?

6. У якіх назвах птушак ёсць ь?

7. У якіх назвах рыб ёсць ь?

8. У якіх назвах насякомых ёсць ь?



Правапіс падоўжаных зычных

Су(дз, ддз)я, ра(л, лл)я, разво(дз, ддз)е, но(ч,чч)у, світа(н, нн)е, Аўгі(н, нн)я, пало(з, зз)е, жы(ц, цц)ё, га(л,лл)ё, су(ч, чч)а, бярве(н, нн)е, умацава(н, нн)е, карэ(н, нн)е, кало(с, сс)е, узбярэ(ж, жж)а.



Заданні:

1. Запішыце словы, раскрыйце дужкі.

2. Вызначце ў прыведзеных словах род і скланенне.

3. Падкрэсліце ў радзе дадзеных слоў зборныя назоўнікі.

4. Запішыце тры словы на выбар у транскрыпцыі.

5. З трыма словамі на выбар складзіце і запішыце сказы.



Арфаграфічныя хвілінкі ( 11 клас )

1.На дошцы запісаны сказ. Знайсці словы, напісанне якіх не адпавядае новым правілам беларускага правапісу.

Пра італьянца Джузэпе Мецэфанцыі ( нарадзіўся ў 1774 годзе) хадзілі лягенды як пра незвычайнага поліглота: ён перакладаў са ста чатырнаццаці моў і сямідзесяці двух дыялектаў, размаўляў на трыццаці дзявяці мовах і свабодна выкарыстоўваў больш за дзясятак.

2.Запішыце назоўнікі па-беларуску.

Миоры, Майоров, Гийом, Иерусалим, Эфиопия, Йельский, Иерихон, Иордания, Йокогама.

3.Размяркуйце словы па групах:а) словы,напісанне якіх заснавана на фанетычным прынцыпе арфаграфіі; б) словы, напісанне якіх заснавана на марфалагічным прынцыпе арфаграфіі.

Звузіць, нясвіжскі, казка, вокладка, просьба, пагодлівы, абсыпаць, ламачча, зграя, завязь, глыток, дзеці, біялогія, бяздомны, перакладчык, патрыятызм, без сватоў, раздарожжа, страўнік, не сустракаў, гарадскі, свіслацкі, без шкла.

4.Спішыце словы, устаўляючы прапушчаныя літары о, э, а, ы.

Зак..ранелы, с..кратар, ш..рсцяны, ст..млены, пагр..за, тры.., ж..леза, пч..ляр, р..партаж, М..л..дзечна, ч..рга, кр..вавы, п..ндзаль, р..монт, шч..дры.

5.Змяніце словы або падбярыце да іх аднакаранёвыя, каб націскныя о, э сталі не пад націскам. Запішыце словы парамі, растлумачце правапіс о, э, а.

Восем, мова, чароды, Зэльва, поўнач, рэформа, голле, грэчка, поспех, неадчэпны, шоўк,шэсць,жоўты, футбол, зрэзаць, просьба, чэрпаць, грошы.

6.Падбярыце беларускія адпаведнікі да слоў рускай мовы. Растлумачце правапіс о, э ў ненаціскных складах.

Репродукция, телефон, реклама, ордер, декрет, престиж, темперамент, оптика, характеристика, Женева, Череповец, Чернышевский, дефект, орден,

прогресс, свитер, адрес, гардероб, эстетика.

7.Выпішыце словы, у якіх на месцы пропуску пішацца літара э.

Т..рапеўт, гр..йпфрут, ч..р..паха, бр..зент, адр..с, ст..лаж. выстр..л, д..талёвы, уц..лець, кар..спандэнт, ш..пялявы, стр..ляць, д..сантнік, ч..мадан, майст..р, канц..лярыя, ш..раваты, ш..сцёра.

8. Спішыце, устаўляючы літары е, ё, я.

Б..склапотны, ф..льетон, сп..вак, с..мнаццаты, н..здарма, б..дняк, б..дната, дэл..гацыя, п..рсцёнак, запав..дзь, з..лкі, м..сці, кал..ндар, выгл..д, б..нзін.

9.Змяніце словы або падбярыце аднакаранёвыя, каб галосныя е і ё сталі не пад націскам. Запішыце словы парамі, растлумачце напісанне.

Цёмны, дзверы, адвесці, зерне, дзед, сцюжа, лён, бегчы, светлы, снег, плесці, землі, вечар, веліч, дзеці.

10.Выпішыце словы, у якіх пішацца літара я.

Сц..блінка, л..снічоўка, б..злюдны, з..фір, дроб..зь, ц..жкавата, пам..ць, дз..сятка, п..рыметр, св..ткаваць, св..тлячок, дыл..тант, мес..ц, сн..гавік.

11. Выпішыце словы, у якіх пішацца літара е.

Дз..ржаўны, Тэг..ран, Х..рсон, в..рацяно, заз..лянець, дз..сятка, рэз..да, нап..рэдадні, ма..тнік, выс..яць, сан..т, п..хота, ц..цярук, с..рыял, імп..ратар.

12.Выберыце правільны варыянт, запішыце яго.

Вольналюбівы – вальналюбівы, чарнаморскі – чорнаморскі, вадасховішча – водасховішча, вастрасюжэтны – вострасюжэтны, даўгажыхар – доўгажыхар, фотаўспышка – фатаўспышка, велікапосны – вялікапосны, танкаскуры – тонкаскуры, кароткачасовы – караткачасовы.

13.Адзначце радкі, у якіх усе словы напісаны правільна.

1) шырокаплечы, мотагонкі, чырвонагаловік, раўнавугольны;

2) разнаквецце, фотахроніка, шоўкапрадзільны, раўнапраўны;

3) шаўкаводства, заканамерны, танкасценны, рознаўзроставы;

4) законапраект, шклазавод, фатаграфія, тоўстаскуры;

5) шырокаэкранны, шклорэз, чырвонашчокі, формаўтваральны.

Запішыце словы, у якіх дапушчаны памылкі, згодна з арфаграфічнымі нормамі. Растлумачце правапіс галосных.

14.Спішыце, устаўляючы прапушчаныя спалучэнні літар, растлумачце правапіс.

Панс..нат, п..нерскі, сац..логія, д..гназ, шп..н, т..рэма, б..графія, т..тральны, абітур..нт, рац..н, акард..н, д..тэз, рэг..н, ід..льны, стац..нар, рад..станцыя.

15.Падбярыце да слоў аднакаранёвыя словы так, каб націскныя галосныя сталі не пад націскам, растлумачце правапіс.

Чэмпіён, геолаг, біёграф, метэор, тэорыя, кіёск, археолаг, рэгіён, патрыёт.

16.Выпішыце словы, у якіх ёсць прыстаўныя галосныя і або а.

Ільвіны, імчацца, ілюмінатар, іржа, ільготы, аржаны, азёры, імгненне, амшара, аўторак, алгарытм, ільнокамбінат, іскра, інвентар, ідэя.

17.Запішыце, устаўляючы, дзе трэба, прыстаўныя галосныя. Растлумачце іх наяўнасць або адсутнасць.

Па ..льготным білеце, на ..льдзіне, пад ..льдом, новы ..льнокамбінат, серп ..ржавы, словы ..лжывыя, пакрыцца ..ржой, да ведаў ..мкнуцца, над ..лбом, абутак ..рвецца, праезд ..льготны, машына ..рванула, рэакцыя ..мгненная, уперад ..рвануўся.

18.Запішыце фразеалагізмы, устаўляючы, дзе трэба, літары і, ы, й. Растлумачце значэнне фразеалагізмаў.

Вы..сці сухім з вады, ады..сці ў нябыт, пры..шло ў рукі, абы..сці бокам, ад..грываць ролю, за..мае дух, раз..грываць камедыю, пера..сці дарогу.

19.Спішыце, раскрываючы дужкі. Растлумачце правапіс літар д, т, дз, ц.

(Ды/дзі)ктар, (ды/дзі)спетчар, (тэ/це)арэ(ты/ці)к, валакар(ды/дзі)н, (дэ/дзе)фект, мун(ды/дзі)р, ак(то/цё)р, у грама(д/дз)стве, у Лі(т/ц)ве, гвар(дэ/дзе)йскі, сту(дэ/дзе)нт, (тэ/це)атр, канс(ты/ці)туцыя.

20.Запішыце словы і словазлучэнні па-беларуску, растлумачце правапіс.

Юпитер, авторитет, латинский, этюд, подвиг, партизан, стадион, техника, карантин, академия, кандидат, командир, ветеран, вестибюль.

21.Запішыце словы, выбіраючы з дужак правільны варыянт і размяркоўваючы іх у два слупкі : 1)словы з літарамі д, т; 2)словы з літарамі дз, ц.

(Д/дз)веры, бамбар(ды/дзі)раваць, (дэ/дзе)по, прак(ты/ці)кант, (дэ/дзе)путат, (тэ/це)левізійны, (дэ/дзе)кабрысты, ап(тэ/це)ка, (тэ/це)ф(тэ/це)лі, Лю(д/дз)міла, (ты/ці)раж, Палес(ты/ці)на.

22.Запішыце словы, устаўляючы, дзе трэба, прапушчаныя літары.

Кал..ектыў, імгнен..е, бас..ейн, сум..а, багац..е. падарож..а, паўгод..е, палоз..е, кар..эспандэнт, сён..ня. сол..ю, груп..а, ван..а, узбярэж..а, ноч..у, Палес..е.

23.Выпішыце спачатку словы з падаўжэннем зычных, а затым – з падваеннем.

Раззлаваны, пытанне, ззаду, ранні, рассекчы, аддалены, дзённы, вецце, ссечаны, аддзяленне, каменне, голле, паўтарэнне, суддзя, бяздонны, аконны.

24.Запішыце словы, устаўляючы, дзе трэба, літару д ці т.

Карыс..ны, праяз..ны, неміласэр..ны, свіс..нуць, разас..ланы, бязлітас..ны, фарпос..ны, Рэмбран..т, пачэс..ны, кампетэн..ны, няўрымс..лівы, капус..ніца.

25.Запішыце словы па-беларуску.

Кронштадт, поздний, капустный, милосердный, песчаный, безжалостный, треснутый, сердце, солнце, крещение, счастливец, брусчатый.

19.Адзначце радкі, у якіх усе словы напісаны правільна.

1)міласэрны, абвесны, страсны, Рэмбрант, роднасны, гладкашэрсны;

2)праязны, Кранштат, хуткасны, кантрастны, аднаместны, жаласлівы;

3)капустны, сэрца, якасны, скарасны, баластны, прадвеснік;

4)карысны, наўмысны, налістнік, прыціснуць, Гумбальт, наместнік;

5)свіснуць, сонца, наезнік, посны, абласны, хіснуцца.

Запішыце словы, у якіх дапушчаны памылкі, згодна з арфаграфічнымі нормамі.

26.Выпішыце словы, у якіх ёсць прыстаўная зычная в або г.

Вузкі, горкі, гэты, вуліца, воля, вогнішча, гушчар, вуглавы, гэтулькі, Ганна, гора, вопыт, вастравухі, вулей, вяселле, вустрыца.

27.Запішыце словы, устаўляючы, дзе трэба, літару в.

..одблеск, ..огненны, на..учанне, ..упарты, ..убор, ..опера, ..ольха, ..обласць, ..угаль, ..образ, ..улада, ..офіс, ..остраў, ..одпуск, ..опытны, ..астрэйшы.



28.Запішыце словы па-беларуску.

Заочный, остроносый, уж, паук, Ульяна, осенний, осень, история, внук, этот, озеро, урна, ойкать, угловой, участок, заострить, облако, оптом, окрик, Ольга, Орша, Узда, Огненная Земля, Анна, эй.


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка