Планы- канспекты творчых урокаў і прадметных тыдняў Гісторыя Беларусі




старонка8/8
Дата канвертавання15.03.2016
Памер1.73 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8

Суддзя: Разглядаецца справа князя тураўскага, потым кіеўскага Святаполка Уладзіміравіча па мянушцы “Акаянны”, 975 года нараджэння, які абвінавачваецца ў развязванні міжусобнай вайны і забойстве сваіх братоў Барыса і Глеба, за смерць якіх адпомсціў прысутнічаючы ў зале судовага пасяджэння ноўгарадскі, а потым кіеўскі князь Яраслаў Уладзіміравіч па мянушцы “Мудры”. Слова прадстаўляецца пракурору.

Пракурор: Абставіны справы наступныя. Да 988 года князь Уладзімір Святаслававіч з мэтай умацавання кіеўскай дзяржавы ліквідаваў племянныя княженні і накіраваў ў важнейшыя землі сваіх сыноў, пакінуўшы за сабой кіеўскую зямлю. Уладзімір Святаслававіч некалькі разоў быў жанаты і меў шмат дзяцей ад розных жонак. Ягоныя сыны былі нашчадкамі бацькі і займалі свае пасады ў гарадах Кіеўскай Русі адпаведна старшынству: больш старэйшы атрымліваў больш значны пасад – горад з землямі. Але з дапамогай сыноў аб’яднаць сваю дзяржаву Уладзімір не змог і для гэтай мэты было прынята хрысціянства. Прыняцце хрысціянства не вырашыла праблему, а абвастрыла яе, бо частка сыноў Уладзіміра прыняла хрысціянства, а частка не прыняла і змагалася з ім як з чарговай спробай цэнтралізацыі ўлады, якая навязвалася з Кіева. Уладзімр памёр у 1015 годдзе, а пасля яго смерці барацьба за ўладу абвастрылася. Святаполк, сеўшы на пасад ў Кіеве, вырашыў пазбавіцца ад сваіх канкурэнтаў і, наняўшы забойцаў, ліквідаваў сваіх братоў Барыса і Глеба дакладна (адпаведна пісьмовым крыніцам – летапісам), а таксама верагодна ён павінны ў смерці свайго брата Святаслава. Мы можам прадставіць доказы.

Суддзя: Абвінавачаны, вы згодны з прадстаўленымі абвінавачваннямі?

Святаполк Уладзіміравіч: Не.

Суддзя: Слова прадстаўляецца адвакату.

Адвакат: Паважаныя прысяжныя! Паглядзіце на гэтага чалавека (паказвае на Святаполка) і адкажыце мне на пытанне: Навошта яму было забіваць сваіх братоў, калі ён па праву старшынства заняў пасад кіеўскі як старэйшы сын пасля смерці свайго бацькі? Яшчэ пры жыцці князя Уладзіміра ён сядзеў пасаднікам у Тураве, а мы ўсе ведаем, што менавіта Тураў з’яўляўся стартавай пляцоўкай для князёў кіеўскіх. Такім чынам, сам Уладзімір Святаслававіч бачыў свайго сына Святаполка сваім пераемнікам, князем кіеўскім і ён заняў гэты пасад цалкам на законных падставах. Таму Святаполку не была карысна смерць ягоных малодшых братоў і гэтыя злачынствы зрабіў другі чалавек, які не меў законных падстаў для заняцця кіеўскага пасада. Нам у рукі трапіў каштоўны дакумент: “Сага аб Эймундзе” і мы запрасілі спадара Эймунда, які служыў кіраўніком дружыны князя наўгародскага Яраслава Уладзіміравіча ў якасці сведкі ў залу судовых пасяджэнняў.

У залу запрашаецца Эймунд.



Суддзя: Вы вараг Эймунд з Нарвегіі, які быў кіраўніком дружыны Яраслава Уладзіміравіча, князя наўгародскага, а цяпер кіеўскага?

Эймунд: Так.

Суддзя: Адказвайце на пытанні адваката.

Адвакат: Вы знаходзіліся на службе ў князя Яраслава і выконвалі яго распараджэнні? Што вы можаце сказаць наконт наступных радкоў сагі: “Конунг Эймунд так сказал своим товарищам: «Надо здесь остановиться .Я сведал, что конунг Бурислейф в этом месте будет иметь ночлег и учредит свой стан к ночи.»…Эймунд ещё с вечера тщательно затвердил в памяти то место, где конунг спит в своей палатке; он двинулся туда и быстрыми ударами нанёс смерть ему… Достав Бурислейфову голову, он пустился бежать в лес… Вместе с товарищами утром он пошёл прямо к конунгу Ярислейфу : «Вот тебе голова, господарь! Можешь ли ты ее узнать?» Конунг Ярислейф отвечал: «Опрометчивое дело вы сделали и на нас тяжко лежащее! Но вы же должны озаботится и его погребением». …Тогда срубили они гроб, приложили голову к телу и поехали с ним домой в Киев. Тогда и сделалось погребение Бурислейфа известное многим лицам. После этого народ той страны поступил в руки к Ярислейфу, поклявшись ему присягою, и он сделался конунгом тех владений, в которых прежде они княжили вдвоём».

Эймунд: Так і было. Я яшчэ раз гавару: мы дзейнічалі па загаду конунга Ярыслейфа. Гэта быў яго загад, мы толькі выконвалі яго.

Пракурор: Я настойваю на тым, каб судовае пасяджэнне даведалася аб тым, што Яраслаў Уладзіміравіч пасварыўся з конунгам Эймундам, які запрасіў вялікія грошы за службу. Словы Эймунда маглі быць помстай князю за яго адказ. Мы хацелі б звярнуць увагу на характэрыстыку асобы абвінавачагага Святаполка з Казання аб Барысе і Глебе: “Святополк, сев на княжение после смерти отца, призвал к себе киевлян и, щедро одарив, отпустил. К Борису послал такую весть: «Брат, хочу жить с тобой в любви к полученному от отца владению добавлю ещё». Но не было правды в его словах… помыслы Святополка, второго Каина: хотел перебить он всех наследников отца своего, чтобы одному захватить всю власть. … Посланные Святополком пришли ночью и … без жалости было пронзено тело святого и блаженного страстотерпца Христова Бориса. Поразили его копьями окаянные: Путьша, Талец, Елович, Ляшко. … И не остановился на этом убийстве окаянный Святополк, но в неистовстве своём стал готовиться на большее преступление. … Когда убили Глеба, то бросили его в пустынном месте… А Ярослав, собрав войско, вышел навстречу Святополку: «Кровь брата моего вопиет к тебе, владыка. Молю тебя, господи, да будут отмщены братья мои!». После этих слов сошлись противники друг с другом и вступили в бой, а окаянный Святополк обратился в бегство».

Суддзя: У бакоў ёсць яшчэ сведкі ці дакументы? Калі не, то слова для абвінення прадстаўляецца пракурору.

Пракурор: Як мы лічым, віна Святаполка Уладзіміравіча цалкам даказана. Ён з’яўляецца вельмі неўстойлівай у псіхічных адносінах асобай. Некалькі разоў уступаў у канфлікты, у тым ліку і са сваім бацькам Уладзімірам Святаслававічам, за што нават быў ім пасаджаны ў турму - поруб. Але Уладзімір памёр, не паспеўшы змяніць свайго запавета, і Святаполк заняў кіеўскі пасад. Ён адчуваў няпэўнасць свайго становішча і таму вырашыў ліквідаваць усіх прэтэндэнтаў на ўладу – сваіх братоў.Па яго загаду былі забітыя Барыс і Глеб, якія за свае пакуты і нявіннасць былі прызнаны святымі

хрысціянскай царквой. Паказанні кіраўніка дружыны Эймунда, апісаныя ў аднайменнай сазе, не заслугоўваюць увагі, таму што Эймунд меў асабістую непрыязнь да Яраслава і агаварыў яго. За свае дзеянні Яраслаў атрымаў пачэснае прозвішча “Мудры”, з якім увайшоў у гісторыю. Такім чынам, мы лічым Святаполка вінаватым ў прад’яўленых яму абвінавачваннях.



Судзя: Дзякуй. Слова прадстаўляецца адвакату.

Адвакат: Паважаныя прысяжныя! Абарона лічыць, што ніякіх падстаў для абвінавачвання Святаполка Уладзіміравіча ў гэтых страшэнных злачынствах няма. Ён з’яўляўся старэйшым сынам пасля смерці бацькі і законна сеў на кіеўскім пасадзе, што прызнаюць нават рускія летапісы. Тое, што ён сварыўся з бацькам, не ілюструе гэту справу. Бо спрэчкі Уладзіміра адбываліся з усімі сынамі, якія хацелі самастойнасці. І перад сваёй смерцю Уладзімір знаходзіўся ў спрэчцы з сваім сынам Яраславам, князем наўгародскім, які адмовіўся плаціць даніну Кіеву. І нават ладзіў паход на Ноўгарад, але заўчасна памёр. Таму мы лічым, што менавіта Яраславу была больш карысна смерць сваіх старэйшых братоў, бо ён па закону не меў правоў на кіеўскі пасад. І тыя злачынствы, у якіх абвінавачваецца Святаполк, на самой справе былі здзейснены з загада Яраслава, аб чым нам сведчаць незалежныя крыніцы такія як “Сага аб Эймундзе”. А рускія летапісы пакрываюць Яраслава, таму што ён спрыяў хрысціянізацыі Русі, у адрозненне ад старэйшых сыноў Уладзіміра, якія былі раўнадушнымі да яе, бо з’яўляліся прыхільнікамі язычніцкай веры продкаў. Забойства Барыса і Глеба было карысна менавіта Яраславу, як і дыскрэдытацыя Святаполка. Менавіта Яраслаў пасля гэтых падзей становіцца князем кіеўскім. Мы лічым Святаполка невіноўным.

Суддзя: Дзякуй. Паважаныя прысяжныя! Вынесеце, калі ласка, ваш вердыкт.

Прысяжныя выдаляюцца, каб параіцца. Пасля перадаюць паперу з адказамі на пытанні суддзі.



Суддзя: Зачытвае пытанні і адказы:

Пытанні:


  1. Ці даказана, што Святаполк Уладзіміравіч з’яўляецца віноўным у развязванні міжусобнай вайны пасля смерці свайго бацькі князя Уладзіміра?

  2. Ці даказана, што Святаполк Уладзіміравіч з’яўляецца віноўным ў смерці сваіх братоў Барыса і Глеба?

У залежнасці ад адказаў прысяжных выносіцца рашэнне па справе.

Праект прыгавора суда гісторыі:

Суд у складзе суддзі, пракурора, адваката і прысяжных, разгледзеўшы ў ходзе расследавання матэрыялы па справе Святаполка Уладзіміравіча, па мянушцы “Акаянны”, нарадзіўшагася у 975 годдзе, пражываючага і княжыўшага ў Тураве і Кіеве, абвінавачанага ў развязванні міжусобнай вайны і забойстве сваіх братоў Барыса і Глеба.



Суд устанавіў: ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

---------------------------------------------------------------------------------------------------

Заключэнне суда: Кіруючыся законамі гісторыі і чалавечымі нормамі справядлівасці , суд прыгаварыў:

  1. Святаполка Уладзіміравіча па прад’яўленым яму абвінавачванні –прызнаць ------------------.

  2. -----------------------.

Судовае пасяджэнне скончана.

Настаўнік: Вось мы з вамі і пачулі прыгавор. Справядлівы ён ці не? Аб гэтым гаварыць складана. Гісторыя – шматлікая, неадназначная, праблемная. І таму яе вывучэнне павінна адбывацца ўсебаковае. А чым скончыўся наш гістарычны дэтэктыў? Вы бачыце самі. Спадзяюся, што гэта было пазнавальна, цікава і захапляльна.

Па схеме “Гістарычны дэтэктыў. Незалежнае раследванне” можна правесці наступныя ўрокі:



  1. Дзе знаходзіцца крыж Ефрасінні Полацкай?

  2. Хто па паходжанню вялікія князі літоўскія: скандынавы, балты ці славяне?

  3. За што быў забіты Януш Радзівіл, “бацька” Кейданаўскай уніі?

  4. Дзе знаходзяцца скарбы, вывезеныя Напалеонам?

Раздзел ІІІ. Беларусь у другой палове ХІІІ – сярэдзіне ХІV ст.

Становішча беларускіх зямель у складзе ВКЛ у XIY-XY ст.



Тэма ўрока: Унутраная і знешняя палітыка ВкЛ у XIY-XY стст.

(Спаборніцтва ў стварэнні праграм навін палітыкі беларускага сярэднявечча).


Мэты ўрока:

Вучэбная: замацаванне ведаў вучняў па тэме, канкрэтызацыя агульных уяўленняў і ведаў, удасканальванне навыкаў працы з гістарычнымі крыніцамі, прымяненне ведаў у новай, нетыповай сітуацыі.

Выхаваўчая: выхаванне культуры працы ў камандзе,

Развіваючая: развіццё камунікатыўных якасцей.

Тэхналогія: гульнемадэліраванне.

Літаратура:

  1. Дакументы і матэрыялы па гісторыі Беларусі ў сярэднія вякі (YI-XY cтст.) Дапаможнік для вучняў і настаўнікаў .Пад рэд. Г.В.Штыхава. Мн., 1998

  2. Беларускія летапісы і хронікі. Беларускі кнігазбор. Мн., 1997

Абсталяванне: ватманы, фламастэры, нажніцы.

Падрыхтоўка да ўрока:

Настаўнік рыхтуе зборнікі “Дакументы і матэрыялы па гісторыі Беларусі ў сярэднія вякі (YI-XY cтст.)” і “Беларускія летапісы і хронікі” ці робіць і раздрукоўвае матэрыялы са зборнікаў для працы вучняў.



Ход урока:

Уступнае слова настаўніка:

Сёння нам выдаецца добрая магчымасць напоўніць “жывым” сэнсам змест галоўных палітычных падзей і тэндэнцый развіцця сярэднявечнай Беларусі. Можна сказаць, што наша галоўная мэта сёння - зрабіць так, каб “карцінка ажыла”. А для гэтага мы сёння “зробім” навіны. Гэта будзе спаборніцтва дзвух сур’ёзных аналітычных каналаў навін. Нашы навіны будуць “ісці” 10 хвілін і за гэты час вядучыя павінны будуць даць каментарыі да галоўных і другарадных падзей палітычнага жыцця ВкЛ ХIY-XY cтст. Але для таго, каб навіны выйшлі на экран, трэба добра папрацаваць камандзе стваральнікаў навін – апрацаваць інфармацыйны паток (нашы гістарычныя крыніцы), вылучыць галоўныя падзеі, якія будуць з’яўляцца галоўнай сенсацыяй і другарадныя, якія будуць фонам для асноўных падзей. Мы добра ведаем, што навіны “падаюць”. Трэба будзе падумаць як іх падаць , каб было цікава, пазнавальна і не сумна. За працу, сябры!



Арганізацыйны момант: падзел класа на дзве каманды – два канала навін, забяспячэнне каманд ватманамі, нажніцамі, фламастэрамі для афармлення лагатыпа канала, застаўкі і інш. Потым настаўнік раздае патрабаванні да праграмы навін і рэкамендацыі з інфармацыйнымі матэрыяламі.

Ліст патрабаванняў да праграмы навін.

(раздаецца вучням)



  1. Прыдумаць назву, лагатып для канала навін і праграмы навін, якія б адлюстроўвалі спецыфіку падачы інфармацыі на канале, яго аўдыторыю і інш.

  2. Час зрабіць навіны – 20 хвілін (працуе ўся каманда). Час перадачы – 10 хвілін (прадстаўляюць вядучыя).

  3. Патрабаванні да праграмы навін:

- наяўнасць анонса, вылучэнне галоўных падзей і з’яў у пачатку праграмы, прыцягненне ўвагі гледача;

- рэальнае адлюстраванне інфармацыйнай карціны перыяда YI-XY cтст;

- тэматычны падыход і рознабаковасць;

- аналітычны каментарый (кароткія вывады: “Такім чынам, ..”, “Галоўны вынік - ...”)

- арыгінальнасць, “свой погляд”.

☺ цікава было б убачыць “сярэднявечную рэкламу” пад час паўзы.



Пытанні для працы з крыніцамі па тэме “Унутраная і знешняя палітыка ВкЛ у XIY-XY стст.”

  1. Крыніца: Летапіс вялікіх князёў літоўскіх Дакументы і матэрыялы па гісторыі Беларусі ў сярэднія вякі (YI-XY cтст.)

Старонкі 122, 124-125, 127, 130.

Крыніца: Хроніка Быхаўца. Беларускія летапісы і хронікі. Старонкі 99-101.

Пытанні: 1. Чаму, на Ваш погляд, у ВкЛ у XIY-XY стст адбываліся братазабойныя войны? Ці былі яны выкліканы характарам ўлады вялікага князя літоўскага (абсалютная, выбарная, дагаворная) ?

2.Якія сродкі і метады выкарыстоўваліся ў гэтай барацьбе?



II. Крыніца: Летапіс вялікіх князёў літоўскіх. Дакументы і матэрыялы па гісторыі Беларусі ў сярэднія вякі (YI-XY cтст.)Старонкі 127-128.

  1. Як у крыніцы тлумачацца прычыны заключэння Крэўскай уніі? Каму яна была больш выгадна: Вітаўту ці Ягайле? Каралеўству Польскаму ці Вялікаму княству?

  2. Як Вы лічыце, нашы сучасныя гістарычныя ўяўленні аб гэтай падзеі складваюцца толькі на аснове гэтага дакумента?

III. Крыніца: Аповесць пра Падолле. Дакументы і матэрыялы па гісторыі Беларусі ў сярэднія вякі (YI-XY cтст.) Старонкі 138-140

Пытанні: Ахарактарызуйце з дапамогай дакумента шляхі ўваходжання новых земляў ў склад ВкЛ і сістэму ўлады, якая склалася ў гэтых землях пасля іх уключэння ў склад ВкЛ.

Крыніца: Пахвала вялікаму князю Вітаўту. Дакументы і матэрыялы па гісторыі Беларусі ў сярэднія вякі (YI-XY cтст.) Старонкі 143-146

Пытанні:Як у дадзеным дакуменце характэрызуецца ўплыў ВкЛ на міжароднай арэне ў пачатку XY стагоддзя.Дакажыце, што гэты дакумент быў створаны пасля Грунвальдскай бітвы.

IY. Крыніца: Хроніка Быхаўца. Дакументы і матэрыялы па гісторыі Беларусі ў сярэднія вякі (YI-XY cтст.) Старонкі 161-162

Пытанне: Якімі фактарамі выклікана дамоўленасць Ягайлы і Вітаўта аб уладзе пасля Грунвальдскай бітвы? Аб чым сведчыць жаданне Вітаўта быць каралём?

Y. Крыніца: Хроніка Быхаўца. Беларускія летапісы і хронікі. Старонкі 127-128.

Пытанне: Якую ролю адыгрывала рэлігійнае пытанне ва ўнутранай палітыцы ВкЛ у 1430 гг.? Чаму князь Свідрыгайла не атрымаў шырокай падтрымкі? Якія крокі Свідрыгайлы адштурхнулі яго паплечнікаў?

Пасля атрымання рэкамендацый да інфармацыйных матэрыялаў вучні на працягу 20 хвілін працуюць над сваёй праграмай, а потым на працягу 10 хвілін кожная каманда паказвае свае навіны. Такім чынам, кожная каманда пабывае ў якасці стваральнікаў, гледачоў і экспертаў, бо пад час прагляду навін каманды запаўняюць рэйтынгавы лісток. Цікавасць такога рэйтынга ў тым, што яго састаўляюць каманды-канкурэнткі. Кожны вучаць атрымлівае шкалу ацэнкі праграмы навін, куды і выстаўляе свае адзнакі. Рэйтынгавыя лісткі збіраюцца ва ўсіх членаў каманды, якая глядзіць навіны. У гэтых абставінах існуе добрая магчымасць праверыць сумленнасць і шчырасць вучняў, імкненне да аб’ектыўнай ацэнкі працы канкурэнтаў.

Рэйтынг-ліст:

Намінацыя

Балы ад 1 да 10б.

- назва, лагатып




- анонс




- інфармацыйная насычанасць




- аналітычны каментарый

- рознабаковасць






- арыгінальнасць




Балы суміруюцца. Абвяшчаецца перамогшая каманда. Настаўнік каменціруе вынікі і выстаўляе адзнакі за ўрок з улікам рэйтынг-лістоў.

Раздзел ІV. Беларускія землі ў сярэдзіне ХVIVIII ст.

Рэфармацыйны рух у ВКЛ.
Гэтую складаную, шматзначную тэму мэтазгодна вывучаць, калі па ўсесветнай гісторыі прайшлі матэрыял па Рэфармацыі і вучням знаёмы асноўныя паняцці і гістарычныя факты.

Тэматычная распрацоўка складваецца з трох ўрокаў:



першы ўрок – уводная лекцыя настаўніка (методыка праблемнага выкладання) па тэме “Праваслаўе і каталіцызм на беларускіх землях”

другі ўрок –“Дыспут аб веры” па тэме “Рэфармацыйныя і контррэфармацыйныя працэсы ў другой палове ХYІ - пачатку ХYІІ ст.” (гістарычная рэканструкцыя адбываўшыхся ў тыя часы дыспутаў з дапамогай гульнемадэліравання);

трэці урок – абагульненне і праверачная работа па тэме “Царква і рэлігія ў ХYІ-пачатку ХYІІ стст.”;

Рэлігійнае жыццё і тэнденцыі ў развіцці культуры ў гэтыя стагоддзі звязваюць рэфармацыйныя і контррэфармацыйныя працэсы, вывучэнне якіх з’яўляецца нашай галоўнай мэтай. У Вялікім княстве Літоўскім Рэфармацыя была абумоўлена глыбокімі сацыяльна-гістарычнымі прычынамі і паўплывала на ўсе бакі культурнага жыцця: развіццё грамадскай і філасофскай думкі, палемічнай літаратуры, пашырэнне кнігадрукавання, развіццё мастацтва, асветы. Контррэфармацыя ацэньваецца як супярэчлівая і складаная эпоха, полілінгвістычная і поліканфесійная, што, безумоўна, паўплывала на працэс кансалідацыі беларускай народнасці, і ўвасобілася ў пануючым мастацкім стылі барока. Відавочна, што рэлігійныя пытанні і культурныя тэндэнцыі цесна звязаны, таму добрая прапрацоўка гэтай тэмы закладвае трывалы фундамент для вывучэння наступнай тэмы “Культура Беларусі ў ХYІ-пачатку ХYІІ стст.



Першы урок. На першым ўроку па тэме “Праваслаўе і каталіцызм на беларускіх землях” неабходна разглядзець асноўныя факты і падзеі царкоўнага і рэлігійнага жыцця напярэдадні пачатку рэфармацыйных і контрэфармацыйных працэсаў. Для гэтага вучням прапануецца скласці наступную табліцу, якую яны будуць запаўняць, слухаючы лекцыю настаўніка. Лекцыю мэтазгодна даваць па методыцы праблемнага выкладання (гл. пытанні табліцы), даючы магчымасць вучням выказвацца па пытаннях, а потым запаўняць табліцу. Па-першае, адразу адбываецца сістэматызацыя вывучаемага матэрыялу, па-другое ўдасканальваюцца ўменні і навыкі канспектавання. У выніку атрымліваецца наступнае:

Пытанні

Праваслаўе

Каталіцызм

1. Калі і як з’явілася на тэрыторыі Беларусі?

1.Хрысцiянства прынята па вiзантыйскаму ўзору ў Х стагоддзi (Полацк, Тураў - епархіі) і паступова распаўсюдзiлася на ўсю тэыторыю Беларусі. Язычнiцтва доўгi час працягвала суiснаваць разам з хрысціянствам.


Царква – абраднасць праваслаўная,

мова - царкоўнаславянская



1.З’явiлася і пачало распаўсюджвацца на тэрыторыі Беларусі як рэлiгiя вялікіх князёў лiтоўскіх у ХIII ст і суiснавала побач з праваслаўем. Пасля Крэускай унii (1385 г.) і Гарадзельскага прывілея (1413 г.) знаходзіцца пад апекай дзяржавы, таму што статус еўрапейскай краіны патрабаваў пракаталіцкай арыентацыі кіруючых колаў.

Касцёл – абраднасць каталіцкая,

мова - лацiнская



2. Калі і чаму дамініравала?

2. З’яўлялася самай распаўсюджанай і ўплывовай царквой у ВкЛ да канца ХIY ст., потым пачынае страчваць уплыў (заняпад i падзенне Вiзантыi, прыняцце каталіцтва вялікімі князямі), але заставалася самай распаўсюджанай (колькасць веруючых) да канца ХYI ст. Развіццё:

1316 – утварэнне “Лiтоускай мiтраполii” з цэнтрам у Наваградку

1415- абвяшчэнне незалежнасці праваслаўнай царквы ВкЛ (Рыгор Цамблак), 1458 – канчатковае адасабленне праваслаўнай царквы ВКЛ

Праваслаўныя змагаюцца за свае правы і ўлада ідзе на ўступкі: 1434 г. – прывілей Жыгімонта Кейстутавіча, 1563 г.- Жыгімонт ІІ Аўгуст адмяняе Гарадзельскі прывілей, 1573 г. – “Акт Варшаўскай канфедэрацыі”.



2. З канца ХIY ст. актыўна падтрымліваецца дзяржавай і структурна афармляецца (у 1387 г. утворана Віленскае біскупства) Рымска-каталіцкая царсква пераўтвараецца ў буйнога землеўладальніка і валодае вялікім багаццем (у сярэдзіне ХYI ст. памеры маёмасцi перавысiлi маёмасць праваслаўнай царквы) Пасля Люблінскай 1569 г. і Берасцейскай 1596 г. уній дамiнiруе ў дзяржаве, актыўна дзейнiчаюць манаскія ордэны (дамініканцы, бернардзiны, францысканцы, аўгусціны), асаблiва ордэн езуiтау (барацьба з рэфармацыяй, асветніцкая дзейнасць).

Рымска-каталіцкая царква садзейнічала распаўсюджванню на тэрыторыю Беларусі заходнееўрапейскіх ўплываў, спрыяла развіццю навучальных устаноў, фарміраванню навуковых кадраў, прынесла культуру барока у галіне мастацтва



3. Калі і чаму перажывала крызіс?

3.З пачатку ХYI знаходзіцца ў крызісным стане, выкарыстоўваецца Маскоўскай дзяржавай у палітычнай барацьбе з ВКЛ за ўплыў на праваслаўнае насельніцтва. Не падтрымлiваецца дзяржавай, а толькi асобамi і грамадскімі арганізацыямі (брацтвы), застаецца традыцыйнай, нiзкi ўзровень падрыхтоўкi святарства ў параўнаннi з каталіцкай i пратэстэстанцкай цэрквамі з-за адсутнасці адукацыйных цэнтраў. Пасля Берасцейскай унii ў заняпадзе, бо большасць епіскапаў на чале з мітрапалітам М.Рагозам прынялі ўніяцтва, страцiла значную колькасць веруючых.

3. Перажывала крызiс ў сярэдзіне ХYI ст., калi ўплывовыя магнаты звярнуліся да пратэстантызма. Актыўна ўдзельнiчала ў Контррэфармацыі: праводзіліся ў жыццё рашэнні Трыдэнцкага сабора. У канцы ХYI-пачатку ХYII ст. вярнула ўплыў (пануючае саслоуе амаль цалкам акаталiчылася) Асаблівую ролю ў працэсе Контррэфармацыі адыгралі езуіты. Магнаты і шляхта пераходзілі ў каталіцтва з-за страха перад народным рухам, санкцый дзяржавы, з-за радыкалізма рэфармацыйных ідэй, адсутнасці адзінства ў рэфармацыйным руху.

4. Асноўныя паняцці

4. Мiтраполiя – епархiя – прыход, брацтва, царква, патрыярх, ерась.

4. Бiскупства - парафiя, ордэн, касцёл.

5. Дзеячы.

5. К.Астрожскi, П. Магiла, А.Філіповіч

5. П. Скарга

Другі ўрок “Дыспут аб верыпа тэме “Рэфармацыйныя і контррэфармацыйныя працэсы ў др.палове ХYІ-пачатку ХYІІ ст.” (гістарычная рэканструкцыя адбываўшыхся ў тыя часы дыспутаў);

Структура і тэарэтычны змест папярэдняга ўрока тэмы быў прапрацаваны і зафіксіраваны ў сшытках Наступны этап - замацаванне матэрыяла, канкрэтызацыя і персаналізацыя ведаў непасрэдна па рэфармацыйнай і контррэфармацыйнай праблематыцы на ўроку-рэканструкцыі дыспута па пытаннях веры і рэлігіі.



Мэты ўрока “Дыспут аб веры”:

Вучэбная: фарміраванне ведаў вучняў па тэме, канкрэтызацыя агульных уяўленняў і ведаў, іх сістэматызацыя, удасканальванне ўменняў удзела ў дыскусіі, прымяненне ведаў у новай, нетыповай сітуацыі.

Выхаваўчая: фарміраванне ўстойлівых талерантных поглядаў на праблемы веравызнання і канфесійнай прыналежнасці, а таксама здольнасцей сацыяльнай інтэграцыі і культуры дыскусіі, павышэнне веры ў свае магчымасці.

Развіваючая: развіцце якасцей гуманістычнага светаўспрымання, пашырэнне кола пазнавальных інтарэсаў, развіцце крэатыўных якасцей асобы вучня.

Тэхналогія: гульнемадэліраванне (у кантэксце цывілізацыйнага, культуралагічнага і ментальнага падыходаў да вывучэння гісторыі)

Абсталяванне: падрыхтаваная аудыторыя (сталы растаўлены літарай “П” з таблічкамі з імёнамі прысутных), канспекты вучняў з індывідуальнымі заданнямі.

Этапы ўрока:

- Падрыхтоўчы.

- 1 частка. Правядзенне “Дыспута аб веры” (“пагружэнне”- 30 хвілін).

- 2 частка. Разбор дыспута аб веры. (“рэфлексія” – 15 хвілін)



Падрыхтоўчы этап (інфармацыя аб тэхналогіі, праблемнае поле урока, індывідуальныя заданні вучням).

Інфармацыя аб гульнемадэліраванні:

Адметнымі рысамі гэтага ўрока з’яуляюцца наступныя: ён распрацаваны на ідэях гульнемадэліравання і арганічна “упісаны” ў тэму праграмы. На погляд аўтара, каштоўнасць рэканструкцыі заключаецца ў тым, што яе можна выкарыстаць не толькі ў грамадска-гуманітарных класах, але і ў класах з іншымі профілямі ці увогуле без профіля. Гульнемадэліраванне – варыянт гульнетэхналогіі, на думку метадолагаў адукацыі О.А.Анісімава (1) і Ю.Грамыка (2) лічыцца вышэйшай формай педагагічнай дзейнасці, у якой ажыццяўляецца стварэнне ўмоў для рэалізацыі так званага “прынцыпа вырошчвання ведаў”. Базавым працэсам ў ім з’яуляецца атаесамленне і раз’атаесамленне ўдзельніка з мадэллю чалавека мінулага ці іншай культуры, у якім ён атрымлівае штуршок да змены ўласнага ўзроўня, г.зн. да развіцця. Педагог у іграмадэліраванні выступае ў якасці сцэнарыста (адбірае змест маделяў-сцэнарыяў – падзей і з’яу мінулага ці іншай культуры), рэжысера (карэкціруе ўсе стадыі ўвасаблення ўдзельнікаў, кіруе рэфлексіяй), акцера (сам удзельнічае ў гульні) і крытыка (аналізіруе памылкі, недахопы, дасягененні). Гульнемадэліраванне, на думку аўтара, дазваляе забяспечыць выкладанне ў кантэксце новых падыходаў да гісторыі: цывілізацыйнага, культуралагічнага, ментальнага і аксіялагічнага, бо ўсіх іх аб’ядноўваюць такія катэгорыі як “вопыт”, “менталітэт”, “светаўспрыманне”, “сістэма каштоўнасцей”.



Інфармацыя аб дыспутах:

Унікальнасць склаўшайся ў другой палове ХYІ ст. у ВКЛ канфесійнай сітуацыі, яе шматвектарнасць, спецыфічныя рысы і асаблівасці, адрозненні ад заходнееўрапейскай увасобіліся ў складзе мыслення, светаўспрымання, асаблівым ренесансным духу ў Вялікім княстве Літоўскім, рысамі якога былі релігійная талерантнасць, свабода творчасці і самавыражэння. Поліканфесійнасць прывяла да росквіту палемічнай думкі і літаратуры. Акрамя публікацый сваіх лістоў, пасланняў, дзе выказваліся думкі па таму ці іншаму пытанню, адбываліся і сустрэчы дзеячоў на з’ездах (сінодах), дзе праходзілі дыспуты па абвешчанай праблематыцы. У гэтых спрэчках абмяркоўвываліся розныя праблемы: ад хрысціянскага дагмата аб Святой Троіцы да пытанняў царкоўнай іерархіі і адносін да свецкай улады. Вось як аб дыспуце пратэстантаў у Іў’і, які пачаўся 18 студзеня 1582 года, ўспамінае яго удзельнік Сымон Будны: “... калі мы сабраліся ў прызначаным месцы, то нікога з іх не засталі, а на наступны дзень яны даслалі два ліста, у якіх гаварылі аб сваіх цяжкасцях і прычынах сваёй адсутнасці. Нам гэта было не па душы, таму што многія прыехалі з далёка і гарэлі жаданнем паслухаць дыспут”. Размова ідзе аб працягу спора аб свецкай ўладзе, які быў пачаты ў 1581 годзе ў Лоску, і на які не змаглі прыехаць так званыя “польскія браты”. Як бачым, дыспуты адбываліся даволі часта, але наша мэта не рэканструкцыя аднаго з іх, а стварэнне нейкай “ідэальнай” маделі – дыспута, дзе будуць палемізаваць дзеячы, якія не змаглі гэтага зрабіць у рэальнасці і прадставіць свае думкі, якія дайшлі да нас. Кола пытанняў, якое будзе абмяркоўвацца на гэтым дыспуце таксама будзе большае, чым звычайна (гэта было адно-два пытання) і будуць спрачацца паміж сабой прадстаўнікі розных плыняў. Гэтыя патрабаванні неабходна выканаць, каб дасягнуць пастаўленых мэт ўрока. Таксама неабходна звярнуць увагу на тое, што рэлігійная і культурная атмасфера ХYІІ ст. істотна адрозніваюцца ад папярэдняга стагоддзя. Можна ўстанавіць прычыны і асаблівасці гэтых працэсаў, сам механізм зменаў культурных каштоўнасцей і яго наступствы цераз светапогляд удзельнікаў дыспута.



Індывідуальныя заданні вучням:

На першым уроку (яшчэ па ўсесветнай гісторыі пры вывучэнні тэмы па Рэфармацыі за два тыдні да ўрока-дыспута), неабходна даць вучням план падрыхтоўкі да дыспута і індывідуальныя заданні вучням. Яны павінны будуць падрыхтаваць матэрыялы аб адзеячах па наступнаму плану:



  1. Біяграфічныя звесткі (дата і месца нараджэння, сям’я, выхаванне, атрыманая адукацыя – коратка).

  2. Галоўныя творы, іх тэматыка, змест (коратка).

  3. Выказванні і думкі аўтараў аб рэлігіі, веры, царкве, аб арганізацыі свецкай і духоўнай улады, погляды на пераклады Бібліі, аб справядлівасці і законах.

  4. Звесткі аб паслядоўніках, уплыве думак дзеяча, аб яго смерці.

Вучні рыхтуюць матэрыялы аб наступных дзеячах: Сымоне Будным, Васілі Цяпінскім, Канстанціне Астрожскім, Мікалаі Радзівіле Чорным, Пятры Скарзе, старцы Арцеміі і Феадосе Касым, Іясафаце Кунцэвічы, Мяленціі Сматрыцкім, Казіміры Лышчынскім.Некалькі вучняў могуць падрыхтаваць і выступаць ад імя аднаго дзеяча (гэта нават цікавей, калі на дыспуце прысутнічаюць два “Будных”, не кожны з іх можа сабрацца і адказаць на пытанні, адказваць будуць па-рознаму). Абавязкова трэба прасачыць, каб былі прадстаўлены думкі П.Скаргі, С.Буднага, І.Кунцэвіча, К.Лышчынскага. Трэба папарэдзіць і настроіць вучняў, што ім прыдзецца выступаць ад першага імя. Абавязкова парэкамендуйце даведачную літаратуру.

1 частка. Правядзенне “Дыспута аб веры”. (“пагружэнне”- 30 хвілін).

Арганізацыйны момант: неабходна падрыхтаваць загадзя аудыторыю: стварыць адпаведную атмасферу (пасадзіце разам праваслаўных з праваслаўнымі, кальвіністаў з кальвіністамі і г.д,), азнаеміць ўдзельнікаў з правіламі правядзення дыспуту. Павітайце сабраўшыхся на дыспут ў характэрнай манеры, папрасіце ад імя старшыні прытрымлівацца правіл дыспута і паводзіць сябе прыстойна без абраз на імя апанентаў. Сябе лепш не атаясамляць з канкрэтнай гістарычнай асобай, лепш гэта будзе зборны вобраз і імя, бо ў іншым выпадку ваша гістарычна вядомая ангажыраванасць не дазволіць вам быць сапраўдным арбітрам дыспута. Пачніце дыспут з таго, каб прысутныя прадставіліся: хто, адкуль прыехаў, якую плынь прадстаўляе, мэта з’яўлення на дыспуце. Далей прапануйце пытанні для абмеркавання:

1. Вы ведаеце, што мы з вамі сёння сабраліся на дыспут аб веры? А ці можна аб гэтым увогуле спрачацца?

2. Што для вас азначае “вера”? У што вы верыце? Што для вас з’яуляецца аўтарытэтам веры?



  1. Як вы ставіцеся да перакладау Бібліі? Навошта яны патрэбны? Ці можна крытычна адносіцца да тэкстау Свяшчэннага Пісання?

  2. Што такое царква? Навошта яна існуе?

  3. Ці можна рэфармаваць царкву і навошта гэта рабіць? Якой яна павінна быць?

  4. Як вы ставіцеся да ідэі уніі цэркваў?

  5. Як павінны ўзаемадзейнічаць царква і улада? Якой павінна быць палітыка па рэлігійнаму пытанню ў дзяржаве?

Гэта галоўныя пытанні, якія трэба абмеркаваць прысутным. Мэта выкладчыка-старшыні гэтага дыспута: абвастраць ці гасіць дыскусію, стымуляваць і нават правакаваць актыўнасць удзельнікаў, а таксама фіксіраваць памылкі і недакладнасці ў прэзентацыі ўдзельнікамі поглядаў асоб, ад імя якіх яны выступаюць, але рабіць гэта непрыкметна для акружаючых. Увогуле, ідэальны варыянт –адсняць дыспут на відэа, каб потым выкарыстаць плёнку пры аналізе дыспута. Вельмі важна падтрыманне асобага духа, атмасферы: мова, манеры, выкарыстанне тагачаснай тэрміналогіі. Неабходня забяспечыць умовы стварэння сітуацыі “ўжывання” і “погляда знутры”.Самае галоўнае: павінен быць атрыман непасрэдны вопыт, пражывання падзеі ў якасці яе удзельніка.

Каментарыі да адказаў вучняў на пытанні.

Пры адказе на першае пытанне адбываецца наступнае: прадстаўнікі праваслаўных і каталікоў, негледзячы на значныя супярэчнасці, якія існуюць паміж імі, будуць адзінадушнымі: вера – центральная светапоглядная пазіцыя, а таксама псіхалагічны ўнутраны стан чалавека. Чалавек без веры парывае сваю сувязь з Богам, адпадае ад Бога. Гэтай пазіцыі прытрымліваюцца і пратэстанты, але прадстаўнік кожнай з канфесій удакладняе, што “ісціннай” верай лічыць менавіта сваю праваслаўную, каталіцкую, кальвінісцкую. Супрацьлеглую пазіцыю займае Казімір Лышчынскі, які лічыў, што уяўленні людзей пра Бога з’яўляюцца вынікам іх фантазіі і памылак. Гэта выклікае абурэнне амаль ва ўсіх прысутных.

Другое пытанне арганічна выцякае з першага. Адказваючы на яго, робяцца акцэнты на ўласныя думкі і перажыванні, але каталікі і праваслаўныя абавязкова падкрэсліваюць сувязь веры з царквой, набажэнствамі і абрадамі. А пратэстанты гавораць аб веры як аб непасрэднай сувязі веруючага з Богам, без пасрэдніцтва царквы, таму і адмаўляюць неабходнасць яе існавання. Спор разгараецца калі заходзіць размова аб сімвале веры – галоўным хрысціянскім дагмаце аб Святой Троіцы, які падтрымліваюць ўсе ўдзельнікі дыспута акрамя антытрынітарыяў і атеістаў. Антытрынінатарыі прызнавалі аўтарытэт “Свяшчэннага пісання” (тым самым адмаўляючы ўсе царкоўныя кнігі акрамя Бібліі) і абаранялі права кожнага чалавека тлумачыць біблейскія запаветы, прызнавалі Богам толькі Бога-Айца, а Ісуса Хрыста лічылі простым чалавекам.

Трэцяе пытанне дыспута аб крытычных адносінах да тэкстаў Бібліі выклікае незадаволенасць праваслаўных і каталікоў. Яны негатыўна ставяцца да ідэі магчымасці кожнаму чалавеку самому тлумачыць біблейскія запаветы, лічаць , што гэта вядзе да багахульства і ўвогуле да адпадзення ад Бога. Пытанне аб царкве з’яўляецца адным з самых вострых: праваслаўныя будуць даводзіць да сабраўшыхся ідэі дамініравання менавіта праваслаўнай царквы таму, што яна застаючыся традыцыйнай, амаль не змянялася на працягу стагоддзяў і таму з’яўляецца “сапраўднай” царквой як у “старыну”. Католікі будуць крытыкаваць такую пазіцыю праваслаўных, лічачы, што яна не рэагуе на патрэбы часу, што прыводзіць да заняпаду царквы як духоўнай установы. Таксама і католікі і пратэстанты будуць крытыкаваць праваслаўных за нізкі ўзровень падрыхтоўкі святарства з-за адсутнасці добрых адукацыйных цэнтраў. Праваслаўныя будуць крытыкаваць царкоўную іерархію каталіцкай царквы, галоўным чынам пасаду Папы рымскага. Галоўная палеміка будзе разгортвацца па пытанню царкоўнай маёмасці і багаццяў, а таксама ўдзела царквы ў палітыцы, таму пытанне аб радыкальным рэфармаванні царквы будзе адвергнута і каталікамі і праваслаўнымі. Пратэстанты будуць прапаноўваць адабраць ў царквы яе багацці, зямлю, ліквідаваць манастрыры, спрасціць культ, адмовіцца ад пышнай царкоўнай абраднасці.

Ідэі царкоўнай ўніі ў першую чаргу будуць прапагандавацца каталікамі і ўніятамі, што выклівае абуранасць ў праваслаўных артадоксаў, асабліва неабходнасць падпарадкавання Папе рымскаму. Таму абавязкова зойдзе размова і аб свецкай ўладзе, аб дзяржаве. Праваслаўных будзе непакоіць тое, што дзяржаўныя колы не падтрымліваюць царкву, аддаючы перавагу каталікам і ідэі царкоўнай уніі. Пратэстанты будуць настойваць на тым, што царква не павінна ўмешвацца ў палітычныя гульны, а займацца толькі духоўным жыцём, бо паслядоўнікі ідэй Ф. Соцына (сацыніяне) будуць выступаць за аддзяленне царквы ад дзяржавы, усталяванне верацярплівасці. Якой павінна быць дзяржава і законы ў ёй? Радыкальныя погляды прысутнічаючых на дыспуце расійскіх вальнадумцаў аб ліквідацыі дзяржавы ўвогуле і усталяванні замест дзяржаўных законаў божаскіх запаведзяў, будуць абвергнуты большасцю прысутных, бо выражаюць патрабаванні гарадскіх нізоў і сялян. У заключэнне дыспута кожны з прысутных выкажацца аб працягу сваёй справы ў будучым, зыходзячы з ведаў аб персаналіях.

2 частка. Разбор “Дыспута аб веры” (“рэфлексія” – 15 хвілін).

Адразу неабходна ўключыцца ў разбор перажытога. Зрабіць гэта можна карыстаючыся матэрыяламі канспектаў вучняў і заметак настаўніка. Трэба карэктна выкрыць памылкі і недакладнасці ў прэзентацыі вучнямі поглядаў дзеячоў, ад імя якіх яны выступалі. Гэта робіцца не больш чым 10 хвілін. У заключэнне неабходна правесці сярод вучняў наступнае рэфлексіўнае міні-апытанне:



  1. Ці даведаўся я сення нешта новае па гісторыі, аб сваіх аднакласніках, аб самім сабе?

  2. Што я лічу самым важным з ўсяго, што адбылася на ўроку?

  3. Ці ўяўляе сенняшні ўрок для мяне асабіста нейкую каштоўнасць?

Выстаўленне адзнак вучням з абавязковым каментарыем (ацэньваюцца не толькі прэзентацыя вучнем поглядаў дзеяча без памылак, але і ўжыванне ў вобраз, актыўнасць на дыспуце).

Дамашняе заданне: працяг і запаўненне табліцы на аснове азнаямлення са зместам вучэбнага дапаможніка і атрыманых на дыспуце ведаў па раздзелам “Пратэстантызм” і “Уніяцтва”.


Трэці урокпаўторнае абагульненне і праверачная работа па тэме “Царква і рэлігія ў ХYІ-пачатку ХYІІ стст.”

Пачаць урок трэба з праверкі дамашняга задання. Вучні павінны былі самастойна запоўніць табліцу далей. Вось што павінна было ў іх атрымацца:



Пытанні

Пратэстантызм

Унiяцтва

1. Калі і як з’явілася на тэрыторыі Беларусі?

1.Рэфармацыйныя iдэi пранiклi на беларускія землі з Нямеччыны і Швейцарыi ў першай палове ХYI ст. і пачалi распаўсюджвацца “зверху” магнатамі, якія ў сваіх уладаннях пачалі ўтвараць кальвінскія зборы, запрашалі прапаведнікаў, выдаткавалі сродкі на пераклады Бібліі.

Кальвiнiзм – асноўная плынь Рэфармацыi ў ВКЛ (распаўсюджанне лютеранства, цвінгліянства нязначнае) У адрозненне ад праваслаўнай ці каталіцкай цэркваў, пратэстанты адмаўлялі царкоўную арганізацыю тыпу каталіцкай ці праваслаўнай; рэлігійны культ быў істотна спрошчаны і больш танны. Пратэстанты не валодалі зямельнымі. ўладаннямi, не ўмешваліся ў палітыку.

У пратэстантызме няма інстытута манаства і бясшлюбнасці духавенства, якое выбіраецца вернікамі ці прызначаецца патронам (магнатам, на землях якога ўтварылася абшчына).

Плыні рэфармацыйныя: шляхецка-бюргерская і плябейска-сялянская.


Кальвінскі збор: мова набажэнстваў – польская. беларуская.

1. Спроба заключэння царкоўнай уніі была зроблена яшчэ ў 1439 г. – Фларэнтыйская унія. Уніяцтва распаўсюджвацца на беларускіх землях пасля заключэння Берасцейскай царкоўнай ўнii (1596). Грэка-каталіцкая царква замяніла традыцыйную праваслаўную. Не ўсе царкоўныя іерархі прызналі рашенне Берасцейскага царкоўнага сабора.

Прычыны прыняцця уніі.

1. Знешнепалітычныя: супрацьстаянне прэтэнзіям Маскоўскай дзяржавы (у 1589 годзе ўвядзенне патрыяршаства давала ідэалагічнае абаснаванне падпарадкавання праваслаўных ВКЛ маскоўскаму патрыярху); 2. Унутрыпалітычныя: знаходжанне праваслаўнай царквы ВКЛ ў глыбокім крызісе (праваслаўныя магнаты, якія прынялі пратэстанцкія погляды, пад уплывам контррэфармацыйнай палітыкі дзяржавы не вярталіся назад у праваслаўе, а станавіліся каталікамі. Гэта падштурхнула частку праваслаўных іерархаў да уніі.

Грэка-рымская царква падпарадкоўвалася папе рымскаму; абраднасць захоўвалася праваслаўная; мова – польская, царкоўнаславянская, беларуская.


2. Калі і чаму дамініравала?

2. У першай палове ХYI ст. шырока распаўсюджваецца сярод магнатаў, шляхты, багатых гараджан. Магнаты будуюць пратэсттанцкія зборы, школы, друкарнi. Ажыўляецца рэлігійна.-фiласофскае жыццё, адбываюцца дыспуты, пануе рэлігійная талерантнасць. Прычыны дамiнiравання – палiтычныя. З дапамогай пратэстанцкіх ідэй магнаты Радзiвiлы імкнулicя пазбавiцца ад ўплыву праваслаўнай Масковіі і каталіцкай Польшчы.

2. Ніiколi уніяцтва не з’яўлялася пануючай канфесіяй ў дзяржаве, але была самай распаусюджанай па колькасці веруючых да сярэдзіны ХIХ ст. Уніяцкая царква была ўмацавана рэформамі мітрапаліта І.Руцкага (павышэнне ўзроўня падрыхтоўкі святарства, стварэнне ордэна базыліян і базыліянскіх школ). Уніяцтва садзейнічала захаванню беларускай мовы і этнаса ва ўмовах паланiзацыi і акаталічвання (набажэнствы ў царкве адбываліся на беларускай мове).

3. Калі і чаму перажывала крызіс?

3. Перажывала крызiс у канцы ХYI-пачатку ХYII cт., таму што перастала падтрымлiвацца ўплывовымі магнатамi (заўчасная смерць Мікалая Радзiвiла Чорнага, пачатак Контррэфармацыі). Асаблiвую незадаволенасць праваслаўных і каталікоў выклiкала радыкальная плынь – антытрынiтарыі ці арыяне, якія не падтрымлiваліся памяркоўнымi пратэстантамі.

Пачынаючы з пачатку ХYII ст. у Рэчы Паспалітай icнуюць толькi асобныя пратэстанцкія абшчыны. У 1658 г. сейм прыгаварыў антытрынітарыяў выгнання за межы Рэчы Паспалітай.



3. Уніяцкая царква падтрымлiвалася дзяржавай на працягу свайго iснавання, але да яе ставіліся як да другараднай. Былі пастаянныя спробы ўзмацнення ціску на ўніяцкую царкву. Асноўная маса веруючых – сяляне, мяшчане , дробная шляхта

Грэка-рымская царква не багатая, адзiн ордэн – базыльянскі. У 1839 годзе на Полацкім царкоўным саборы была далучана да Рускай Праваслаўнай царквы.



4. Асноуныя паняцці

Дыстрыкт - збор, кальвiнiзм, лютэранства, цвінгліанства, анабаптызм, антытрынiтарыi (арыяне), сацыніяне.

4. Унiя, базыльянскi ордэн, грэка-рымская царква.

5. Дзеячы.

С.Будны, В.Цяпiнскi, М.Радзiвл Чорны, Якуб з Калiнаўкi, Павел з Вiзна


5. I.Кунцэвiч, I.Пацей, К.Цярлецкi

Улічваючы зробленае дамашняе заданне, трэба пачаць паўторнае абагульненне. На дошцы змешчаны падагульняючыя пытанні па тэме:

1. Як можна ахарэктэрызаваць рэлігійную сітуацыю ў ВКЛ ХYІ-ХYII ст.? Что садзейнічала яе змяненню?



  1. У чым вы бачыце прычыны распаўсюджання ідэй Рэфармацыі сярод розных сацыяльных колаў грамадства ВКЛ?

  2. Чым Рэфармацыя ў ВКЛ адрознівалась ад заходнееўрапейскай? Чым можна патлумачыць існаванне радыкальных плыняў арыян, сацыніян?

  3. Чаму менавіта ў Рэчы Паспалітай удалося заключыць царкоўную унію ў 1596 годзе? У чым прычыны даволі хуткага распаўсюджання уніяцтва?

  4. Ці можна лічыць заключэнне уніі асаблівасцю працэса Контррэфармацыі ў ВКЛ? Чаму?

  5. Якім чынам падзеі ХYІ-ХYII ст. паўплывалі на сённяшняе рэлігійнае становішча ў нашай краіне?

Праца можа быць як індывідуальная, так і групавая: на кожную групу з 4 чалавек па аднаму пытанню, час на падрыхтоўку адказа 4-5 хвілін, потым па чарзе на працягу 15 хвілін – адказы: вучні павінны аргументаваць сваю кропку погляда, зыходзячы з набытых ведаў па дзеячах Рэфармацыі і Контррэфармацыі – удзельніках прайшоўшага на папярэднім уроку дыспута.

Галоўныя высновы:



  1. Рэлігійная сітуацыя: складаная і супярэчлівая, адчуваюцца моцныя ўплывы заходнееўрапейскіх ренесансных і рэфармацыйных працэсаў, а таксама знаходжанне ў сферы палітычнай экспансіі Маскоўскай дзяржавы. Вырашэнне рэлігійнага пытання (прыняцце і распаўсюджанне пратэстантызма ў ВКЛ магло спрыяць адстойванню незалежнасці дзяржавы ад уплываў каталіцкай Польшчы і праваслаўнай Масковіі і рэалізацыі амбіцыёзных планаў асобных магнатаў, напрыклад, Мікалая Радзівіла Чорнага.

  2. Прычыны распаўсюджання ідэй Рэфармацыі ў ВКЛ: наяўнасць рэлігійных супярэчнасцей на фоне абвастрэння сацыяльнай і палітычнай барацьбы. Сацыяльная база рэфармацыйных працэсаў – феадальная знаць, якая імкнулася умацаваць сваё становішча за кошт канфіскацыі царкоўных зямель, частка сярэдняй і дробнай шляхты, якія знаходзіліся ў сферы ўплыва магнатаў. Спрыяла распаўсюджанню рэфармацыйных ідэй і навучанне ў заходнеўрапейскіх універсітэтах.

  3. Рэфармацыя ў ВКЛ састаўная частка еўрапескага рэфармацыйнага руху. яе галоўныя асаблівасці: 1) ахапіла толькі вышэйшыя колы грамадства, не стала сапраўдным народным рухам; 2) наяўнасць радыкальных плыней (арыянства і сацыніяне) тлумачыцца больш цярпімай, талерантнай абстаноўкай у поліканфесійнай дзяржаве ВКЛ. Не было праяў нецярпімасці, праследванняў і ганенняў інквізіцыі, накшталт “варфаламееўскай ночы”.Найбольшае распаўсюджанне на беларускіх землях атрымаў антытрынітарызм – рэфармацыйная плынь гуманістычнага і рацыяналістычнага кшталту, прадстаўленая С.Будным, В.Цяпінскім, якія не выступалі за карэнныя перамены сацыяльнага жыцця як радыкалы (Пётр з Ганёндза, Якуб з Калінаўкі), якія выражалі патрабаванні народных мас і канфліктавалі з памяркоўнымі. У к.ХYІ ст. антытрынітарызм пад уплывам ідэй Ф.Соцына перараджаецца з рэлігійнай у філасофскую дактрыну. Сацыніяне стаялі на пазіцыях верацярплівасці, аддзялення царквы ад дзяржавы.

  4. Прычынамі заключэння ўніі менавіта ў Рэчы Паспалітай з’яўляліся: крызіснае становішча праваслаўнай царквы ў другой палове ХYІ ст., наступствы Лівонскай вайны і палітыкі Маскоўскай па ідэалагічным абаснаванні абароны праваслаўя. Рэч Паспалітая была падрыхтавана да рэлігійнай ўніі неаднаразовымі дзяржаўна-палітычнымі ўніямі (Крэўская, Люблінская), а таксам неабходнасцю цэнтралізацыі дзяржавы, дзе поліканфесійнасць магла прывесці да страты самастойнасці. Насаджэнне ўніяцтва завяршылася пасля паўстанняў (Магілёўскае 1618, Віцебскае 1623) і правядзення рэформаў І.Руцкага, якія спрыялі пашырэнню ўплыву ўніяцкай царквы.

  5. Унію можна лічыць асаблівасцю працэса Контррэфармацыі ў ВКЛ: быў згорнуты рэфармацыйны рух, магнаты і шляхта, прыняўшыя кальвінізм, вярнуліся ў каталіцтва, уніяты падпарадкаваліся папе рымскаму. Але менавіта ўніяцкая царква садзейнічала ў далейшым захаванню беларускага этнасу (адбылася беларусізацыя богаслужэнняў). Унія дала актыўны штуршок да росквіту літаратуры і грамадска-філасофскай думкі (палемічныя творы).

  6. Поліэтнічнасць і поліканфесійнасць насельніцтва ВКЛ паўплывалі на фарміраванне менталітэту беларускага насельніцтва, бо ў тыя часы завяршаліся працэсы фарміравання беларускай народнасці. Неспрыяльна паўплывала акаталічванне і паланізацыя вярхоў і значных сярэдніх слаёў, пачынаючы з ХYІІ ст. З другога боку рысамі “ментальнай” характарыстыкі беларусаў з’яўляюцца памяркоўнасць, цярпімасць – талерантнасць, і Беларусь не з’яўляецца арэнай міжэтнічных і міжканфэсійных канфліктаў. Тут мірна суіснуюць прадстаўнікі мноства канфесій. Для ілюстрацыі апошніх вывадаў можна прывесці інфармацыю па сённяшняму рэлігійнаму становішчу.

Інфармацыя аб рэлігійным становішчы на 1.01.2004 года (Барыс С.В. “Адраджэнне рэлігійнага жыцця ў Беларусі ў 1988-2003 гг.” //“Беларускі гістарычны часопіс”, 2004, № 5

Канфесіі, плыні Колькасць абшчын

Хрысціянскія канфессіі

Беларуская праваслаўная царква 10 епархій, 1290 прыходаў, 7 мужчынскіх,

14 жаночых манастыроў



Рымска-каталіцкая царква 1 архідыяцэзія і 3 дыяцэзіі (біскупствы), 432 парафіі (абшчыны), 7 жаночых кляштараў

Грэка-каталіцкая (уніяцкая ) царква 13 уніяцкіх абшчын

(адрадзілася спачатку ў 20-я гг. у зах.Бел.,

потым у к.80х гг.)

Пратэстантызм (найбольш буйныя плыні):

Кальвіністы (рэфарматарская царква) 2 абшчыны

Лютаранская царква 19 абшчын

Евангельскія хрысціяне-баптысты 270 абшчын

Хрысціяне веры евангельскай 494 абшчыны

Новаапостальская царква 20 абшчын

Хрысціяне поўнага Евангелля 62 абшчыны

Іншыя рэлігійныя плыні (найбольш буйныя):

Іудзейская рэлігія 29 абшчын

Мусульмане 27 абшчын

Бахаісты 6 абшчын

Крышнаіты 6 абшчын

Цяпер ў Беларусі налічваецца 26 рэлігійных аб’яднанняў, дзейнасць якіх рэгламентуе закон “Аб свабодзе сумлення і рэлігійных арганізацыях” (дзейнічае з 16.11.2002)

У астатнія 25 хвілін урока праводзіцца праверачная работа па тэме “Царква і рэлігія ў ХYІ-п.ХYІІ ст.”.



Праверачная работа па тэме: “Царква і рэлігія ў ХУІ-п.ХУІІ ст.”. Варыянт 1.

  1. Суаднясіце :

1) Ф.Касы А) уніяцкі царкоўны дзеяч;

2) М.Сматрыцкі Б) антытрынітарый, выданне “Катехізіса”

3) С.Будны В) праваслауны палеміст, аўтар “Граматыкі славенскай”

4) І.Кунцэвіч Г) лідэр еретычнага руху ў Расіі, збег у ВКЛ;



2. Што аб’ядноўвае гэтыя паняцці, назвы, імёны:

А) францысканцы, бернардзіны, дамініканцы;

Б) І.Пацей, І.Кунцэвіч, К.Цярлецкі;

В) збор, дыстрыкт, сінод;



3. Вызначце, што з’яўляецца лішнім у прапанаваных радах імён, паняццяў:

1) А) М.Сматрыцкі; Б) П.Скарга; В) П.Магіла;

2) А) патрыярхат; Б) біскупства; В) парафія;

4. Запоўніце параўнальную табліцу:

Асаблівасці Контррэфармацыі

  1. Галоўныя накірункі і праявы.

  2. Сродкі распаўсюджвання.

  3. Вынікі распаўсюджвання.

Заходняя і Цэнтральная Еўропа

ВКЛ

На аснове праведзенага параўнання зрабіце адпаведныя вывады.

5. Працягніце лагічны ланцужок. 1439→1569→1589→...

Патлумачце сувязь паміж падзеямі, даты якіх прыводзяцца ў ланцужку. Абаснуйце выбар падзеі, якая , на ваш погляд, замыкае лагічны ланцужок.



Праверачная работа па тэме: “Царква і рэлігія ў ХYІ-п.ХYІІ ст.”. Варыянт 2.

1.Суаднясіце:

1) П.Скарга А) лідэр рэфармацыйнага руху у ВКЛ;

2) В.Цяпінскі Б) езуіт, аўтар “Аб адзінстве Царквы Божай”

3) І.Пацей В) антытрынітарый, пераклад “Евангелля”

4) М.Радзівіл Чорны Г) уніяцкі царкоўны дзеяч



2. Што аб’ядноўвае гэтыя паняцці, імёны, назвы:

А) М.Радзівіл Чорны, С.Будны, В.Цяпінскі;

Б) Заблудау, Лоск, Нясвіж, Цяпіна;

В) мітраполія, епархія, прыход;



3. Вызначце, што з’яўляецца лішнім у прапанаваных радах імён, паняццяў:

1) А) С.Будны; Б) І.Пацей; В) В.Цяпінскі;

2) А) францысканцы; Б) бернардзіны; В) базыльяне;

4. Запоўніце параўнальную табліцу:

Асаблівасці Рэфармацыі

  1. Галоўныя плыні

  2. Сацыяльная база

  3. Вынікі

Заходняя і Цэнтральная Еўропа

ВКЛ

На аснове праведзенага параўнання зрабіце адпаведныя вывады

5. Працягніце лагічны ланцужок: 1569 →1596 → 1618, 1623 →....

Патлумачце сувязь паміж падзеямі, даты якіх прыводзяцца ў ланцужку. Абаснуйце выбар падзеі, якая , на ваш погляд, замыкае лагічны ланцужок.



Тэма 6: “Царква і рэлігія ў ХYІ-п.ХYІІ ст.”

Літаратура для настаўніка:



  1. Анисимов О.С. Педагогическая акмеология: общая и управленческая. М., 2002

  2. Алексютович Н.А. Будный – идеолог гуманизма и реформации в Белоруссии и Литве// Из истории философской и общественно-политической мысли Белоруссии. Мн., 1962

  3. Беларусь у часы Рэчы Паспалітай (ХYІІ-ХYІІІ). Гісторыя Беларусі: у 6 т. Т.3. Мн., 2004

  4. Блинова Т.Б. Иезуиты в Белоруссии. Мн., 1990

  5. Барыс С.В. Адраджэнне рэлігійнага жыцця ў Беларусі ў 1988-2003 гг. // “Беларускі гістарычны часопіс”, 2004, № 5

  6. Громыко Ю.В. Мыследеятельностная педагогика теоретико-практическое руководство по освоению высших образцов педагогического искусства. Мн., 2000

  7. Дмитриев М.В. Православие и реформация: Реформационные движения в восточнославянских землях Речи Посполитой во второй половине ХУІ в. М., 1990

  8. Из истории философской и общественно-политической мысли Белоруссии. Сборник АН БССР. Мн., 1962

  9. Марозава С.В. Уніяцкая царква ў этнакультурным развіцці Беларусі (1596-1839 гады).Гродна, 2001

  10. Подокшин С.А. Реформация и общественная мысль Белоруссии и Литвы: (Вторая половина ХY-начало ХY в.). Мн., 1970

  11. Падокшын С.А. Філасофская думка эпохі Адраджэння ў Беларусі: Ад Францыска Скарыны да Сімяена Полацкага. Мн., 1990

  12. Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Т 1-6. Мн., 1993-2004

Артыкулы: Адраджэнне, Рэфармацыя, Контррэфармацыя, Палемічная літаратура, С.Будны, В.Цяпінскі, Ф.Касы, М.Сматрыцкі, П.Скарга, І.Пацей, К.Лышчынскі.
Літаратура для вучняў:


  1. Асветнікі зямлі беларускай Х-пачатак ХХ ст. Энцыклапедычны даведнік,Мн.,2001

  2. Тарасаў К. Памяць пра легенды. Мн., 1994

  3. Рэлігія і царква.Энцыклапедычны даведнік.Мн., 2001

Раздзел ІV. Беларускія землі ў сярэдзіне ХVIVIII ст.

Эпоха Асветніцтва і яе ўплыў на развіццё культуры Беларусі.



Тэма: Інтэлектуальны марафон “Ад Адраджэння да Асветніцтва”.

Урок паўторнага абагульнення і кантроля ведаў .



Мэты ўрока:

Вучэбная: абагульненне і сістэматызацыя ведаў вучняў, прымяненне ведаў у новай, нетыповай сітуацыі.

Выхаваўчая: выхаванне культуры працы ў камандзе;

Развіваючая: пашырэнне сферы інтарэсаў вучняў, развіццё крэатыўнасці..

Этапы ўрока:

  1. Арганізацыйны (падзел на 4 каманды, выбар назваў для каманд, азнакамленне з умовамі конкурсаў)

  2. Гульня: конкурсы “Знайдзі памылку”, Гістарычны партрэт”, Пытанне на пытанне”.

  3. Падвядзенне вынікаў і выстаўленне адзнак.


Умовы конкурсаў:

Назва конкурса

Што адбываецца

Як ацэньваецца

1. “Знайдзі памылку”

Кожная каманда атрымлівае аднолькавы тэкст з памылкамі, якая іх знаходзіць (1 бал) і правільна выпраўляе (2 бала) за кожную на працягу 5 хвілін.

1 бал – за знойдзеную памылку

2 бала – за выпраўленую

памылку

1 бал – камандзе, якая датэрмінова выканала заданне



2. “Гістарычны партрэт”

Настаўнік зачытвае невялікія характэрыстыкі гістарычных дзеячоў, а кожная каманда афармляе адказы на маленькіх аркушах паперы і аддае іх настаўніку

За кожны правільны адказ па 5 балаў

(3 партрэта)



3. “Пытанне на пытанне”

Каманды на працягу 10 хвілін складаюць міні-красворд (7 слоў) і малююць яго на дошцы.Адказваюць іншыя каманды. Хто хутчэй правільна адкажа на пытанне атрымлівае 1 бал. За наяўнасць неразгаданых слоў каманда-аўтар атрымлівае дадаткова па 1 балу за кожнае слова.

За кожны правільны адказ 1 бал.

Заключны этап


Падвядзенне вынікаў.

Складваюцца балы.

Заданні конкурсаў:

Тэкст з памылкамі:

Эпоха Асветніцтва, перыяд росквіту якой прыпадае на другую палову XYIII стагоддзя, - вельмі важны і значны этап ў гісторыі еўрапейскай цывілізацыі. У гэты час назіраўся сапраўдны “пераварот у розумах”: пераасэнсоўвываліся погляды на рэлігію, грамадства, прыроду. Не стаяла ў баку і Рэч Паспалітая, дзе адбываліся значныя перамены.

У галіне асветы вядучая роля належала базыльянам, якія ўтваралі свае калегіумы.Яны лічыліся ўзорнымі навучальнымі установамі. Але патрэбы часу дыктавалі прынцыпы свецкага навучання, якое было агучана пад дэвізам: ”Моладзь не для касцёла, а для дзяржавы”.У 1773 годзе было створана другое ў Еўропе дзяржаўнае міністэрства народнай асветы – Адукацыйная камісія Рэчы Паспалітай. Першым старшынёй Адукацыйнай камісіі стаў Ігнацый Масальскі, прыхільнік папулярнай ў тыя часы асветніцкай тэорыі меркантылізма.

У 1781 годзе на базе былой езуіцкай Віленскай акадэміі была ўтворана Галоўная Літоўская школа, рэктарам якой стаў выдатны вучоны-хімік М.Пачобут-Адляніцкі. У вышэйшай навучальнай установе новага тыпу – Галоўнай Літоўскай школе склаўся моцны прафесарскі корпус. Знакаміты натураліст Ж.Жылібер па выніках сваёй даследчыцкай дзейнасці выдаў кнігу “Фаўна Літвы”.

Прыхільнікі новых асветніцкіх ідэй паходзілі з магнацкага асяроддзя, напрыклад самымі значнымі дзеячамі-рэфарматарамі з’яўляліся І.Храптовіч, які замяніў ў сваіх маёнтках Шчорсы і Вішнева паншчыну на чынш, і А.Тызенгаўз, які запрашаў знакамітага Д.Дзідро пасяліцца ў Бярэсці.

Асветніцкімі ідэаламі кіраваўся і магнат Міхал Клеафас Агінскі, які ажыццявіў грандыёзны праект будаўніцтва канала,звязваючага басейны Чорнага і Балтыйскага мораў.

Магнацкія сядзібы сталі культурнымі цэнтрамі: Нясвіж ,Слуцк, Слонім, Ружаны. У Нясвіжы, празваным “паўночнымі Афінамі”, ажыццяўляла свае пастаноўкі жанчына-драматург Францішка Уршуля Радзівіл.

Памылкі ў тэксце.

Эпоха Асветніцтва, перыяд росквіту якой прыпадае на другую палову XYIII стагоддзя, - вельмі важны і значны этап ў гісторыі еўрапейскай цывілізацыі. У гэты час назіраўся сапраўдны “пераварот у розумах”: пераасэнсоўвываліся погляды на рэлігію, грамадства, прыроду. Не стаяла ў баку і Рэч Паспалітая, дзе адбываліся значныя перамены.

У галіне асветы вядучая роля належала базыльянам (іезуітам), якія утваралі свае калегіумы.Яны лічыліся ўзорнымі навучальнымі установамі. Але патрэбы часу дыктавалі прынцыпы свецкага навучання, якое было агучана пад дэвізам: ”Моладзь не для касцёла, а для дзяржавы (а для народа)” У 1773 годзе было створана другое ў Еўропе (першае ў Еўропе) дзяржаўнае міністэрства народнай асветы – Адукацыйная камісія Рэчы Паспалітай. Першым старшынёй Адукацыйнай камісіі стаў Ігнацый Масальскі, прыхільнік папулярнай ў тыя часы асветніцкай тэорыі меркантылізму (фізіякратызму).

У 1781 годзе на базе былой езуіцкай Віленскай акадэміі была ўтворана Галоўная Літоўская школа, рэктарам якой стаў выдатны вучоны-хімік (астраном) М.Пачобут-Адляніцкі. У вышэйшай навучальнай установе новага тыпу – Галоўнай Літоўскай школе склаўся моцны прафесарскі корпус. Знакаміты натураліст Ж.Жылібер па выніках сваёй даследчыцкай дзейнасці выдаў кнігу “Фауна (флора) Літвы”.

Прыхільнікі новых асветніцкіх ідэй паходзілі з магнацкага асяроддзя, Напрыклад, самымі значнымі дзеячамі-рэфарматарамі з’яўляліся І.Храптовіч, які замяніў ў сваіх маёнтках Шчорсы і Вішнева паншчыну на чынш, і А.Тызенгаўз, які запрашаў знакамітага французскага асветніка Д.Дзідро (Ж.Ж.Русо) пасяліцца ў Бярэсці. (Белавежскай пушчы).

Асветніцкімі ідэаламі кіраваўся магнат Міхал Клеафас (Казімір) Агінскі, які ажыццявіў грандыёзны праект будаўніцтва канала, што звязаў басейны Чорнага і Балтыйскага мораў.



Магнацкія сядзібы сталі культурнымі цэнтрамі: Нясвіж ,Слуцк, Слонім, Ружаны. У Нясвіжы (Слоніме), празваным “паўночнымі Афінамі”, ажыццяўляла свае пастаноўкі жанчына-драматург Францішка Уршуля Радзівіл ( яна ажыццяўляла свае пастаноўкі менавіта ў Нясвіжы).

Гістарычныя партрэты.

Гістарычны партрэт № 1.

  1. Ён скончыў Кіева-Магілянскую акадэмію і прыняў манаства;

  2. Ён быў настаўнікам рускага цара Фёдара Аляксеевіча і царэўны Соф’і;

  3. Ён заснаваў крамлёўскую друкарню, з якой выйшла шмат кніг па гісторыі, геаграфіі і інш. Наукам;

  4. Ён заўсёды служыў ісціне: ”Знающе правду, а о ней молчати – есть злато в землю тщетно закопати»;

Партрэт № 1: Сімяон Полацкі.

Партрэт № 2.

  1. “Ён пачаў апранацца ў сармацкую вопратку, а ў палітычных гульнях таленавіта іграў ролю сармацкага караля – захавальніка і абаронцы традыцый “залатых шляхецкіх вольнасцей”

  2. Ён вёў даволі эксцэнтрычны лад жыцця, любіў шакіраваць сваіх сучаснікаў;

  3. Ён увайшоў у гісторыю як легкадумны палітык і абмежаваны чалавек, удзельнічаў у розных бітвах то на адным то на другім баку;

Партрэт № 2: Кароль Станіслаў Радзівіл - “Пане Каханку”.

Партрэт № 3.

  1. У свой час скончыў Гродзенскі езуіцкі калегіум, потым выкладаў у Віленскай езуіцкай акадэміі, стаў на шлях рэформ і пасля узначалення Галоўнай Літоўскай школы надаў працэсу навучання амаль свецкі характар.

  2. Гэты вучоны-прыродазнавец стаў членам Каралеўскай акадэміі ў Лондане і членам-карэспандэнтам Французскай Каралеўскай акадэміі.

  3. Плённа займаўся навукай: стварыў астранамічную абсерваторыю ў Вільні, займаўся вывучэннем планет Сонечнай сістэмы, нават адкрыў новае сузор’е.

  4. Удзельнічаў у паўстанні 1794 года, нават уваходзіў у рэвалюцыйны урад ВКЛ.

Партрэт № 3: Марцін Пачобут-Адляніцкі.

Тэма 8. . Адраджэнне і Асветніцтва ў Беларусі.

Літаратура:

  1. Алексютович Н.А. Будный – идеолог гуманизма и реформации в Белоруссии и Литве// Из истории философской и общественно-политической мысли Белоруссии. Мн., 1962

  2. Барока ў беларускай культуры і мастацтве. Пад рэд.В.Ф.Шматава. Мн., 2001

  3. Беларусь у часы Рэчы Паспалітай (ХYІІ-ХYІІІ). Гісторыя Беларусі: у 6 т. Т.3. Мн., 2004

  4. Барышев Г.И. Театральная культура Белоруссии ХYIII века.Мн., 1992

  5. Блинова Т.Б. Иезуиты в Белоруссии. Мн., 1990

  6. Барыс С.В. Адраджэнне рэлігійнага жыцця ў Беларусі ў 1988-2003 гг. // “Беларускі гістарычны часопіс”, 2004, № 5

  7. Дмитриев М.В. Православие и реформация: Реформационные движения в восточнославянских землях Речи Посполитой во второй половине ХУІ в. М., 1990

  8. Марозава С.В. Уніяцкая царква ў этнакультурным развіцці Беларусі (1596-1839 гады).Гродна, 2001

  9. Мальдзіс А.І. Беларусь у люстэрку мемуарнай літаратуры XYIIІ ст.Мн., 1982

  10. Подокшин С.А. Реформация и общественная мысль Белоруссии и Литвы: (Вторая половина ХY-начало ХY в.). Мн., 1970

  11. Падокшын С.А. Філасофская думка эпохі Адраджэння ў Беларусі: Ад Францыска Скарыны да Сімяена Полацкага. Мн., 1990

  12. Тарасаў К. Памяць пра легенды. Мн., 1994

  13. Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Т 1-6. Мн., 1993-2004

Артыкулы: Асветніцтва, Тэатр, Агінскія, Радзівілы, С.Полацкі, М.Пачобут-Адляніцкі.

Раздзел ІV. Беларускія землі ў сярэдзіне ХVIVIII ст.

Наш край ў сярэдзіне ХVI-ХVIII ст

Круглы стол: Сістэмны крызіс Рэчы Паспалітай.

Мэты ўрока:

Вучэбная: замацаванне ведаў вучняў па тэме, канкрэтызацыя агульных уяўленняў і ведаў па дзяржаўна-палітычным і сацыяльна-эканамічным працэсам у Рэчы Паспалітай

Выхаваўчая: выхаванне культуры працы ў камандзе.

Развіваючая: развіццё камунікатыўных якасцей.

Метад: праблемнае выкладанне.

Дзейнасць: групавая.

Ход урока:

Настаўнік вітае вучняў, абвяшчае тэму і мэты круглага стала і ставіць перад вучнямі праблему, якую неабходна вырашыць на працягу ўрока.

Праблема: У другой палове ХYIII стагоддзя Рэч Паспалітая спыніла сваё існаванне пасля трох падзелаў яе тэрыторыі паміж Расійскай, Прускай і Аўстрыйскай імперыямі. Ці можна лічыць, што галоўнай прычынай гэтых падзей з’явілася наяўнасць магутных суседзяў, якія прэтэндавалі на землі Рэчы Паспалітай? Чаму народныя масы заставаліся раўнадушнымі да лёсу дзяржавы, былі пасіўнымі і амаль не ўдзельнічалі ў барацьбе за захаванне самастойнасці Рэчы Паспалітай?

Ці можа даць нам адказы на гэтыя пытанні вывучэнне сацыяльна-эканамічных працэсаў? Як гэтыя працэсы звязаны з дзяржаўна-палітычнымі і этнічнымі працэсамі?

Каб паспрабаваць адказаць на дадзеныя пытанні, неабходна разбіцца на групы, кожная з якіх атрымае сваё заданне.

Заданнi для груп. Для працы над праблемай ствараюцца пяць груп: “Эканамісты”, “Палітолагі”, “Сацылагі”, “Культуролагі” і “Міжнароднікі”, якія атрымліваюць свае праблемныя пытанні і творчае заданне. Праца над пытаннямі 10 хвілін. На першыя два пытанні вучні адказваюць коратка, выкарыстоўваючы асноўныя паняцці па тэме. Трэцяе заданне носіць творчы характар, таму неабходна каб усе групы прадставілі свой варыянт разам (спачатку кожная група адказала на першыя два пытанні і вучнні разам з настаўнікам прыйшлі да галоўных высноў. А прадстаўленне адказаў на трэцяе пытанне будзе ілюстраваць гэтыя высновы. Творчыя заданні групам можна было даць для падрыхтоўкі загадзя, як хатняе заданне.).

Палітолагі: Праца са зместам падручніка па пытаннях:


  1. Коратка ахарактэрызуйце эвалюцыю асноўных iнстытутаў улады у РП ад Люблiнскай унii да яе падзелаў. Якiя галоўныя тэндэнцыi вы можаце вылучыць?

  2. Якiя рэформы неабходна было правесцi ў сiстэме дзяржаўнага кiравання, каб захаваць дзяржаву? Якiя рэформы былi праведзены? Цi мелi яны поспех?

Паняцці: дэцэнтралізацыя, сейм, саслоўна-прадстаўнічая манархія, шляхецкая анархія, магнацкая рэспубліка, залатыя шляхецкія вольнасці, рокаш, канфедэрацыя, “ліберум вета”.

Творчае заданне: Прадстаўце з класам мадэль аднаго з пасяджэнняў сейма ў Рэчы Паспалітай па выбарах караля (наглядная дэманстрацыя сiстэмы ўлады ў дзяржаве). На чым вы будзеце засяроджваць увагу?

Эканамісты: Праца са зместам з падручніка па пытаннях:

1. Чаму на тэрыторыі Рэчы Паспалітай у XYI стагоддзі ўсталявалася фальваркава-паншчынная сiстэма? Цi можна лiчыць яе эфэктыўнай гаспадарчай сiстэмай у ХYIII стагоддзі?

2. Параўнайце эканамічнае развіццё РП і заходнееўрапейскіх краіна па пытанню наяўнасці базы для развіцця капіталістычных адносін. Цi маглi эканамiчныя рэформы ўратаваць Рэч Паспалiтую ад распаду?

Паняцці: паншчына, чынш, валока, латыфундыя, гвалт, згон, рэформы А.Тызенгаўза.

Творчае заданне: Складзiце калектыўную сялянскую скаргу землеўладальнiку на арандатара.

Сацыёлагі: Праца са зместам падручніка.

1. Коратка ахарактэрызуйце становiшча асноўных сацыяльных груп (саслоўяў) у грамадстве Рэчы Паспалітай: правы і абавязкi, прывiлегii, уплыў ў дзяржаве.

2. У чым прычыны сацыяльных канфліктаў у Рэчы Паспалітай? Якія найбольш значныя праявы гэтых канфліктаў вы можаце прывесці? Ці ставілася пытанне адмены прыгону?

Паняцці: залатыя шляхецкія вольнасці, прыгон, пахожыя і непахожыя сяляне, мяшчане, паўстанне В.Вашчылы.

Творчае заданне: Прадстаўце размову збяднелага шляхціца і селяніна пасля паўстання на Каменьшчыне.

Культуролагі: Праца са зместам падручніка па пытаннях:


  1. Як паўплывала шматканфесiйнасць насельнiцтва Рэчы Паспалітай на лёс дзяржавы? Цi лiчыце вы дзяржаўную палiтыку кіруючых колаў аптымальнай у гэтым пытанні?

  2. Цi можна сцвярджаць аб наяўнасцi дзвух культур у Рэчы Паспалітай – культуры пануючага саслоўя і народнай культуры? Як у XYII-XYIII ст. сказваліся працэсы ў культурна-моўнай галіне на фарміраванні самасвядомасці беларускага этнасу?

Паняцці: канфесія, дысідэнты, уніяцтва, білінгвізм, Адукацыйная камісія, прыгонны тэатр.

Творчае заданне: Складзiце лiст ад імя якога-небудзь вандроўніка з іншай краіны з апiсаннем уражанняў ад магнацкага балю, свята, тэатральнай пастановы і праездам цераз вёску.

Міжнароднікі: Праца са зместам падручніка па пытаннях:

  1. Ахарактарызуйце эвалюцыю знешнепалiтычнага становiшча Рэчы Паспалітай з 1569 г. да 1795 г. Як паўплывалі на яго войны сярэдзіны ХYІІ ХYІІІ ст. ?

  2. Чаму іншыя краіны маглі ўмешвацца ва ўнутраныя справы Рэчы Паспалітай? Што паслужыла прычынай страты незалежнасці Рэчы Паспалітай?

Паняцці: канфедэрацыя (Слуцкая, Торуньская, Барская, Таргавіцкая), Пецярбургская канвенцыя, рокаш, «маўклiвы» сейм.

Творчае заданне: Прадстаўце сумеснае пасяджэнне манархаў дзяржаў, якiя ўдзельнічалі ў працэсе падзелаў Рэчы Паспалітай.

Літаратура:



  1. Анішчанка Я.К. Беларусь ў часы Кацярыны ІІ. Мн., 1998

  2. Барышев Г.И. Театральная культура Белоруссии ХYIII века.Мн., 1992

  3. Дзмітрачкоў П.Ф. Беларусь у складзе Вялікага княства Літоўскага. Другая палова ХІІІ- першая палова ХYII стагоддзяў. Мн., 2003

  4. Емельянчык У.П. Паланез для касінераў. З падзей паўстання 1794 г. пад кіраўніцтвам Т.Касцюшкі на Беларусі. Мн., 1994

  5. Лойка П.А. Прыватнаўласніцкія сяляне Беларусі: Эвалюцыя феадальнай рэнты ў др. пал. ХYI- п.т. XYII ст. Мн., 2001

  6. Мальдзіс А.І. Беларусь у люстэрку мемуарнай літаратуры XYIIІ ст. Мн., 1982

  7. Беларусь у часы Рэчы паспалітай. Гісторыя Беларусі у 6 т. Т.3 Мн.. 2004

  8. Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Мн. 1993-2003

Інфармацыя аб аўтары-складальніку зборніка:

Палейка Алена Аляксандраўна.


Нарадзілася ў 1970 г. у Мінску.

У 1996 г. скончыла гістарычны факультэт БДУ,

у 2004 г. скончыла РІВШ па спецыяльнасці “Культуралогія”.

Займаецца пытаннямі праектавання ў адукацыі,



новымі падыходамі ў выкладанні гісторыі і грамадазнаўства.





1   2   3   4   5   6   7   8


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка