Не кожны горад можа пахваліцца 600-гадовай пісанай гісторыяй. А менавіта столькі год з часу першай пісьмовай згадкі аб Докшыцах спаўняецца ў 2007 годзе




старонка11/11
Дата канвертавання15.03.2016
Памер1.78 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

Царква ў савецкі час

Адразу пасля вайны ў царкве быў праведзены яшчэ адзін невялікі касметычны рамонт. У канцы 40-ых гадоў Мікалай Пляшчынскі, які служыў ў Свята-Пакроўскай царкве амаль паўстагоддзя, уступіў месца свайму зяцю Саве. Праз некалькі год, 19 верасня 1957 года, айцец Мікалай памёр, пахавалі яго на гарадскіх могілках. Пляшчынскі пакінуў самы яркі след у гісторыі Свята-Пакроўскай царквы не толькі таму, што служыў ў ей Богу найбольшы перыяд. Сваім аўтарытэтам самаадданага Божага слугі, адукаванага, добрасумленнага чалавека ён аказваў уплыў на ўсе бакі не толькі царкоўнага, але і грамадскага жыцця. Пасля Савы у царкве служылі Пётр Бітэль, Мікалай Леднік, Панкевіч, Пётр Хрышчановіч, Расціслаў Сцепуржынскі, Георгій Гаховіч, Валянцін Багаткевіч, Уладзімір Мялешка.



З 1987 года настаяцелем Свята-Пакроўскай царквы з'яўляецца Георгій Мялешка. У гады ваяўнічага атэізму існаванне царквы было даволі складаным. Так, у 1950 годзе айцец Пётр Бітэль наогул арыштаваны органамі НКУС і адпраўлены ў ГУЛАГ. Вярнуўся ён толькі ў 1956 годзе. Дарэчы, ён быў вельмі цікавай асобай, у лагеры зрабіў самастойны пераклад паэмы А. Міцкевіча “Пан Тадэвуш” на беларускую мову. У канцы 70-ых гадоў Докшыцы наогул маглі пазбавіцца Свята-Пакроўскай царквы. Тагачасны дырэктар музычнай школы Пётр Чайкоўскі прапаноўваў закрыць храм, а ў памяшканні зрабіць канцэртную залу - па прычыне цудоўнай акустыкі будынка. Гэту ідэю ён давёў да ведама тагачасных улад, і толькі цаной неймаверных намаганняў айца Уладзіміра Мялешкі і найбольш актыўных вернікаў храм быў ўратаваны ад разбурэння. Зразумела, што паступленні ў царкоўную казну былі на той час зусім невялікія, а падаткі даволі адчувальныя. Таму рамонты практычна не праводзіліся. Толькі Уладзімір Мялешка аднавіў электрычнае асвятленне ў царкве, якога яна была пазбаўлена з 1943 года, і пачаў пазалоту іканастаса.
Урывак з перадачы “Вострая брама. Беларускія могілкі” на Радыё Свабода (24.09.2000)

(Сяргей Харэўскі: )А гэтымі днямі давялося мне пабываць у Докшыцах ды паблукаць па іхных ваколіцах. Колькі разоў я праяжджаў праз Докшыцы? Лічыў, лічыў. Не зьлічыў. Праз гэтае мястэчка вядуць шляхі зь Менску на Заходнюю Віцебшчыну, Лагойск, Бягомаль, Докшыцы й далей... Вось мільганула за вакном адна хата, другая, трэцяя... Пасьля недзе ў цэнтры - царква. Пасьля прыпынак. Ізноў колы круцяць свае кілямэтры... А Докшыцы застаюцца. Гэтым разам застаўся тут і я. Меў сваю нагоду. І нагода тая вяла мяне на докшыцкія клады. На самым краі мястэчка пашыхтаваліся тут купамі стромых соснаў каталіцкія, мусульманскія ды праваслаўныя могілкі. На апошніх новых магіл найбольш. Крыжы, крыжы. Як мае быць у праваслаўных, шасьціканцовыя зь перакладзінкай. Зорак ужо не відаць. Неяк незаўважна, ад году ў год, прападаюць зь беларускіх нэкропаляў тыя пяціканцовыя зоркі. Прападаюць і кучы сьмецьця, са штучных і мёртвых кветак, старых вянокоў, ламачча ды рызьзя, што былі ледзьве неад'емнай часткаю беларускіх могілак за саветамі. Магілы, нібы зь зямлі, растуць тут. Вольна й па свойму раскладаючыся паміж сасновага карэньня. Прозьвішчы, імёны, подпісы. Гэтымі эпітафіямі пішацца гісторыя мястэчка. Побач, цераз пералесак, мусульманскі мізар. Яго відаць здалёк па новай зырка-бакітнай жалезнай браме з паўмесяцам. Тут хаваюць крыху ня так. Ахайным шнурочкам, адзін да аднаго. Галавою ў бок Мэккі. Вялікі камень у нагах, увесь спавіты мудрагелістымі арабскімі літармі-пісягамі. Ля самае зямлі подпісы па-расейску й па-польску. Меншы камень у галовах. Шыхт мужчынаў. Насупраць, цераз сьцежку - ляжаць іхныя жанчыны. Ніякіх агароджаў. Бо ад каго гарадзіць? Тут усе свае. І чысьцюткі шаўкавісты, нібы ўсходні кілім, дзірван. Чамусьці тут, на татарскіх могілках у Докшыцах, згадаліся лютаранскія, што ў латвійскім Лімбажы. Адно толькі што тут няма экзатычных расьлінаў. Усё тутэйшае. Там-сям чырвонымі пырскамі зьзяюць буйныя верасьнёвыя суніцы. А на каталіцкіх могілках усё збуяла. Шыпшына ды бэз захінаюць старыя магілы. І самотныя крыжы стаяць сярод восеньскіх хмызоў як у букетах. Крыжы й стэлы пакрысе хіляцца ў розныя бакі. Недзе сярод іх знайшоў і вялікі каваны крыж зь нейкае бажніцы. М'о была тут колісь якая капліца. А вось старая брама стаіць. Пры ёй - цьвінтар тутэйшых жаўнераў, што загінулі ў баях з бальшавікамі. Навюткі чыстапафарбаваны плот. Магілкі спарадкаваныя. Адноўлены манумэнт: "Богатером, згінелым в вальках...". Адзінае сьведчаньне савецкіх часоў - расколіна на мармуровай пліце. (Расколіна насамрэч утварылася падчас баёў у 1944 годзе, калі ў помнік трапіў асколак ад снарада - К.Ш.) На самым доле, пад гарою, у глыбіні каталіцкіх могілак, хаваюць докшыцкіх самазабойцаў. Жывыя кветкі на іхных магілах. Ёсьць у Докшыцах, ці дакладней, былі й вялікія жыдоўскія могілкі. Недзе ў 60-я іх зрылі бульдозэрамі, паскідаўшы помнікі ў лагчыны. Гісторыя тыповая як для нашай краіны. Нетыповае тое, што цяпер у Докшыцах гэтая дзялка таксама абнесеная плотам, паўкопваны дзясятак тых старых надмагільляў і зроблены мэмарыяльны курганок (сёння таго плота ўжо няма, а па могілках напрыканцы 2005 года зноў прайшліся бульдозерамі - К.Ш.). А пры страсьвецкіх уніяцкіх могілках пабудаваны цяпер вялікі касьцёл. Вось жа касьцельная грамада й аднавіла некалькі закінутых ужо было пахаваньняў. Ходзіць дзяцюк з сенакасілкаю, прасуе сьцежкі. Ці можна казаць, што могілкі адраджаюцца? Дзіўнаватае спалучэньне словаў. Але інакш ня скажаш...
З гісторыі паселішчаў у наваколлі Докшыц

Сумна, але пастаянна з твару зямлі і з мапаў знікаюць вёскі…За пасляваенны час ў нашым краі зніклі больш за палову паселішчаў, ды і ў тых, што засталіся, істотна зменшылася колькасць насельніцтва. На месцы некаторых засценкаў і фальваркаў захаваліся хіба што некалькі старых дрэў. Таму я вырашыў уключыць у сваё даследванне раздзел пра паселішчы каля Докшыц. Безумоўна, тут пералічаны толькі найбольш блізкія да горада паселішчы, некаторыя з якіх ужо немагчыма знайсці ні на якой карце.
Андрэеўшчына

Засценак пры дарозе Докшыцы – Глыбокае. Узнік у 1920-я гады. У 1930 годзе 1 двор, 12 жыхароў, 10 дзесяцін зямлі. Зараз 1 двор.


Антоны

Вёска недалёка ад дарогі Докшыцы – Бягомль. Вёска Антоны ці Антанова, уласнасць докшыцкай уніяцкай царквы, 3 двары, 21 чалавек, згадваецца ў 1795 годзе, але на карце другой паловы 19 стагоддзя яна не пазначаная. Магчыма, гэта зусім іншае паселішча. У 1909 годзе 9 двароў, 53 жыхары. У 1921 годзе 11 двароў, 64 чалавекі, солтысам вёскі быў Мікалай Маналовіч. У 1930 годзе 11 двароў, 69 жыхароў, 49 дзесяцін зямлі. У 2004 годзе 10 двароў, 17 жыхароў.


Блонь

Фальварак пры развілцы дарог Докшыцы – Ушачы і Докшыцы – Беразіно, на месцы сённяшняй раённай бальніцы. Узнік ў першай палове 19 стагоддзя. Да яго належалі вёскі Вецяра, Крывічаны і Дамашы. Напачатку згадваецца як маёнтак Докшыцы Славінскага, 82 душы. У “Слоўніку геаграфічным Каралеўства Польскага” прыводзяцца дзве іншыя версіі назвы фальварка – “Тулька” і “Блонне”, на карце тых часоў пазначаны як “Тулька-Блонь”. З другой паловы 19 стагоддзя і да 1939 года Блонь знаходзіцца ва ўласнасці Прушынскіх (у другой палове 19 стагоддзя – 30 сялянаў). У 1930-я гады тут існавалі млын, лесапілка і электрастанцыя (глядзі раздзел “У складзе Другой Рэчы Паспалітай”).


Васілеўшчына

Засценак справа ад дарогі Докшыцы – Крулеўшчына паміж Карпаўкай і перасячэннем з аб’яздной дарогай. Напрыканцы 19 стагоддзя яшчэ не існаваў. У 1921 годзе 1 двор, 4 жыхары. У 1930 годзе 1 двор, 6 чалавек, 8 дзесяцін зямлі. Не існуе. Аб яго месцазнаходжанні нагадваюць толькі некалькі яблынь пры дарозе.


Валасатка

Паселішча за 4 кіламетры на паўднёвы захад ад Докшыц. Да канца 18 стагоддзя было ў складзе маёнтка Докшыцы капітулы жамойцкай. У 1795 годзе дзяржаўная ўласнасць, 52 душы мужчынскага і 52 жаночага полу. Пасля таго, як горад Докшыцы быў забраны ў казну, Валасатка стала цэнтрам маёнтка Докшыцы (уласнасць Іосіфа Свяціцкага). Да маёнтка адносіліся паселішчы Дамашы, Крывічане, Вецяра, Плітніца, Крыкуны, Лаці, Рулякі, Загарані, Чарніца. Паводле “Слоўніка геаграфічнага”, Валасатка ў 19 стагоддзі была фальваркам, уласнасцю Грыгаровічаў, 170 дзесяцін, пазней стала дзяржаўнай ўласнасцю. Адносілася да праваслаўнай парафіі Казённае Гняздзілава. Напрыканцы 19 стагоддзя 6 двароў. У 1909 годзе згадваюцца вёска (6 двароў, 40 жыхароў) і фальварак (4 двары, 4 жыхары) Валасатка. У 1921 годзе ў вёсцы Валасатка Докшыцкай гміны 17 дамоў, 83 жыхары, згадваецца і фальварак Валасаткі Параф’янаўскай гміны (напэўна, гэтае паселішча пазней аб’ядналася з в. Валасатка). Солтысам вёскі ў 1920-21 гг. быў Міхал Румшэвіч. У 1930 годзе 26 двароў, 93 жыхары, 235 дзесяцін зямлі, з якой 61 гектар належаў Стэфану Альхімовічу. У 1949 годзе ў вёсцы створаны калгас “Шлях Леніна”. 1 студзеня 1950 года ў Валасатцы нарадзіўся дацэнт у галіне педагогікі, рэктар Інстытута павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў БДПУ Аляксандр Андарала. Пасля вайны Валасатка паступова прыходзіла ў заняпад і канчаткова знікла ў 2003 годзе. Не захавалася ніводнай хаты, а толькі дрэвы і брукаваная вясковая вуліца. У адным канцы былой вёскі стаіць каталіцкая каплічка, у другім – крыж.

На ўездзе ў вёску ў 1848 годзе збудавана каталіцкая каплічка, якая ўяўляе сабой невысокае драўлянае васьміграннае збудаванне. Унутры яе – Укрыжаванне і фігуры Панны Марыі і апостала Яна. Над уваходам у каплічку вісіць таблічка з надпісам “Zmiluj się nad nami, Panie. Od nagłej nespodzewanej śmerci i gnewu Twego zachowaj nas. Ratuj [od] choroby cholery. 1848 R” (“Змілуйся над намі, Пане. Ад трагічнай нечаканай смерці і гневу Твайго захавай нас. Ратуй [ад] хваробы халеры. 1848 г”.).
Вецяра

Вецяра - вёска на ўсход ад Докшыц. У 1795 годзе Вецяра была ў складзе маёнтка Докшыцы, 22 двары, 166 душ. У 1821 годзе 20 двароў. У сярэдзіне 19 стагоддзя маёнтак Вецяра належаў тром саўладальнікам – Пшэсмыцкаму (22 душы), Турчынскаму (10 душ) і Ярцаву (35 душ). Паводле “Слоўніка геаграфічнага”, у другой палове 19 стагоддзя 200 дзесяцін у Вецяры належалі Руткевічам і 63 дзесяціны – уласнасць Шнітко. Частка Вецяры належала да маёнтка Блонь Прушынскага.

З 1861 года, пасля адмены прыгоннага права, Вецяра стала цэнтрам адной з сельскіх абшчын Докшыцкай воласці, якое ў 1922 годзе перайменавана ў Таргуноўскую. Солтысам абшчыны ў 1920-22 гг. быў Міхал Шэвель. Солтысам вёскі Вецяра быў Пётр Шнітко.

Напрыканцы 19 стагоддзя ў Вецяры быў 21 двор. У 1909 годзе 27 двароў, 128 жыхароў. У 1921 годзе 34 дамы, 189 жыхароў. 5 двароў у вёсцы часткова ці цалкам згарэлі падчас баёў 9 траўня 1920 года. У 1930 годзе ў вёсцы Вецяра 41 двор, 171 жыхар, 180 дзесяцін зямлі. У сярэдзіне 1930-х гадоў адбылася хутарызацыя вёскі.

Па звестках за 1922 год, існавалі фальваркі Вецяра І і Вецяра ІІ. Адзін з іх, дакладна, належаў Вікторыі Руткевіч, пра другі звестак няма, але, гледзячы на артыкул канца 19 стагоддзя са “Слоўніка геаграфічнага”, можна меркаваць, што яго ўласнікам быў Шнітко. 9 траўня 1920 года ў фальварку Вецяра Вікторыі Руткевіч згарэлі ўсе будынкі: жылы дом 17 на 6,5 метраў, чатыры гаспадарчыя пабудовы памерамі: 21,5 на 7 метраў, 17 на 7 метраў, 5 на 5 метраў і 5,5 на 5,5 метраў. У 1930 годзе згадваецца фальварак Вецяра, 35 чалавек, 200 дзесяцін зямлі, з якіх 65 гектараў належалі Вікторыі Руткевіч. Ёй жа належала аддаленае на два кіламетры на поўдзень Гельянова. На працягу 1930-х гадоў праз шлюб фальваркі Вецяра і Гельянова перайшлі ва ўласнасць Красоўскага. Фальварковыя пабудовы размяшчаліся на паўночнай ускраіне вёскі Вецяра. Сядзібны дом стаяў на месцы сённяшняга дома №63. З тых часоў пры вясковай вуліцы захаваліся рэшткі агароджы сядзібы. На адным з слупоў захаваўся выкладзены дробным шчэбнем год пабудовы агароджы – 1937. Фальварак быў спалены ў часе Другой Сусветнай вайны партызанамі. Па словах дасведчаных людзей, Красоўскі меў золата, якое ў 1939 годзе закапаў у сваім лесе, а сам уцёк у Прыбалтыку. Пасля вайны ён прыехаў сюды, адкапаў золата і зноў з’ехаў.

Старажылы прыпамінаюць яшчэ адзін эпізод з часоў вайны. Неяк на вяселле ў Вецяру прыйшлі паліцэйскія з Докшыц. Гэтым скарысталіся партызаны, якія напалі на тых паліцаяў. Паліцаі ж праз некалькі дзён расстралялі былых камуністаў, дэпутатаў сельсавета з Вецяры, Таргуноў, Свінога, працоўных саўгаса з Норвідполля, хоць тыя не мелі дачынення да нападу. У 1949 годзе створаны калгас імя Дзяржынскага. У хуткім часе да Вецяры далучаны вёскі Крывічане, Дамашы і фальварак Трусы (да нашага часу знік). Пачатковая школа ў Вецяры да сённяшняга дня называецца Крывічанскай. Нягледзячы на сваю блізкасць ад Докшыц, Вецяра адносіцца да Тумілавіцкага сельсавета. У 2004 тут (з улікам далучаных Дамашоў і Крывічанаў) 96 двароў, 176 жыхароў. Ёсць клуб, крама, пачатковая школа.


Дамашы

Вёска на ўсход ад Докшыц, зараз у складзе в. Вецяра. Упершыню згадваецца ў 1621 годзе, калі ў складзе маёнтка Докшыцы падаравана Станіславам Кішкам капітуле жамойцкай. У 1795 годзе 20 двароў, 74 душы мужчынскага і 78 – жаночага полу. У 1821 годзе 17 двароў. У сярэдзіне 19 стагоддзя – у складзе маёнтка Блонь. У 1910 годзе 13 двароў. У 1930 годзе 20 двароў, 66 жыхароў, 71 дзесяціна зямлі.


Загарані

Вёска і фальварак на паўночны захад ад Краснага Беразіно, паміж Параф’янаўскай і Даўгінаўскай дарогамі. Знаходзілася ў Мінскай губерні пры самай мяжы з Віленскай, лінія якой ішла на поўначы за паўвярсты ад вёскі паралельна вясковай забудове, потым паварочвала на паўднёвы ўсход і праходзіла адразу за заходняй ускраінай вёскі. У 1795 годзе 1 душа мужчынскага полу і 5 – жаночага. У 1821 годзе 10 двароў. Напачатку належала да маёнтка Докшыцы, а з 1845 года фальварак і вёска – уласнасць Заблоцкіх, 7 валок (147 гектараў), 22 прыгонныя селяніны. Напрыканцы 19 стагоддзя ў вёсцы 7 двароў. У 1920-21 гг. солтысам вёскі быў Уладзімір Дук. У 1930 годзе 33 двары, 139 жыхароў, 127 дзесяцін зямлі. Побач фальварак Загарані, 11 жыхароў, 174 гектары зямлі, якія належалі Яну Грыгаровічу. Пасля вайны Загарані спазналі заняпад. У 1977 апошнія двары Загараняў афіцыйна далучаны да Краснага Беразіна. Яшчэ напачатку 21 стагоддзя існаваў 1 двор, зараз ужо паселішча знікла з твару зямлі і аб ім нагадвае толькі адна пустая хата ды некалькі дрэў на пагорку.


Карпаўка

Засценак пры дарозе Докшыцы – Крулеўшчына. У 1821 годзе два двары. У 1866 годзе 3 двары, 30 жыхароў. У 1905 годзе 34 жыхары. У 1921 годзе 8 двароў, 39 жыхароў. У 1930 годзе 9 двароў, 47 жыхароў, 73 дзесяціны зямлі. Зараз 1 двор .


Краснае Беразіно

Пасёлак пры сядзібе калгаса імя Заслонава, далучанага пазней да “Камсамольца”, на дарозе Докшыцы – Даўгінава. Узнік у 1950-я гады. У 1967 годзе 78 двароў, 232 жыхары. У 2004 годзе 121 двор, 321 жыхар. У 1968 годзе ў вёсцы пастаўлены помнік ахвярам Другой Сусветнай вайны. У пасёлку ёсць клуб, комплексна-прыёмны пункт і крама.


Крывічаны

Вёска пры дарозе Докшыцы - Ушачы. Зараз у складзе в. Вецяра. У некаторых дакументах канца 18 - пачатку 19 стагоддзя згадваецца як Крывы Канец. У 1795 годзе ў складзе маёнтка Докшыцы, 24 двары, 119 душ. У 1821 годзе 9 двароў. Пазней у складзе маёнтка Блонь. Напрыканцы 19 стагоддзя 13 двароў. Паводле карты 1916 года. на ўсход ад вёскі стаяў ветраны млын. У 1920 годзе солтысам вёскі быў Юльян Шэвель. У 1930 годзе 42 двары, 201 жыхар, 219 дзесяцін зямлі.


Крыкуны

Вёска і фальварак на поўдзень ад Докшыц. У 1795 годзе – 6 двароў, 26 душ мужчынскага і 18 – жаночага полу. У 19 стагоддзі – уласнасць памешчыка Плавекала, частка Крыкуноў належала да маёнтка Ясеўшчына Немаршанскага. Напрыканцы 19 стагоддзя ў вёсцы 4 двары, фальварак на карце таксама пазначаны. У 1909 годзе ў вёсцы 6 двароў, 44 жыхары. У 1921 годзе ў вёсцы 13 двароў, 62 жыхары, у фальварку 1 двор, 8 жыхароў, солтысам вёскі быў Тэадор Лабынька. У 1930 годзе 20 двароў, 78 жыхароў, 67 дзесяцін зямлі, у фальварку Крыкуны – 5 жыхароў, 48 дзесяцін зямлі. У 2004 годзе 8 двароў, 17 жыхароў.


Лапуты

Вёска на левым беразе Бярэзіны на поўнач ад Докшыц. Побач з вёскай існавала сядзіба, што ўзнікла не пазней, чым напрыканцы 18 стагоддзя. У 1795 годзе вёска Лапуты - уласнасць Іосіфа Гутаровіча, 21 двор, 124 жыхары. Да маёнтка Лапуты адносіўся таксама фальварак Шэпелеўка, 3 двары, 15 жыхароў, месцазнаходжанне яго невядома. Сядзіба ў Лапутах, уласнасць Блажэвіча, згадваецца ў 1812 годзе сувязі з нападам на яе французаў на чале з пляц-камендантам Докшыц паручнікам Фантана. У 1821 годзе ў фальварку Лапуты 1 дом і 2 хлявы. Уладальнік сядзібы, Агафон Блажэвіч, прымаў удзел у польскім нацыянальна-вызваленчым паўстанні 1830-31 гг. і пасля падаўлення паўстання ўцёк у Францыю, каб пазбегнуць рэпрэсіяў з боку царскага ўрада. Лапуты былі канфіскаваныя, а з 1857 года пачалі належаць Васілеўскім. Напрыканцы 19 стагоддзя ў вёсцы 7 двароў, у Васілеўскіх – 17 з паловай валок зямлі. У 1909 годзе 34 двары, 186 жыхароў у вёсцы і 47 жыхароў у фальварку. У 1918 годзе фальварак Лапуты набыў у Васілеўскага Клячкоўскі.

У 1921 годзе ў вёсцы 46 двароў, 202 жыхары, у фальварку 5 дамоў, 34 жыхары, солтысам вёскі быў Ян Шумскі, потым Мікалай Скурат, а з 18.7.1921 – Ян Русак. У 1930 годзе ў вёсцы – 65 двароў, 246 жыхароў, 131 дзесяціна зямлі. У фальварку Лапуты Яна Клячкоўскага – 2 двары, 26 жыхароў, 248 дзесяцін зямлі. Зрэшты, як успамінаюць старажылы, уладальнік фальварка сам разам з сынамі працаваў на сваёй зямлі. У 1950 годзе створаны калгас імя Куйбышава. У 2004 годзе 101 двор, 248 жыхароў, ёсць крама. Апошнія гады ў Лапутах вядзецца будаўніцтва жылых дамоў паводле “праграмы адраджэння вёскі”. Блізкасць Докшыц стварае перспектывы для развіцця Лапутаў.
Наваполле

Фальварак паміж Докшыцамі і Наддаткамі. Упершыню згадваецца ў спісе паселішчаў Дунілавіцкага павета 1922 года. У 1930 годзе было 3 двары, 12 жыхароў, 101 гектар зямлі, які належаў Фердынанду Яцыну. Не існуе.


Падомхі

Вёска на паўночны захад ад Докшыц, “заціснутая” паміж гарадской мяжой і аб’яздной дарогай. У 1795 годзе ў складзе маёнтка Барсукі Людвігі Гутаровіч, 26 двароў, 155 душ. У другой палове 19 стагоддзя 34 чалавекі адносіліся да маёнтка Докшыцы Мікульскага.

Другая частка вёскі – 17 чалавек, адносілася да маёнтка Докшыцы-Падомхі Длужнеўскіх, а перад гэтым – да маёнтка Барсукі Пржасмыцкіх.

Напрыканцы 19 стагоддзя 11 двароў. У 1905 годзе адносіліся да Порплішчанскай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні, 46 жыхароў, 150 дзесяцін зямлі, на поўнач ад вёскі існаваў ветраны млын. У 1921 годзе ў Порплішчанскай гміне, 34 дамы, 176 жыхароў. З 1925 года – у Докшыцкай гміне. У 1930 годзе – 42 двары, 199 жыхароў, 116 дзесяцін зямлі. У 1950 годзе створаны калгас “30 год Кастрычніка”. У 2004 годзе 45 двароў, 110 жыхароў.


Папоўка

Фальварак на поўдзень ад Краснага Беразіно. Упершыню згадваецца ў спісе паселішчаў Дунілавіцкага павета 1922 года. У 1930 годзе – 1 двор, 14 жыхароў, 66 гектараў належалі Браніславу Грыгаровічу. Не існуе.


Рулякі

Засценак пры старой дарозе Докшыцы – Казённае Гняздзілава. У 1795 годзе 5 двароў, 26 душ. У другой палове 19 стагоддзя 5,5 валок у Руляках належалі Альхімовічу. Напрыканцы 19 стагоддзя 2 двары. У 1930 годзе – 2 двары, 14 жыхароў, 93 дзесяціны зямлі, з якой 84 гектары належалі Юзэфу Баброўскаму. Не існуе. Зараз на месцы паселішча захавалася толькі адна старая ліпа пры закінутай дарозе.



Свістаполле

Засценак на ўсход ад Докшыц. Першая згадка – тапаграфічная карта канца 19 стагоддзя, паводле якой там быў адзін двор. У 1930 годзе – 6 двароў, 12 жыхароў, 40 дзесяцін зямлі. Пасля вайны засценак знік, а ўрочышча Свістаполле ўлады перайменавалі ў Чыстаполле. Тым не менш, гараджане да сённяшняга дня карыстаюцца спрадвечнай назвай.


Сымонаўка

Фальварак, уласнасць каталіцкага касцёла. Узнік на землях фальварка Туркі не пазней першай паловы 19 стагоддзя. У 1834 годзе канфіскаваны дзяржавай. Напрыканцы 19 стагоддзя 1 двор. У 1930 годзе 1 двор, 11 жыхароў, 70 дзесяцін зямлі, уласнасць Грудзінскага. У 1945 годзе ён даў дрэва з уласнага лесу для пабудовы каталіцкай капліцы ў Докшыцах. Зараз у Сымонаўцы існуе 1 двор, які фармальна належыць да Краснага Беразіна.


Туркі Новыя (фальварак Туркі)

Былы фальварак пры даўгінаўскай дарозе, на поўдзень ад Старых Туркоў. Першыя згадкі пра фальварак Туркі адносяцца да 1608 года, калі Станіслаў Кішка падараваў яго каталіцкай парафіі ў Докшыцах. Туркі - першы фальварак на Докшыччыне, пра які ёсць згадкі ў дакументальных крыніцах. У фальварку існавала каталіцкая капліца, што належала да Докшыцкай парафіі (страчана ў 19 стагоддзі). З 1797 года - у складзе Вілейскага павета. У 1843 годзе быў канфіскаваны дзяржавай, а яго землі далучаны да казённага маёнтка Ваўкалата. Напрыканцы 19 стагоддзя пазначаны на карце як фальварак Туркі. Не пазней за 1920 год на землях фальварка ўтварылася вёска Новыя Туркі. У 1930 годзе ў Новых Турках было 25 двароў, 325 жыхароў, 329 дзесяцін зямлі. Зараз паселішча не існуе.


Туркі Старыя (вёска Туркі)

Вёска за чатыры кіламетры ад Докшыц, пры былым паштовым тракце на Вілейку. Згадваецца ў 1608 годзе, калі разам з суседняй вёскай Альхоўка была перададзена Станіславам Кішкам каталіцкай парафіі ў Докшыцах. Пасля канфіскацыі касцёльных уладанняў у 1834 годзе пачала належаць дзяржаве. У 1795 годзе 44 душы мужчынскага полу і 44 – жаночага. Напрыканцы 19 стагоддзя 12 двароў. У 1905 годзе 180 жыхароў, 494 дзесяціны зямлі. У 1921 годзе 41 дом, 219 жыхароў. У 1930 годзе 44 двары, 140 жыхароў, 415 дзесяцін зямлі. У 1940 годзе 201 жыхар. У 1943 годзе нямецкія акупанты спалілі 4 двары, забілі 3 чалавек. У 1950 годзе створаны калгас імя Сталіна. У 2004 годзе 45 двароў, 93 жыхары, ёсць крама.

Напрыканцы 1930-х гадоў на паўночна-усходняй ускраіне вёскі была ўзведзена драўляная леснічоўка ў “закапанскім стылі”, а пасля вайны тут размясцілася Докшыцкае лясніцтва, якое да сённяшняга часу знаходзіцца ў Турках. У савецкі час у наваколлі вёскі ішла актыўная здабыча пяску і быў усталяваны асфальтабетонны завод.
Мікалай Чысцякоў

Расповед аб мінуўшчыне Докшыц не быў бы поўным, калі б не ўзгадаць тут імя Мікалая Дзмітыевіча Чысцякова – чалавека, які за жыццё надзвычай шмат зрабіў для вывучэння гісторыі Докшыц.

Нарадзіўся Мікалай Чысцякоў 10 жніўня 1929 года ў фальварку Чарнічка-ІІ Тумілавіцкай гміны. Бацька Мікалая паходзіў з Расіі, у свой час пабываў у многіх рэгіёнах Расіі, працаваў будаўніком, чатыры гады ўдзельнічаў у Першай Сусветнай вайне. Ён любіў чытаць, меў шмат кніг. З ранняга дзяцінства Мікалай любіў слухаць бацькавы расказы аб вайне, аб жыцці ў розных кутках былой імперыі, пра якія ён ведаў і з уласнага вопыту, і з кніг. У 1932 годзе бацькі Мікалая пераехалі ў Докшыцы, а ў 1936 годзе ён пайшоў у першы клас польскай школы. Там ён часта пераказваў сябрам пачутае ад бацькі. Пра гэта даведалася настаўніца Марыя Чаховіч. Яна папрасіла расказаць тое-сёе і сказала: “Ні фізік, ні матэматык з цябе не атрымаецца, займайся лепш гісторыяй ці літаратурай”. Пасля гэтага Мікалай пачаў займацца гісторыяй. Марыя Чаховіч, якая была і загадчыцай школьнай бібліятэкі, давала яму кнігі аб гісторыі.

Шмат падзей Мікалай Чысцякоў бачыў на свае вочы, калі жыў у Докшыцах – уварванне савецкіх войскаў у 1939 годзе, з’яўленне першых нямецкіх салдатаў у 1941 годзе, рабаванне горада ў жніўні 1943 года, вызваленне ад акупантаў у 1944. Яму давялося вучыцца ў школе падчас польскай, савецкай і нямецкай уладаў.

У 1947-49 гг., да службы ў арміі, ён пачаў першыя сур’ёзныя краязнаўчыя даследванні, складаў спіс загінуўшых яўрэяў. Пасля арміі ён некаторы час жыў і працаваў на Урале, дзе завочна скончыў два курсы Пермскага педінстытута і напісаў некалькі краязнаўчых артыкулаў.



У 1964 годзе Мікалай Дзмітрыевіч вярнуўся ў Докшыцы і да 1990 года працаваў у тутэйшым раёне электрасетак. Увесь час падчас размоў з мясцовымі жыхарамі ён распытваў у іх пра мінуўшчыну роднага краю. Збіраў інфармацыю з кніг, архіваў. Напрыканцы 1980-х гадоў ён быў адным з сяброў камісіі па стварэнні кнігі “Памяць. Докшыцкі раён”. У 1990-х гадах апублікаваў шэраг артыкулаў у раённай газеце “Родныя вытокі”. Мае сувязі з былымі дакшычынамі ў Ізраілі, Польшчы, ЗША. Дапамагаў інфармацыяй аўтару гэтых радкоў пры падрыхтоўцы да выдання дадзенай кнігі. Не спыняе краязнаўчых даследванняў і да сённяшняга дня.
Крыніцы


  1. Памяць. Докшыцкі раён. Мінск, “Беларуская энцыклапедыя”, 2004

  2. Tyszkewisz E. Opisanie powjatu Borysowskiego Wiłno, 1847

  3. Slownik geograficzny Krółewstwa Polskiego i innych krajów sławjanskich. TT 1 – 15 Warszawa, 1880 – 1902

  4. Генеральная карта Минской губернии. Петербург, 1821

  5. Чатурия Ю.В. Градостроительное искусство Беларуси второй половины 16 - первой половины 19 веков. Минск, 2005

  6. Skorowidz miejscowości pow. Dziśneńskiego woj. Wiłenskiego. Głębokie, 1930

  7. Księga adresowa Polski. Warszawa, 1929

  8. Тапаграфічныя карты 1910 года 1:126000, 1916 года 1:100000, 1932 года 1:100000.

  9. Электронный атлас Минской губернии. Минск, БелНИЦЭД, 2004. Рэжым доступу: CD-дыск.

  10. Dyiecezija Mińska ok.1830 roku. Lublin, 1996

  11. Раиса Бегун. Отец Стефан. Минск, 2005

  12. Іосіф Зямчонак. Мястэчка пры гасцінцы. Старонкі гісторыі Варапаева і бліжэйшых населеных пунктаў. Мінск, Беларусь-Інфарм-Сэрвіс.1995

  13. Радзіма мая і маіх продкаў// Родныя вытокі, 20 студзеня 1996 года.

  14. А. Каляга. Пад расійскай каронай (З гісторыі Докшыц канца 18 – пачатку 20 стагоддзя)// Родныя вытокі № 95, 1994 год, №85, 1995 год, №89, 1995 год,

  15. Мікалай Чысцякоў. Докшыцы гарачым летам 1943-га// Родныя вытокі, №76, 2003 год.

  16. Ганна Дулеба. З гісторыі докшыцкіх народных вучылішчаў// Родныя вытокі, №8, 2004 год.

  17. Пад белым арлом. // Родныя вытокі, №101, 1995 год.

  18. Тамара Чувахова. Пад чырвоным сцягам // Родныя вытокі, №101, 1995 год,

  19. Тамара Чувахова. З полацкай зямлі ў мінскую. // Родныя вытокі, №9, 1996 год.

  20. Тамара Чувахова. Докшыцкія татары. // Родныя вытокі, №9, 1996 год.

  21. Мікалай Чысцякоў. Як гэта было ў нашым краі. // Родныя вытокі, №74, 1999 год.

  22. Раз’ядноўваючы мост.// Родныя вытокі, №7, 1996 год.

  23. Аляксандр Бобрык. З гісторыі цэркваў г. Докшыцы. // Родныя вытокі, №№64 – 68, 1995 год.

  24. Фонд 2, вопіс 1, справа 212 “Апісанне някінутых маёнткаў Дунілавіцкага павета.” Занальны архіў ў г. Маладзечна.

  25. Фонд 2, вопіс 1, справа 5 “Апісанне кінутых маёнткаў Дунілавіцкага павета..” Занальны архіў ў г. Маладзечна.

  26. Фонд 2, вопіс 1, справа 213 “Спіс гарадоў, мястэчак, вёсак, засценкаў павету Дунілавіцкага ў алфавітным парадку”. Занальны архіў ў г. Маладзечна.

  27. Фонд 2, вопіс 1, справа 126 “Перапіска начальніка ІІІ раёна ў Параф’янаве аб будаўніцтве памежныж стражніц”. Занальны архіў ў г. Маладзечна.

  28. Фонд 2, вопіс 1, справа 12 “Перапіска начальніка ІІІ раёна ў Параф’янаве аб уладкаванні дзяржаўнай мяжы.” Занальны архіў ў г. Маладзечна.

  29. Фонд 2, вопіс 1, справа 221 “Дамовы аб арэндзе дзяржаўнага фальварка Данілаўка Тумілавіцкай гміны Дунілавіцкага павета”. Занальны архіў ў г. Маладзечна.

  30. Фонд 437, вопіс 1 “Дзісненскае павятовае староства”. Занальны архіў ў г. Маладзечна.

  31. Фонд 388, вопіс 1, справа 2. Занальны архіў ў г. Маладзечна.

  32. Фонд 388, вопіс 1, справа 13. Занальны архіў ў г. Маладзечна.

  33. Фонд 388, вопіс 1, справа 3. Занальны архіў ў г. Маладзечна.

  34. Фонд 388, вопіс 1, справа 1. Занальны архіў ў г. Маладзечна.




Вэб-рэсурсы:

Персональный сайт белорусского историка Вячеслава Носевича. http://vn.belinter.net/

Радзіма майго духу. Гісторыя Літвы і Беларусі. http://radzima.org/

Беларусь Сегодня http://sb.by/

Jewish Gen Home Page http://jewishgen.org/

http://jewniverse.ru/

http://www.shtetlinks.jewishgen.org/

Strona rodziny Stankewiczów z Mazowsza. http://stankiewicz.e.pl/

Інфармацыйны цэнтар “Сумежжа”: Браслаў, Глыбокае, Докшыцы, Мёры, Шаркоўшчына. http://sumiezza.org/

Радыё Свабода http://svaboda.org/

Наша Ніва: першая беларуская газэта http://nn.by/
Выказваю падзяку ўсім, хто дапамагаў мне ў пошуку і зборы краязнаўчай інфармацыі, а найперш:

Мікалаю Чысцякову, краязнаўцу (Докшыцы),

Дзмітрыю Грабоўскаму, настаўніку гісторыі СШ №1 г. Докшыцы,

Уладзіміру Скрабатуну, выдаўцу і рэдактару газеты “Вольнае Глыбокае”,

Канстанціну Шастоўскаму, адміну вэб-сайту RADZIMA.ORG (Мінск),

а таксама супрацоўнікам занальнага дзяржаўнага архіва ў г. Маладзечна.


Заканчэнне

Вось такая непаўторная гісторыя нашага горада. Такія тут адбываліся падзеі, такія людзі жылі тут. Што ж напішуць пра нас і пра наш час нашчадкі? Назавуць нас стваральнікамі ці разбуральнікамі? Патрыётамі ці здраднікамі? Што мы зрабілі і зробім для свайго горада? Гэта залежыць ад кожнага з нас. Мы павінны захаваць створанае продкамі і памяць аб іх. Тады і аб нас будуць памятаць нашчадкі.

Крулеўшчына – Докшыцы, жнівень - кастрычнік 2006 года.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка