Настаўніца англійскай мовы сш №2 г. Паставы, выкладчыца нядзельнай школы пры храме Св. Мікалая Цудатворцы ў г. Паставы




старонка8/9
Дата канвертавання17.03.2016
Памер1.23 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9

2. Героі сусветных і грамадзянскіх войн ХХ стагоддзя. У гады першай сусветнай і грамадзянскай войн, у якія патрапіла Расійская імперыя ў пачатку ХХ стагоддзя, праявілі звае здольнасці і ўменні ўраджэнцы Пастаўшчыны І. Ф. Шубін, А. У. Станкевіч, А. М, Ціхан.

Іван Філарэтавіч Шубін нарадзіўся ў в. Саранчаны, працаваў на заводах у Пецярбурзе. Ваяваў, камандаваў кавалерыйскім палком. Быў 4 разы паранены, узнагароджаны трыма ордэнамі Чырвонага Сцяга. У 1937 годзе быў рэпрэсаваны і трагічна загінуў.

Антон Уладзіміравіч Станкевіч родам з маёнтка Губіна на Пастаўшчыне. Служыў у Віленскім пяхотным вучылішчы. У час 1 сусветнай вайны камандаваў брыгадай, дывізіяй. У 1918 годзе песайшоў на бок бальшавікоў, быў намеснікам камандуючага 13 арміі. Пахаваны на Краснай плошчы ў Маскве. У гонар Станкевіча названа вуліца ў Паставах.

Антон Міхайлавіч Ціхан нарадзіўся ў 1887 годзе ў в. Альшэўскія. Працаваў у Пецярбурзе на заводзе. З 1905 года ўдзельнічаў у рэвалюцыйным руху, займаў высокія пасады ў партыйных і прафсаюзных органах краіны. З 1930 года быў наркомам працы. Арыштаваны і расстраляны 7.3.1939 г.

У гады 2-й сусветнай вайны мужнасцю і гераізмам праславіліся Н. Асяненка, Ф. Маркаў, Г. Маслоўская і многія іншыя жыхары раёна.



Надзея Асяненка нарадзілася ў 1917 г. у вёсцы Ліпнікі. У час вайны была партызанкай-разведчыцай. Удзельнічала ў многіх баявых аперацыях. Загінула ў баі з фашыстамі ў сакавіку 1944 года каля в. Гулі Мядзельскага раёна. У в. Ліпнікі мужнай партызанцы пастаўлены помнік.

Фёдар Рыгоравіч Маркаў нарадзіўся 24.12.1913 г. у в. Качанішкі. За рэвалюцыйную дзейнасць адбываў зняволенне ў Бяроза-Картузскім канцлагеры, віленскай турме. У час вайны – камандзір партызанскай брыгады імя К. Я. Варашылава. Герой Савецкага Саюза. Памёр 14.1.1958 г. Яго імем названы вуліцы ў Вілейцы, Паставах, Лынтупах.

Ганна Іванаўна Маслоўская нарадзілася 6.1.1920 у в. Курсевічы. У час вайны была падпольшчыцай, партызанкай атрада імя Пархоменкі. Удзельнічала ў разгроме фашысцкіх гарнізонаў у Залессі, Лынтупах, Камаях. Герой Савецкага Саюза. Пасля вайны стала прыёмнай маці 15 сірот, бацькі якіх загінулі на вайне. Памерла 11.11.1980.

Ураджэнцы Пастаўшчыны ўдзельнічалі і ў вядомых падзеях апошняга года вайны: П. П. Бароўка з в. Бараўкі штурмаваў рэйхстаг, С. Я. Зубкоў з в. Жвойрышкі ўдзельнічаў у парадзе Перамогі ў Маскве, а А. І. Чувалаў з в. Паташня – у парадзе саюзных войск у Берліне.



3. Героі мірнай працы. У пасляваенны час за самаахвярную і дабрасумленную працу па аднаўленню і развіццю гаспадаркі раёна вялікая група жыхароў края ўзнагароджана ордэнамі і медалямі. Дваім – В. М. Асяненку і А. А. Валодзьку – нададзена высокае званне Герояў Сацыялістычнай працы, 28 чалавек адзначана найвышэйшай узнагародай СССР - ордэнам Леніна.

Васіль Мікалаевіч Асяненка нарадзіўся 31.1.1916 г. у в. Ліпнікі. У час вайны быў камандзірам партызанскага атрада “Слава”. Ганаровае званне Героя Сацыялістычнай працы прысвоена яму ў 1966 годзе за поспехі ў развіцці сельскагаспадарчай вытворчасці, калі працаваў 1-м сакратаром Глыбоцкага РК КПБ. Памёр 13.6.1977 г.

Адольф Адольфавіч Валодзька нарадзіўся 17.7.1946 г. у в. Старчуны. Закончыў Гарадоцкі тэхнікум механізацыі сельскай гаспадаркі. З 1968 г. працуе старшынёй сельгаскааператыва “Навасёлкі-Лучай” (раней – калгас імя Суворава). Ганаровае званне Героя Сацыялістычнай працы прысвоена ў 1988 г. Узнагароджаны таксама двума ордэнамі Леніна, ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, Кастрычніцкай Рэвалюцыі, Дружбы народаў. Выбіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета СССР.

4. Дзяржаўныя дзеячы, навукоўцы, творцы. У розных сферах жыцця праявілі сябе выхадцы з Пастаўшчыны. Сярод іх шэраг вядомых дзяржаўных дзеячаў краіны былы міністр замежных спраў Рэспублікі Беларусь М. М. Хвастоў; былы міністр сельскай гаспадаркі і харчавання І. П. Шакола.

Пастаўская зямля дала дарогу ў свет навукі многім таленавітым хлопцам і дзяўчатам. Яны сталі дактарамі і кандыдатамі навук, дацэнтамі і выкладчыкамі вышэйшых навучальных устаноў. Вучоную ступень доктара навук атрымалі А. І. Быхавец (біялогія), Ю. Л. Вайцяхоўскі (геалогія), І. В. Залуцкі (медыцына), Г. А. Каралёнак (эканоміка). Кандыдацкія дысертацыі абаранілі У. М. Глазкоў (фізіка), Р. Б. Грыгарянец (матэматыка), Н. А. Дзісько (біялогія), А. Я. Зуйкоў (сельская гаспадарка), І. І. Маліноўскі (медыцына), У. С. Масцяніца (матэматыка), А. Я. Міхасёнак (тэхніка), Э. І. Рудкоўскі (філасофія), В. Е. Собаль (гісторыя), А. С. Юркевіч (медыцына), пісьменнік М. П. Кенька (літаратура).

Сярод творцаў самай адметнай асобай Пастаўшчыны з’яўляецца пісьменнік, паэт Уладзімір Дубоўка. Ён нарадзіўся 15.7.1990 г. у в. Агароднікі. Вучыўся ў Манькавіцкай і Мядзельскай школах, закончыў Нова-Вілейскую настаўніцкую семінарыю. Служыў у войску, працаваў на розных пасадах у Маскве. Быў адным з лідэраў маладой беларускай літаратуры. Выдаў шмат кніг паэзіі і прозы для дзяцей і дарослых. З 1930 па 1957 быў рэпрэсаваны, знаходзіўся ў выгнанні ў Сібіры і на Далёкім Усходзе. Пасля рэабілітацыі жыў у Маскве. Памёр 20.3.1976 г.

У розных жанрах творчасці праявілі сябе мастакі Г. А. Анішчык (Гутар) і С. І. Катовіч, музыкант В. В. Баранаў, кампазітар С. Казура, дырыжор і заслужаны работнік культуры Беларусі І. Ф. Сушко, пісьменнікі Я. Малец, І. М. Пракаповіч, А. І. Нафрановіч, дзеяч культуры Т. І. Стружэцкі.



Пытанні і заданні:

  1. Якіх герояў паўстанняў ХІХ стагоддзя ты можаш назваць? За што яны змагаліся?

  2. Назаві герояў сусветных і грамадзянскіх войн ХХ стагоддзя.

  3. Хто з ураджэнцаў Пастаўшчыны атрымаў званне Героя Сацыялістычнай Працы?

  4. Якія навукоўцы і творчыя асобы нарадзіліся на Пастаўшчыне?


ТЭМА 16. ХРЫСЦІЯНСКІЯ СВЯТЫНІ ТВАЁЙ ЗЯМЛІ
1. Рэлігіі і вераванні на Пастаўшчыне. Да пачатку ІІ тысячагоддзя нашай эры мясцовае насельніцтва верыла ў звышнатуральныя сілы духаў зямлі, пакланялася дрэвам ды камяням, прыносіла ахвяры на агні і на вадзе. Паганскія вераванні існавалі доўгі час побач з хрысціянствам і іншымі канфесіямі. Але ўсё ж галоўныя пазіцыі ў рэлігійным жыцці раёна належаць хрысціянству, якое прадстаўлена каталіцызмам, праваслаўем і пратэстантызмам.

У пачатку нашага стагоддзя паміж праваслаўем і каталіцызмам на Пастаўшчыне існаваў парытэт: абедзьве галіны хрысціянства мелі па 7 таварыстваў. Праваслаўныя рэлігійныя суполкі дзейнічалі ў Паставах, Варапаеве, Ваўках, Манькавічах, Груздаве, Асінагарадку, Ласіцы; каталіцкія – у Паставах, Варапаеве, Лынтупах, Дунілавічах, Лучаі, Груздаве, Камаях.

Пры захаванні трывалых пазіцый двух традыцыйных галін хрысціянства, разам з тым паступова пашыраецца ўплыў пратэстантызму, які ў нашай мясцовасці праяўляецца ў павелічэнні колькасці прыхільнікаў царквы хрысціян веры евангельскай. Маючы падтрымку аднаверцаў, пераважна з краін Скандынавіі, прадстаўнікам гэтай галіны хрысціянства ўжо ўдалося стварыць свае таварыствы ў Паставах, Камаях, Варапаеве.

Хрысціянства прадстаўлена на Пастаўшчыне і яшчэ адной плынню – стараабрадчай, або стараверскай царквой. Гэта адгалінаванне праваслаўя ўзнікла пасля расколу ў рускай праваслаўнай царкве ў другой палове ХVІІ стагоддзя. Ратуючыся ад пераследу стараверы уцякалі з цэнтральнай часткі Расіі цэлымі вёскамі. Асноўны арэал іх кампактнага пражывання – гэта паўночная Лынтупшчына. Менавіта там і знаходзяцца два стараабрадчыя храмы ў Апідамах і Куклянах.

Напачатку ХХІ стагоддзя нехрысціянскіх рэлігійных таварыстваў не зарэгістравана, аднак ёсць асобныя невялікія групы насельніцтва, якія з’яўляюцца прадстаўнікамі іншых рэлігій. Найбольшымі адметнасцямі сярод іх выдзяляюцца татары-мусульмане і яўрэі-іудаісты.

Цікавыя факты: 1. Візантыйскі пісьменнік Пракопій Кесарыйскі (6 ст. н.э.) пісаў пра вераванні славян:”… лічаць, што адзін толькі бог, тварэц маланкі, з’яўляецца уладыкай над усімі, і яму прыносяць у ахвяру быкоў і спраўляюць другія свяшчэнныя абрады…Яны шануюць рэкі і німф і ўсялякія іншыя бажаствы, прыносячы ахвяры ўсім ім і пры дапамозе гэтых ахвяр робяць і гаданне…”


  1. Прыкладам захавання паганскіх вераванняў з’яўляецца Святы (Дзіравы) камень каля вёскі Каптаруны на Лынтупшчыне, да якога да нядаўняга часу насілі ахвяраванні некаторыя мясцовыя жыхары.

2. Праваслаўныя храмы Пастаўшчыны. На тэрыторыі Пастаўскага раёна знаходзіцца шэраг культавых пабудоў, якія былі ўзведзенны ад пачатку ХVІІ стагоддзя і да сённяшняга дня. Сярод праваслаўных храмаў найбольш адметнымі з’яўляюцца цэрквы ў Паставах, Манькавічах, Асінагарадку, Груздаве.

Пастаўскі праваслаўны храм мае старажытную і складаную гісторыю, перажыўшы часы заняпаду і ўваскрашэння, спусташэння і шчаслівага росквіту. У гістарычных дакументах царква ўпершыню згадваецца ў інвентары маёнтка Паставы за 1628 год. Апісваецца яна так: “…на вуліцы, што ідзе да Зарэчча, царква пад тытулам святога Мікалая з усім начыннем…”

У 1815 годзе храм напаткала вялікая бяда. Вучні мясцовага вучылішча, будынак якой знаходзіўся побач, запускаючы ракеты, упалілі царкву. Драўляная пабудова згарэла поўнасцю.

Пасля пажару ўладальнік Паставаў граф Канстанцін Тызенгаўз аддаў пад царкву невялікі двухпавярховы каменны будынак, у якім раней месцілася судовая ўстанова. Пераробка будынка заключалася ў тым, што з пярэдняга, усходняга, боку былі ўзведзены чатыры каменныя калоны, на якіх зладжана пакрытае ўзвышэнне ў форме купала для званіцы, а з супрацьлеглага боку прыбудавана паўкруглая сцяна, дзе знаходзіўся алтар. Ад суседніх дамоў гэта царква ні формай, ні велічынёй амаль не адрознівалася; толькі невялікі крыж і нізкая званіца паказвалі, што будынак – храм Божы.

1 жніўня 1891 года ў мястэчку адбылася ўрачыстая закладка праваслаўнага храма. З бласлаўлення архіяпіскапа Даната царкоўны чын здзейсніў протаіерэй Богінскай царквы а. Юліян Васілеўскі з пяццю святарамі. Будаўніцтва храма ішло хуткімі тэмпамі і ўжо ўвосень 1893 года знешнія работы былі завершаны. Аднак асвячэнне царквы адклалі да вясны, бо яшчэ вялася праца над іканастасам; да таго ж надышла дажджлівая восень.

Вось як апісвае пастаўскі храм святар Гаўрыіл Пігулеўскі:” Пабудаваны ён у стылі руска-візантыйскім, каменны, пяціглавы, мае форму крыжападобную, крыжы на главах пазалочана-люстраныя, умацаваныя бронзавымі ланцугамі, і здаецца больш аб’ёмным, прасторным, чым на колькі чалавек разлічаны; у ім можа размесціцца да 1000 чалавек. Унутраная будова храма і яго аздабленне наколькі арыгінальнае, настолькі і выкшталцонае. Асабліва звяртае на сябе ўвагу велічны ківорый над прастолам, пабудаваны на васьмі калонах у выглядзе блакітных нябёсаў са шматлікімі зоркамі і па-мастацку злучаны з аднаго боку з іканастасам і ўвенчаны купалам і крыжам. Абразы ў іканастасе, якія напісаны віленскім іканапісцам Малокіным на залатым фоне, выдзяляюцца мастацкім выкананнем. Іканастас на светла-залатым фоне ўвесь вызалачаны, сваёю зграбнасцю пакідае глыбокае ўражанне; наогул, усе разныя і пазалотныя работы іканастаса і дубовых клірасаў выкананы цудоўна. Для продажу свечак зроблена прыгожая дубовая разная шафа, накшталт камода, з мармурнай дошкай на версе. Звонку царква на франтоне па сценах упрыгожана пяццю абразамі святых, напісанымі даволі правільна мясцовым псаломшчыкам Мілаванавым. На высокай званіцы ўсталявана шэсць благазвучных званоў, з якіх галоўны мае 70 пудоў вагі. З купала пасярэдзіне спускаецца ўніз цудоўная трохярусная каштоўная панікадзіль, а на клірасе ззяе пара харугваў металічных на пяць лопасцей.

Вакол царквы пабудавана прыгожая агароджа з цэглы з прасветамі ў ёлачку і пакрыта плоскай чарапіцай, а таксама з трывалымі жалезнымі варотамі.

Наогул, новая пастаўская царква па вонкаваму і ўнутранаму свайму выгляду, сіметрыі ва ўсіх частках, трываласці аздаблення і зграбнасці начыння ўяўляе сабой велічны, цэльны і цалкам благалепны храм. Нездарма пастаўскія вернікі назвалі гэты храм – Саборам”.

Жорсткае і крывавае ХХ стагоддзе было літасцівым для пастаўскага храма. У адрозненні ад іншых местачковых цэркваў і касцёлаў, якія ці то разбураліся пад час войнаў, ці то зачыняліся ўладамі і пазней рабаваліся і апаганьваліся, пастаўская царква да сённяшніх дзён нясе сваю службу для людзей. У цяжкія 60 – 80-я гады ХХ стагоддзя, калі ваяўнічы атэізм вёў зацятую вайну з рэлігіяй, пастаўскі храм заставаўся, па-сутнасці, адзіным апірышчам хрысціянства ў раёне. З некаторых зачыненых цэркваў сюды на захаванне везлі рэлігійныя святыні і каштоўнасці. Так, калі ў 1965 годзе па рашэнню мясцовых уладаў быў зачынены малітоўны дом ў Манькавічах, то маёмасць яго па вопісу перададзена ў Пастаўскі Свята-Мікалаеўскі храм. А тры царкоўныя званы, якія догі час захоўваліся ў хляве жыхара вёскі Манькавічы Антона Яфімавіча Дунца, ў 1989 годзе былі ўсталяваны на званіцы Пастаўскай царквы

Пасля закрыцця касцёла св. Антонія Падуанскага ў пастаўскім праваслаўным храме да 1989 года захоўваўся касцёльны крыж.

Больш стагоддзя верай і праўдай служыць пастаўскі праваслаўны храм людзям. У спёку і ў лютую сцюжу, у пару нудных дажджоў і раз’юшаных вятроў кожны чалавек знаходзіць у царкве прытулак, малітву і заспакаенне для сваёй душы.

На гарадзішчы ў вёсцы Асінагарадок у пачатку ХХ стагоддзя пабудавана драўляная Пакроўская царква. Яна мае традыцыйную кампазіцыю: прамавугольны асноўны зруб, роўны з ім па шырыні бабінец, пяцігранная апсіда і складаны шмат’ярусны дах з высокай шатровай вежачкай у цэнтры. Побач з царквой знаходзіцца званіца. Ніжні яе ярус змураваны у выглядзе пілона, верхні – драўляны, складанай формы. Царква і званіца з’яўляюцца помнікамі драўлянага дойлідства з выкарыстаннем элементаў стылю “мадэрн”.

Побач з царкоўнай каменнай агароджай знаходзіцца мураваны помнік-капліца, узведзены ў першай чвэрці ХІХ стагоддзя ў памяць пра вайну 1812 года.

Царква ў Манькавічах пабудавана з бутавага каменю. Асноўны квадратны ў плане аб’ём пакрыты пакатым шатром. Да асноўнага аб’ёму далучаны вялікі квадратны бабінец, завершаны вежай званіцы, і паўкруглая апсіда. Пры ўваходзе – невялікі прытвор. Дэкаратыўныя дэталі выкананы з цэглы і атынкаваны. Царква - помнік эклектычнай архітэктуры.

Архітэктура Груздаўскай царквы мае эклектычны характар: спалучэнне класіцызму з візантыйска-рускім царкоўным дойлідствам. З бутавага каменю і цэглы. Прамавугольная ў плане пабудова пакрытая двухсхільным дахам з прымыкаючай чацверыковай вежай-званіцай. На фоне бутаванай муроўкі бакавых сцен вылучаюцца атынкаваныя кілепадобныя ліштвы паўцыркульных акон і лапаткі. Фасады абкружаны карнізам простага профілю. Званіцу ўтварае трох’ярусны аб’ём. Трэці ярус атынкаваны васьмярык з шатровым верхам і цыбульчатай галоўкай, мае кілепадобные франтоны. Вакол царквы металічная агароджа арачнай брамай. Царква – помнік архітэктуры з элементамі псеўдабарока.

Варапаеўская Свята-Ўваскрашэнская царква ўзведзена ў 1992-1994 гадах. Галоўная частка царквы – васьмігранная шатровая вежа. Яна ўзвышаецца над портыкам галоўнага ўвахода. Увенчана цыбульчатападобнай галоўкай. Над будынкам узвышаюцца яшчэ тры невялікія купалы



3. Каталіцкія храмы Пастаўшчыны. Сярод каталіцкіх храмаў найбольш адметнымі з’яўляюцца касцёлы ў Камаях, Паставах, Дунілавічах, Лучаі.

Пастаўскі касцёл святога Антонія Падуанскага быў пабудаваны на Гарадзішчы ў 1880 – 1887 гадах (па іншых звестках у 1898 – 1904 гг.) з фундацыі сястры Канстанціна Тызенгаўза Марыі Пшаздзецкай архітэктарам Артурам Гойбелем (1835 – 1913) у стылі неаготыкі. Названы ён у гонар аднаго з найбольш шануемых святых прапаведнікаў - Антонія Падуанскага, які выступае заступнікам пры пошуку згубленых рэчаў, дапамагае знайсці людзям не толькі матэрыяльнае, але і духоўнае: любоў, надзею, сумленне, Бога.

Храм уяўляе сабой аднавежавую базіліку з пяціграннай апсідай і бакавымі сакрысціямі. Асноўны аб’ём накрыты высокім двухсхільным чарапічным дахам, а апсіда – гранёным. Велічнасць храму надае шматярусная шатровая вежа. На чырвоным тле цаглянай муроўкі сцен вылучаюцца атынкаваныя і пабеленыя нішы і аркатура – шэраг невялікіх дэкаратыўных глухіх арак. Бакавыя фасады рытмічна расчляняюцца контрфорсамі і стральчатымі праёмамі. Уваход у храм прадстаўлены трымя стрэльчатымі парталамі. Унутраная прастора касцёла шасцю гранёнымі слупамі падзелена на тры высокія падоўжаныя нефы, перакрытыя крыжовымі скляпеннямі. Галоўны алтар прысвечаны Антонію Падуанскаму, два бакавыя – Панне Марыі і Сэрцу Ісуса. Акрамя гэтага касцёл упрыгожвалі абразы Святога Францыска і Святога Георгія. Чатырнаццаць карцін паказвалі мукі Ісуса Хрыста. Сярод званоў, якія былі ўсталяваны на вежы, выдзяляўся адзін, які быў адліты ў 1680 годзе і важыў 170 кілаграмаў.

Камайскі касцёл — адзін з самых позніх і апошніх храмаў абарончага тыпу ў Беларусі. У стылявой трактоўцы тут спалучыліся формы абарончага дойлідства, готыкі і рэнесансу. Ён просты паводле кампаноўкі: двухвежавы, двухзальны, з вялікай апсідай. 3 боку апсіды ёсць сляды яшчэ дзвюх веж. Гэта сведчыць, што першапачаткова былі чатыры вежы. Галоўны фасад асноўнага аб’ёму завершаны трохвугольным шчытом, раскрапаваным у верхняй частцы чатырма плоскімі арачнымі нішамі з байніцамі, Вежы вышынёй каля 16 метраў маюць два ярусы круглых байніц, якія абаранялі ўваход у касцёл.

Храм значна пацярпеў у час вайны са шведамі ў 1655-1667 гадах. Як памяць аб тых выпрабаваннях у фасадную сцяну касцёла ўмуравалі ядры са шведскіх гармат. Вялікую шкоду нанесла касцёлу Паўночная вайна (1700-1721), пасля якой на працягу 10 гадоў ён рэстаўрыраваўся.

Вядома, вялікая заслуга ў тым, што касцёл захаваўся, людзей старэйшага пакалення. Гэта яны аберагалі касцёл, прыбіралі яго, дапамагалі святарам, вучылі дзяцей малітвам. Нізкі паклон ім за гэта. I цяпер касцёл трымаецца на гэтых людзях, яны заўсёды гатовы прыйсці на дапамогу. Але галоўная асоба ў касцёле — святар. У пачатку XX стагоддзя ў Камайскім касцёле пачаў сваю святарскую дзейнасць ксёндз-паэт Казімір Сваяк (Канстанцін Стаповіч). Ён вельмі любіў сваю Радзіму, свой народ, хацеў быць сваяком у кожнай хаце, кожнаму чалавеку. Выступаў з беларускімі казаннямі, пісаў вершы, апавяданні, рэлігійныя артыкулы, апрацоўкі евангелічных сюжэтаў. Галоўнай адметнасцю вёскі Лучай з’яўляецца цудоўны па прыгажосці касцёл Святога Тадэвуша, які пабудаваны ў 1766-1778 гадах па фундацыі Тадэвуша Агінскага. Храм – помнік архітэктуры з рысамі барока і класіцызму. Гэта двухвежавая трохнефавая купальная базіліка з паўкруглай апсідай і трансептам. На галоўным фасадзе выдзяляюцца трох’ярусныя вежы і фігурны шчыт. У верхняй частцы меўся вялікі гадзіннік з боем праз 1 гадзіну і праз 15 мінут.

Інтэр’ер касцёла аздоблены архітэктурнымі элементамі дарычнага ордэра. У цэнтральным нефе скляпенне цыліндрычнае, у бакавых – крыжовае, а над сяродкрыжжам – сферычны купал. Амаль усе плоскасці і скляпенні інтэр’ера пакрыты размалёўкамі ў тэхніцы грызайль. Над уваходам у храм знаходзяцца хоры з арганам, які ўстаноўлены ў 1811 годзе.

У пасляваенны час касцёл быў зачынены, у ім размяшчаўся калгасны склад. Зараз адноўлены і прываблівае сваім урачыстым святочным выглядам. У касцёле ў 1821 годзе браў шлюб з Валерыяй Ваньковіч знакаміты вучоны і мецэнат Канстанцін Тызенгаўз.

У сучасным вобліку вёскі дамінуе велічны Троіцкі касцёл. Гэта агромісты храм, які размешчаны ў цэнтры паселішча, уяўляе сабой трохнефавую двухвежавую базіліку з трансептам і хорамі над прытворам. Пабудаваны ён у 1769-73 гадах з цэглы каля двухпавярховага мураванага кляштара дамінікан, які, на жаль, не збярогся. Да яго тут стаяў драўляны касцёл, заснаваны ў 1683 годзе па фундацыі Лізаветы Белазор. Насупраць быў пастаўлены драўляны касцёл, які згарэў у 1890 годзе і ня быў адноўлены.

Троіцкі касцёл шмат пацярпеў. Пасля другой сусветнай вайны быў зачынены і, фактычна, разрабаваны – да канца 80-х гадоў, калі яго вярнулі вернікам, заставаліся трываць толькі сцены. Зараз касцёл адноўлены.



Пытанні і заданні:

1. У што верылі жыхары Пастаўшчыны ў дахрысціянскія часы?

2. Якія галіны хрысціянства прадстаўлены на Пастаўшчыне?

3. У якіх населеных пунктах раёна знаходзяцца хрысціянскія храмы?

4. Чаму некаторыя храмы аказаліся знішчанымі і не дайшлі да нашых дзён?

ТЭМА 17. КРАЯЗНАЎЧАЯ ЭКСПЕДЫЦЫЯ
1. Арганізацыя экспедыцыі. Экспедыцыі праводзяцца па вызначаным маршруце з мэтай пошуку і даследавання канкрэтных аб’ектаў па пэўнаму заданню. Галоўнай асаблівасцю школьных экспедыцый з’яўляецца іх пошукава-даследчая накіраванасць.

Школьныя экспедыцыі бываюць тэматычнымі і комплекснымі. Задачы першых абмяжоўваюцца пэўнай тэмай пошукаў, і па зместу іх падзяляюць на гістарычныя, археалагічныя, этнаграфічныя, гідралагічныя, геалагічныя і да таго падобнае. Для комплексных экспедыцый уласціва ўсебаковае вывучэнне краязнаўчых аб’ектаў і з’яў на вызначанай тэрыторыі.

Арганізацыя і правядзенне экспедыцый складаецца з 3 этапаў: 1) падрыхтоўчага; 2) палявога; 3) камеральнага.

Падрыхтоўчы этап экспедыцыі ўключае ў сябе навукова-практычныя, матэрыяльна-тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. У гэты час вучні знаёмяцца:

а) з мэтамі і задачамі экспедыцыі;

б) з індывідуальнымі тэмамі даследаванняў;

б) з бібліяграфіяй па тэме;

г) вывучаюць літаратуру, дакументы, матэрыялы музеяў;

д) праводзяць папярэдняе планаванне на кожны дзень;

е) вывучаюць па розных крыніцах прыродныя ўмовы раёна экспедыцыі;

ё) рыхтуюць разнастайную дакументацыю (афармляюць палявыя дзённікі, сшыткі для палявога вопісу, запісу ўспамінаў, фіксацыі фота- і кінакадраў і інш.);

ж) знаёмяцца з тэхнічнымі сродкамі даследаванняў, рыхтуюць турысцкі рыштунак;

з) вывучаюць асабістыя абавязкі і тэхніку бяспекі ва ўмовах экспедыцыі;

і) знаёмяцца з формамі справаздач.

Зразумела, што розныя тэмы вандровак, розныя аб’екты даследаванняў патрабуюць і рознай падрыхтоўкі.

Дазвол на правядзенне экспедыцыі дае метадычны савет школы і дырэктар. Яны зацвярджаюць маршрут, раён і план работы.

Падчас правядзення экспедыцый паступова павялічваецца аб’ём выкарыстання тэхнічных сродкаў: фотаапаратаў, магнітафонаў, дыктафонаў, відэаапаратаў. Але разам з імі па-ранейшаму найбольш шырока выкарыстоўваюцца сшыткі, алоўкі, фотаапарат.

Для палявой работы ў экспедыцыі загадзя рыхтуюць наступныя дакументы: «Палявы вопіс», «Палявы дзённік», «Сшытак для запісаў успамінаў і апавяданняў”. На кожным дакуменце на першай старонцы робяць запісы:

1. Назва ўстановы, школа.

2. Назва тэмы даследавання.

3. Маршрут экспедыцыі і сродкі работы.

4. Склад групы.

5. Кіраўнік (начальнік) экспедыцыі.

6. Адказны за вядзенне дадзенага дакумента.

7.Дата пачатку і заканчэння вядзення запісаў.

«Палявы вопіс» — гэта дакумент, у які запісваецца кожны знойдзены пад час экспедыцыі прадмет (дакумент) па наступнай схеме: парадкавы нумар —> назва прадмета —> назва прадмета (рэчы) —> прызначэнне і спосаб ужытку —> сціслае апісанне —> месца і дата знаходкі —> прозвішча, імя, імя па бацьку ўладальніка рэчы.

У «Палявы дзённік» храналагічна запісваюцца толькі звесткі аб паслядоўнасці пошукаў і знаходках прадметаў.

Падрыхтоўка да экспедыцыі заканчваецца складаннем праграмы:

1. Тэма экспедыцыі з пералікам пытанняў, матэрыялаў, якія трэба даследаваць.

2. Мэта экспедыцыі.

3. Маршрут, раён работы.

4. Час работы экспедыцыі ўвогуле і на асобных участках маршрута.

5. Склад экспедыцыйнай групы і пералік заданняў для пошукавых груп і асобных членаў экспедыцыі.

6. Сціслыя метадычныя парады па тэмах.

Пры падрыхтоўцы экспедыцыі адным з важнейшых этапаў з’яўляецца распрацоўка маршрута. Вызначыўшы раён работы экспедыцыі, асабліва комплекснай, трэба імкнуцца да таго, каб за адведзены час абследаваць найбольшую колькасць аб’ектаў з максімальнай эфектыўнасцю. Распрацоўваючы нітку маршрута, трэба карыстацца комплексам карт і схем. Да неабходных варта аднесці тапаграфічныя карты буйных маштабаў, карту-схему ахоўваемых тэрыторый і помнікаў прыроды, схему размяшчэння вядомых гістарычных аб’ектаў. Супастаўляючы гэтыя картаграфічныя крыніцы, трэба вызначыць маршрут, аб’яднаўшы вывучаемыя краязнаўчыя аб’екты. Нітку маршрута неабходна «прывязаць» да пунктаў пачатку і заканчэння экспедыцыі, што звязана з рухам транспарту (калі выкарыстоўваецца транспарт рэйсавы), а таксама вызначыцца з месцамі прывалаў і начлегаў, выбар якіх залежыць ад прыдатнасці мясцовасці для ўстаноўкі бівака, наяўнасці дроў і пітной вады (калі група ідзе на самазабеспячэнні).

На падставе маршрута распрацоўваецца дэталёвы план даследаванняў. Ён павінен адказваць на два асноўныя пытанні: што вывучаць і як правільна арганізаваць вывучэнне.

Палявы этап экспедыцыі ўключае ў сябе шырокі спектр навукова-даследчых і арганізацыйна-практычных работ. Сутнасць іх вызначаецца тэмай, планам і маршрутам.

Для комплексных экспедыцый гэта звычайна 3—5 асноўных аб’ектаў і шэраг спадарожных, якія мэтазгодна абследаваць, выкарыстоўваючы поўнасцю магчымасці маршрута. Колькасць аб’ектаў бывае рознай, што залежыць ад працягласці экспедыцыі, падрыхтоўкі ўдзельнікаў, ступені вывучанасці помнікаў і іншых прычын.

На маршруце сустракаюцца аб’екты розных краязнаўчых накірункаў (геаграфічнага, гістарычнага, мастацкага, прыродазнаўчага), што патрабуе ад удзельнікаў экспедыцыі шырокай агульнакраязнаўчай падрыхтоўкі. Прычым, могуць сустрэцца, што часта і бывае, аб’екты і з’явы, вывучэнне якіх не планавалася. У такіх выпадках важна правільна зарыентавацца, крытычна ацаніць каштоўнасць і неабходнасць даследавання нечаканай знаходкі, вызначыцца з аб’ёмам работ, якія можна правесці не ламаючы значна распрацаваны план экспедыцыі. Вельмі часта нечаканыя знаходкі нясуць у сабе патэнцыял навуковага адкрыцця і могуць мець не толькі мясцовую, але і агульнанацыянальную каштоўнасць.

Поспех экспедыцыі залежыць ад мэтанакіраванага характару назапашвання матэрыялаў. Збор інфармацыі, якая з розных бакоў асвятляе абраныя тэмы экспедыцыі, аб’екты і з’явы, дае магчымасць атрымаць дастаткова поўныя комплексы звестак з вялікім аб’ёмам знаходак. У палявых умовах усе прадметы і дакументы, якія трапляюць у фонд экспедыцыі, шыфруюцца. Шыфрам выступае парадкавы нумар прадмета, пад якім ён зарэгістраваны ў палявым вопісе. Гэты нумар наносіцца на асобную этыкетку з картону, фанеры, тканіны і пакуецца разам з дакументам.



Камеральны этап экспедыцыі з’яўляецца апошнім. Амаль поўнасцю ён праводзіцца ў школе, і ў яго задачу ўваходзіць апрацоўка матэрыялаў экспедыцыі. Камеральны этап уключае розныя віды работ. Да важнейшых можна аднесці:

1) апрацоўку запісаў відэа і фотадакументаў, напісанне справаздачы або рэферата;

2) вывучэнне матэрыяльных здабыткаў экспедыцыі;

3) сістэматызацыю атрыманай краязнаўчай інфармацыі;

4) друк фотаздымкаў, стварэнне слайд-фільмаў, відэафільмаў, фотазапісаў, прэзентацый.

Завяршаецца трэці этап падрыхтоўкай справаздачнасці. На практыцы яна можа быць прадстаўлена ў розных відах. Да найбольш распаўсюджаных адносяцца:

а) рэферат або даклад па тэме даследавання;

б) апісанне прадметаў матэрыяльнай культуры, якія вывучаліся пад час экспедыцыі;

в) калекцыя прадметаў матэрыяльнай культуры;

г) фотагазета, фотаальбом, слайд-фільм, відэафільм, кінафільм, аўдыёматэрыялы, прэзентацыі;

д) аформленыя запісы апытаных жыхароў (інфарматараў);

е) агульны дзённік з запісам падзей, знаходак, уражанняў, прапаноў.

ё) выданне буклетаў і кніг.

1   2   3   4   5   6   7   8   9


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка