Круг па дарóзе ў шкóЛУ




Дата канвертавання08.04.2016
Памер179.57 Kb.

BYELORUSSIAN — UNIT 1 |


КРУГ 1.

ПА ДАРÓЗЕ Ў ШКÓЛУ

Вíця: Дóбры дзéнь, Гáнна!

Гáнна: Дóбры дзéнь, Вíця, як мáешся?

Вíця: Дзякуй, дóбра. A ты?

Гáнна: О, я вéльмі дóбра! Учóра мы выйгралі ў сéтку.

Вíця: А, прáўда. Вéра мне ўжо казáла. Віншýю!

Гáнна: Дзякуй, Вíця. A дзе Вéра?

Вíця: Вéра й Зíна ўжó ў шкóле. A вось i Юрка!

Гáнна: Хто гэта? Я ня знáю ягó.

Вíця: Юрка нóвы вýчань. Юрка, хадзí сюды!

Юрка: Дóбры дзень!

Вíця: Дóбры дзень, Юрка. Гáнна, гэта мой сябра Юрка Віркéвіч, a гэта.

Гáнна: Гáнна Хадзíнская. Віркéвіч? У мянé сябрóўка Лíда Віркéвіч.

Юрка: Лíда мая стрэчная сястрá.

Вíця: Хадзéм хутчэй, бо спóзьнімся. Зáраз бýдзе пéршы званóк.

Слоўнік (Vocabulary)

Па дорóзе ў шкóлу. On the way to school.

Вíця Vicia (Victor)

Гáнна Hanna (Ann)

Дóбры дзéнь. Good day.

Як мáешся? How are you?

Дзякуй! Thanks!

дóбра (adv.) well

вéльмі дóбра very well

я I ты you мы we

учóра (adv.) yesterday

Мы выйгралі ў сéтку. We won in

volleyball,



прáўда (f.) truth

A, прáўда! Oh, that's right!

ужó already

Bépa Věra

мне казáла (she) told me

Віншýю! Congratulations!

дзе where

A дзе Вéра? And where is Vera?

y шкóле at school

вось here is

A вось і Юрка! And here is Yurka (George)!

Хто гэта? Who is this?

Я ня знáю. I do not know.

Я ня знáю ягó. I don't know him.

нóвы (adj.) new

вýчань (m.) pupil, student

Хадзí сюды! Come here!

мой (m.) my



мой сябра (m.) my friend a гэта and this (is)

сябрóўка (f.) friend

мая (f.) my

Хадзéм! Let us go!

хутчэй faster

Хадзéм хутчэй, бо спóзьнімся. Hurry up,

because we shall be late.



Зáраз бýдзе пéршы званóк. Soon the first

bell will be ringing.



У мянé сябрóўка. I have a friend.

стрэчная (or стрыéчная) сястрá (f.) cousin

1 — 1Ф THE BYELORUSSIAN ALPHABET (NAMES of the LETTERS) БЕЛАРУСКІ АЛЬФАБЭТ (НАЗОВЫ ЛÍТАРАЎ)

A a

Бб Вв Ґґ Гг Дд

Е е

Ё ё

Ж ж

3 з I i

Й й

a

б вэ ґе га дэ

е

ё

жэ

зэ i

i ка-



















роткае

K k

Лл Мм Нн Оо Пп

Р р

C с

Т т

У У Ў Ў

Ф ф

ка

эл эм эн o пэ

эр

эс

тэ

У У ка-

эф
















роткае







Хх Цц Чч Шш

Ы ы

Ь ь

Э э

Ю ю Я я







ха цэ чэ ша

ы

мяккі

э

ю я













знак










1 - 2Ф VOWELS, SEMIVOWELS, CONSONANTS ГАЛОСНЫЯ, ПАЎГАЛОСНЫЯ, ЗЫЧНЫЯ

а) Калі гаворым слова "стол", вымаўляем чатыры гукі, калі пішам гэтае слова, ста-


вім чатыры л i т a р ы.

Л i т a р ы - - гэта пісаныя ці друкаваныя з н a к i гукаў.

б) Усе гукі дзеляцца на тры групы:

10 галосных, 2 паўгалосныя й 22 зычныя.

I. Галосныя (vowels): a э o у ы

я е ё ю i

1. Галосныя я, е, ё, ю на пачатку слова, a таксама ў сярэдзіне ці на канцы пасьля галосных, ды пасьля апострафу й мяккога знаку азначаюць па два гукі:



я гучыць, як йа — янá, зáяц, мая, сам'я е " як йе — ем, маé, п'е

ё як йо — ён, маё, раён ю як йу — Юрка, п'ю, знáю

У гэтакім выпадку яны завуцца ётавымі або ётаванымі.

2. Пасьля зычных галосныя я, е, ё, ю паказваюць, што гэтыя зычныя трэба вы- маўляць мякка так, як-бы стаяў пасьля іх мяккі знак, a за імі вымаўляць гукі, якія азначаюцца літарамі а, э, o ці у.

Прыкладам: сябра, Вéра, сёньня, сюды.

ÍІ. Паўгалосныя (semivowels): й (і кароткае), ў (у кароткае).

Параўнайце: краíна — край; увáга — заўвáга ручаí — ручáй; бáчу — бáчыў

III. Зычныя (consonants): б, в, ґ, г, д, ж, з, к, л, м,

н, п, р, с, т, ф, х, ц, ч, ш

1.У беларускай мове ёсьць яшчэ два зычныя гукі дж i дз. Для гэтых гукаў няма


асобных літараў, таму пішам іх дзьвюма літарамі, але вымаўляем як адзін гук:

у слове д-о-ж-дж — 4 гукі, хаця 5 літараў, у слове дз-е — 2 гукі.

2. Літара ґ абазначае гук, які вымаўляецца, як ангельскае g у слове go, ды які ў
беларускай мове сустракаецца рэдка.

Прыкладам у ґáнак, ґýзік, ґонґ, ґонты, мазґí, ґáза, брáзґаць...

**


  1. When saying the word стол we pronounce 4 sounds. Written or printed signs for the
    sounds are called letters.

  2. In the Byelorussian alphabet there are: 10 vowels, 2 semivowels and 22 consonants.

  3. дж (sounds like "j" in jam) and

дз (sounds like "ds" in stands) have no special letters. Each of them is denoted by two letters pronounced as one sound. For example: д-о-ж-дж — 4 sounds; дз-е - 2 sounds.

d) The consonant "ґ" sounds like the English "g" in "go". In Byelorussian it is used only


in a few words, such as: ґáнак (porch), ґýзік (button), ґонґ (gong), ґонты (shingles),
мазґí (brains), ґáза (oil) and several others.

1 ЗФ APPROXIMATE ENGLISH SOUND OF THE BYELORUSSIAN LETTERS ПРЫБЛÍЗНАЕ ПАРАЎНÁНЬНЕ ВЫМАЎЛÉНЬНЯ БЕЛАРУСКІХ ГУКАЎ 3 ВЫМАЎЛÉНЬНЕМ АДПАВÉДНЫХ ІМ АНГÉЛЬСКІХ

I. Vovels: a) a, э, o, у, ы, i



Vowels

Byelorussian Name

Approximate English Sound

Examples

A a

ah

a in car, father

Гáнна, мая

Э э

eh

e in pen, bell

гэта, цэгла

O o

o

o in horse, dog

дóбры, нóвы

у у

оо

u in put, full

учóра, хýтка

Ы ы

yh

y in syllable

сын, нóвы

I i

ee

ee in seek

Íра, i

b) я, е, ё, ю — at the beginning of a word and after a vowel, soft sign, or apostrophe

Яя E е

Ёё Юю

ya ye yo you



ya in yard ye in yet, yellow yo in yolk you in youth

Янка дóбрая ем тваé б'е ён маё зьвяр'ё Юзя мыю вераб'ю

when я, е, ё, ю are in this position, they are called jotated (ётавыя or ётаваныя)

c) я, е‚.ё, ю after a consonant








consonant

= softened + consonant


Вíця дзякуй не ідзé Нёман сёлы нюх ключ

II. Semivowels: й, ў

semivowels

Byelorussian Name

Approximate English Sound

Examples

Й й

Ўў

short "i" short "y"

y in boy, stay w in how, now

мой валейбóл казáў сябрóўка

III. Consonants

Most Byelorussian consonants occur in both varieties, hard as well as soft. In this table the "hard consonant" is marked by "1", "soft consonant" by "2". The mark "—" instead of "2" means, that the consonant is always hard.



1. hard, 2. soft Consonant

Byelorussian Name

Approximate English Sound

Examples

Б 6

1. 2.

běh

b 1. in book; 2. abuse

1. бýдзе 2. білéт

B b

1. 2.

veh

v 1. in liver; 2. visit

1 . нóвы 2. Вíця

Г г

1. 2.

hah

h 1. in hedge; 2. heel

1. гэты 2. гістóрыя

Г ґ

1. 2.

geh

g 1. in go; 2. gift

1. ґáнак 2. мазґí

Д д

1. 2. дз

1. deh; 2. ds

d 1. in do;

1. садóк 2. у сáдзе

Дж дж

1.

jeh

j in jam or g — gentleman

1 . хаджý

Ж ж

1.

zheh

s in pleasure;

1. ужó

3 з

1. 2.

zeh

z 1. in zoo; 2. zero

1. Зóся 2. Зíна

K к

1. 2.

kah

k 1. in kind; 2. key

1. лáўка 2. лáўкі

Л л

1. 2.

ell

1 1. in table; 2. million

1. шкóла 2. вéльмі

M м

1. 2.

em

m 1. in man; 2. mean

1. мáма 2. мянé

Н н

1. 2.

en

n 1. in nose; 2. onion

1. наш 2. агóнь

П п

1. 2.

peh

p 1. in park; 2. Peter

1. прáўда 2. пéршы

Р р

1.

err

r 1. in run;

1. добры

C с

1. 2.

ess

s 1. in stop; 2. sue

1. сад 2. сябра

Т т

1. 2. ц(ь)

teh

t 1. in eight

І.Вітáль 2. Вíця

Ф ф

1. 2.

eff

f 1. in fine; 2. field

1. шáфа 2. фігýра

X х

1. 2.

hah

h 1. in hand or ch in Bach

1. хýтка 2. хíтры

Ц u

1

tseh

ts 1. in tse-tse

1. цэлы

Ч ч

i

i .


cheh

ch 1. in child;

1. вýчань

III ш

1.

shah

sh 1. in short;

1. пéршы

IV. The soft sign—"ь" has no sound. It indicates only that the preceding consonant is to be pronounced soft. For example: вось, сьнег.

The soft sign can also perform the disjunctive function just as the other Byelorussian separating sign—the apostrophe. For example: зьезд (convention); зьéлі (have eaten); and сям'я (family); п'ю (I am drinking).



1 — BYELORUSSIAN LATIN ALPHABET / БЕЛАРУСКАЯ ЛАЦІНІЦА

Побач з кірыліцай, хоць радзей, ужываецца ў беларускай мове й лацíніца, або лацíнка.

Вось колькі простых правілаў для ўжываньня беларускае лацíніцы:

а) Заміж "ь" для памякчэня зычнага ставім над ім укосную, падобную да знаку націску, рысанчку:

сь — ś (voś, Mіcháś) ць — ć (pisáć, čytáć)


зь — ź (kniaź, źniau) нь нь — ń (kоń, dzień)

б) Ётавыя я, е, ё, ю пішам гэтак:

я — jа (jа, májá) е — je (máješsia)

дзь — dź (siadź)

ё — jo (jość)

ю — ju (máju, Júrka)



b) A я, е, ё, ю пасьля зычных пішам не празь "j", a празь "i":


ль — 1 (sol) л — ł (stoł)
я — іа (niamá miása) е — іе (dzie, siem)

г) ш — š (škoła)

ж — ž (užó) дж — dž (doždž)

ё — іо (viosly) ю — iu (siudý)

ч — č (vúčań) х — ch (chútka) дз — dz (dzień)


l — 5Ф LETTERS OF THE BYELORUSSIAN LATIN ALPHABET and their Cyrillic counterparts

ЛÍТАРЫ БЕЛАРУСКАГА ЛАЦÍНСКАГА АЛЬФАБЭТУ

i адпаведныя ім у кірылічным шрыфце

A a

B b

C c

Ć ć

Č č

D d

Е е

F f

a

6



ц

ць

ч



д

э

Ф



Gg Hh I i

Jj Kk Ll Łł M m

ґ

г



i

й к


ль

л м


N n

Ń ń

O o

Pp

R r

S s

Ś ś

Š š

н

нь



o

п

p



с

сь

ш



T t

U u

Ŭ ŭ

V v

Y y

Zz Ź ź

Ž ž

т

У



ў

в

ы



з

зь

ж



**

Along with the Cyrillic alphabet, the Latin alphabet is also used although not as often. In the Byelorussian Latin alphabet, the order of the letters is the same as that used in English but the pronunciation of each letter is the same as that of the corresponding letter in the Cyrillic alphabet.

Here are some simple rules for the use of the Byelorussian Latin alphabet:

a) Instead of the soft sign, a mark similar to the accent (') is placed above the con­sonants c, n, s, z when they are to be softened.

сь — ś (voś, Mícháś) ць — ć (pisáć, čytáć)

зь — ź (kniaź, źniaŭ) дзь — dź (siadź)


b) The vowels я, е, ё, ю at the beginning of a word, as well as after a vowel, soft


sign, or apostrophe, are transcribed as follows:

я — já (janá, já, siamjá) ё — jo (jon, jošč)

e — je (jem, jak máješsia) ю — ju (znáju, máju)

c) and after a consonant:

я — ia (já nía máju piará) ё — io (raka Nioman)

e — ie (nie, biély) ю — iu (niuch, siudý)

d) ш — š (náš, šáfa) дж — dž (doždž, džungli) ль — l (stol, sol, lítara)

ч — c (učora, čorny) x — ch (chata, múcha) л — l (stol, škola) ж — ž (užo, žyvié)



EXAMPLES.

Vicia j Jurka siabry. Hanna znaje Viciu, ale nia znaje Jurki. Jurka novy vučań. Viera j Вíця й Юрка сябры. Гáнна знáе Вíцю, áле ня знáе Юркі. Юрка нóвы вýчань. Вéра й

Kaziuk užo u škole, a Hanna, Vicia j Jurka jašče nie. Казюк ужó ў шкóле, а Гáнна, Вíця й Юрка яшчэ не.

Vicia kaža: "Chadziem chutčej, bo zaraz budzie pieršy zvanok. Вíця кáжа: "Хадзéм хутчэй, бо зáраз бýдзе пéршы званóк.

ORAL EXERCISE. Listen to your teacher and repeat.

ПРАКТЫКАВАНЬНЕ 1. Фанэтычнае, г. зн. настáўнік вымаўляе, a вучні па адным, a чáсам усёй клясай паўтарáюць. У гэтым практыкавáньні настáўнік вымаўляе перш па адным склáдзе, a пасьля пáрамі, ці трóйкамі.

а) ба бя бэ бе бо бё бу бю бы бі
ва вя вэ ве во вё ву вю вы ві
ла ля лэ ле ло лё лу лю лы лі
ма мя мэ ме мо мё му мю мы мі
на ня нэ не но нё ну ню ны ні

б) бá-ба; ба-бý-ля; Нí-на; Вá-ля; Вó-ля; Лí-ля; лю-лі; мя-нé; мáса — мяса — сям'я;

в) са ся ша за зя жа су сю шу зу зю жу
сэ се шэ зэ зе жэ сы сі шы зы зі жы
со сё шо зо зё жо

зя-лé-за; Зо-ся; ня-мá; со-лі; зя-лё-ны; сы-ны; сí-ні.




ПРАКТЫКАВАНЬНЕ 2. Фанэтычнае.

Oral exercise. Listen to your teacher and repeat after him.

Дóма вýчні сáмі ўгóлас вымаўляюць, перапíсваюць слóвы, a тады падчьіркваюць

слóвы з ётаванымі галоснымі.



а) лес

лíнія

чытáю

ён

мянé

Янка

мне

Віркéвіч

Вíця

мáю

Юрка

віншýю

сябра

ягó

дзень

Зюня

мая 

Алéсь

я

дзякуй

б) Фанэтычнае. (Oral exercise) Дóма вýчні перапíсваюць i складáюць слóвы, дадаючы адвóльны склад.

Прыкладам: ца-нá ця-бé ча-гó



ца цэ цо

ця це цё

ча чэ чо
цу цы
цю ці

чу чы

в) Напішэце ў альфабэтным парадку спачатку імёны дзяўчатаў, потым - імёны
хлопцаў. Падчыркнеце галосныя.

Мікóла, Алéсь, Гáля, Вíця, Алéна, Вóльга, Нíна, Лёня, Кáця, Янка, Валóдзя, Эдзік, Юрка, Вéра, Тацяна, Лявóн, Міхáсь, Юля, Люся, Ядзя, Зíна, Нáдзя, Íра, Стась.

г) Перапішэце альфабэт i падчыркнéце ўсе зычныя.

д) Фанэтычнае. Вырáзна чытáць.



А. нажы

нáшы

сук

жук

вужы

вýшы

торт

порт

хаджý

хачý

шар

жар

Б. Улавíлі кóбру, Пасадзíлі ў тóрбу. Калí ў тóрбе кóбра— Гэта вéльмі дóбра.

ПРАКТЫКАВАНЬНЕ 3.

Перапішэце ўсе словы ў слупок i дакончце паводля ўзору.



у слове

галосных

паўгалóсных

зычных

прáўда


вййгралі

дóбра

2 (a, a)

1 (ў)


3 (п‚р‚д)







еў, Вéра, вось, нóвы, хутчáй, вýчань, сябрóўка, я, дзень, Хадзíнская, званóк.



База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка