Канспект лекцый па гісторыі Беларусі (ХІІІ – канец ХVІІІ ст)




Дата канвертавання17.03.2016
Памер48.38 Kb.

Канспект лекцый па гісторыі Беларусі (ХІІІ – канец ХVІІІ ст)


для студэнтаў 1 курса спецыяльнасці “гісторыя айчынная і ўсеагульная”

Выкладчык дацэнт В.А.Міхедзька

ЛЕЦЫЯ 3 Унутраная палітыка Казіміра IV

  1. Барацьба феадальных груповак за ўладу ў 30-я гг. XV ст.

  2. Абранне Казіміра вялікім князем. Агульназемскі прывілей 1447 г. і яго значэнне.

  3. Судзебнік” Казіміра IV 1468 г.




1 Барацьба феадальных груповак за ўладу ў 30-я гг. XV ст.

  • Пасля смерці Вітаўта з'езд беларускіх, літоўскіх і ўкраінскіх баяр у Вільні абраў Вялікім князем малодшага брата Ягайлы – Свідрыгайлу (1430–1432).

  • Свідрыгайла ігнараваў прывілеі католікаў і наблізіў да сябе праваслаўных Хадкевічаў, Друцкіх, Палазевічаў.

  • У выніку змовы літоўскіх баяр Свідрыгайла ў 1432 г. быў скінуты з трона і ўцёк у Полацк.

  • Вялікім князем Літоўскім быў абраны малодшы брат Вітаўта Жыгімонт Кейстутавіч (1432-1440).

  • Пачалася грамадзянская вайна 1432–1436 гг.).

  • Дзяржава фактычна раскалолася на Вялікае княства Літоўскае і Вялікае княства Рускае.

  • У 1432 г. Свідрыгайла пацярпеў паражэнне пад Ашмянамі.

  • у 1434 г. Жыгімонт выдаў прывілей, якім ураўнаў асабістыя і маёмасныя правы баяр-католікаў і праваслаўных

  • У 1435 г. у бітве пад Вількамірам беларуска-ўкраінскае войска Свідрыгайлы, якому дапамагалі крыжакі Лівонскага ордэна, было разбіта польска-літоўскім войскам Жыгімонта.

  • У 1436 г. грамадзянская вайна скончылася перамогай Жыгімонта.

  • Жыгімонт быў забіты ў выніку змовы ў 1440 г.

  • Абранне Казіміра вялікім князем. Агульназемскі прывілей 1447 г.
    і яго значэнне.

  • У 1440 г. паны- рада ВКЛ выбралі вялікім князем літоўскім 13-гадовага Казіміра Ягайлавіча (1440–1492)

  • вакол яго склалася рада вопытных дзяржаўных дзеячаў, сярод якіх асабліва вызначаўся віленскі ваявода Ян Гаштольд.

  • Казімір ліквідаваў унію з Польшчай, умацаваў дзяржаву, зрабіўшы некаторыя ўступкі праваслаўным.

2. Абранне Казіміра вялікім князем. Агульназемскі прывілей 1447 г. і яго значэнне.

  • ва ўрачыстых цырымоніях з нагоды абрання Казіміра Ягайлавіча вялікім князем удзельнічалі і смаленскія баяры

  • Калі ж яны вярнуліся ў Смаленск, "чорныя людзі" не захацелі ўпусціць іх у горад.

  • войска вялікага князя літоўскага двойчы ўвосень 1440 г. прыступала пад Смаленск.

  • Лаяльнасць смалян Казімір Ягайлавіч забяспечыў устаўной граматай, якая замацоўвала мясцовыя нормы і звычаі.

  • У Смаленску намеснікам вялікага князя літоўскага стаў Андрэй Саковіч.

  • Пасля замірэння Смаленска спыніліся вялікія хваляванні ў Полацку, Віцебску, Мсціславе.

  • На мяжы 1441-1442 г. жамойты ўрэшце прызналі Казіміра вялікім князем, а Вільня ў сваю чаргу - іх аўтаномію.

  • Казімір выдаў жамойтам прывілей з пацвярджэннем іх статусу, іх старасты і цівуны сталі выбарнымі.

  • Па ініцыятыве паноў-рады, якая дзейнічала ад імя Казіміра, былі наладжаны добрыя адносіны з Тэўтонскім ордэнам.

  • Увесну 1443 г. Свідрыгайла прызнаў вяршэнства Казіміра, а Валынскае княства было пакінута Свідрыгайлу пажыццёва

  • У пачатку 1444 г. літоўскае войска на чале з Казімірам выступіла супраць Мазовіі, якая захапіла Падляшша і вярнула яго ў склад ВКЛ

  • Былі адроджаны сяброўскія адносіны з Ноўгарадам і Псковам, заключаны саюз з Малдовай.

  • Увесну 1444 г. Літва падтрымала Ноўгарад, якому пагражаў Лівонскі ордэн. Лівонцы пакляліся не парушаць міру.

  • ВКЛ захоўвала ўплыў на Крымскае ханства

  • У 1447 г. са згоды паноў-рады ВКЛ Казімір Ягайлавіч быў абраны каралём польскім

  • Заключаная унія ВКЛ з Польшчай мела персанальны характар: вялікі князь літоўскі адначасова з'яўляўся і каралём польскім

  • агульнага манарху прыходзілася лічыцца і з польскімі, і з літоўскімі саслоўнымі інстытутамі

  • Прывілей пацвярджаў асабістую свабоду і недатыкальнасць,

  • гарантаваў, што за правіннасць павінен адказваць толькі сам вінаваты, а не іншы.

  • Баярам быў дазволены выезд за мяжу дзяржавы "для набыцця лепшага шчасця, або ўчынкаў рыцарскіх", але не ў "непрыяцельскую краіну".

  • Пацверджаны прывілеі баярам на маёнткі, выдадзеныя папярэднімі вялікімі князямі, права на продаж і абмен маёнткаў.

  • вызваленне сялян баярскіх маёнткаў ад дзяржаўных натуральных і грашовых павіннасцей, за выключэннем пабудовы і рамонту замкаў.

  • У прывілеі зафіксаваны дагавор вялікага князя з феадаламі, што ён, як і яны, не будзе прымаць у свае маёнткі збеглых сялян, а вяртаць уцекачоў назад да свайго пана.

  • вялікі князь перадаваў сваё права судзіць сялян і іншых падданых самім баярам (права судовага імунітэту).

  • З гэтага часу феадал станавіўся адзіным суддзёю сваіх падданых, што вяло да яшчэ большай іх залежнасці.

  • Прывілей гарантаваў баярам, што землі і дзяржаўныя пасады ў ВКЛ будуць атрымліваць толькі ўраджэнцы ВКЛ.

  • Вялікі князь таксама ўрачыста абяцаў бараніць незалежнасць дзяржавы і яе тэрытарыяльную цэласнасць.

  • 1449 г. ВКЛ і Маскоўскае княства заключылі дамову, якая размежавала сферы ўплыву абедзвюх краін

  • Ноўгарад і Пскоў былі пакінутыя Маскве, Цвер - Літве

  • Дагавор удакладняў мяжу маскоўскіх і літоўскіх уладанняў і фактычна спыніў тэрытарыяльную экспансію ВКЛ на ўсход

3. “Судзебнік” Казіміра IV 1468 г.

  • 1468 г. - першы помнік права ВКЛ, вядомы як «Судзебнік» Казіміра IV

  • Тэкст Судзебніка напісаны на старабеларускай мове.

  • Судзебнік устанавіў адзіныя віды пакаранняў за злачынствы супраць феадальнай уласнасці

  • узмацненне феадальнага прыгнёту і пазбаўленне залежных сялян права свабоднага адыходу ад феадала, суровае пакаранне за садзеянне ўцёкам чэлядзі нявольнай і феадальна залежных сялян.

  • Паводле Судзебніка забаранялася вызваляць злачынцу ад кары.

  • Паводле меркавання І.І. Лаппо Судзебнік і не мог мець агульнадзяржаўнага значэння, мэтай Судзебніка - гэта абмежаванне самавольства намеснікаў Казіміра Ягайлавіча ў Літве.

  • Паводле ацэнкі іншых Судзебнік з'яўляўся першым агульнадзяржаўным кодэксам ВКЛ.

  • У 1470 г. Казімір Ягайлавіч упершыню пасля каранацыі наведаў Полацк, Віцебск і Смаленск.

  • Пастаянная адсутнасць манарха зніжала эфектыўнасць цэнтральнай улады, адмоўна адбівалася на дзяржаўнай палітыцы Вялікага Княства.

  • Паны-рада неаднаразова прасілі Казіміра, каб ён або стала знаходзіўся ў межах свайго княства, або згадзіўся на абранне новага гаспадара

  • У красавіку 1481 г. была выкрыта змова супраць Казіміра

  • Планавалі і забіць караля і яго сыноў падчас палявання

  • Міхаіл Алелькавіч і Іван Гальшанскі былі схоплены, а Фёдар Бельскі здолеў уцячы ў Маскву.

  • Міхаілу Алелькавічу і Івану Гальшанскаму на адной з плошчаў у Вільне прылюдна адсеклі галовы.

  • змова мела вузкадынастычны, а не нацыянальны ці рэлігійны характар,

  • яна была змовай невялікай групы князёў - сваякоў кіруючай дынастыі, якія жадалі захапіць уладу.

  • Версія змовы князёў як "рух праваслаўнага насельніцтва ў бок далучэння да Масквы" не мае рэальных падстаў



База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка