Ганна Старыковіч Шукаючы — знойдзеш




старонка8/9
Дата канвертавання01.05.2016
Памер1.28 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9

А вось наступны запіс Косцік чытаў з асаблівай увагай. Гэта тычылася яго цудоўнага з’яўлення ў вёсцы.

«14 лістапада 1928 года. Апоўначы, але я вырашыў не адкладаць назаўтра. Сёння, выходзячы з касцёла, наткнуўся на хлопчыка, які прадставіўся мне Канстанцінам Сквароўскім. Да слова сказаць, усіх Сквароўскіх я ведаю. А яго не. Далей – больш. Ён стаў пытацца, які на двары год. Затым спытаў, як мяне завуць, і распавёў цалкам цудоўную гісторыю ўласнага з’яўлення ў вёсцы. Аказваецца, ён таксама жыве ў вёсцы Кавальчукі, толькі ў 1996 годзе. Трапіў ён у мінулае праз дуб з адтулінай. Дарэчы, на ўзлеску такога дуба я штосьці не заўважыў. Мы ўвайшлі ў дом, і ён распавёў мне, што я загіну восенню 1929 года. Затым папрасіўся на ноч. Тое, што ён мне распавёў, неверагодна, і ўсё ж я яму веру. Шляхі Гасподнія невядомы, і ніхто не ведае, што Ён нам рыхтуе, нават гэты сімпатычны хлопчык з будучыні. Тое, што я загіну, – не страшна: чаму быць, таго не абмінуць. Галоўнае, я рады таму, што вера вернецца ў людскія сэрцы, народ зноў пацягнецца у касцёлы і цэрквы. І Хвала Богу! За сябе я не баюся. Калі наканавана ў трыццаць гадоў адправіцца да Яго, я не баюся. Значыць, так таму і быць».

Далей Косцік чытаць не стаў. Запісаў засталося не так шмат, і ўсе яны так ці інакш былі звязаны з знаходжаннем хлопчыка ў вёсцы. Часы паказвалі апоўначы, таму Косцік усё акуратна склаў у стол і пайшоў у свой пакой спаць.

Раніцай яго зноў абудзіла бабуля, а за сталом сядзеў Сяргей.

– Яны паехалі ў Мінск.

Косцік проста кіўнуў. Па-першае, ён дрэнна спаў – вельмі шмат інфармацыі за адзін вечар. Па-другое, яго мучыла сумленне. Па-трэцяе, ён не ведаў, як расказаць Сяргею пра дырэктара, хоць вельмі хацелася. Пры адной думцы пра тое, што ён улез у асабістыя запісы ксяндза, чырванелі вушы. Косцік так нічога і не сказаў. Амаль увесь дзень маўчаў. Дзед Сяргей не распытваў – ён вырашыў, што Косцік проста сумуе па блізкаму чалавеку і хвалюецца за навіны, якія прывязуць вясковыя мужчыны.

Усе чакалі каля хаты Сквароўскіх. І толькі Косцік пайшоў у дом ксяндза. Ён не мог ні на каго глядзець. Сорам спальваў знутры. Ён шмат чаго ведае, і нават прычыну, па якой дырэктар напісаў на ксяндза данос, аднак нічога не можа сказаць. Сорамна!
10
Косцік сядзеў насупраць печы і глядзеў, як тлее вуголле. Кажуць, што калі глядзець на агонь, становіцца неяк лягчэй. Глыбей сыходзіш у сябе. І думкі становяцца глыбокімі, цёплымі, усё дрэннае не так непакоіць. Вось і Косцік вырашыў паспрабаваць - а раптам атрымаецца сабе апраўдаць.

Калі чалавек піша дзённік, значыць, хоча, каб хтосьці ў далейшым яго прачытаў. Вось ён, Косцік, і прачытаў. Нічога дрэннага ён там не ўбачыў, толькі дзе-якія падрабязнасці жыцця ксяндза, з якім вельмі пасябраваў і за якога цяпер хваляваўся. Няма нічога дрэннага, што ён прагледзеў запісы. Гэта, як прачытаць мемуары.

У дзверы пастукалі. Косцік спакойна пайшоў адкрываць. Ён нічога і нікога не страшыўся. Забяруць - што ж, няхай забіраюць. Агонь супакоіў нервы. Толькі ад убачанага перахапіла подых. На ганку стаяў ксёндз Павел. У той жа вопратцы, у якой сыходзіў, з чамаданам. Праўда, на твары ранкі і невялікі круглы ажог на шыі. Ксёндз усміхаўся. І Косцік кінуўся на шыю святару, так рады быў яго бачыць. Праўда, потым хутка прыбраў рукі і сказаў:

- Як я рады, што яны вас знайшлі!

Ксёндз моўчкі прайшоў у свой дом, сеў на лаву, паставіў чамадан на падлогу.

- А б кім ты кажаш, Косцік, хто мяне знайшоў? Я прыехаў сам.

- За вамі паехалі ў Мінск. Сквароўскіе, Костка. Я думаў, што гэта яны вас вызвалілі.

- Не, вярнуўся я сам, – адказаў ксёндз Павел. - Бачыш, мне пашанцавала - пракурор апынуўся чалавекам добрым і тайным вернікам. Я змог абудзіць у ім гэтую веру.

Косцік устаў і наліў кубак гарбаты ксяндзу Паўлу, які так і сядзеў за сталом. Маўчалі. Косцік ўсе пакутваў - расказаць ці не расказаць, што ён лазіў у ягоныя запісы. Ён ужо паставіў на стол кубак, ксёндз прыняўся за гарбату, а хлопчык усё ніяк не мог вырашыць, стаяў, прытулены спіной да печы, і глядзеў у акно, за якім, дарэчы, было цёмна.

- Аб чым ты так узмоцнена думаеш, Косцік? Я адсутнічаў усяго некалькі дзён. Што-небудзь адбылося? Падпалілі касцёл? - ён павярнуўся да хлопчыка і паглядзеў яму ў вочы. Потым устаў, узяў лямпу і прайшоў у сваю пакой. Вярнуўся святар толькі праз некалькі хвілін. Ні цені злосці на твары. Толькі цікаўнасць. - У маім пакоі праводзілі ператрус?

Косцік апусціў вочы. Ён не мог вынесці гэтага сумленнага погляду.

- Гэта ты чытаў мой дзённік?

Хлопчык кіўнуў. Слёзы сораму пакаціліся па твары, вушы пачырванелі.

- Навошта? - голас ксяндза не гучаў пакрыўджана або зло, ці хаця б строга. Но неяк сумна, і ад гэтага было яшчэ горш.

- Мне было без вас адзінока. Я ... не ведаю, навошта палез у ваш стол. А як вы даведаліся?

- Я мог бы, вядома, зараз сказаць табе, што я адчуў, што мне распавёў Бог. Але на самой справе я абараняў сябе ад ператрусу - наклеіў валасок на скрыню, у якім ляжыць дзённік. Сам не ведаю, навошта я гэта рабіў. Можна падумаць, гэты валасок мае ток, і яны не змаглі б дабрацца да змесціва скрынь.

Ад такіх прызнанняў Косціку стала лягчэй. Ён нават адчуў сябе не такім вінаватым.

- Гэта дырэктар школы напісаў на вас данос.

- Я ведаю. Ён і цябе прыплёў, нібыта ты паведаміў яму пра тое, што ў касцёле я праводжу антысавецкую агітацыю і іншае.

- Гэта не праўда, - крыкнуў Косцік і ўпершыню паглядзеў на ксяндза. Ён стаяў у дзвярах, абапіраючыся на касяк.

- Ты каму-небудзь распавёў?

- Не.


- Вось і выдатна. Цяпер давай спаць. Мяне мучалі бяссонніцай. Толькі пастаянная малітва дапамагла мне ўсё вытрымаць.

- А чаму ў вас ажог на шыі?

- Дай табе Бог, Косцік, дачакацца з’яўлення дуба і ніколі не выпрабаваць таго, што выпала на маю долю. І мне яшчэ пашанцавала, бо людзі паміраюць ад катаванняў. Ці ўсё падпісваюць, а потым іх расстрэльваюць. Гэта пакуль штучна, але мне здаецца, што ў будучыні ўсё будзе куды горш...

Памаліўшыся разам перад абразамі, ксёндз і хлопчык разышліся па пакоях. Але не паспелі яны улегчыся ў свае ложкі, як у дзверы пастукалі. Сціпла так, не тое, што тыя людзі, якія забіралі ксяндза Паўла. Косцік пайшоў адчыняць. На парозе стаяў Сяргей з бацькам.

- Сам вярнуўся, - ціха спытаў прадзед?

- Да.


- Вось і добра. А мы ў турму звярнуліся, а нам кажуць - няма такога, вызвалілі дзве гадзіны таму. Добра як! Ну, адпачывайце.

Косцік зноў лёг пад коўдру. Ксёндз Павел нават не прачнуўся. Не чуў, што хтосьці прыходзіў. Вядома ж! Самае страшэннае катаванне – не даваць спаць!

Цяпер хлопчыку зноў хацелася дадому. Ён раптам падумаў, што больш не вытрымае такога знікнення ксяндза Паўла, тым больш, калі святар назаўсёды сыдзе з жыцця. Госпадзі, хоць бы дуб, нарэшце, з’явіўся!

Наступным вечарам на імшу ў касцёл сабралася вельмі шмат народу, бадай, як на Вялікдзень. Усім хацелася паглядзець на ксяндза Паўла – ці не пакалечылі, і ўвогуле, няўжо, праўда, што вярнуўся? Няўжо адпусцілі?

Перад людзьмі ён з’явіўся ў сваёй звычайнай вопратцы, усміхаўся, і адразу людзі павесялелі. Неяк паверылась, што жыць на свеце не так ужо і страшна, што праўда заўсёды знойдзе сваё месца.

- Дарагія людзі, не бойцеся, я з вамі! Бог з намі! Ні адно непраўдзівае слова не зможа выжыць супраць ісціны.

Добра сказаў, прыгожа, па касцёлу пранёсся ўсхваляльныя шэпт.

На наступны дзень у школе празваніў апошні званок. Толькі вось дырэктар на гэтым свяце лета быў незвычайна засмучаным, штосьці яго раздражняла. І настаўнікі стараліся не трапляцца яму на вочы, а гэта было не так-та проста рабіць. На лінейцы ён сказаў некалькі слоў у адрас школьнікаў, павіншаваў іх з заканчэннем навучальнага года, пажадаў добра адпачыць, а выпускнікам - выдатна здаць экзамены і паступіць ва Універсітэт. Потым пайшоў, і ўсе ўздыхнулі спакайней.

Не малую ролю ў настроі дырэктара адыгралі Сяргей і Косцік. Яны пры ўваходзе ў школу спыніліся і ўсміхнуліся Піцірыму Уладзіслававічу.

- Чаму такая радасць, хлопчыкі? - спытаў дырэктар.

- А ксёндз вярнуўся, - сказаў Косцік і ўсміхнуўся. - Яго пракурор адпусціў, зразумеў, што ў даносе праўды няма. А мяне нават у сведкі не выклікалі, таму што сведчыць няма аб чым.

- Помста - брыдкае пачуцце! – дадаў Сяргей і хлопцы пайшлі.

Дырэктар толькі пачырванеў ад абурэння і крыўды, але нічога не сказаў. Ён яшчэ да іх дабярэцца. Толькі вось у наступным годзе.

Увечары Косця з Сяргеем пайшлі да дубу. Сонца схавалась за лесам, над вёскай плыў лёгкі дымок - людзі тапілі лазні, птушкі спявалі ласкава, і неяк сумна. Косцік чакаў, што зноў нічога не ўбачыць на тым месцы, але ён памыліўся. Там рос маленькі пруцік-дубок, пакрыты светла-зялёнымі яшчэ ліпкімі лісцікамі. Яго ўчора, зрэшты, не было.

- І колькі ж яму яшчэ расці? – запытаў Косцік, звяртаючыся больш да самога сабе, чым да кагосьці канкрэтна.

- Я думаю, не доўга, - адказаў Сяргей, - калі ўчора яго не было. А сёння во якое дрэва, то значыць, ён хутка вырасце, і ты адправішся да сябе. Слухай, - нечакана спытаў Сяргей, - а я ў тваім свеце яшчэ жывы?

- Вядома, - схлусіў Косцік. Ён не ведаў, як сказаць чалавеку, што праз шестьдесят сем гадоў яго ўжо не будзе ў жывых.

- Цікава, што я скажу табе, калі ты з’явішся. Ці буду я памятаць пра цябе? Як думаеш?

- Не ведаю, - унікліва адказаў Косцік, яму не хацелася гаварыць на гэтую тэму, ён проста не ўяўляў сабе, што стане гаварыць родным, калі вернецца назад. І, што самае галоўнае, не ведаў, што яго там чакае.

- Ксёндз Павел, мой дуб пачаў расці, значыць, хутка я адпраўлюся дамоў, – сказаў Косцік, калі прыйшоў дадому. Але радасці ў яго голасе чулася няшмат. Зноў працілеглыя пачуцці апанавалі яго сэрца.

- Гэта ж выдатна, ты будзеш дома. Будзеш развівацца так, як належыць, а не ў мінулым, куды ты выпадкова трапіў.

- Вы ж самі мяне вучылі, што нічога не можа быць выпадкова.

- Значыць, Богу чамусьці было заўгодна, каб ты вярнуўся ў мінулае.

- Ксёндз Павел, абяцайце мне, калі ласка, што вы з’едзіце, калі адчуеце небяспеку. – папрасіў Косцік вельмі сур’ёзна. Ён не усміхаўся, ён сапраўды гэтага жадаў і на гэтым настойваў.

- Калі толькі адчую небяспеку, – нібіта рэхам адказаў святар.

У той жа вечар зноў прыйшлі людзі ў чорных плашчах і ботах і зачыніліся ў пакоі з ксяндзом. Косцік сядзеў пад дзвярыма, але нічога не чуў - вельмі ўжо ціха гаварылі. Пасля іх сыходу ксёндз выйшаў і сказаў:

- У нас забіраюць касцёл на патрэбы збожжасховішча. Заўтра я павінен аддаць ключы.

- З’язджайце, калі ласка, - сказаў Косцік, - мы аддамо ключы без вас.

Ксёндз не адказаў.

Увечары, падчас імшы, ён распавёў людзям, што касцёл адбіраюць, і папрасіў прыняць гэтую вестку з мужным сэрцам. Жанчыны плакалі, мужчыны ж падазрона маўчалі.

– Калі яны заўтра прыйдуць? - спытаў прадзед Косціка.

- У восем раніцы.

Больш ніхто ні аб чым не дапытваўся.

Сумныя людзі выходзілі з касцёла, гладзілі камяні, станавіліся на калені і прасілі прабачэння, што не змаглі зберагчы. Гэта былі ў асноўным жанчыны. Мужчыны ж адышлі ад касцёла далей і аб чымсьці гаварылі. Ксёндз бачыў, што людзі не разыходзяцца, стаў падыходзіць да іх, пытацца, чаму не ідуць дадому. Амаль усе адказвалі, што развітваюцца з касцёлам. І, не гледзячы на абяцанне ксяндза праводзіць імшу у сваім доме, плакалі.

Толькі вось з раніцы чамусьці ў дом ніхто не прыйшоў. Нават прапрабабуля не прыйшла рыхтаваць сняданак. У восем гадзін ксёндз Павел выйшаў да касцёла і зразумеў прычыну таго, што адбылося: мясцовыя мужчыны з віламі і рыдлёўкамі вартавалі ўсю ноч. А калі з’явіліся людзі ў чорных плашчах, наваліліся на іх і сталі «адмаўляць» забіраць у іх святыню. Тыя, нібыта, паслухаліся, збеглі.

- Што ж вы нарабілі! - крычаў ксёндз. - Бо яны больш не прыйдуць з дабром! Яны знішчаць касцёл, але нам яго не пакінуць! Як вы не разумееце?

Мужчыны, усе чырвоныя і потныя ад бойкі, стаялі і слухалі ксяндза, апусціўшы вочы. “Вось ён, той самы момант гісторыі, - падумаў Косцік. - Цяпер усё залежыць ад самога ксяндза – ці захоча ён начаваць у касцёле”. Але ксёндз нічога пра гэта не казаў, мабыць, сам разважаў.

Косцік пабег да дубу - ён ужо стаў падобны на моцнае дрэва, толькі вось ніякай адтуліны ў ім не было.

“Навошта пабег, - сам сябе пытаўся Косцік. - Няўжо стала страшна? Няўжо баішся ўбачыць, як усе паляціць на паветра?”

“Баюся, - вырашыў Косцік. - Калі сам сабе не прызнаюся, то нікому не скажу. Баюся даведацца, што будзе далей. Хочацца проста закрыць кнігу на страшным моменце, заплюшчыць вочы, пакуль ідзе штосьці жахлівае па тэлевізары. А потым глядзець далей. Не хачу, не хачу ведаць, што будзе далей!”

“Бо ты і так ужо ведаеш, - адказаў ўнутраны голас. - Ксёндз загіне, і канец. Пахаваюць яго, і табе пра гэта вядома”.

Вячэралі моўчкі, а потым разышліся па сваіх пакоях. Ксёндз паспрабаваў змяніць будучыню, але яна ўпарта не хацела адыходзіць ад намечанага плана. “І колькі ж мне яшчэ засталося жыць, - думаў ксёндз. - Хлопчык казаў, што я павінен загінуць ў верасні? Цудоўны час. Цудоўны час смерці прыроды. І маёй. Божа, чаму ж так халодна ў грудзях, няўжо баюся? Я, святар, які ведае, што мяне чакае па той бок?..”

- Я вось што вырашыў, - сказаў за сняданкам ксёндз, - збірай заўтра сваіх сяброў, і адправімся на рыбалку, на рэчку Бярозкі.

- Як на Бярозкі? Яна ж высахла!

- Гэта ў тваім свеце яна ўжо высахла, і мне здаецца, што не без умяшання таленавітага чалавецтва. Ужо зараз будуюць планы па перанакіраванні вады рачулкі на палеткі. А пакуль яна яшчэ паўнаводная і цалкам адпавядае сваёй прыгожай гістарычнай назве. – Святар усміхаўся. А ні ценю цяжкіх думак на твары.

Косцік адразу ж адправіўся ў госці да Сяргея. Разам яны зайшлі за Антоніем і адправіліся гуляць. Сябры, вядома ж, пагадзіліся ісці разам з ксяндзом на рыбалку. Чаму б і не: сонца, канікулы, на сенокосе ўжо пабывалі, можна разок і схадзіць, рыбкі налавіць. Зноў жа, добрую справу зробяць: можна на абед прыгатаваць.

У лесе было цёпла і прыемна. Данімалі, вядома, насякомыя, якія ўжо напоўнілі абшар, але хлопчыкі збудавалі цудоўныя вееры з лапухоў і адганялі крыважэрных камароў і мух далей. Падышлі да дубу. Ён ужо быў вялізны, амаль такіх жа памераў, якім яго запомніў Косцік. Няўжо хутка дадому? Сэрца сжалась ў грудзях. Да, да бацькоў хочацца, але сябры, але ксёндз Павел? Як пакінуць іх? Зноў хадзіць аднаму пасля адносін з такімі сябрамі?
11

Сонца толькі з’явілася на небе, яшчэ не дабралася да усіх куткоў зямлі, а хлопчыкі і ксёндз Павел, на гэты раз не ў сутане, а ў штанах і кашулі ў клетку, з закатаннымі рукавамі, ужо бадзёра крочылі да рэчкі. Сяргей і Антоній з’явіліся ў доме ксяндза роўна ў палову пятай раніцы. Нават пеўні яшчэ спалі. Кастусь сустрэў хлопчыкаў у дзвярах.

– Мы таксама ўжо гатовыя.

У гэты момант хлопчык чамусьці успрымаў ксяндза Паўла як уласнага бацьку. Нават у галаве з’яўляліся малюнкі. Як святар састарыцца, будзе сядзець у крэсле каля расчыненых вокнаў, і чытаць газету, а Косцік прынясе яму чаю і ўкрые пледам ногі. І ксёндз Павел будзе абавязкова ў акулярах. З сівымі валасамі. Таксама ўпарта ў галаву лезлі думкі пра тое, што ксёндз Павел да старасці не дажыве, аднак Косцік іх выганяў. Вельмі ўжо добра яму было сённяшняй раніцай.

Ногі моклі ў расе, лёгкае ранішняе сонца пякло ў шыю, а падарожнікі рухаліся да ракі.

Яна за тымі дрэвамі, – сказаў Антоній.

Усе згадзіліся – кожны ведаў, дзе знаходзіцца рака, і толькі Косцік не ведаў, як яна выглядала. Бярозкі цякла праз лес – глыбокая, крыштальна чыстая і дужа халодная. Дзе-нідзе трапляўся чарот, і яго галовы нагадвалі штрыхі на бярозе. Адсюль і назва. У часы Косціка яна выглядала зусім па-іншаму – берагі вельмі далёка наперад высеклі, ваду перанакіравалі ў працілеглы бок, а ў выніку перасохла ўсе – і ў тым і ў другім баку.

Рыбакі селі на беразе і сталі лавіць рыбу. Ні ў каго не бралася. Але, здавалася, што гэта іх ніяк не турбуе. Святар і хлопчыкі размаўлялі, гледзячы на бліскучую ваду і спакойныя паплавы.

– Ксёндз Павел, скажыце, адкуль у вас апёк на шыі? – спытаў Антоній.

– Ведаеш, у мяне не адразу атрымалася дамовіцца з пракурорам. Спрабавалі-такі ў мяне выведаць, якую такую я стварыў арганізацыю супраць Савецкай улады і чаму навучаю людзей. Але потым, праз некалькі дзён размоваў са мной, ён зразумеў, што нічога дрэннага я не раблю.

– Вас катавалі? – амаль шэптам запытаў Сяргей.

– Так. У гэтым няма нічога страшнага. Хрыста вунь як катавалі, а ён усё роўна любіў людзей і дагэтуль любіць. Вось і я не баяўся. Маліўся, бо ведаў, што Бог у патрэбны час ўкладзе ў мае вусны неабходныя словы.

– А што, і на іспытах такое можа адбыцца? – спытаў Антоній.

– Не, тут справа іншая. Калі ты не рыхтаваўся, то Гасподзь не зможа даць табе неабходную інфармацыю. Адкуль ён яе возьме, калі ты нічога не чытаў? Тут гаворка ідзе пра тое, што ў складанай сітуацыі, калі не ведаеш, чаго чакаць, не ведаеш, што адказаць, трэба маліцца і прасіць Бога аб тым, каб ён даў табе патрэбныя словы.

Прасядзелі рыбакі так да сямі гадзін раніцы. Нічога не злавілі. Толькі згаладаліся. Кожны стаў даставаць сваю ежу. Там быў хлеб, свежая цыбуля, соль, вяленае мяса, вараныя яйкі і яблыкі. Нічога асаблівага, але ў добрай кампаніі і на паветры ўсё здавалася дзіўна смачным і нейкім незвычайным. Хоць рыба так і не лавілася, вырашылі пасядзець яшчэ на беразе, паслухаць птушак, паглядзець, як прачынаецца ўвесь жывёльны свет. Неўзабаве каля рыбакоў сталі збірацца мурашкі, падбіраючы хлебныя крошкі, потым цікаўныя птушкі сталі паступова спускацца ўсё ніжэй і ніжэй, нібы падслухоўвалі, пра што гавораць, і нават часам маўчаць, ксёндз і трое хлопчыкаў.

– А калі Андрэй Правадаў сказаў вам, што хоча стаць святаром? – спытаў Косцік.

– А ён мне не казаў, я зразумеў па вачах і сам прапанаваў яму глыбей вывучаць катэхізіс. Ён пагадзіўся. Потым я завёў размову пра паступленне ў семінарыю, і толькі тады ён сам пачаў пытацца. Аказалася, што ён хоча гэтага з дзесяцігадовага ўзросту. Некалькі гадоў таму ў вёску прыязджаў дырэктар семінарыі і пытаўся ў мясцовага насельніцтва – гэта ў жыхароў шасці акруговых вёсак, –хто хоча стаць ксяндзом. Ён тады пасаромеўся падняць руку. Ды і малы яшчэ быў. А вось трое хлопчыкаў не спалохаліся і зараз вучацца ў Беластоку.

– Вы калі-небудзь былі ў Ватыкане? – спытаў Сяргей.

– Не, і хутчэй за ўсё ніколі не пабываю.

У Косціка перахапіла дыханне. Ксёндз Павел думае пра сваю смерць. Ён зразумеў, што яе ўжо не пазбегнуць, і зусім недарма задумаў гэтую рыбалку са спакойнымі вудамі. Калі ў дзесяць гадзін раніцы рушылі ў адваротны шлях, у Сяргея вырвалася:

– Казаў жа мне бацька, што няма ў Бярозках ніякай рыбы!

– Хіба ты дрэнна правёў час? – спытаў ксёндз Павел.

Сяргей засаромеўся. Няўжо сам ксёндз Павел не ведаў, што гэтыя месцы бязрыбныя. Ён пайшоў з хлопчыкамі для таго, каб расказаць пра ўсё тое, для чаго не будзе часу. І жыцця.

Сонца пякло бязлітасна. Так што рыбакі ўвесь час стараліся рухацца ў ценю. А яшчэ вельмі хацелася піць. Першай справай ўсе накіраваліся ў дом ксяндза да калодзежа. Напіўшыся, сталі разыходзіцца па дамах, але тут Косцік першым заўважыў, што з-за вугла дома хтосьці выглядае. А потым і зусім адкрыта, выходзяць двое людзей, якія не па надвор’і апрануты у чорныя штаны, кашулі і боты.

– Вам адзін дзень, таварыш Павел, каб развітацца са сваёй царквой.

– Касцёлам! – закрычаў Антоні.

– Якая розніца, – холадна адказаў высокі.

– Я магу аддаць вам ключы адразу, – сказаў ксёндз Павел.

– Тым лепш.

За ўсім астатнім Косцік назіраў нібыта ў сне. Ксёндз Павел адчыніў дзверы хаты, ненадоўга знік, а потым выйшаў і працягнуў ключ.

– Аб адным прашу – дайце сёння людзям апошні раз памаліцца ў святыні і забраць некаторыя рэчы.

– Вашае права. Мы адкрыем царкву.

На гэты раз Антоні нічога не паспеў выкрыкнуць. Ксёндз Павел схапіў яго за руку.

– Не трэба.

Ніхто не пайшоў дадому. Сябры прайшлі ў дом і селі за стол у тым пакоі, дзе раней начаваў Косцік. Хутка гэты дом апусцее. Спачатку сыдзе Косця, потым памрэ ксёндз.

– Хлопчыкі, вам заданне. Абыдзіце ўсіх жыхароў Кавальчукоў і Куля. Крычыце на вуліцы, што касцёл закрываюць і аддаюць калгасу, і што ўвечары адбудзецца апошняя імша.

Сябры выйшлі. Усюды такую сумную вестку сустракалі са слязамі, нават праваслаўныя і атэісты – касцёл быў часткай іх жыцця. Нават калі яны туды не хадзілі, то бачылі кожны дзень. Зараз немагчыма ўявіць, што там будуць захоўваць нейкую тэхніку ці яшчэ штосьці. Дзікунства!

Увечары ў касцёле няма дзе было яблыку ўпасці. За дзень жыхары Кавальчукоў і Куля паспелі папярэдзіць жыхароў акруговых вёсак. Прыехаў ксёндз Мечыслаў. Ён, праўда, не сказаў, хто яго папярэдзіў. На ўсе пытанні адказваў, што адчуў нядобрае і вырашыў з’ездзіць. Вялі яны імшу разам, а калі настаў час гаварыць, таксама выступалі па чарзе. Ксёндз Мечыслаў клікаў жыхароў да сябе ў касцёл, пакуль яшчэ працуе. Ксёндз Павел казаў мала. У асноўным супакойваў, абяцаў, што яны яшчэ сустрэнуцца, а пакуль неабходна змірыцца.

– Куды накіруецеся вы? – пачуўся голас з глыбіні касцёла.

– Пакуль што буду тут з вамі, а там ужо як Бог вырашыць.

Бясконцыя ўсхліпы напоўнілі святыню. Калі імша скончылася, людзі яшчэ доўга не разыходзіліся, усе сядзелі, развітваліся са сценамі. А камусьці з іх тут давядзецца працаваць!

Пытанне з усімі касцёльнымі рэчамі вырашылі такім чынам – некалькі самых паважаных сем’яў, у тым ліку і Сквароўскія, забралі ўсе па дамах, абяцаючы звесці ў касцёл ксяндза Мечыслава, у Косткаўшчыну. А калі настануць часы цішэйшыя, усё вернуць на месца.

Доўга яшчэ гарэла святло ў касцёле. Многія сышлі, але многія яшчэ маліліся. Косцік сядзеў у самым куце касцёла, там, адкуль у сваім часе ён пачаў раскопкі. Хутка ўсё зменіцца. Тут будзе стаяць якая-небудзь тэхніка. Лавы вынесуць або спаляць. Іконы разнясуць па дамах. Нічога не застанецца. А можа быць і добра, што ксёндз Павел добраахвотна пакінуў касцёл. Дасць Бог, святыня застанецца цэлая і здаровая. А сам ксёндз дажыве да старасці. Тады Косцік вернецца ў свой час і…

Жахлівы грукат перапыніў разважанні хлопчыка. Затым, нібы камяні, на жалезны дах касцёла сталі з грукатам апускацца вялікія кроплі дажджу. Яны напоўнілі касцёл барабанным дробатам. Потым бліснула маланка, асвятліўшы памяшканне фіялетавым агнём. Пачалася жудасная навальніца. Тыя людзі, што не паспелі сысці, зараз не імкнуліся гэтага зрабіць. Каля дзесяці чалавек, у тым ліку два ксяндзы і Косцік, сабраліся каля алтара і моўчкі маліліся. Кожны аб сваім. Праз паўгадзіны ўсё скончылася. Ксёндз Павел, ксёндз Мечыслаў і Косцік апошнімі выйшлі з касцёла. Там нічога больш не было каштоўнага. Акрамя лаваў. Ключа ў людзей больш не было, але яны ўсё роўна прыкрылі дзверы, каб ў апусцелай святыні не гуляў вецер.

Дадому ішлі моўчкі. На кухні запалілі святло і селі была за стол піць чай. Але не было настрою. Перакінуўшыся ўсяго некалькімі фразамі, ксёндз Павел уладкаваў Косціку ложак на печцы, а ксяндзу Мечыславу прапанаваў заначаваць на канапе ў пакоі.

Бясконцая туга напаўняла дом. Быццам бы звычайная цішыня, і ў доме шмат людзей, але самусьці страшна глядзець у акно, прыслухоўвацца да навакольнай цемры. Прадчуванне чагосьці грандыёзнага і дрэннага падступае да горла і перашкаджае дыхаць.

Косцік і сам не заўважыў, як па шчоках пакаціліся слёзы. Нешта хутка вырашыцца. Штосьці зменіцца. А можа быць, ужо вырашылася, а ён не ведае?

З раніцы прыйшла прапрабабуля. Яна спрабавала не разбудзіць хлопчыка, але не атрымалася. Косцік прачнуўся, як толькі скрыпнулі дзверы. Часы паказвалі шесць гадзін. Хлопчык злез з печы, сказаў бабулі, што хутка вернецца, і выйшаў на двор.

Сонца весела свяціла скрозь галіны зялёных яблынь і груш. Раса яшчэ зіхацела на траве. На заднім двары крычаў певень. Здавалася, нічога не змянілася. Ды толькі вось у бок касцёла страшна глядзець, таму што чуваць гук матораў і крыкі мужчын. Гэта больш не святыня. Проста каменны будынак, у якім няма Бога.

Косцік накіраваўся да леса. Ён чакаў убачыць тое, што спадзяваўся ўбачыць яшчэ тады, у першы дзень свайго тут знаходжання. І не памыліўся. На патрэбным месцы хлопчык убачыў дуб і шчыліну ў ім. Дарога ў яго свет зноў адкрыта.

1   2   3   4   5   6   7   8   9


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка