Ганна Старыковіч Шукаючы — знойдзеш




старонка7/9
Дата канвертавання01.05.2016
Памер1.28 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9

Ужо з’ехала машына, ужо змоўк певень і радасна, сустракаючы новы дзень, заспявалі птушкі. Толькі калі яркі прамень сонца, прабіраючыся скрозь галіны дрэў, засвяціў яму ў вока, Косцік наспех прыкрыў дзверы дома і пабег да сваіх продкаў, перадаць страшную навіну і сказаць прапрабабуле, каб схавала ключы.

- Маці Божая! Як арыштавалі? Калі?

- Я ж кажу, сёння раніцай, - сказаў Косцік. Ён паўтараў ужо гэта ў трэці раз. І ўсё новым людзям, які напаўнялі дом. Прапрабабуля, з першага разу зразумеўшы сваю задачу, кудысьці выйшла і вярнулася толькі хвілін праз дзесяць. Сяргей пабег па суседзях паведамляць страшную навіну. Прыйшлі многія. Нават Юзэф Мельжыч прыйшоў з братам Уладзікам. У школу амаль ніхто не пайшоў. Усе уздыхалі і перажывалі, абмяркоўвалі, ладдзілі здагадкі, хто б мог напісаць данос на няшчаснага ксяндза.

- Косця, можа быць, ты б у нас пажыў, пакуль ксяндза Паўла вызваляць? -спытала прабабуля, маці Сяргея.

- Не, вялікі дзякуй. Але я лепш буду прыглядаць за домам, раз ужо я там так доўга жыў. - Голас яго быў поўны рашучасці, і жанчына не стала пярэчыць. Усе, чамусьці, шкадавалі Косціка, нібыта арыштавалі яго бацьку. У некаторым сэнсе гэта так і было. З лістапада па пачатак траўня ксёндз Павел быў для Косціка і бацькам і сябрам, якога ў яго ніколі не было.

Першы вечар у пустым доме быў страшны. Косцік сам памаліўся на ноч, зачыніў усе дзверы і вокны, накрыўся з галавой коўдрай, але ўсё ж не здолеў заснуць. Ён нікога канкрэтна не баяўся. Яму было проста страшна тужліва. Думкі аб тым, што зараз робяць з ксяндзом Паўлам, не давалі яму спакою. Прыгадваліся ўсе самыя страшныя карцінкі з падручнікаў аб катаваннях. Госпадзе, няхай яго міне такі ж лёс. Думаў, думаў, і ўсё ж паснуў пад раніцу.

Снілася Косціку, што ён зноў на узлеску. І дуб расце на тым самым месцы, дзе яму і трэба. І збіраецца Косцік ўжо лезці ў адтуліну, і тут бачыць ксяндза Паўла. Той ляжыць на траве, ногі ў крыві, а ён цягне рукі да яго і шапоча нейкім дзіўным скрыпучым голасам: «Косцік ... Косцік ...»

Хлопчык рэзка сеў на ложку і ледзь не ударыў галавой прапрабабулю, якая схіліліся над пасцеллю і спрабавала яго абудзіць .

- Косцік, уставай, ужо трэба ісці у школу.

На кухні сядзеў Сяргей, які выказаў жаданне раней падняцца, каб пайсці ў школу разам з сябрам. Ён пачакаў, пакуль Косцік паясі і апранецца, а затым яны разам выйшлі з дома, папярэдне дамовіўшыся з прапрабабуляй, што яна закрые хату, а хлопчыкі пойдуць са школы абедаць да Сяргея.

Ішлі моўчкі, кожны думаў аб сваім, але, па сутнасці, аб адным і тым жа - калі вернецца ксёндз Павел, і вернецца ці наогул. Ці не забілі яго, а калі і так, то дзе папрасіць, каб вярнулі цела. Хацелася пахаваць яго ў сваёй вёсцы.

На парозе школы, як звычайна, стаяў вясёлы дырэктар і званіў у званочак. Ад яго весялосці на душы станавілася яшчэ горш, і ад таго хлопчыкі зайшлі на ганак цалкам пахмурныя.

- Што сумуем, дзеці? Хутка вучоба скончыцца. Будзеце адпачываць. Канстанцін, як справы ў ксяндза Паўла? - гэты бяскрыўднае пытанне падняла ў душы хлопчыка хвалю эмоцый. Пераважнымі былі нянавісць да дырэктара і абурэнне, што ён можа такім вясёлым голасам пытацца пра тое, аб чым яму ўжо відавочна вядома.

- Ён у турме, - сказаў Косцік і паспрабаваў прайсці ў дзверы, але быў груба спынены рукой дырэктара.

- Аб тым, што гэты антысавецкі нягоднік у турме, я ведаю. Я яго сам туды адправіў. Я пытаюся цябе аб тым, ці не расстралялі яго яшчэ?

- Спадзяюся, што не, - спакойна адказаў Косцік, стрымліваючы лютасць. Яму хацелася зрабіць дырэктару балюча. Але ён не мог. Раз ён ні за што адправіў ксяндза ў турму, напісаўшы данос, што яму варта адправіць туды ж хлопчыка, які публічна яго ўдарыў.

- За што вы напісалі данос на ксяндза Паўла? - спытаўся Сяргей, бялеючы ад абурэння і страху перад дырэктарам адначасова.

- Як вы дзіўна падобныя паміж сабой, хлопчыкі, асабліва калі злуецеся, - сказаў Піцірым Уладзіслававіч, усміхаючыся. - Вы выпадкова не сваякі? Зрэшты, мне ўсё роўна. - Дырэктар азірнуўся, вакол нікога не было. - Гэты тунеядец прыходзіў да мяне з патрабаваннем пакараць Юзэфа Мельжыча за арганізацыю нападу на цябе, шчанюк. Сядзеў, такі важны, склаўшы кончык пальцаў. Ну, я яму і адпомсціў за прыніжэнне. Калі прыйшоў запыт, няўжо ў нашай вёсцы няма ні аднаго антысаветчыка, я пра ўсё напісаў. І як ён па дамах ходзіць, людзей пабуджае ў калгас не ўступаць, і што ён на пропаведзях сваіх кажа. І што царкву ...

- Касцёл, - сказаў Косцік, гледзячы дырэктару ў вочы.

- ... Царкву сваю не хоча аддаць на патрэбы калгасу. Усе напісаў, як ёсць. А цяпер ідзіце на ўрок і падумайце аб тым, што я вам зараз распавёў.

Бадай, упершыню Косцік сутыкнуўся з рэальным злом і немагчымасцю штосьці змяніць. Дырэктар быў мацнейшы ва ўсіх адносінах. Ён мог сказаць усё што заўгодна і яму, нічым не заплямленаму камуністу даверацца. Як хочацца вярнуцца ў свой час і ўсе-ўсе даведацца пра тое, што адбудзецца з гэтым злым чалавекам!

Калі хлопчыкі ўвайшлі, з усіх бакоў пачуўся усхваляваны шэпт: «Гэта праўда, што яго пасадзілі?" Хлопчыкі нічога не адказалі, моўчкі селі за свае парты, пакуль не спытала настаўніца.

- Косця, дзеці расказваюць нейкія страшныя навіны. Гэта праўда, што ксяндза Паўла ўчора раніцай забралі?

Косцік кіўнуў, а ва ўсіх дзяцей вырваўся нейкі нервовы ўздых з грудзей. Дзяўчынкі, нават тыя, што ніколі не хадзілі ў касцёл, заплакалі.

На перапынку Косцік, Сяргей і спужаны Антоні ўвайшлі ў кабінет да дырэктара.

- Куды павезлі ксяндза Паўла? - спытаўся Косцік, не вітаючыся. Бачылісь ужо.

- Адкуль мне ведаць, павезлі і павезлі, - адказаў Піцірым Уладзіслававіч. Затым, трохі паразмысліўшы, дадаў, - у сельсавеце спытайся.

- Сельсавет знаходзіцца ў Драздах, гэта сорак кіламетраў адсюль, - сказаў Сяргей, калі хлопчыкі выйшлі з кабінета дырэктара.

- Я ведаю. – адказаў Косцік.

Антоні паглядзеў на сябра: і адкуль ён, не тутэйшы, так усё добра ведае? Пасля заняткаў у школе, як і дамовіліся, Косцік пайшоў да сваіх продкаў дадому на абед. Сяргей усе распавёў бацьку, і той вырашыў на наступны дзень з’ездзіць у сельсавет і паспрабаваць што-небудзь даведацца.

І зноў у пустым доме Косцік ніяк не мог заснуць. Усе разважаў. Бо ён часта думаў аб тым, што яму давядзецца адсюль сысці, развітацца з ксяндзом Паўлам, ці, нават, убачыць яго смерць і прысутнічаць на пахаванні. Але гэта ўсё павінна было здарыцца праз чатыры месяцы, а ксяндза забралі ўжо зараз. І зноў сны, цяжкія, смутныя, дзе ён кудысьці бяжыць, кагосьці кліча на дапамогу, і голас прапрабабулі, які вырываў з палону сноў і вяртаў да рэчаіснасці.

У кухні, як і ўчора, чакаў Сяргей. Ён распавёў, што прасіўся з’ездзіць з бацькам у сельсавет, але той не дазволіў.

- Сказаў, каб я ішоў да цябе, і мы разам выпраўляліся ў школу.

Выпраўляліся, так выпраўляліся. Вядома, па дарозе хлопчыкаў наведала вельмі прывабная ідэя прагуляць школу, і пайсці ў лес. Але жах ад таго, што, па-першае, бацька Сяргея даведаецца, а, па-другое, яны прапусцяць якія-небудзь падрабязнасці, узяў сваё.

На парозе школы, як заўсёды, стаяў дырэктар і званіў у свой званочак. Калі хлопчыкі праходзілі міма, Піцірым Уладзіслававіч перастаў усміхацца, але нічога ім не сказаў. Паглядзеў вельмі злосна, як быццам праз іх з ім адбылася нейкая бяда.

На перапынку, пасля першага ўрока, зноў, як заўсёды, Сяргей, Косця і Антоні стаялі ў калідоры і аб чымсьці ціха гаварылі.

- Я спытаў у бацькоў, як яны апынуліся ў гэтай вёсцы, - распавядаў Антоній. Выгляд у яго быў нейкі засмучаны. - Я думаў, што гэта будзе якая-небудзь гісторыя пабегу, яшчэ што-небудзь, чым я бяду ганарыцца. Як жа! Проста ў майго бацькі ў Косткаўшчыне памерла маці, а бацька, дзед Косця, яшчэ раней. У агульным, блізкіх сваякоў там не засталося, і ён вырашыў пераехаць жыць да жонкі, да маёй маці. Вось і ўся таямнічая гісторыя. Я ім распавёў, што бачыў сшыткі з тлумачэннямі, што я належу да знатнага роду. А тата сказаў, што ён усё выдатна ведае, у іх заўсёды вывучалі гісторыю роду. Але пасля рэвалюцыі аб такім казаць не прынята. Таму мяне і назвалі па старой традыцыі, але ў народзе завуць Антосем! Дарэчы, мама мая таксама не з простых сялян. - Тут Антоні спыніўся: міма прайшоў дырэктар, злосна зірнуў на іх і, здавалася, паспрабаваў прыслухацца, аб чым гавораць хлопчыкі. Калі Піцірым Уладзіслававіч схаваўся ў сваім кабінеце, ён працягнуў. - Дык вось, бацькі маёй мамы жылі ў Нясвіжы. Яе родны дзядзька быў святаром. Ён хрысьціў дзяцей когосці з Радзівілаў. Так што ў мяне багаты радавод. І я не магу нічога з ім зрабіць. Таму што Антосем быць зараз больш зручна, чым Антоніем Бернардам.

Ён усё жыццё, нават ажаніўшыся, будзе цягаціцца тым, што ён са шляхецкага роду, прычым з абодвух бакоў, але ўсе яго завуць Антось, у горадзе называюць “деревенщиной” і не вераць, што ў яго багаты радавод. Косцік згадаў зноў, як у старасці Антоні камусьці падпаліць гумно. Цяпер ён дакладна ведаў каму - Юзэфу Мельжычу. Хутчэй за ўсё, высвятлялі, у каго з іх род больш старажытны.

Да таго часу, як хлопчыкі вярнуліся са школы, вярнуўся бацька Сяргея з сельсавета з нядобрымі навінамі.

- Я ў іх пытаюся: куды адвезлі святара, ксяндза Паўла? А яны мне: ведаць не ведаем, у нас такога не было. Я ім: зразумела, што не было, але данос-та вам прыносілі. І вы людзей адпраўлялі. Ведаць павінны! Сядзіць там такая матрона, у гэтым кабінеціке, на двух крэслах, - ён міжволі паглядзеў на сваю статную жонку і працягнуў, - і вачыма здзіўлена круціцць. Я яе напужаў Божай карай за тое, што адмаўляецца дапамагчы святару і яна, хоць і крычала, што атэістка, шапнула мне на вуха, што шукаць варта ў Мінску. Увогуле, дзеткі, збяру мужыкоў, і заўтра ж пойдзем у Мінск. Надвор’е сухое, хутка дойдзем. Калі трэба будзе, заначуем там, у гасцініцы якой-небудзь, але ксяндза нашага знойдзем.

- А як жа калгас? – спыталася жонка.

- А ніяк! Што яны мне зробяць? Прагоняць? - І прадзед Валодзя весела падміргнуў Косцінай прабабулі. Такая самаадданасць уносіла надзею на тое, што ўсё абыдзецца, што яны знойдуць ксяндза Паўла, а можа быць, нават вярнуцца з ім.

Потым прадзед паглядзеў на Косціка і сказаў:

- Трэба табе трохі валасы пастрыгчы, бо ўжо вачэй не відаць. Сярожка. Нясі нажніцы!

Прыгожы і хоць неяк супакоены ўпэўненасцю продка, Косцік вярнуўся ў апусцелы дом ксяндза, калі навокал ужо было добра цёмна. Звычайна ён ніколі, нават калі ўжо ксяндза забралі, не дазваляў сабе заходзіць у яго пакой. Але гэтым вечарам Косціку было нешта так тужліва, што ён адважыўся. Гэта ж ксёндз Павел меркаваў навясці яму на галаве прыгажосць. Так і казаў – адвяду цябе да цырульніка. Валасы ў вочы лезуць. І не паспеў. Забралі, закатавалі...

Нарэшце, дрыжачай ад хвалявання рукой, чакаючы, што яго хто-небудзь ўбачыць, хоць такога ніяк не магло адбыцца, ён адкрыў дзверы ў пакой ксяндза.

Ён апынуўся вельмі маленькім, у адно акно. Уздоўж яго стаяў ложак. За ложкам - маленькі кут печы, каб ноччу не замерзнуць. Справа ад дзвярэй - вузенькая шафа. Насупраць уваходу, гэта тое, што заўсёды бачыў Косцік, - вялікае драўлянае бюро і стул. Што можа быць цікавей за паліцы чужога пісьмовага стала або бюро! Некалькі імгненняў Косцік змагаўся са спакусаю, але потым здаўся і сеў на стул. Дрэва, з якога было выраблена бюро, было вельмі старым. Не пачатак дваццатага стагоддзя, гэта дакладна. Яшчэ старэй. “Зараз, напэўна, стаіць у доме якога-небудзь продка камуніста, які разрабаваў гэты дом”, - падумаў Косцік. І не паспела гэтая думка яшчэ сысці з галавы, як дакладны успамін пракалоў мозг Косціка - гэта бюро стаіць у доме ў бабулі. І Слава Богу!

Ён адкінуў самую галоўную паліцу, якая ператвараецца ў стол. За ёй знаходзілася некалькі шкатулак, палічка для чарнільніцы, палічка, на якой ляжалі нейкія лісты, на іншых ляжаў канверт. Косцік адкрыў правую скрыню і ўбачыў у ім тоўсты сшытак у скураной вокладцы. Ён ужо здагадаўся, чым можа апынуцца гэты сшытак, і таму хутка паклаў на месца, задвінуў скрыню. У другой скрынцы ляжалі пер’я з рознымі дзяржальнямі. Былі там і простыя чорныя, як тыя, якімі піша ў школе Косцік, мармуровыя. А адно пяро было наогул цудоўнае - з гладкай драўлянай дзяржальняй. Яна была пакрыта лакам і выглядала вельмі прыгожа. У агульным, было бачна, што ксёндз Павел вельмі любіць прыгожыя рэчы.

Затым справа дайшла да канверта. Косцік трошкі прыадкрыў яго і знайшоў, што там ляжыць некалькі фота. “Што ж дрэннага, калі я проста пагляджу яго фатаграфіі”, падумаў хлопчык і апусціў руку ў канверт. На першай быў сам ксёндз Павел і яшчэ восем ксяндзоў на фоне нейкага вялікага прыгожага будынка. Косцік зразумеў, што гэта семінарыя. З другой карткі усміхалася сімпатычная немалады жанчына. Ксёндз Павел быў вельмі на яе падобны. Мабыць, гэта была яго мама. На трэцяй фатаграфіі быў сам ксёндз Павел у сутане і яшчэ нейкая маладая дзяўчына. Косцік ніколі б не падумаў, што гэта каханая дзяўчына святара, а таму дастаткова дакладна выказаў здагадку, што гэта яго сястра. Вярнуўшы канверт на месца, ён узяў у рукі лісты. Яны былі спісаны адным і тым жа дробным подчаркам і пачыналіся так: альбо «Дарагі сынок!», альбо «Пашка!» Косцік не стаў чытаць пра тое, што пісала мама сыну. Яго цягнула да дзённік. Там жа былі запісаны думкі ксяндза. Дзе ты яшчэ такое прачытаеш? Нідзе і ніколі.

Спакуса ўзяла верх над прыстойнасцю і засцярогай. Косцік зноў адкрыў палічку і ўзяў у рукі тоўсты сшытак у скураной вокладцы, паклаў на стол, а лямпу паставіў побач, каб было больш святла. На першай старонцы прыгожым роўным подчаркам, даволі дробным, падобным на матчын, было напісана проста: «Дзённік». Косцік адгарнуў старонку і пачаў чытаць.
9

«21 верасня 1925 года. Самы шчаслівы дзень у маім жыцці. Сёння мяне высвенцілі. Я – ксёндз. Можа быць, я яшчэ не ўсведамляю ўсёй адказнасці, што легла на мяне сёння, але я шчаслівы».

Усе запісы мелі кароткі характар. Яны былі не штодзённымі. Мабыць, ксёндз Павел не жадаў весці дзённік кожны дзень, нібы храналогію ўласнага жыцця. Як летапіс. Там апісваліся пачуцці, адчуванні і важныя, на погляд святара, падзеі. Але Косцік чытаў ўсё запар. Сшытак быў запоўнены толькі напалову.

«29 снежня 1925 года. Сёння на споведзь прыйшла нейкая дзіўная жанчына. Спачатку яна распавяла, як мне падалося, сумленна, пра свае грахі. А потым пачала распытваць. Наогул, я мог бы і прамаўчаць або даць ёй адпуст і адправіць з Богам. Аднак я гэтага не зрабіў. Яна спытала мяне – ці кахаў я калі-небудзь жанчыну. Я адказаў, што не. Яна стала пытацца, што бы я зрабіў, калі б раптам кагосьці пакахаў. Я спачатку адказаў, што маліўся б аб умацаванні ў веры, аб тым, каб Бог дапамог мне перамагчы спакусу… Але ўвогуле я за такім заўважаны не быў. Потым запытаўся я: навошта ёй ўсё гэта, навошта яна задае такія пытанні? Яна сказала, што піша кнігу. І, як я ўбачыў скрозь краты, пачырванела. Кнігу дык кнігу».

«8 студзеня 1926 года. Ездзіў асвятляць дом у суседняй вёсцы Лапух. Вядома ж, упрасілі застацца на вячэру. Непрыгожа адмаўляцца. Гаспадыні прыгатавалі розную смачную ежу, за сталом сабралася ўся сям’я. Мне задавалі пытанні, слухалі. І я раптам зразумеў, што мне часам хочацца, каб і ў мяне была такая сям’я. У мой дом прыходзілі госці, чуліся дзіцячыя галасы з розных пакояў. Я ўсё даволі ясна ўбачыў, нават які я хачу сад. І тут у душы штосьці нібыта абарвалася: Бог выбраў мяне, каб я служыў яму і людзям. Як я магу паступіць інакш? У мяне не можа быць іншай сям’і, акрамя Бога. Я не павінен і больш не хачу пра гэта думаць».

Косцік задумаўся. Ён ніколі не чуў пра вёску Лапух. Хутчэй за ўсё, ксёндз Павел служыў раней у нейкім іншым месцы.

«5 лютага 1926 года. Мяне накіроўваюць на працу ў вёску Кавальчукі. Там памёр ксёндз. Я з’ездзіў туды ўчора, паглядзеў. Вельмі добразычлівыя жыхары, ёсць дом, дзе я буду жыць, кухарка, яна ж – прачка. Усё значна лепей, чым я чакаў. Хоць чаго мне чакаць? Ксяндзу ўсюды добра, ксёндз галодным не застанецца».

«8 лютага 1926 года. Сёння адбылася мая першая імша ў вёсцы Кавальчукі. Хваляваўся так, нібыта праводжу першую ў жыцці імшу. Аднак усё прайшло добра. Людзі вельмі добрыя, нават падарылі цукеркі. І дзе яны іх узялі? Я, вядома, цукеркі сам не еў, паклікаў дзяцей у захрыстую і ім аддаў. Яны былі шчаслівыя».

«19 мая 1926 года. Вырашыў арганізаваць паход у лес з дзецьмі. Абвясціў пра гэта ў касцёле – сабралася вельмі шмат дзяцей, з дзвюх вёсак дваццаць чалавек. Я лічу, больш чым дастаткова. Асабліва ў такія часы».

«21 мая 1926 года. Усе хлопцы разумныя і добрыя, слухалі мяне ўважліва, а потым самі расказвалі пра сваё жыццё. Асаблівую цікавасць праявіў да мяне Андрэй Правадаў. Ён, аказваецца, яшчэ са старым ксяндзом размаўляў пра тое, што хоча пайсці вучыцца ў семінарыю. Я паабяцаў займацца з ім».

«29 чэрвеня 1926 года. Учора атрымаў ліст ад Мечыслава. Ён, аказваецца, у суседняй вёсцы. Дваццаць кіламетраў шляху. Абавязкова наведаю яго. Народу мала. Усе на палетках, працуюць дапазна, так што на імшу ў асноўным прыходзяць толькі дзеці».

«1 верасня 1926 года. Меў сёння непрыемную размову з дырэктарам школы вескі Куль. Справа ў тым, што людзі дамовіліся са мной, каб прыйсці ў школу, памаліцца там з дзецьмі, атрымаць бласлаўленне на наступны навучальны год. Відавочна гэта не ўваходзіла ў планы дырэктара. Я, вядома, упрасіў яго пусціць мяне ў школу, дзе дзецям трэба праводзіць столькі часу, але дырэктар гэтага зусім не хацеў. Пакуль ён мне нічога зрабіць не можа. І ўсё ж самае жахлівае ў тым, што ён не адкрыты атэіст. Калі я маліўся ў кабінетах і ліў святую ваду, ён таксама хрысціўся. А да гэтага казаў, што ў Бога не верыць. Такія людзі самыя жахлівыя».

Дык вось калі паміж імі пачаўся канфлікт! Як бедны ксёндз Павел быў правы! Праз тры гады Піцірым Уладзіслававіч яму адпомсціў.

«20 кастрычніка 1926 года. Учора прымаў у сябе гасцей – маладыя з Лапухоў. Я вянчаў іх у мінулым годзе. Вельмі сімпатычныя. Дзяўчына, вельмі маладзенькая, так плакала, калі я ад’язджаў. Яны мне даслалі ліст, а праз тыдзень прыехалі. Я сваю бабулю – хатнюю гаспадыню папрасіў прыгатаваць святочны абед. Прыехалі яны на сваім возе. Лапух адсюль – шэсцьдзесят кіламетраў, так што не ўяўляю сабе, колькі яны ехалі. Прыйшлі на споведзь да мяне, потым – на імшу. Пасля пайшлі ў дом, я пачаставаў іх абедам, паказаў, як жыву. Затым мы на іх возе праехалі ў вёску Куль. Я паказаў ім школу, магазін, царкву. Праўда, не абышлося без непрыемных інцыдэнтаў – на зваротным шляху каля школы стаяў Піцірым Уладзіслававіч, а калі мы зраўняліся, сказаў «Што, айцец Павел, турыстаў сюды возіце, грошы зарабляеце?» Вельмі непрыемны суб’ект. У астатнім усё прайшло выдатна. З’ехалі яны ў тры гадзіны дня, каб паспець да ночы вярнуцца дадому. Сказалі, што абавязкова паклічуць мяне на хрэсьбіны дзіцяці».

І зноў праблемы з Піцірымам Уладзіслававічам, зноў ён ксяндзу спакою не дае!

«1 снежня 1926 года. Пачынаю рэпетыцыі Каляднай гісторыі. Шмат дзяцей пажадалі ўдзельнічаць. Слава Богу! Кожнаму знойдзецца роля».

«25 снежня 1926 года. З Нараджэннем Хрыстовым! Атрымаў паштоўку ад кс. Мечыслава. Абяцаў прыехаць на святы. Магчыма, дзесятага».

«15 мая 1927 года. Не, не шанцуе мне, і дабром не скончыцца. Дапамажы, Госпадзе, вытрываць усе выпрабаванні, якія Ты пашлеш на маім шляху! Учора хадзіў у лес. Цудоўны вясновы дзень, прырода нарэшце прачнулася. Птушкі спяваюць-заліваюцца, трава сакавітая такая, жывая. Сцвярджэнне новага жыцця на зямлі. Зайшоў я даволі далёка. Увогуле, калі гуляю, то мінімум кіламетраў на дзесяць. Дык вось, пайшоў я ў бок Косткаўшчыны. Па дарозе праз лес, а потым звярнуў у гушчар, на сцежку. Лес змешаны, для вясны – даволі празрысты. І ўбачыў я будан. Даволі далёка ад дарогі. Навошта Гасподзь навёў мяне на гэты шлях, я не ўяўляю. Значыць, так трэба. Думаю: трэба ж, паляўнічыя сабе нешта зрабілі, каб і ноччу паляваць. Таму што так начаваць у лесе сэнсу няма: не так ужо гэта і далёка ад вёскі. Цікаўнасць – страшная сіла, нават часам – зло. Зазірнуў я ў гэты будан. Тое, што я ўбачыў, лепш не ўспамінаць. Але трэба хоць раз, каб запісаць. Мяне не шакіраваў выгляд голых спляцёных целаў – чалавек я дарослы і цалкам выразна ведаю, што і як адбываецца. А вось непрыязнасць я адчуў ад іншага – Піцірым Уладзіслававіч і нейкая настаўніца (я бачыў яе ў школе) блудзілі. Калі сказаць сумленна, каб на іх месцы быў нехта другі, я б пачырванеў, папрасіў прабачэння і бег бы адтуль. Грэх, вядома, таму што, калі людзі нічога не ўтойваюць, чаму б гэтым не займацца ва ўласным доме. Але чаму менавіта дырэктар паўстае на маім шляху?! Ён жанаты. І калі я з’явіўся на парозе будану, ён адразу ўсё зразумеў. Страх і нянавісць адбіліся на ягоным твары. Настаўніца мяне не заўважыла. Я хутка выйшаў і пайшоў назад у вёску. Гэта ж трэба, для грэшных спраў не паленавацца будан змайстраваць!»

Як брыдка! Які жудасны чалавек! І самае дрэннае, што Косцік нікому нічога не зможа расказаць: як ён растлумачыць валоданне такога роду інфармацыяй? На двары даўно пацямнела, часы паказвалі адзінаццаць гадзін. А Косцік усе чытаў. Не мог адарвацца.

«20 чэрвеня 1927 года. Атрымаў ліст з Лапухоў. У той сям’і, што бралі шлюб, тыдзень таму нарадзілася дзіця. Яны просяць мяне прыехаць да іх праз тыдзень і ахрысціць хлопчыка. На жаль, у доме, таму што ў Альховічах, дзе я раней працаваў, касцёл зачынілі і, па чутках, збіраюцца зрабіць у ім зернесховішча».

«28 чэрвеня 1927 года. Хлопчыка назвалі Паўлам. Я не ўтрымаўся і спытаў: ці не ў мой гонар. Маладыя адказалі, што ў мой. А затым сумную гісторыю распавялі мне Антон і Марыя. Ксяндза, які стаў працаваць у Альховічах пасля мяне, неўзабаве арыштавалі і адправілі ў турму. За антысавецкую агітацыю і арганізацыю гуртка дыверсантаў. Я ведаў ксяндза Віталя – мілейшы Божы чалавек, у якім няма ні аднаго злога пачуцця або намеру. Ён усіх любіць і ўсім дапамагае. За што яму такія выпрабаванні? Госпадзе, умацуй яго душу!»

«1 верасня 1927 года. Зноў першае верасня. Колькі будзе іх яшчэ на маім вяку? Сам вучыўся, цяпер дзеці маіх вернікаў вучацца, а я малюся за іх. Ці доўга засталося? Вось на гэты раз мяне ў школу не пусцілі. Я здагадваюся чаму, але нікому, натуральна, нічога не кажу. Першы час думаў, што дырэктар з’явіцца да мяне пагаварыць, спытаць, што я збіраюся рабіць, а, магчыма, і пакаяцца. Не! Доўга, відаць, чакаць прыйдзецца. Ён сам баяўся мяне першы час, раз не прыходзіў. А цяпер, думаю, як зразумеў, што нікому не раскажу, што бачыў у лесе, стаў смялейшым. І забараніў мне перад пачаткам навучальнага году акрапіць класы свянцонай вадой. Але ён не разумее, што калі я і не скажу, то Бог усё роўна ведае і рана ці позна пакарае».

«2 лістапада 1927 года. У касцёле памаліліся аб усіх памерлых. Людзей прыйшло шмат, больш нават, чым на Каляды звычайна. Усе моўчкі слухалі. А мне было гаварыць балюча, цяжка. З кожным годам усё больш становіцца людзей, памерлых ненатуральнай смерцю, усё больш хтосьці ў гэтым павінны. І ўсё менш людзей верыць у тое, што ёсць жыццё пасля фізічнай смерці, што нашыя родныя і блізкія памерлыя будуць ўдзячныя нам там, на небе, калі мы памолімся за іх. Ды нават калі і ні на небе, а ў чыстцы, ці нават у пекле. Усё роўна лягчэй. А людзі не вераць. Вось і зараз у касцёле я бачыў, хто сядзіць і слухае мой аповед, – маладыя людзі з непранікальнымі тварамі. Ім не трэба выратаванне душы, ім патрэбны кампрамат».

«9 студзеня 1928 года. На гэты раз я ездзіў у госці да ксяндза Мечыслава. Паколькі лесам туды не дабрацца, паехаў акруговым шляхам – атрымліваецца дваццаць кіламетраў. Папрасіў воз і каня – мне ахвотна далі – і паехаў. На палове шляху падсеў да мяне мужчына, не нашмат старэйшы за мяне, – таксама ў Косткаўшчыну накіроўваўся. Спачатку ён не разгледзеў, хто я: знешне – кажух, шалік, шапка, а сутану ледзь відаць. Стаў расказваць пра тое, што чуў, быццам Альховіцкага ксяндза расстралялі. У мяне ўсё ўнутры пахаладзела. Страшна даведацца пра раптоўную смерць добра знаёмага чалавека. Тым больш маладога. Я маўчаў, нічога не адказваў на воклічы яго радасці. Ён, нарэшце, заўважыў, што я маўчу, і спытаў: «А чаго гэта ты так маўчыш?» У адказ ён пачуў пытанне: «Скажы, ты ахрышчаны?» Тут ён зусім насцярожыўся, стаў углядацца ў мой твар і ўслых разважаць. На папа, кажа, не падобны – барады няма. А просты мужык паасцярогся б такое пытацца. Ты што, гэты, як яго, святар каталіцкі? Я моўчкі кіўнуў, а потым спытаў: скажы мне, раз ты ахрышчаны, то чаму так радуешся, што забілі Божага чалавека? І паглядзеў яму ў вочы. Ён чагосьці спалохаўся і саскочыў з воза. Пайшоў следам. Я яму некалькі разоў крыкнуў, каб вяртаўся. Але мужчына не пажадаў. Вось яна, лютасьць супраць святароў, якая ўзрасла на пустых воклічах. Бо ўсіх хрысцілі. Нават тых, хто зараз ускідае руку з наганам супраць нашага брата. Можа быць, хаця б гэты дадумаецца, што нічога дрэннага мы не робім. Госпадзі, дай нам моцы перажыць бязбожжа!»

1   2   3   4   5   6   7   8   9


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка