Ганна Старыковіч Шукаючы — знойдзеш




старонка2/9
Дата канвертавання01.05.2016
Памер1.28 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9

Абудзіла Косціка малога роста жанчына з добрым тварам, пакрытым сеткай маршчын. Яна лёганька кранула хлопчыка за плячо і выйшла. Астатнюю працу дарабіў пах ежы, які разносіўся па ўсім доме. Косцік сеў на ложку. Дзверы ў пакой ксяндза былі зачынены, а, мяркуючы па таму, як ярка свяціла ў вокны сонца, святара ўжо там не было. Як бы ні было цёпла пад коўдрай, пол, тым не менш, заставаўся халодным, так што апранацца давялося даволі хутка, каб не стылі ногі. Вельмі хацелася есці. Дзверы ў кухню былі адкрытыя, і не паспеў Косцік выйсці з пакоя, як убычыў стол, а на ім талерка з блінамі.

– Сядай, не саромейся, – сказала бабуля рыпаючым, як у казках, голасам. – Ксёндз Павел сказаў, што ты яго дарагі госць, а, значыць, варты таго ж, што і ён сам. Як цябе клічуць?

– Косцік Сквароўскі.

Не варта было называць прозвішча, значна менш было б праблем і тлумачэнняў, калі б хлопчык абышоўся толькі імем. Але не, бацька ў дзяцінстве навучыў яго так прадстаўляцца, вельмі ўжо ганарыўся сваім прозвішчам і хацеў, каб сын усюды яго гучна называў.

Бабуля прысела і ўважліва паглядзела на хлопчыка.

– З чыіх жа гэта ты Сквароўскіх? У мяне ўжо ўнук, такі як ты, па ўзросту, і ні разу я не сустракала іншых людзей з такім прозвішчам.

Пасля гэтых слоў бабуля яшчэ больш уважліва паглядзела ў твар хлопчыка, потым негучна крыкнула і сама сабе зажала рот рукамі. Аказваецца, яна не вельмі добра бачыла, і толькі зараз нешта разглездела.

– Дык ты ж на ўнука майго, Сярожку, вельмі падобны, толькі старэйшы, да валасы цямней. І вочы іншага колеру…

Непрыгожа было без тлумачэнняў прыступіць да ежы, тым больш, што перад ім сядзела яго ўласная прапрабабуля, так што Косцік сказаў:

– Прыбыў я, бабуля, здалёк і з’яўляюся далёкім вашым сваяком. Ксёндз Павел даў мне заначаваць, таму што я ў гэтых месцах толькі праездам.

Бабулю, здавалася, адказ задаволіў. Яна моўчкі ўстала, адышла кудысьці, затым паставіла на стол смятану, перад хлопчыкам талерку і кубак з цёплым малаком. Калі Косцік пачаў есці, яна зноў прысела насупраць і працягнула пільна ўглядацца. Хлопчык у сваю чаргу таксама пазіраў на родную прапрабабуля, толькі не так адкрыта. На галаве ў яе была завязана рознакаляровая хустка, з-пад якой выбіліся некалькі хвалістых сівых пасмаў. Ад вачэй да скроняў разыходзіліся глыбокія дарожкі маршчын, таму што яна шмат углядалася, у яе быў дрэнны зрок. Рукі таксама былі ссохлымі і ў маршчынах.

– Добры ты хлопчык, - прамовіла яна, нарэшце. – Толькі дзіўны лёс цябе чакае. Вельмі незвычайны.

Потым бабуля ўстала, паправіла хустку на галаве і выйшла. Цяжкія дзверы грукнулі ўслед.

Вось Косцік і ўбачыў сваю прапрабабулю, якая прадказвае яму дзіўны лёс. Цікава, можа быць, у яго таксама адкрыецца калі-небудзь дар прадказанняў? Косцік глянуў на вуліцу праз акно: толькі-толькі свяціла сонца, а ўжо стаў збірацца дождж, так што варта было ўжо выходзіць аглядаць наваколлі, пакуль на вуліцы не стала зусім мокра.


2
Удзень ўсе апынулася яшчэ цікавей. Сад – проста выдатны, усе дрэвы дагледжаныя. Дарожка ад дома да брамкі даволі шырокая, выкладзена камянямі. Косцік ужо сабраўся рухацца па ёй, як раптам вырашыў заглянуць за хату. На заднім двары стаялі складзеныя дровы. Толькі вось сякеры не было бачна, верагодна, што ксёндз не сам займаўся нарыхтоўкай. Агледзеўшы ўвесь двор, Косцік рушыў далей, да касцёла, вядома ж. Спецыяльна пайшоў не блізкім шляхам, як учора ўвечары, а алеяй, як з’явіўся сюды ўпершыню. Вельмі ўжо яна была прыгожая. Косцік нават падумаў, што абавязкова высадзіць такую ж, калі вернецца дадому і адновіць храм. Такія думкі ўзніклі ў яго неяк адвольна, не тое, каб ён калі-небудзь раней марыўў аднавіць касцёл. Тым не менш, яны яго не напалохалі.

Дзверы ў касцёл былі адчынены і Косцік без перашкоды апынуўся ўнутры. У першую ж чаргу хлопчык схіліў калені насупраць алтара і падзякаваў Богу за тое, што ўбачыў такую прыгажосць сваімі вачыма. А потым погляд яго ўпаў на тыя самыя пліты, якія ён чысціў. І зноў захацелася плакать. Настолькі яны адрозніваліся! Аказваецца, на іх была яшчэ каляровая мазаіка. Ён жа бачыў на сваіх раскопах толькі шэрыя пліты і шчыра гэтаму радаваўся.

Косцік так і стаяў на каленях і гладзіў ладошкамі падлогу. Слёзы незаўважна для яго самога сцякалі па шчоках. “Як гэта ўсё можна падарваць? Як гэта можна запусціць?” Каляровая мазаіка падлогі ўжо паплыла перад вачыма, калі Косцік адчуў, что нехта дакрануўся да яго пляча. Ён падняў вочы і скрозь слёзы ўбачыў добры твар ксяндза Паўла. Святар не стаў паднімаць хлопчыка, а наадварот, сам прысеў побач на кукішкі.

– Прыгожа?

Косцік кіўнуў, і слёзы паліліся яшчэ мацней. Нават галава пачала балець. Сам ад сябе не чакаў ён такой чуйлівасці, і нічога не мог зрабіць, буйныя кроплі так і каціліся па твары. Ксёндз Павел дастаў з сутаны хустку і працягнуў дзіцяці. Усхліпваючы, Косцік падзякаваў святара, выцер твар і сунуў платок у кішэню штаноў, зусім разгубіўшыся. Так яны і знаходзіліся каля ўваходу, пакуль Косцік не перастаў плакаць і не ўстаў з каленяў. Тады падняўся і ксёндз Павел.

– У нас нічога не захавалася! Усе развалілася, або расцягалі, - пачаў, нарэшце, распавядаць Косцік, яшчэ крыху усхліпваючы.

Яны з ксяндзом моўчкі ішлі па доўгаму праходу да алтара, і хлопчык ўвесь час глядзеў па баках.

– На алтары ўсе зарастае травой. Я думаю, добра, што ў вёсцы няма больш дзяцей, акрамя мяне, бо ўсё б разламалі. Там унутры растуць дрэвы.

Косцік моўчкі пагляздеў вакол сабе, а потым працягнуў:

– Ксёндз Павел, мне здаецца, што трэба паспрабаваць нешта змяніць!

Хлопчык ізноў спыніўся і паглядзеў добраму святару ў вочы:

– Вы не павінны загінуць!

– Як жа не павінен, - спакойна, нават шчыра здзівіўся ксёндз. – Калі Гасподзь вырашыць, што павінен, то так таму і быць. Я думаю, што табе не варта больш гаварыць са мной на гэтую тэму. Я заўсёды раблю ўсё тое, што ад мяне залежыць. Калі на касцёл будуць нападаць, я буду яго абараняць. Але тое, што ад мяне не залежыць, я не буду спрабаваць змяніць. – Ён павольна абвёў вачыма ўвесь касцёл. – Што ж, калі яму наканавана ператварыцца ў руіны, не мая на тое воля. Але калі ты вырасцеш і захочаш аднавіць яго – Бог табе ў дапамогу. – Ксёндз Павел крыху памаўчаў, а потым спытаў: – Хочаш прайсці ў захрыстую?

Косцік толькі кіўнуў, адчуваючы, што калі скажа хоць слова, зноў пачне ліць слёзы, так шкада яму было ксяндза Паўла.

У захрыстай на сцяне вісеў вялікі драўляны крыж, зчарнелы ад часу. Прама пад ім, каля невялікага акенца стаялі масіўны дубовы стол і два крэсла па абодвух баках. На стале стаяла лямпа, якая не гарэла, таму што за акном было светла, пад ёй – раскрытая кніга. Ад невялікага скразняку верхняя старонка на ёй крыху варушылася. А каля працілеглай сцяны стаяла шафа, дзе вісела адзенне, а недалёка ад шафы, па таму ж баку знаходзілася вялікая тумба, дзе, відавочна, захоўвалася ўсё неабходнае для правядзення Святой Імшы. Зверху на тумбе стаяла невялікая ёмістасць са Святой Вадой і маленькая мяцёлка.

– Сядай, – сказаў ксёндз і паказаў на стул. Косцік сеў, ксёндз Павел уладкаваўся насупраць. Памаўчалі аб сваім, паглядзелі ў акно.

– Распавядай, як там у вас, у будучыні! Электрычнасць ёсць?

– Ёсць! Тэлевізар, магнітафон, электрычная пліта, нават сціральная машына. У нас там добра.

Расказваючы пра дасягненні тэхнікі, Косцік раптам неяк засумаваў аб доме. Яму вельмі захацелася да мамы, да таты, да бабулі, у свой пакойчык. Ад ксяндза не затаілася змена ў твары хлопчыка.

– Веру, што ў вас там добра. І думаю, што табе пара вяртацца.

Косцік паглядзеў на стол, павадзіў пальцам па гладкім дрэве. Успомнілася, што хацеў хоць здалёк паглядзець на сваякоў, якіх ніколі не бачыў.

– Я б хацеў яшчэ схадзіць у вёску. А потым пайду, не буду вас больш угаворваць.

Ксёндз усміхнуўся і пахлопаў хлопчыка па далоні.

– Вось і выдатна. Тады пайшлі ў вёску?

– Вы пойдзіце са мной? – Косцік не мог паверыць у тое, што пачуў.

– Чаму не? Імша будзе толькі ў пяць гадзін, зараз палова адзінаццатай, так што я цалкам магу прайсціся з табой. Будзеш распавядаць мне, як у вёсцы ў тваім часе.

На некалькі хвілін ксёндз Павел выйшаў, пакінуўшы Косціка аднаго. Потым дзверы адчыніліся, і святар паклікаў хлопчыка. Разам яны выйшлі з касцёла, і ад Косціка не укрыўся той факт, что нехта знутры зачыніў дзверы.

– У касцёле яшчэ хтосьці ёсць, акрамя вас?

Ксёндз ўсміхнуўся, а потым спакойна адказаў:

– Так, ёсць заведуючы гаспадаркай, прыбіральніца, вартаўнік, ёсць клірыкі. Адзін з усім я б ніколі не справіўся. Ды і ніхто не справіцца. Але ёсць, слава Богу, добрыя людзі, дапамагаюць. Вось зараз, напрыклад, я папрасіў вартаўніка зачыніць касцёл, каб без мяне ніхто старонні ў яго не ўвайшоў. Сам ведаеш, які цяпер час.

Косцік толькі кіўнуў. Да горла зноў падступілі слёзы.

Некаторы час прыйшлося ісці моўчкі і разглядаць буйныя камяні, якімі была выкладзена дарога скрозь алею, і далей, прама праз невялікае поле. Ксёндз таксама не парушаў цішыні. Неўзабаве стала выразна відаць агароды. Дарога вяла да пагонкі. Толькі шлях, па якому ганялі жывёлу, моцна браў направа, а дарога да касцёла ішла наперад, і амаль уся абапал была засаджана дрэвамі, якія нагадвалі Косціку клёны. Магчыма, што гэта былі і яны. Там, у дзевяностых, не засталося нічога - ні дарогі, ні алеі, ні касцёла, ні доміка ксяндза з садам. Толькі могілкі, і тое, мабыць таму што там трэба было хаваць людзей. Затое пагонка захавалася на тым жа самым месцы. Ды і на саму вёску было прыемна зірнуць. Усе хаты выглядалі значна мацней, у кожным двары стаяў хлеў, дзе мычала і пахрыпвала хатняя жывёліна. Кудахталі куры, спявалі пеўні. Па агародах то і справа шнарылі каты ў пошуках здабычы. На вуліцы гулялі маленькія дзеці: бегалі адзін за адным з палкамі, крычалі і смяяліся. Усім дзесяці дзеткам было не больш пяці-шасьці гадоў, а некалькім і таго менш.

Бадай, толькі ў вёсцы і парушылі маўчанне, якое суправаджала шлях хлопчыка і святара ад самога касцёла да вёскі.

–Я думаю, што магу і не паказваць дом, дзе жывуць Сквароўскія? – Сказаў ксёндз Павел і ўсміхнуўся.

Косцік жа паглядзеў на яго, адказаў, праўда, не так весела:

– Не, - і зноў паглыбіўся ў дарогу. Цяпер яна стала запыленай, з ямамі і лужынамі. У дзевяностых, дарога выглядала нашмат надзейней. Асфальту, вядома, не было, але і ям такіх таксама не назіралася. Косціку зноў, да слёз, стала шкада ксяндза Паўла. І за што толькі такія добрыя людзі так рана паміраюць. Яны, напэўна, вельмі патрэбныя там, на небе?

Святар, назіраючы душэўны стан хлопчыка, вырашыў памаўчаць, не прыцягваць да сябе ўвагі. Ён увогуле, нават крыху пашкадаваў, што пайшоў з Косцікам, ён бачыў, якія сумныя думкі выклікае ў дзіцяці, і ад гэтага яму станавілася таксама нялёгка. Даводзілася самому думаць аб немінучай і хуткай смерці. А такія думкі не могуць парадаваць мужчыну ў самым росквіце сіл. А тым больш святара, калі ён столькі яшчэ гатовы зрабіць для людзей.

– Вось і мой дом. Толькі лепей выглядае, вядома.

– Тады наперад! Брамка адкрыта.

Косцік у нерашучасці паглядзеў на ксяндза, потым на дом насупраць. З акна выглядаў зацікаўлены твар хлопчыка, цалкам яму не знаёмага. Але яму, Косціку, ён ужо не спадабаўся, і ў душы ён узрадваўся, што ў сваім жыцці яму не давялося з ім сутыкацца.

Нарэшце Косцік штурхнуў калітку і знаёмай дарогай прайшоў да дзвярэй.

– І цяпер усё гэтак жа сама, - у паў галасы сказаў хлопчык. - Толькі мы дом з татам летам пафарбавалі.

Раптам ён спыніўся і паглядзеў на ксяндза, потым спытаў:

– А што мы скажам?

– А што ты бабулі сказаў?

– Што я далёкі сваяк.

Святар глядзеў на хлопчыка і, здавалася, не бачыў. Ён напружана думаў, як выйсці з гэтай сітуацыі. Можа быць, і сапраўды сысці хутчэй, пакуль ніхто не заўважыў. Паглядзеў, як выглядае дом, і хопіць. Але было ўжо позна. Дзверы адкрыла знаёмая бабуля, ласкава ўсміхнулася.

– Ксёндз Павел! Канстанцін! Вось ужо не чакала вас тут убачыць! Праходзце, калі ласка!

Адступаць было позна. Хлопчык ублытаў яго, святара, у непрыгожую гісторыю, з’явіўшыся невядома адкуль. “А можа быць, ён наогул з турмы якой-небудзь збег”, - на імгненне падумалася ксяндзу Паўлу, але ён адразу ж адкінуў ад сябе гэтыя непрыгожыя думкі. “Як гэта – не верыць дзіцяці, тым больш такому, які не можа глядзець на цябе без слёз шкадавання”. Усё гэта пранеслася ў святара за пару секунд, так што знешне ніякай паўзы не ўзнікла. Здавалася, што ён адказаў адразу:

– Вось, прывёў хлопчыка паглядзець, як жывуць яго далёкія сваякі.

– Ну-ну, – толькі ціха адказала бабуля і шырэй адчыніла дзверы. Ад такога больш чым сціплага адказу ў Косціка пахаладзела ў грудзях. Бабуля, здавалася, бачыла яго наскрозь.

У першай частцы дома за сталом сядзеў дзед. Твар яго быў парэзаны глыбокімі маршчынамі, плечы сагнуліся пад цяжарам пражытых гадоў, ніжняя сківіца лёгка дрыжала, і глядзеў стары ў адно месца, кудысьці ў падлогу. Сядзець роўна дзядуля сам не мог, таму двума рукамі абапіраўся на тоўстую самаробную клюку. Косціка прапусцілі ісці ў дзверы першым, але ён чуў, як бабуля ціха сказала ксяндзу:

– Зусім дрэнны стаў. Вы як паў гады таму былі, пасля таго ўсё горш і горш. Нават ужо не ведаю, што і рабіць.

– Пахвалёны Езус Хрыстус у гэтую хату! Як справы? - сказаў святар, падыходзячы да старога. Косцін прапрадзядуля, здавалася, толькі зараз заўважыў, што нешта ў доме змянілася. Ён падняў вочы, абвёў усіх адсутным поглядам, які, тым не менш, спыніўся не на святары, а на хлопчыке. А потым сказаў дрыжачым голасам:

– На Сярожку падобны!

– Так, дзед, - пачала казаць бабуля сваім казачным голасам, прычым ненатуральна гучна, відаць, стары быў яшчэ і глухаваты. – Гэта твой далёкі сваяк, у нашых месцах праездам. Папрасіў ксяндза Паўла, каб ён адвёў яго да нас. Дзе Сяргей?

– Дык я не бачыў! Гуляе, напэўна, недзе. З Косткай, можа быць.

Не даслухаўшы, бабуля зазірнула ў іншы пакой. Унука нідзе не было. Косцік гэтаму ўзрадваўся. Пасля сустрэчы з такімі далёкімі сваякамі не вельмі хацелася раптам сустрэць уласнага маленькага дзеда, які, да таго ж, зараз нават малодшы за яго. Вельмі захацелася дадому. Таму ён падышоў да ксяндза Паўла і зашаптаў:

– Давайце пойдзем адсюль. Я забяру свае рэчы і пайду дадому праз дуб.

Ксёндз кіўнуў.

Ну што ж, раз больш няма нікога, то мы, бадай, пакуль пойдзем. Потым Косцік яшчэ зазірне. А то можа, і вы ка мне Сярожу накіруеце?

– Можа быць, няхай ён у нас пажыве? Усёж-такі сваякі? – прапанавала бабуля. Але пры гэтым на яе твары не было ані цені якой-небудзь гасціннасці. Нават дзіўна. З раніцы яна паставілася да хлопчыка з большай цеплынёй. Косцік умольна паглядзеў на ксяндза. Нават калі нешта адбудзецца, ён не хоча жыць у сям’і сваіх далёкіх сваякоў. Святар, нават не гледзячы на хлопчыка, адказаў:

– Не, раз прыйшоў адразу да мяне, то няхай у мяне і жыве. Я думаю, вам будзе не цяжка рыхтаваць для дваіх. Тым больш, ён дзіця, яму не столькі шмат трэба, як мне, - сказаў ксёндз, і весела пасмяяўся, так што нават прапрабабуля ўсміхнулася. Косцік з радасцю рушыў за ксяндзом. Калі яны выйшлі на двор, стала неяк весялей, стала лягчэй дыхаць. І Косцік нават вырашыў падзяліцца сваімі думкамі са святаром.

– Я іх баюся, нават не ведаю чаму, – ціха сказаў ён, калі яны ўжо ішлі па вуліцы ў зваротным напрамку.

– Проста гэта не справа – бачыць сваіх такіх далёкіх сваякоў, продкаў. Гэта амаль так жа, як калі б яны прыляцелі да цябе ў дом на паганскае свята «Дзяды». Гэта ненармальна, таму табе не па сабе.

Ксёндз Павел крыху памаўчаў, а потым спытаў.

– Вы адзначае «Дзяды»?

– Так, – прызнаўся Косцік.

– Я змагаюся-змагаюся, і ўсё роўна ціха, але адзначаюць. А твая прапрабабуля, між іншым, на апошняе свята напякла тоўстых бліноў, наогул, нагатавала рознай ежы і прапанавала мне, ксяндзу, паклікаць сваіх продкаў з акна.

Косцік ўсміхнуўся, святар усміхнуўся ў адказ, і напружання паміж імі як не бывала. Некалькі хвілін хлопчык ішоў і радаваўся, а потым раптам зноў засумаваў. Часам ён сам сябе трываць не мог за гэтую звычку ўсё аналізаваць і абдумваць. Вось і цяпер, вакол ўсе шумела, жыло, а ён думаў пра тое, што да дзевяностых вёска амаль павымірае, што з-за калектывізацыі зрабуюць усе гаспадаркі (гэта яму бабуля распавядала), шкадаваў, што няма ў яго свеце такога ксяндза, як Павел, а потым і зусім даразважаўся амаль да слёз. Зноў прыйшло на розум, што ён загіне, гэты выдатны чалавек.

– Чаму ты зноў засумаваў? – спытаў ксёндз Павел. Цяпер ён меў намер зрабіць так, каб хлопчык усё рассказаў, ці хаця б супакоіўся. У душы ён здагадваўся, аб чым сумуе дзіця, але хацеў, каб ён сам вымавіў гэта ўслых.

– Я вам казаў, што вас заб’юць. Як я магу не хвалявацца! – Да таго часу яны ўжо выйшлі на дарогу, якая вяла да касцёла. – А яшчэ мне шкада вёску. Вас ужо да таго часу не будзе, вы не даведаецеся, што такое калектывізацыя. Гэта адбудзецца, здаецца ў трыццатых гадах. Усе прыватныя гаспадаркі спусташаць, людзі будуць паміраць ад голаду. Чаму так, ксёндз Павел? Хіба гэта справядліва? – Ён спыніўся і паглядзеў на святара, вачыма, якія нядобра блішчалі. З іх вось-вось былі гатовыя кроплямі каціцца слёзы.

– Каго Бог любіць, таго і выпрабоўвае. На веру, на любоў да Яго, на моц. Потым людзі, можа быць, будуць успамінаць гэты час і не стануць рабіць такіх жа памылак.

Адказ Косціка не зусім задаволіў, але, тым не менш, ён неяк супакоіўся, і стаў думаць пра іншае.

– А давайце, я вам дуб пакажу, - сказаў ён. - Потым забяру рэчы, і вы мяне зноў праводзіце?

– Як скажаш.

Ксёндз Павел быў настолькі рады, што хлопчык неяк супакоіўся, што быў гатовы ісці праз сырое поле да леса, толькі каб яму было добра.

Чым бліжэй яны падыходзілі да месца, тым мацней у Косціка замірала сэрца. Абрысаў знаёмага дуба на ўскраіне лесу ён не бачыў, хоць добра ведаў гэта месца і не мог памыліцца. І ўсё ж калі яны падышлі, дубу не было, нават маленькага якога-небудзь. Косцік бы яшчэ нешта зразумеў, калі б на тым месцы рос хаця б пруток, маленькі дубок, або дуб стаяў бы без расколіны. Тады можна было б выказаць здагадку, што яна з’явілася пазней, пасля дваццаць восьмага года, але там нічога не было . Толькі пень, на якім Кастусь любіў сядзець і разважаць у тым свеце. Але зараз побач з гэтым месцам нічога не расло. НІЧОГА! Косцік заламаў сабе рукі. Ксёндз адразу зразумеў прычыну такога жаху, але ўсё ж вырашыў даведацца падрабязнасці.

– Што здарылася? Дрэва знікла?

Косцік толькі кіўнуў. Здавалася, яго сківіцы звяла сударага і ён не хутка зможа што-небудзь вымавіць. Ксёндз паклаў руку хлопчыку на плячо. Той уздрыгнуў.

– Не хвалюйся, - сказаў святар як мага больш спакойным тонам. - Можа быць, яно з’явіцца такім жа чароўным чынам, як і знікла. Проста прыходзь сюды кожны дзень.

Косціка такая перспектыва зусім не задавольвала. Ён ужо і забыўся, што хацеў застацца ў вёсцы даўжэй. Зараз яму вельмі захацелася дадому, як ніколі ў жыцці. Хаця часта, знаходзячыся ў сваім часе, ён марыў, што хутка з’едзе з вёскі, што яго чакаюць вялікія справы.

– Пойдзем, - сказаў спакойна ксёндз Павел. Цяпер ён узяў на сабе поўную апеку над разгубленым хлопчыкам. – Прыйдзеш сюды заўтра.

Косцік паслухаўся. Ён нават не плакаў, толькі сумна, ужо без жаху, агледзеў пустое месца, дзе ў яго часе стаяў дуб, і рушыў за ксяндзом.

Пайшоў снег. Ён падаў на зямлю і адразу таял, мокрымі камкамі апускаўся на шыю і сцякаў, кранаючыся чалавечага цяпла. Пачыналася зіма. Першая Косціна зіма ў дзіўным месцы. Быццам бы і ў роднай вёсцы, а як быццам бы, і ў гасцях.

3
Каб адцягнуць Косціка ад сумных думак, ксёндз Павел вырашыў загаварыць на зусім іншую тэму.

- Скажы, ты калі-небудзь дапамагаў ксяндзу весці імшу?

Хлопчык па-ранейшаму яшчэ знаходзіўся ў нейкім здранцвенні і не мог гаварыць. Таму ён толькі адмоўна пакруціў галавой.

- А хочаш паспрабаваць?

На гэты раз ён проста паціснуў плячыма, што азначала - чаму б і не паспрабаваць. Праніклівы святар зразумеў яго зусім правільна.

- Тады паспрабуеш прама сёння. Добра?

Зноў практычна абыякавы поціск плячыма.

- Вось і выдатна, – не адступаўся ад размовы ксёндз

Але больш гэты дзіўны дыялог не меў працягу. Яны ўжо дайшлі да касцёла, прайшлі ў захрыстую, і Косцік стомлена апусціўся на крэсла. Было ўжо 14.30, так што ксёндз Павел апрануў на шыю фіялетавую стулу і выйшаў, хлопчык жа так і застаўся сядзець, бессэнсоўна разглядаючы сцяну на ўзроўні вачэй. Калі б разглядаў крыж, можа быць якія-небудзь суцяшальныя думкі і прыйшлі б у галаву. А так - нічога добрага. Ды і асаблівай разнастайнасцю думкі не адрозніваліся. Круцілася адна, Косціку нават здавалася, што яна крыху звініць. “Навошта палез ў гэты дуб? Навошта палез у гэты дуб? Бабуля памрэ ад гора! Навошта палез ў гэты дуб? Бацькі перастануць наогул ўсміхацца! Навошта палез ў гэты…”

Яго сумныя аднолькавыя думкі перапыніў ласкавы дзявочы галасок:

- Прывітанне, а ты хто?

Косцік з вялікай неахвотай адарваў погляд ад сцяны і павярнуў галаву ў бок крыніцы гуку. У дзвярах стаяла бялявая дзяўчынка з яснымі блакітнымі вочкамі і мілай усмешкай. Яна была прыкладна аднаго ўзросту з Косцікам. Быць можа на год ці два маладзейшая. Апранутая вельмі акуратна, у касу ўплецена яркая блакітная стужачка.

- Ніхто, - адказаў Косця сумна.

- Як ніхто? Ты хлопчык. Як цябе клічуць?

- Канста… - пачаў прадстаўляцца хлопчык, як з дзяцінства навучыў бацька, але потым перадумаў. - Косця, а цябе як?

- Маша, - сказала дзяўчынка і ўсміхнулася.

У хлопчыка перахапіла дыханне. Гэта была яго бабуля. Ён зноў быў гатовы звярнуцца ў ранейшае здранцвенне, але Маша ўпарта не дазваляла яму ад сябе адвярнуцца, прымушаючы размаўляць. І ён адказваў, сам таго ад сябе не чакаючы, бо са святаром ён вёў сабе не так прыстойна, проста ківаючы яму ў адказ.

- З якой ты вёскі? - яна ўжо адышла ад дзвярэй і стаяла побач са сталом, за якім сядзеў Косцік.

- Не важна. Я здалёк. А ты з якой вёскі? - спытаўся Косцік, хаця ўжо ведаў, што адкажа гэтая чароўная дзяўчынка.

- З вёскі Куль. Я цябе раней тут не бачыла, – яна ўсміхалася і выглядала проста чароўна.

Хлопчык прыпомніў – старой жанчынай яго бабуля была таксама вельмі абаяльнай асобай.

- Я цябе таксама тут не бачыў, – сказаў ён і ўсміхнуўся.

Дзяўчынка засмяялася, і ў гэты час увайшоў ксёндз, а за ім следам яшчэ чатыры хлопчыка.

- Так, хлопцы, давайце знаёміцца. Гэта, - сказаў святар, паказваючы ў бок Косціка, - Косця. А гэта, - працягваў ён, павярнуўшыся да ўсіх хлопчыкаў і па чарзе паказваючы на кожнага рукой, - Сяргей Сквароўскі, Уладзік Мельжыч, Антоній Костка і Андрэй Правадаў.

Самым старэйшым быў Андрэй. На выгляд яму можна было даць недзе семнаццаць гадоў. Астатнія ж хлопчыкі былі прыкладна аднаго з Косцяй ўзросту. Толькі, бадай, Уладзіку было не больш васьмі гадоў.

Ні адзін Косцік разглядаў хлопчыкаў. Маша таксама на правах адзінай дзяўчынкі пазірала на кожнага з іх. Калі яна дайшла да Сяргея Сквароўскага і перавяла погляд на свайго новага знаёмага, то гучна ахнула і тут жа закрыла рот рукой. Святар адразу зразумеў, што яна заўважыла вялікае падабенства паміж хлопчыкамі, якое, зрэшты, нельга было не заўважыць. Іншыя хлопчыкі таксама глядзелі на Косцю насцярожана. Ужо вельмі былі яны падобныя паміж сабой. Давялося патлумачыць.

- Косця далёкі сваяк Сяргея Сквароўскага. Табе, Сярожа, бабуля павінна была расказаць, што мы заходзілі.

- Я яшчэ не быў дома, - сказаў хлопчык вельмі ціха і ветліва, але ў той жа час неяк нахмурана, не да канца давяраючы пачутаму. Аднак больш ніякіх тлумачэнняў не было, таму хлопчыкам нічога не заставалася, як паціснуць новаму знаёмаму руку і пачаць пераапранацца. Праз хвіліну ў захрыстай з’явіліся яшчэ дзве дзяўчынкі, і Маша, ціха з імі размаўляючы, таксама пачала пераапранацца.

Косця ўвесь ход імшы ведаў напамяць, і, тым не менш, вельмі хваляваўся, калі заходзіў на алтар і лавіў кожны ўпэўнены рух іншых хлопчыкаў і кожнае слова ксяндза. Яму яшчэ нічога не дазвалялі рабіць. Нават свечку трымаць. Але і гэтага яму пакуль было дастаткова. Усё тое, што адбывалася вакол, дапамагала хоць на нейкі час забыць пра сумныя думкі. А калі адбывалася ператварэнне віна ў кроў Хрыста, Косцік маліўся, каб усе павярнулася так, як трэба. Ён ніколі нічога не прасіў. І нават у гэты раз. Толькі каб Бог зрабіў так, як яму заўгодна, а ён, Косцік, аддаецца цалкам пад яго апеку. “Калі будзе трэба, дуб абавязкова з’явіцца, значыць, мне проста неабходна было сюды патрапіць і тут пажыць”. Ад гэтых думак стала лягчэй дыхаць. Ён нават звярнуў увагу на тое, як прыгожа спявае Маша. Ён проста заглядзеўся на яе і нават хацеў ўсміхнуцца, калі яна весела на яго паглядзела, але не стаў, згадаў, па-першае, што яна яго бабуля, а па-другое, заўважыў погляд свайго дзядулі, Сяргея Сквароўскага. Пасля імшы ўсхваляваны хлопец нават падышоў да яго і ціхенька, пакуль ксёндз не бачыць, шапнуў на вуха:

1   2   3   4   5   6   7   8   9


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка