Академия министерства внутренних дел республики беларусь следственно-экспертный факультет




Дата канвертавання17.03.2016
Памер67.36 Kb.
УЧРЕЖДЕНИЕ ОБРАЗОВАНИЯ «АКАДЕМИЯ

МИНИСТЕРСТВА ВНУТРЕННИХ ДЕЛ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ»

СЛЕДСТВЕННО-ЭКСПЕРТНЫЙ ФАКУЛЬТЕТ

Индивидуальный зачет



ТЕОРИЯ И ИСТОРИЯ ГОСУДАРСТВА И ПРАВА

ИНТЕРЕСЫ В ПРАВЕ

УГОЛОВНОЕ ПРАВО И ПРОЦЕСС

ВОССТАНОВЛЕНИЕ СОЦИАЛЬНОЙ СПРАВЕДЛИВОСТИ ПРИ РЕАЛИЗАЦИИ УГОЛОВНОЙ ОТВЕТСТВЕННОСТИ

БОРИСОВА ЖАННА АНДРЕЕВНА, 3 курс дневное отделение

8 029 162 33 10

МИНСК, 2008

Інтарэсы ў праве

Інтарэсы з’яўляюцца магутным фактарам жыццядзейнасці людзей, стварэння і функцыянавання дзяржаўных і грамадскіх інстытутаў. Інтарэс у праве выконвае ролю стымула. У праватворчасці ён выяўляе грамадскія імкненні да ўдзелу у стварэнні прававых актаў, у праваўжыванні – адлюстроўвае стаўленне да закона і ацэнку яго рознымі суб'ектамі права. Інтарэсы па-рознаму адлюстроўваюцца ў праве: то проціборнічаюць паміж сабою, то дапасоўваюцца адзін да аднаго. Дадзеная з'ява вельмі востра ўплывае на прыняцце і рэалізацыю дзяржаўных рашэнняў, на ход сацыяльна-эканамічных працэсаў.

Пытанне аб асноўных рысах, уласцівых катэгорыі "інтарэс" носіць дыскусійны характар. Навукоўцы па-рознаму вызначаюць сутнасць гэтага паняцця. Так, напрыклад, І. С. Кон, карыстаючыся філосафічным падыходам да гэтага пытання, вызначае інтарэс у якасці “мэтанакіраванага стаўлення суб'екта да аб'екта сваёй патрэбнасці” [1, ст. 102]. Сацыёлагі атаясамляюць яго са “скіраванасцю суб'екта на значныя для яго аб'екты, звязаныя з задавальненнем патрэбнасцяў” [2, ст. 110]. З пункту гледжання палітолагаў, інтарэс выконвае дваістую функцыю: з аднаго боку, “прадстаўляе суб'екту новую свабоду дзеянняў у параўнанні з тымі правіламі, што ўсталяваны традыцыямі”, а з іншага – “усталёўвае новыя абмежаванні” [3, ст. 332 – 333]. Псіхолагі даволі шырока тлумачаць сутнасць інтарэсу, разглядаючы яго як “увагу, цікаўнасць, заклапочанасць, мэтанакіраванасць, дасведчанасць, жаданне” [4, ст. 321], альбо “як патрэбнаснае стаўленне да свету” [5, ст. 138].

Сярод юрыстаў таксама няма адзінства меркаванняў наконт зместу катэгорыі “інтарэс”. З развіццём прававых навук, удасканаленнем дзеючых парадыгм у праве змянялася і разуменне інтарэсу. І. Г. Смірнова, якая займалася доследам дадзенай праблемы, адзначае наступнае: “У свой час А. Квачэўскі вызначаў інтарэс як выгоды, неабходныя для жыцця і яго патрэб. Яго сучаснік І. Бентам разглядаў інтарэс як імкненне да павелічэння задавальненняў і памяншэння пакут. Ф. А. Брокгаўз разумеў інтарэс як удзел ў якіой-небудзь падзеі або факце, выкліканы як уласцівасцямі факту, так і схільнасцямі самога суб'екта. Рудольф фон-Ерынг сцвярджаў, што набыццё правоў, іх ажыццяўленне і ўжыванне ёсць пытанне інтарэсу, а інтарэс ёсць практычнае ядро права” [6, ст. 14].

С. І. Ожыгаў дае некалькі тлумаченняў інтарэсу: “1. Увага, якая ўзбуджаецца чым-небудзь значным, прывабным. 2. Займальнасць, значнасць. 3. Патрэбы, запатрабаванні. 4. Выгода (гутарковае)” [7, ст. 245].

Такое шырокае выкарыстанне катэгорыі “інтарэс” указвае на актуальнасць пастаўленай праблемы. Разам з тым, адсутнасць адзінага падыходу да разумення дадзенага паняцця не спрыяе аднастайнай практыцы яго ўжывання.

У літаратуры досыць распаўсюджана выкарыстанне паняцця законнага інтарэсу асобы, які ужываецца ў значэнні інтарэсу, прызнанага дзяржавай і які выказвае волю грамадства, альбо інтарэсу, які супадае з публічным.

Зыходзячы з рознай прыроды дзяржаўных і грамадскіх інтарэсаў, варта сказаць, што, дзяржаўны інтарэс – гэта інтарэс, задавальненне якога забяспечвае функцыянаванне і развіццё самой дзяржавы. Яго ўдасканаленне або змена адпавядае сістэме эканамічных, палітычных, фінансавых і іншых адносін, якія склаліся на дадзеным этапе развіцця. Дзяржаўны інтарэс атрымоўвае сваю першапачатковую праяву ў выглядзе нарматыўна ўсталяваных сродкаў яго дасягнення.

Грамадскія і прыватныя інтарэсы таксама не супадаюць па сваім змесце. У савецкі перыяд панавала меркаванне аб іх адзінстве і гарманічным спалучэнні [8, ст. 35], якое дасягалася шляхам удасканалення маральнай свядомасці асобы, накіраванай на разуменне свайго грамадскага абавязку, г. зн. на фарміраванне пэўнага менталітэту. Так, напрыклад. У. Ц. Ганжын у сувязі з гэтым сцвярджаў, што “узнікае момант, калі суб'ект павінен заняць пазіцыю грамадскай выгоды” [9, ст. 92]. У сучасны перыяд развіцця сацыяльных адносін інтарэс грамадства і асобных грамадзян супадае толькі ў той частцы, у якой “і грамадзянін, і грамадства не столькі прагнуць барацьбы... колькі абароны” [10, ст. 26].

Ва ўмовах рэалізацыі канстытуцыйнага прынцыпу прыярытэтнасці правоў і свабод асобы, праблема волевыяўлення асобы і наогул праблема прыватнага пачатку набывае выключна важнае значэнне. Паміж тым у Беларусі і сучасным свеце існуе супрацьборства інтарэсаў, набываючы як прававыя, так і неправавыя формы выраза.

Прагрэс грамадства звязаны з імкненнем людзей да больш поўнага задавальнення сваіх інтарэсаў. Аднак ні адна дзяржава не можа даць чалавеку бязмежную свабоду, паколькі гэта прывяло бы да праявы эгаістычнага сваволля і анархізму, да бясконцых сутыкненняў і канфліктаў індывідуальных інтарэсаў, да дэстабілізацыі грамадскага жыцця. Таму найгалоўнай задачай дзяржавы з'яўляецца вырашэнне супярэчнасцяў, якія ўзнікаюць пры сутыкненні розных інтарэсаў у грамадстве і суправаджаюцца канфліктамі.

Як адзначае А. Ю. Краўчанка: “Канфлікт інтарэсаў асабліва востра выяўляецца ў праваўжывальнай дзейнасці. Таму інтарэс можа разглядацца як фактар адхілення ад ужывання нормы. У выніку права становіцца фармальным. Наступствы дысбалансу публічных і прыватных інтарэсаў выяўляюцца ў падзенні прэстыжу прававой сістэмы, паслабленні дзяржаўных інстытутаў, праяве прававога нігілізму, дэфармацыі правасвядомасці і г.д.” [11, ст. 8 – 9]

Для забеспячэння надзейнай абароны інтарэсаў асобы і гарантавання ўсяго комплексу правоў, якія ёй належаць, грамадскія і дзяржаўныя інтарэсы не павінны ставіцца ніжэй першых. Інакш парушыцца баланс грамадскіх адносін і інтарэсаў, што прывядзе як да неэфектыўнасці функцыянавання механізму прававога рэгулявання, так і да ўшчамлення інтарэсаў асобы.

У дзяржаўна-прававым механізме назіраецца шчыльнае спляценне інтарэсаў як індывіда, асобнага чалавека, так і груп асоб, калектыўных утварэнняў і структур, органаў дзяржаўнай улады, якія, выкарыстоўваючы наяўныя ў іх метады ўздзеяння на грамадскія адносіны, выступаюць не толькі арбітрам правамерных паводзін, але і рэгулятарам самых разнастайных працэсаў. Феномен права таксама па сваёй сутнасці заснаваны, першым чынам, на дыялектычным адзінстве, спляценні і ўзаемазалежнасці інтарэсаў асобы, грамадства і дзяржавы.

Інтарэс дзяржавы складаецца ў найболей рацыянальным спалучэнні інтарэсаў асобы і іх суадносінах з інтарэсамі грамадства, якое далёка не заўсёды бывае адназначным і несупярэчлівым.

Для таго, каб рэгуляваць сацыяльныя працэсы, а не ўносіць у іх яшчэ большы дысбаланс, трэба ўлічваць супярэчлівыя і рознаўзроўневыя інтарэсы. Рэгуляваць грамадскія адносіны трэба, зыходзячы з тых рэалій і пэўных фактараў, якія сфарміравалі патрэбнасці чалавека (сацыяльных, матэрыяльных і г. д.) і тых матываў, якія фарміруюць пэўны спосаб рэалізацыі інтарэсаў і само іх ажыццяўленне.

Зыходзячы з гэтага, “дзяржава, усведамляючы ў ідэальным варыянце інтарэсы кожнага, селекцыянуе іх і, бачачы несупярэчнасць апошніх з прыярытэтамі развіцця грамадства, бярэ гэтыя інтарэсы пад сваю абарону, замацоўваючы ў нормах, якія санкцыянуюцца і ахоўваюцца ёю” [11, ст. 17].

Такім чынам, тэрмін “інтарэс” ужываецца для азначэння двух розных, хоць і ўзаемазлучаных з'яў: інтарэсу як з'явы грамадскага жыцця (аб'ектыўны інтарэс) і інтарэсу як з'явы усведамлення кожнага чалавека (суб'ектыўны інтарэс).

Інтарэс як аб'ектыўная катэгорыя выяўляе тое, што аб'ектыўна спрыяе ўмацаванню і пазітыўнай змене сацыяльнага становішча суб'екта грамадскіх адносін. Гэта адбываецца ў тых выпадках, калі закон прызнае інтарэс аб'ектам прававой аховы і крытэрыем правамернасці дзеянняў суб'ектаў.

Інтарэс як з'ява усведамлення выяўляецца ў стане свядомасці суб'екта, якая характарызуецца выбіральнасцю, валявой скіраванасцю на сацыяльнае самасцвярджэнне і г. д.

У канстытуцыйным праве прыватны інтарэс прызнаецца публічна. Публічны інтарэс рэалізуецца шляхам яго ўсведамлення прыватнымі асобамі і можа ператварацца ў прыватны інтарэс універсальнага характару. Універсальны інтарэс – гэта аб'яднанне прыватнага і публічнага інтарэсу, які інакш азначаецца тэрмінам “агульнае выгода”. Яна прадугледжвае, што ў выніку абмежаванняў інтарэсаў адной асобы дасягаецца выгода для ўсіх, у тым ліку і для асоб, чыё права абмежавана. Аднак такое абмежаванне павінна мець межы і рэалізоўвацца строга ў рамках, усталяваных законам, з прытрымліваннем усіх канстытуцыйных прынцыпаў, паколькі права – гэта такі грамадска-дзяржаўны феномен, які, не гледзячы·на сваю ўладна-рэгулятыўную прыроду, закліканы, першым чынам, служыць людзям і забяспечваць найболей прымальны баланс рэалізацыі інтарэсаў у грамадстве.

Спіс літаратуры:

1. Слоўнік па этыцы / Пад рэд. Кона, І. З. - М., 1981. - ст. 102.

2. Сацыялагічны энцыклапедычны слоўнік. - М., 1998. - ст. 110.

3. Даніленка, У. І. Сучасны паліталагічны слоўнік. - М., 2000. - ст. 332 - 333.

4. Вялікі тлумачальны псіхалагічны слоўнік. Т. 1 - М., 2000. - ст. 321.

5. Псіхалагічны слоўнік. - М., 1983. - стар. 138.

6. Смірнова, І. Г. Інтарэс - паняцце крымінальна-працэсуальнае. // Дзяржава і права. - 2008. - № 8. - стар. 14 - 18.

7. Ожыгаў, З. І. Слоўнік рускай мовы. - М., 1960. - стар. 245.

8. Гардзінец, Ф. М. Прафесіяналізм і прававая культура супрацоўнікаў міліцыі // Органы ўнутраных спраў на шляхі да прававой дзяржавы. Зборнік прац ад'юнктаў і сушукальнікаў. Вып. 1. - Спб., 1993. - стар. 35.

9. Сацыялістычная маральнасць як сістэма: праблемы, працэсы, адносіны. - М., 1987. - стар. 92.

10. Гаўрыл, З.. Ці трэба з злачыннасцю "дужацца"? // Расійская юстыцыя. - 1996. - № 3. - стар. 26.



11. Краўчанка, А. Ю. Публічныя і дзелі інтарэсы ў праве: палітыка-прававое даследаванне. - Казань, 2004. - стар. 8 - 9; 17.


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка