Адным з самых важных суб'ектаў ідэалагічнай дзейнасці ў сучасных грамадствах з'яўляецца парламент




Дата канвертавання30.03.2016
Памер70.67 Kb.
БЕЛОРУССКАЯ ГОСУДАРСТВЕННАЯ СЕЛЬСКОХОЗЯЙСТВЕННАЯ АКАДЕМИЯ

ФАКУЛЬТЕТ БИЗНЕСА И ПРАВА

индивидуальный зачет



ТЭОРЫЯ І ГІСТОРЫЯ ПРАВА І ДЗЯРЖАВЫ

ЗАРАДЖЭННЕ ПАРЛАМЕНТАРЫЗМУ Ў БЕЛАРУСІ

ТЕРЕХОВА НАДЕЖДА ВЛАДИМИРОВНА, 3 КУРС ДНЕВНОЕ ОТДЕЛЕНИЕ

+37533 629 57 24

Горки 2008


Зараджэнне парламентарызму ў Беларусі

Адным з самых важных суб'ектаў ідэалагічнай дзейнасці ў сучасных грамадствах з'яўляецца парламент. Менавіта ад працы парламентаў, іх эфектыўнасці і мэтанакіраванай дзейнасці шмат у чым залежыць якія ў дзяржаве будуць дамініраваць ідэі, каштоўнасці, ідэалы, погляды, нормы, перакананні, вераванні, мадэлі паводзін. Зараз парламентарызм уяўляе сабой складаны сацыяльна-палітычны, дзяржаўна-прававы і ідэалагічны феномен сучаснага грамадства. Гэта спецыфічная сістэма дзяржаўнай улады, структурна і функцыянальна заснаваная на прынцыпах падзелу ўлад, вяршэнстве закона пры вядучай ролі парламентаў у мэтах сцвярджэння і развіцці адносін сацыяльнай справядлівасці і правапарадку, сацыяльнай абароны і законнасці. Менавіта парламентарызм з'яўляецца асновай прыярытэтных грамадскіх каштоўнасцей і ідэалаў, ведаў і перакананняў, і, першым чынам, прадстаўнічай дэмакратыі, спосабам іх арганізацыі, прыладай іх эфектыўнага функцыянавання. У ім выяўляюцца асаблівасці гістарычнага развіцця дзяржаў, грамадскага і дзяржаўнага быцця кожнай пэўнай краіны, нацыянальных традыцый, прававой культуры і палітычнай волі народаў, грамадскіх каштоўнасцяў і ідэалаў.

Інстытут парламентарызму ў Рэспубліцы Беларусь мае шматвяковую гісторыю, неаддзельную ад развіцця яе дзяржаўнасці. У Беларусі існавалі амаль усе формы прадстаўнічай дэмакратыі, вядомыя ў Еўропе, а вытокі беларускага парламентарызму бяруць свой пачатак у Полацкім вечы, соймах Вялікага княства Літоўскага і Рэчы паспалітай.

Парламентарызм у Рэспубліцы Беларусь мінуў у сваім развіцці шэраг этапаў, звязаных, па-першае, са становішчам рэспублікі як суб'екта федэрацыі ў складзе СССР і як суверэннай дэмакратычнай дзяржавы; па-другое, з неаднаразовым прыняццем канстытуцый, у якіх па-рознаму вызначалася роля прадстаўнічага і заканадаўчага органа краіны. Вылучаюць наступныя этапы развіцця парламентарызму ў Беларусі:

I этап - савецкі (1919 год - канец 80-х - пачатак 90-х гадоў)

Першая Канстытуцыя Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі была прынята на I з'ездзе Саветаў Беларусі 3 лютага 1919 года. У Канстытуцыі развіваліся ідэі прадстаўнічай дэмакратыі, было абвешчана: "Уся ўлада ў межах Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусь належыць усяму працоўнаму насельніцтву краіны, аб'яднанаму ў гарадскіх і сельскіх Саветах"; "Вярхоўная ўлада ССРБ прыналежыць З'езду Саветаў Беларусі, а ў перыяд паміж з'ездамі - Цэнтральнаму Выканаўчаму Камітэту". Менавіта З'езд Саветаў у перыяд сваёй дзейнасці з'яўляўся вышэйшым прадстаўнічым і заканадаўчым органам. З'езд павінен быў склікацца не радзей двух разоў у год. Прадугледжвалася магчымасць склікання надзвычайных з'ездаў Саветаў. У перыяд паміж з'ездамі вышэйшай уладай рэспублікі з'яўляўся ЦВК Беларусі як вышэйшы заканадаўчы, распарадчы орган.

Другая Канстытуцыя БССР была прынятая ў красавіку 1927 года VIII Усебеларускім з'ездзе Саветаў. Найважнымі новаўвядзеннямі Канстытуцыі 1927 года сталі вызначэнне магчымасцяў законатворчай дзейнасці вышэйшых і цэнтральных органаў дзяржаўнай улады Беларусі ў суадносінах з паўнамоцтвамі аналагічных органаў СССР, больш поўная рэгламентацыя іх статусу і дзейнасці. У Канстытуцыі замацоўваліся пэўныя "прадметы вядзення" вярхоўных і цэнтральных органаў БССР. Да ліку вярхоўных органаў улады былі аднесеныя З'езд Саветаў БССР і ЦВК. Чарговыя з'езды Саветаў БССР павінны былі склікацца ЦВК адзін раз у год. Усталёўвалася, што ЦВК адказны перад З'ездам Саветаў БССР. ЦВК БССР з'яўляўся законатворчым органам па шырокім крузе пытанняў.

Цэнтральныя органы ўлады рэспублікі - Прэзідыўм ЦВК і Савет Народных Камісараў таксама надзяляліся істотнай кампетэнцыяй у сферы законатворчай дзейнасці. Прэзідыўм ЦВК у перыяд паміж сесіямі ЦВК з'яўляўся вышэйшым заканадаўчым, распарадчым і кантралялюючым органам улады Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі. СНК з'яўляўся заканадаўча-распарадчым органам БССР.

Важнае значэнне для развіцця парламентарызму мела Канстытуцыя БССР 1937 года (прынятая 19 лютага 1937 года). Новая Канстытуцыя БССР цалкам адпавядала Канстытуцыі СССР 1936 г. У ёй абвяшчалася, што ўся ўлада ў БССР прыналежыць працаўнікам гарадоў і вёсак . Істотным чынам змянялася выбарчая сістэма. Абвяшчалася, што выбары дэпутатаў ва ўсе Саветы (Вярхоўны Савет БССР, акруговыя, раённыя Саветы дэпутатаў і г.д.) ажыццяўляюцца на аснове ўсеагульнага, роўнага і прамога выбарчага права пры патаемным галасаванні. Арганізацыя вышэйшых органаў дзяржаўнай улады зведала значныя змены. Спыніла існаванне сістэма з'ездаў Саветаў. Заканадаўчая ўлада стала прыналежаць Вярхоўнаму Савету БССР.

Вярхоўны Савет працаваў у сесійным парадку. Сесіі склікаліся два разы ў год. У выпадку неабходнасці ў перыяд паміж сесіямі Вярхоўнага Савета БССР яго Прэзідыўм меў права занесці змены ў заканадаўства з наступным сцвярджэннем на чарговай сесіі Вярхоўнага Савета.

У Канстытуцыі БССР 1978 года той жа засталася сістэма органаў дзяржаўнай улады і кіраванні. Вышэйшымі органамі дзяржаўнай улады і кіраванні па-ранейшаму былі Вярхоўны Савет, які функцыянуе ў сесійным парадку, і Прэзідыўм . Асноўны Закон краіны 1978 года аддаваў перавагу Вярхоўнага Савета над усімі астатнімі органамі, якія адносяцца да іншых галін улады.

II этап - постсавецкі (1991 год - цяперашні час)

27 ліпеня 1990 года была прынята Дэкларацыя Вярхоўнага Савета БССР "Аб дзяржаўным суверэнітэце Рэспублікі Беларусь". Дэкларацыя абвясціла "поўны дзяржаўны суверэнітэт Рэспублікі Беларусь як вяршэнства, самастойнасць і поўнасць дзяржаўнай улады рэспублікі ў межах яе тэрыторыі, правамоцтва яе законаў, незалежнасць рэспублікі ў знешніх адносінах". Дэкларацыя стымулявала прыняцце цэлага шэрагу новых заканадаўчых актаў Рэспублікі Беларусь. Шматлікія яе ідэі былі ўключаныя ў праекты распрацаваных нарматыўных прававых актаў. 25 жніўня 1991 года Дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэту законам быў нададзены статут канстытуцыйнага закона, на падставе якога былі занесеныя змены і дадаткі ў Канстытуцыю 1978 года.

У складаных прававых і палітычных умовах вялася распрацоўка Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь, якая была прынятая 15 сакавіка 1994 гады. Зараз адзіным заканадаўчым органам дзяржаўнай улады ў Рэспубліцы Беларусь з'яўляўся Вярхоўная Савет. Ён складаўся з 260 дэпутатаў, якія выбіраліся тэрмінам на пяць гадоў.

У артыкуле 6 Канстытуцыі быў замацаваны падзел улад на заканадаўчую, выканаўчую і судовую. Дзяржаўныя органы ў межах сваіх паўнамоцтваў сталі самастойнымі, пачалі ўзаемадзейнічаць паміж сабой, стрымліваць і ўраўнаважваць адзін аднаго.

Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь 1994 г. замацавала за вышэйшым прадстаўнічым органам права прымаць законы, прымаць і змяняць Канстытуцыю.

Неабходнасць канстытуцыйнай рэформы ў 1996 годзе была абумоўлена цэлым шэрагам аб'ектыўных фактараў. У Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь у рэдакцыі 1994 гады першапачаткова быў закладзены дысбаланс функцый і паўнамоцтваў Вярхоўнага Савета і выканаўчай улады, узначаленай Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь. У супярэчнасць з асноўным прынцыпам падзелу ўлад, які зыходзіць з патрабавання роўнасці ўсіх галін улады, Вярхоўны Савет разглядаўся ў якасці органа, які стаяў, першым чынам, над уладай выканаўчай. Такім чынам, Вярхоўная Савет па ўласным меркаванням мог усталёўваць, вызначаць і змяняць паўнамоцтвы ўсіх іншых органаў. Валодаючы правам уносіць любыя змены ў Канстытуцыю і законы, прызнаваць законы, якія страцілі сілу, Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь фактычна меў неабмежаваную магчымасць прыняцця рашэнняў па любому пытанню.

Таму не выпадкова найбольш істотныя змены ў новай рэдакцыі Канстытуцыі зведаў раздзел IV, прысвечаны арганізацыі дзейнасці вышэйшых органаў дзяржавы - Прэзідэнта, Парламента і Савета Міністраў. Адбылося істотнае пераразмеркаванне паўнамоцтваў паміж дадзенымі органамі.

У выніку ўнясення змяненняў і дапаўненняў у Канстытуцыю Рэспублікі Беларусь заканадаўчая ўлада больш не знаходзіцца ў прывілеяваным становішчы. Парламент набыў больш дасканалую структуру, якая адпавядае стандартам парламентарызму. Прадстаўнічы і заканадаўчы орган Рэспублікі Беларусь называецца Парламентам - Нацыянальным Сходам Рэспублікі Беларусь і складаецца з двух палат. Кожная палата самастойна ўсталёўвае свой парадак працы. Палаты Нацыянальнага Сходу засядаюць паасобна, за выключэннем усталяваных выпадкаў правядзення сумесных пасяджэнняў. Агульны орган палат адсутнічае. Адзіным часовым сумесным органам двух палат можа быць пагаджальная камісія, сфарміраваная імі на парытэтнай аснове для пераадолення рознагалоссяў паміж палатамі па законапраекту, адхіленаму Саветам Рэспублікі.

Прыняцце Канстытуцыі ў рэдакцыі 1996 г. стварыла прававую аснову для дынамічнага развіцця грамадства і дзяржавы, эфектыўнай працы кожнай з галін улады (заканадаўчай, выканаўчай і судовай). Сёння можна з поўнай упэўненасцю сказаць, што Парламент Рэспублікі Беларусь сфарміраваўся як сталы заканадаўчы і прадстаўнічы орган, які заняў належнае месца ў канстытуцыйным механізме нашай дзяржавы.



Пералік выкарыстаных крыніц:

  1. Гісторыя дзяржавы і права Беларусі: Вучэб. дап. /

А.Ф. Вішнеўскі.- Мн.: Акад. МУС Рэсп. Беларусь, 2003.- 319 с.

  1. Кароткі нарыс гісторыі дзяржавы і права Беларусі:

вучэбнае выданне / Я.А. Юхо.- Мн.:”Універсітэцкае”, 1992.- 270 с.


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка