مطالعه ريخت­شناسي و گرده­شناسي سه بخش از جنسMiller Onobrychis در ايران چکيده




старонка1/3
Дата канвертавання25.04.2016
Памер0.74 Mb.
  1   2   3
مطالعه ريخت­شناسي و گرده­شناسي سه بخش از جنسMiller Onobrychis در ايران
چکيده

ريخت‌شناسي و گرده­شناسي 40 جمعيت متعلق به 17 گونه از 3 بخش Heliobrychis، Afghanichaeو Lophobrychis از جنس Onobrychis در ايران مطالعه شد. در مطالعه ریخت شناسی، 59 ويژگي کمی وکیفی مورد برسی قرار گرفت. نتايج حاصل از این مطالعه به خوبی بخش های مورد مطالعه را از یکدیگر تفکیک نمود. با وجوديکه دانه‌هاي گرده در گونه‏هاي جنس Onobrychis از نظرصفات ريخت شناسی مانند دارابودن سه شيار وتزئينات مشبک، مشابه هستند، اما از نظر صفات کمي ريخت شناسی تنوع قابل توجهي در آن ها مشاهده شد. طول محورهاي قطبي و استوايي از جمله ويژگي‌هاي ارزشمند هستند و براساس اين اطلاعات مي‏توان گونه‏هاي مورد مطالعه در 3 گروه جاي داد. این گروه­بندی نتایج حاصل از مطالعه ریخت­شناسی را تا حد زیادی تائید می­کند.


واژه­هاي کليدي: اسپرس، ريخت­شناسي، دانه گرده،‏ْ Heliobrychis، Afghanichae و Lophobrychis
مقدمه

جنس اسپرس دربرگيرنده گياهان علفي يک­ساله يا چندساله‏اي است که به تبار Hedysareae و تيره Fabaceae تعلق دارند. اين جنس با حدود 130 گونه به طور عمده در مناطق معتدله شمالي گسترش دارد، ليكن مرکز تنوع ژنتيکي آن شرق مديترانه و جنوب غربي آسياست. اين جنس به 2 زيرجنس و 9 بخش تقسيم مي‏شود (Lock & Simpson, 1991 Rechinger, 1984,). در سال­هاي اخير گونه­هاي جديد بسياري از بخش هاي مختلف اين جنس براي فلور ايران گزارش شده است.(Ranjbar et al., 2004, 2007, 2009a, 2009b,2010a, 2010b, 2010c, 2010d, 2010e, 2010f, 2012 ).

بخشHeliobrychis Bunge ex Boiss. ، متعلق به زيرجنس Sisyrosema، شامل گياهاني ساقه‏دار يا تقريباً بي‏ساقه؛ چندساله بندرت يک­ساله؛ گوشوارک‏ها آزاد؛ خوشه پرگل؛ درفش در سطح پشتي کرک‌دار؛ بال‌ها کم و بيش هم‏اندازة کاسه؛ تخمدان (2-)1 تخمکي؛ ميوه خميده، پايک­دار، پايک تخت، تقريباً دايره‏اي، با درز خميده، بدون ‏تاج، رگه‏هاي ديسکي و حاشيه‏اي داراي سيخک با کرک­هاي پرمانند است. اين بخش با دارا بودن 23 گونه، بزرگترين بخش جنس اسپرس در محدوده ايران است و اغلب گونه‏هاي آن انحصاري بوده و ارزش مرتعي دارند ((Rechinger, 1984, Ranjbar et al., 2004, Amirabadi-zadeh et al., 2007. Širjaev (1926) اين بخش به 3 زيربخش Boissierianae، Szovitsianae و Persicae تقسيم مي‏شود. بخش Afghanichae دربرگيرنده گياهاني يك­ساله، برگ­ها با برگچه انتهايي كاهش يافته يا 2-1 جفتي ، ميوه دوخانه­اي، دودانه­اي، خميده و پيچيده، تخت، حاشيه ميوه خاردار، خارها اغلب پنبه­اي به هم فشرده، ديسك با حفرات عميق بدون خار يا به ندرت خاردار. تاكنون از اين بخش 4 گونه معرفي شده است (;Amirabadi-zadeh et al., 2009 ;Rechinger, 1984 Ranjbar et al., 2004). بخش Lophobrychis شامل گياهاني يك­ساله؛ گل­ها به تعدادكم؛ بال­ها بزرگ، تقريباً هم­اندازه ناو؛ ميوه 2-1دانه­اي، تاج­دار، دندانه­هاي تاج داراي اشكال مختلف، دندانه­ها اغلب غشايي. تاكنون 5 گونه از اين بخش معرفي شده است (Rechinger, 1984).

مطالعات بيوسيستماتيكي از جنبه­هاي مختلف ريخت­شناسي، گرده­شناسي، سيتوژنتيك و تشريحي بر روي بخش­هاي مختلف جنسOnobrychis در ايران انجام شده­است (Ranjbar et al., 2004, 2007, 2009a, 2009b, 2010a, 2010b, 2010c, 2010d, 2010e, 2010f, 2012, Karamian et al., 2012). از 3 بخش Heliobrychis، Afghanichae و Lophobrychis مورد مطالعه در اين تحقيق، تنها گرده شناسي بخش Heliobrychisمورد مطالعه قرار گرفته است.

با توجه به اهميت مرتعي اعضاي جنسOnobrychis و در راستاي مطالعات بيوسيستماتيکي بخش­هاي مختلف اين جنس و نيز با در نظر گرفتن اين که ايران بعنوان يکي از مراکز اصلي تنوع ژنتيکي اين جنس مطرح مي‏باشد، انجام هرگونه پژوهش در اين جنس ضروري به نظر مي‌رسد. هدف از اين بررسي مطالعه روابط بين‏گونه‏اي اعضاي 3 بخش Heliobrychis، Afghanichaeو Lophobrychis با استفاده از ويژگي‌هاي گرده­‏شناختي و ریخت­شناختی و همچنين مقايسه نتايج حاصل از هر دو بررسي است.
مواد و روش‌ها

ریخت­شناسی

اين مطالعه بر اساس نمونه­هاي هرباريومي و نيز نمونه­هاي جمع­آوري شده از مناطق مختلف ايران صورت گرفته است. مجموعه­اي از 40 نمونه از گونه­هاي متعلق به سه بخش از جنس Onobrychis انتخاب شدند. نمونه­هاي مورد مطالعه در فاز رويشي يا زايشي بوده و در هرباريوم دانشگاه بوعلي سينا (BASU) نگهداري مي­شوند. همچنين برخي نمونه­هاي هرباريومي از هرباريوم دانشگاه فردوسي مشهد (FUMH) نيز مورد بررسي قرار گرفتند (جدول 1). در مطالعه ريخت­شناسي، 59 ويژگي كمي و كيفي مورد مطالعه قرار گرفت (جدول 2). نقشه پراکنش گونه­های مورد مطالعه در شکل 1 ارائه شده است.



جدول 1- گونه­‏هاي مورد مطالعه متعلق به 3 بخش از جنسOnobrychis در ايران.

.گونه

اختصار

ارتفاع (متر)

محل جمع آوري و نام جمع آوري کننده

O. iranensis Amirabadizadeh, Ghanavati & Ranjbar (FUMH)

irn

1350

خراسان: تربت حيدريه به خاف، 10 کيلومتري تربت حيدريه. جوهرچي و زنگويي (19983)

O. iranensis Amirabadizadeh, Ghanavati & Ranjbar (FUMH)

irn

1350

خراسان: جاده تربت حيدريه، گناباد، کيلومتر24. آيت­الهي و زنگويي (13686)

O. iranensis Amirabadizadeh, Ghanavati & Ranjbar (FUMH)

irn

1400

خراسان: جاده گناباد، 2 کيلومتري سنو. فقيه­نيا و زنگويي (18396)

O. iranensis Amirabadizadeh, Ghanavati & Ranjbar (FUMH)

irn

1500

خراسان: جنوب شرقي بيرجند، کيلومتر15،نهبندان. رفيعي و زنگويي (28309)

O. iranensis Amirabadizadeh, Ghanavati & Ranjbar (FUMH)

irn

950

خراسان: خواف، بين نشتيقان و بياس آباد. جوهرچي و زنگويي (17165)

O. iranensis Amirabadizadeh, Ghanavati & Ranjbar (FUMH)

irn

1050

خراسان: بين بيدخت و گناباد. جلال­زاده و ماهوان (10259)

O. tavernieraefolia Stocks ex Boiss. (BASU)

tav

1700

سيستان و بلوچستان: تفتان. صندوقداران (19261)

O. micrantha Schrenk. (BASU)

mic

1720

خراسان: بجنورد به اسفراين، روستاي ماهان. رنجبر (15106)

O. micrantha Schrenk (BASU)

mic

1770

خراسان: سبزوار به بردسکن، 5 کيلومتر به بردسکن. رنجبر (15217)

O. micrantha Schrenk (BASU)

mic

1585

خراسان: قوچان به سبزوار. رنجبر (15314)

O. micrantha Schrenk (BASU)

mic

1666

همدان: ابتداي نوبران، 65 کيلومتري ساوه. رنجبر (14766)

O. micrantha Schrenk (BASU)

mic

1540

خراسان: مشهد به چناران، بعد از آبقد. رنجبر (15302)

O. micrantha Schrenk (BASU)

mic

1412

خراسان: 65 كيلومتر به قوچان. رنجبر و خادمي (19281)

O. pulchella Schrenk (BASU)

pul

1300

خراسان: 75 کيلومتري مشهد. رنجبر (16776)

O. pulchella Schrenk (BASU)

pul

1500

خراسان: 25 کيلومتر به بجنورد. رنجبر (15097)

O. crista-galli (L.) Lam. (BASU)

crs

620

بوشهر: شمال گناوه، 3 کيلومتري شمال شرقي روستاي کمالي. اسفندياري (33282)

O. crista-galli (L.) Lam. (BASU)

crs

1500-1000

کرمانشاه: ريجاب. طلوعي، اولنج و حاج­مرادي (13674)

O. crista-galli (L.) Lam. (BASU)

crs

1150

کرمانشاه: سرو آباد. رنجبر (12743)

O. crista-galli (L.) Lam. (BASU)

crs

1250

لرستان: پل دختر. رنجبر (5264)

O. crista-galli (L.) Lam. (BASU)

crs

1135

کرمانشاه: تازه آباد به آزگله. رنجبر (6144)

O. caput- galli (L.) Lam. (BASU)

cap

1500-1000

کرمانشاه: ريجاب. طلوعي، اولنج و حاج­مرادي (13675)

O. caput- galli (L.) Lam. (BASU)

cap

1150

کرمانشاه: سرو آباد. رنجبر (5036)

O. aequidentata (Sibth. & Sm) Urv. (BASU)

aqu

2200

لرستان: درود، سفيد دشت. رياضي (9752)

O. heliocarpa Boiss. (BASU)

hel

1128

آذربايجان شرقي: مراکان. رنجبر (221)

O. heliocarpa Boiss. (BASU)

hel

1539

آذربايجان شرقي: مراکان. رنجبر (208)

O. melanotricha Boiss. (BASU)

mln

2728

کرمان: نگار به بافت، 60 كيلومتر به بافت. رنجبر و خادمي (19208)

O. melanotricha Boiss. (BASU)

mln

2297

يزد: مهريز به نير، 3 كيلومتر به روستاي زردين. رنجبر و خادمي (19268)

O. oxyptera Boiss. (BASU)

oxp

1748

فارس: سپيدان به نور آباد، 17 كيلومتر به دولت آباد حسني. رنجبر و خادمي (19255)

O. psoraleifolia Boiss. (BASU)

psr

1600

اصفهان: نائين. حيدريان (902)

O. gaubae Bornm. (BASU)

gub

1990

تهران: بعد از دماوند، پمپ بنزين. رنجبر (21)

O. atropatana Boiss. (BASU)

atr

1296

آذربايجان غربي: اروميه به سلماس، بعد از گردنه قوشچي، گره باغ. رنجبر (19257)

O. heterophylla C. A. Mey. (BASU)

het

1600

آذربايجان شرقي: 10 کيلومتري شمال شرقي هورند. رنجبر (6024)

O. scrobiculata Boiss. (BASU)

scr

1617

آذربايجان شرقي: هشترود به مراغه، 80 کيلومتر به مراغه. رنجبر (19273)

O. buhseana Bunge ex Boiss. (BASU)

buh

2010

آذربايجان شرقي: تبريز، کندوان. رنجبر (83)

O. aucheri Boiss. (BASU)

auc

1630

کرمان: استهبان به كرمان، 15 كيلومتر به نيريز. رنجبر و خادمي (19253)

O. aucheri Boiss. (BASU)

auc

1858

اصفهان: منطقه حفاظت شده كلاه قاضي، شروع جاده شيراز. رنجبر و خادمي (19274)

O. aucheri Boiss. (BASU)

auc

1400

يزد: مهريز. عرب­زاده (366)

O. aucheri Boiss. (BASU)

auc

1450

قزوين: آوج به آبگرم، 10 کيلومتر به آبگرم. رنجبر و خادمي (19264)

O. aucheri Boiss. (FUMH).

auc

1600

خراسان: بين گوند و نهبندان، کلاته سيد علي. فقيه­نيا و زنگويي (18126)

O. aucheri Boiss. (FUMH)

auc

1300

خراسان: 20 کيلومتري طبس، خرو طبس، کوه­هاي مقابل ده خرو. ذکايي (681)



جدول 2- ويژگي­‏هاي مورد استفاده در مطالعه ريخت­شناسي 3 بخش از جنسOnobrychis در ايران.

حالات ويژگي

ويژگي­هاي كيفي

ويژگي­هاي كمي

بي­كرك = 0، پراكنده = 1، تنك = 2، متراكم = 3 

تراكم كرك ساقه

عرض درفش سانتي­متر (ميلي­متر)

طول گياه (سانتي­متر)

بي­كرك = 0، پراكنده = 1، تنك = 2، متراكم = 3 

تراكم كرك سطح رويي برگچه

طول ناخنك درفش (ميلي­متر)

طول ساقه (سانتي­متر)

بي­كرك = 0، پراكنده = 1، تنك = 2، متراكم = 3 

تراكم كرك سطح زيرين برگچه

طول ناو (ميلي­متر)

طول برگ (سانتي­متر)

بي­كرك = 0، پراكنده = 1، تنك = 2، متراكم = 3 

شكل برگچه

عرض ناو (ميلي­متر)

طول دمبرگ (سانتي­متر)

بي­كرك = 0، پراكنده = 1، تنك = 2، متراكم = 3 

تراكم كرك گوشواره

طول ناخنك ناو (ميلي­متر)

طول محور برگي (سانتي­متر)

بي­كرك = 0، پراكنده = 1، تنك = 2، متراكم = 3 

تراكم كرك كاسه

طول بال (ميلي­متر)

تعداد جفت برگچه (سانتي­متر)

بي­كرك = 0، پراكنده = 1، تنك = 2، متراكم = 3 

تراكم كرك ميوه

عرض بال (ميلي­متر)

طول برگچه جانبي (سانتي­متر)

بي­كرك = 0، پراكنده = 1، تنك = 2، متراكم = 3 

تراكم كرك درفش

ناخنک بال (ميلي­متر)

عرض برگچه جانبي (سانتي­متر)

بيضي = 0، وا ژ تخم مرغي = 1، بادبزني = 2

شكل درفش

گوشك بال (ميلي­متر)

طول برگچه انتهايي (سانتي­متر)

نيم­دايره = 0، دايره = 1، بيضي = 2

شكل ميوه

طول ميوه (ميلي­متر)

عرض برگچه انتهايي (ميلي­متر)

سرنيزه­اي = 0، سرنيزه­اي دندانه­دار= 1، مثلثي = 2

شكل گوشواره

عرض ميوه (ميلي­متر)

طول گوشواره (سانتي­متر)

خطي = 0، سرنيزه­اي = 1

شكل براكته

پايك ميوه (ميلي­متر)

عرض گوشواره (سانتي­متر)

غشايي = 0، كاغذي = 1، برگي = 2

جنس براكته

طول دانه (ميلي­متر)

طول گل­آذين (سانتي­متر)

غشايي = 0، كاغذي = 1، برگي = 2

جنس گوشواره

عرض دانه (ميلي­متر)

طول دم­گل­آذين (سانتي­متر)

صاف = 0، برآمده = 1

شكل انتهای ناو

طول براكته (ميلي متر)

طول خوشه (سانتي­متر)

سرنيزه­اي = 0، مثلثي = 1، مستطيلي = 2

شكل بال

عرض براكته (ميلي­متر)

طول دم­گل (سانتي­متر)

خطي = 0، مستطيلي = 1سرنيزه­اي = 2، تخم­مرغي = 3‏‏‏‏، وا ژتخم­مرغي = 4

شكل برگچه

اندازه كرك ساقه (ميلي­متر)

طول كاسه (سانتي­متر)







اندازه كرك ميوه (ميلي­متر)

طول دندانه كاسه (ميلي­متر)







اندازه كرك دم­گل­آذين (ميلي­متر)

طول لوله كاسه (ميلي­متر)







اندازه كرك كاسه (ميلي­متر)

عرض كاسه (ميلي­متر)







اندازه كرك دم­گل (ميلي­متر)

طول درفش (ميلي­متر)




شكل 1- پراكنش گونه­هاي مورد مطالعه متعلق به 3 بخش از جنسOnobrychis در ايران.

ریخت­شناسی دانه گرده

دانه‏ گرده 40 جمعیت متعلق به 17 گونه از 3 بخش مورد مطالعه به روش استوليزErdtman (1960) آماده و از آن­ها لام­هاي دائمي تهيه شد. بدين منظور 6 ميلي‏ليتر از محلول استوليز (انيدريک ‏استيک و اسيد سولفوريک غليظ به نسبت حجمي (9:1) بر روي گل‌هاي خرد ‏شده در لوله ‏آزمايش اضافه شد و پس از حرارت دادن به مدت 5 دقيقه در بن‏ماري به مدت 10 دقيقه با دور rpm 2500 سانتريفوژ گرديد. محلول ‏رويي دور ريخته شد و به بخش زيرين آب ‏مقطر اضافه و دوباره سانتريفوژ شد. اين کار سه بار تکرار و در آخر محلول ‏رويي دور ريخته شد. از رسوب حاصل که حاوي دانه‏هاي گرده است، با استفاده از محلول گليسيرين ژل، اسلايدهاي دايمي تهيه شد (Moore et al., 1991). آنگاه 7 ويژگي کمي شامل طول محور قطبي (P)، طول محور استوايي (E)، طول شيار (L)، عرض شيار (S)، فاصله بين دو شيار (M)، ضخامت اگزين (TE) و نسبت طول محور قطبي به طول محور استوايي براي 20 دانه گرده با استفاده ميکروسکوپ نوري و گراتيکول اندازه‏گيري شد (جدول 3). جهت مقايسه و گروه­بندي گونه‏ها از روش رسته­بندي استفاده شد. بدين منظور ميانگين داده‏هاي کمي محاسبه و با استفاده از نرم‏افزار MVSP version 3.1 (Kovach, 1985-2004) و به روش PCO تحليل شد.

  1   2   3


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка