За работу таварышы!




старонка7/7
Дата канвертавання17.03.2016
Памер1.18 Mb.
1   2   3   4   5   6   7

Узяўся за гэтую справу мясцовы шляхціц Пішчала. Падабраўшы для юнага князя яшчэ двух аднагодкаў, Міхася Валадковіча і Міхася Рэйтана, гэты «педагог» заявіў бацьку, што без ніякага прымусу хлопцы авалодаюць пачатковымі ведамі.
На вялікай драўлянай табліцы Пішчала напісаў крэйдай алфавіт. Паставіўшы вучняў на дзесятак крокаў ад табліцы з зараджанымі стрэльбачкамі, ён, паказаўшы літару, адпаведна даваў каманду страляць у яе. Калі азбука была засвоена, прыступілі да трапных стрэлаў, з якіх складаліся словы, а потым снайперскае майстэрства дайшло да цэлых сказаў. Падобная методыка была прыменена і для арыфметыкі.

Караль Станіслаў Радзівіл так і не пайшоў далей пачатковай адукацыі, глыбока ўпэўнены, што яго паходжанне гэта і ёсць розум. Але, насуперак праўдзе, любіў разважаць у кампаніі, што ўсё здабыў сам, быццам бы ад бацькоў нічога яму не дасталася. Набіўшы галаву рознымі былямі і небыліцамі, неверагоднымі прыгодамі пад час шматлікіх сваіх падарожжаў, паляванняў і авантур, а таксама прымерыўшы да сябе падзеі з тых кніжак, што яму чытаў Пішчала ў дзяцінстве, Пане Каханку праводзіў жыццё з незвычайным размахам. А паслухаць яго, падзівіцца ды заадно добра папіць ды пад'есці - заўсёды было шмат ахвочай шляхты.

- Памятаю, аднаго разу, пане каханку, вяду гэта я эскадрон сваіх гусараў у атаку. Тут раптам як лясне проста ў мяне гарматнае ядро, ды так, што разарвала маё тулава на дзве, не - на чатыры часткі! - распавядаў князь, але, убачыўшы, што нават у падпітых сябрукоў на тварах мільганула ўсмешка недаверу, хуценька звярнуўся да свайго фаварыта, шляхціца Бароўскага:
- Ты ж памятаеш, Барусю?
- Не, не памятаю, - адгукнуўся той, - бо перад гэтым я ўжо быў забіты напавал.

- Быў я добраахвотнікам у ангельскім войску, пане каханку, што вяло аблогу гішпанскай цвярдыні Гібралтара. І быў у мяне чыстай андалузійскай пароды, чорны, як крумкачова крыло, конь. Пачаўся, пане каханку, штурм той крэпасці. Лячу я на сваім скакуне, ажно раптам гарматнае ядро, пушчанае ворагам, разрывае тулава майго каня на дзве паловы. Я ўтрымаўся ў сядле, а ён так разагнаўся, што з той паловай, на якой я сядзеў, проста праз мур пераляцеў, і апынуўся я, пане каханку, першым у той грознай цвярдыні. Ну, а за мной і астатняе войска ўварвалася, здабыўшы Гібралтар канчаткова, - закончыў сваё апавяданне Караль Радзівіл і паглядзеў на прыціхшых слухачоў, што не ведалі, як рэагаваць.


- Усё адпавядае законам прыроды, - падтрымаў свайго гаспадара Бароўскі, - цэлы конь не пераскочыў бы, бо быў зацяжкі, але палова ўдвая лягчэйшая і хуткасць набрала ўдвая большую.
Прысутныя адразу ж згадзіліся, за што і быў прапанаваны тост.

- А вось яшчэ, пане-каханку, такое здарэнне меў я ў Адрыятычным моры, - працягваў словаахвотлівы князь. - Спаткаў там на беразе прыгажуню, перад якой устаяць не мог, і, канешне, закахаўся. А тая прыгажуня аказалася сірэнай - паўкабетай, паўрыбай. Ад гэтага кахання нарадзілася ў нас патомства - сто тысяч селядцоў. Што ж тут рабіць з імі? Узяў ды падараваў усіх Бароўскаму. Праўда, Борусь?


- Праўда, найяснейшы пане, чыстая праўда, - пацвердзіў той. - Шкада толькі, што не паспелі падрасці, бо ўсе пайшлі на стол.

Лявон Бароўскі, радзівілаўскі ўлюбёнец, таксама не супраць быў нешта такое расказаць на пацеху кампаніі.


- Былі мы разам з князем на паляванні ў Налібоцкай пушчы. Забраўшыся ў самы гушчар, напаткалі раптам невялічкага дзікага парсючка. Але гэта нішто, бо тут жа за парсючком, трымаючыся зубамі за яго хвост, ішоў такі вялізны дзік, што мы аж акамянелі ад жаху...
І тут, не вытрымаўшы, умяшаўся князь Караль:
- Але толькі на імгненне, бо я ўзняў стрэльбу, ажно бачу, той дзік зусім сляпы. Значыць, парсючок служыў яму за павадыра. Падскочыў я да іх, выхапіў нож, адцяў хвост, схапіў яго ў руку і... павёў, пане каханку, у нашу леснічоўку таго дзіка. А ён, нічога не падазраючы, так і следаваў за мною, пакуль не апынуўся, дзе трэба.

Здаралася, Пане Каханку забіраў так крута, што ў яго лаяльных слухачоў галовы станавіліся цвярозымі і пачынала неяк варушыцца сумненне. Каб не дапусціць правалу, князь дамовіўся з Бароўскім, што той будзе націскаць пад сталом на князеву нагу сваёй нагой, пасля чаго ў апавяданне спешна ўнясуцца карэктывы.


- Эх, і ліса я аднойчы ўпаляваў, пане каханку, - хваліўся Радзівіл, - хвост у яго аж на тры вярсты!
Тут Лявон Бароўскі хуценька прыціснуў князю нагу. Вяльможны паляўнічы адразу ж спахапіўся:
- Не, здаецца, каля дзвюх вёрстаў!
І зноў адчуў як яму настойліва ціснуць на нагу.
- Ой, не, не, усяго адна вярста!
Але Бароўскі з усёй сілы падаў умоўны сігнал, ды так, што князь аж падскочыў ад болю, закрычаўшы:
- Дык што, да д'ябла, - той ліс зусім не меў хваста?!

Караль Радзівіл растрачваў вялізныя сумы на сваё разгульнае жыццё і ўтрыманне шматлікай зграі дармаедаў, што складала яго пастаянную світу. З гэтай прычыны Шыдлоўскі, кашталян з Жарнова, заўважыў:


- Калі так пойдзе далей, то, Пане Каханку, страціць можна ўвесь маёнтак.
- А ты, пане каханку, не страціш нічога, бо нічога не маеш! - разгневаўся Радзівіл.
Шыдлоўскі, прапусціўшы тую рэпліку міма вушэй, працягваў сваё:
- Князю, жывеш па-каралеўскі, а кароль, між тым, на ўсім эканоміць.
- Я жыву па-радзівілаўску, а кароль, ягамосць, так, як можа. І гэта, пане каханку, пацвярджае вашу думку: кароль сапраўды эканоміць на ўсім, нават блазнаў не трымае пры двары, бо мае іх бясплатна ў сенаце.

Канешне, радзівілаўскі размах паглынаў вынікі працы шматлікіх прыгонных сялян і залежных ад князя жыхароў мястэчак і гарадоў. Ды і не было калі як след займацца гаспадарчымі справамі свавольнаму магнату, абаронцу шляхецкай вольнасці. І, хаця казна самога Караля не пусцела, бо для яе папаўнення меліся разнастайныя крыніцы, навакольныя землі прыходзілі ў заняпад. Нездарма ў сувязі з гэтым нарадзілася наступная прымаўка: «У нашага Радзівіла бацвінне нарадзіла, а хлеба - а ні кавалка».


Тым не менш беднымі ніколі Радзівілы не лічыліся нават блізка. У тым ліку і Пане Каханку, калі надараўся зручны момант, любіў бліснуць багаццем.

Кароль Станіслаў Аўгуст праездам гасціў у Нясвіжы. Князь выкарыстаў гэта, каб паказаць яму сваю фінансавую магутнасць, і запрасіў паглядзець, што маецца ў радзівілаўскай скарбніцы. Сярод шаф, перапоўненых перламі, дыямантамі, смарагдамі і іншымі каштоўнымі каменнямі, скрынямі з золатам, паліцамі з дарагім посудам, куфэркамі з разнастайнымі ўпрыгожаннямі Станіслаў Панятоўскі звярнуў увагу на зробленыя з чыстага золата статуэткі Ісуса Хрыста з апосталамі. Але кароль падлічыў, што маецца ўсяго дзесяць фігурак, таму спытаў:


- Здаецца, недастаючыя два апосталы пайшлі прапаведаваць святое Евангелле няверным?
- Не, найяснейшы пане, - адказаў Караль Станіслаў, - я іх паслаў у свет, каб апавядаць пра славу вашай каралеўскай вялікасці і ўздаваць ёй хвалу.

Пад час абеду ў прыёмнай зале Нясвіжскага замка кароль спытаў гаспадара, дзе яго знакаміты ганчак, ці жывы ён?


- Ганчак жывы, - уздыхнуў князь, - толькі аслеп.
- Ах, як шкада! Як жа ён цудоўна гнаў зайцоў ды лісаў...
- Але ён і зараз гэтым займаецца з такім жа поспехам.
- Не можа быць! Якім чынам? - здзівіўся Станіслаў Аўгуст.
- Вельмі проста, - паясніў Радзівіл, - выязджаючы на паляванне, я загадваю прывязаць яму на шыю відушчую балонку, і ўсё ідзе, як і раней.

Але такія, на першы погляд нармальныя адносіны паміж каралём і князем з Нясвіжа, былі даволі рэдкай з'явай. Караль Радзівіл усё жыццё быў у апазіцыі да Станіслава Аўгуста і толькі пільнаваў, калі можна пусціць у адрас яго вялікасці нейкую балючую дасціпнасць, а то і проста грубасць. Вось прыклад «радзівілаўскага падыходу».

Пад час вялікага каралеўскага балю да Станіслава Панятоўскага, які танцаваў паланез у першай пары з княгіняй Любамірскай, раптам падышоў Пане Каханку і, заступіўшы дарогу, сказаў:
- Найяснейшы пане, калі мы вас выбіралі каралём нашым, многа чаго ягамосць нам абяцаў. Дык няхай жа зараз будзе і мне можна адбіць вашу даму, як пацвярджэнне нашай залатой вольнасці.
- Шаноўны князь, - спакойна адказаў кароль, - часы падзелаў мінулі, а скарб - маю даму, аддам толькі разам з маім жыццём.
- Міласцівы кароль! Супраць насілля, пане каханку, няма рады. Перад яго вялікасцю нават Радзівіл павінен адступіць, таму згортваю канфедэрацыю, але гвалтаванне нашай залатой вольнасці і парушэнне пактаў бачу, таму і складаю падобны маніфест.

У тым жа Нясвіжскім замку, калі Станіслаў Аўгуст пажадаў агледзець залы і пакоі, Караль Станіслаў пачаў экскурсію з наступных слоў:


- Шчаслівы быў і ёсць дом гэты, бо трох каралёў польскіх, караля шведскага і двух расейскіх цароў, Васіля Шуйскага і Пятра I, гасцінна сустракаў. А вось і наш цяперашні кароль нарэшце наведаўся сюды.
Станіслаў Панятоўскі, западозрыўшы нешта нядобрае ў гэтай тырадзе, паспяшыў далей, але князь затрымаў яго на парозе, працягваючы:
- Ад візіту Карла XII, пане каханку, тут нічога не змянілася. Вось тут, ля гэтых дзвярэй, як казалі мне, спаў нехта большай годнасці за вашу каралеўскую вялікасць.
На такое незразумелае і абразлівае паясненне высокі госць адразу ж нервова адрэагаваў:
- Хто б гэта мог быць?
- А гэта бацька вашай каралеўскай мосці, - роўным голасам паясніў Пане Каханку. - Ён тут спаў у якасці сакратара тагачаснага караля, Станіслава Ляшчынскага...

Сярод багатага арсенала розных выхадак Караля Радзівіла ў дачыненні да Станіслава Панятоўскага была вось і такая.


Ігнаруючы прыдворны этыкет, Пане Каханку часта паяўляўся ў каралеўскім замку неахайна апранутым, у белым некалі жупане, пракураным і заплямленым. А паверх усяго красаваўся кунтуш, выцерты дашчэнту.
Кароль доўга цярпеў, нарэшце заўважыў публічна нясвіжскаму ўладару, каб наступны раз ён болей паклапаціўся аб сваім знешнім выглядзе.
- Ваша каралеўская мосць, - адказаў князь, - гэты кунтуш носіць ужо трынаццаты па чарзе Радзівіл, калі становіцца віленскім ваяводаю, таму і не дзіва, што ў яго такі выгляд.
Гэта быў шчыры намёк наконт роду Панятоўскіх, якія параўнальна нядаўна атрымалі годнасць сенатараў.

Пад час вядомага Чатырохгадовага сойма брат караля, князь Міхал Панятоўскі, прымас, сказаў прамову, у якой выказаў неабходнасць падпісання пагаднення з Кацярынай II. Ён даводзіў, што імператрыца, упэўніўшыся ў агульным даверы жыхароў Рэчы Паспалітай да яе вялікасці, абавязкова верне землі, забраныя пры першым падзеле. І тут гэты довад быў перабіты голасам Караля Радзівіла:


- Э, пане каханку, ніякага задавальнення, калі кабета дае гвалтам і пад прымусам.

Гэтай апошняй падзеяй з жыцця аднаго з самых знакамітых Радзівілаў, шляхецкага куміра і абаронцы залатой вольнасці, заканчваецца сустрэча з вядомымі і малавядомымі асобамі, што проста ці ўскосна ўплывалі на нашу гісторыю, з'яўляліся яе аздобай, хаця і рознай каштоўнасці, а ўсё ж замацаваных у ёй назаўжды.

ДАВЕДНІК

Абдыкацыя - адрачэнне (ад трона, кароны, улады, службовага месца).


Акавіта - тое, што і гарэлка (ад лацінскага «аква віта» - «вада жыцця»).
Аналой - высокі столік з пакатым верхам, на які ў час набажэнства кладуць кнігі, абразы і іншыя прадметы.
Апостальская сталіца - Рым.
Ардынацыя - непадзельная ўласнасць, якая належала магнату (землі, лясы, гарады, мястэчкі, вёскі, мануфактуры).
Арыяны - рэлігійная плынь, прадстаўнікі якой не прызнавалі боскасць Хрыста; арыянскія суполкі былі ў Іўі, Новагародку, Нясвіжы.
Бакалаўр - першая, найніжэйшая вучоная ступень, якая надавалася пасля заканчэння ўніверсітэта; настаўнік.
Баніфратары - манахі ордэна святога Яна Божага, якія займаліся доглядам хворых.
Белая галава - жартаўлівая назва маладых жанчын.
Бернардзінцы - манахі-францысканцы, якія найбольш строга прытрымліваліся статута свайго ордэна.
Бурмістр - член рады магістрата, які кіраваў яго пасяджэннем; кіраўнік горада.
Возны - службовая асоба, якой даручалася выклікаць у суд, агалошваць судовы вырак, аглядаць месца злачынства, весці дазнанне і да т. п.
Гвардыян - ігумен, настаяцель кляштара.
Гетман - начальнік войска ў Вялікім Княстве Літоўскім і ў Польшчы.
Грош - сярэбраная манета ў Вялікім Княстве Літоўскім.
Дамініканцы - манахі ордэна святога Дамініка, вызначаліся надзвычайнай сціпласцю ў асабістым жыцці; у Беларусі некалі налічвалася больш за 40 кляштараў гэтага ордэна.
Дзела - гармата.
Езуіты - манахі ордэна «Таварыства Ісуса», галоўная мэта якога - барацьба супраць усялякіх адхіленняў (рэфармацыі) у догматах каталіцкага веравызнання.
Жупан - старадаўняе верхняе адденне з сукна.
Зямяне - група ваеннаслужылага насельніцтва ў Вялікім Княстве Літоўскім; у XVI - першай палове XVII ст. так звычайна называлі шляхту.
Імша - абедня ў каталіцкім храме; харавое выкананне тэксту такой абедні ў суправаджэнні аргана.
Кальвіністы, кальвіны - паслядоўнікі аднаго з пратэстанцкіх веравучэнняў, узнікшага ў часы рэфармацыі; кальвінісцкія суполкі існавалі ў сярэднявеччы ў шэрагу беларускіх гарадоў і мястэчак.
Канонік - саборны свяшчэннік.
Канфедэрацыя - аб'яднанне шляхты дзеля дасягнення пэўных палітычных мэт.
Канцлер - адна з найвышэйшых пасад у Польшчы і Вялікім Княстве Літоўскім; займаўся замежнай палітыкай, кіраваў каралеўскай ці велікакняжацкай канцылярыяй.
Капа - адзінка лічэння, роўная 60.
Кашталян - памочнік ваяводы ў Вялікім Княстве Літоўскім, камендант замка; пазней ганаровы тытул.
Кунтуш - старадаўняе верхняе адзенне з адкіднымі рукавамі.
Лазенкі - палацава-паркавы ансамбль у класіцыстычным стылі, створаны ў Варшаве ў часы Станіслава Аўгуста Панятоўскага.
Магістрат - гарадская рада; кіравала мясцовымі справамі, змяшчалася ў ратушы.
Маршалак - вышэйшая службовая асоба ў Вялікім Княстве Літоўскім і Польшчы. Маршалак земскі сачыў за парадкам пры двары вялікага князя, старшынстваваў на радзе і ў сойме, прадстаўляў замежных паслоў, судзіў за парушэнні этыкету пад час аўдыенцый і пасяджэнняў сойма, размяшчаў дэпутатаў і да т. п.; маршалак дворны - намеснік маршалка земскага, ведаў прыдворнымі; маршалак павятовы - начальнік павятовага войска.
Медаляны - парода гончых сабак (ад назвы горада Мілана - Медыялана, як яго некалі называлі).
Мітра - галаўны ўбор вялікага князя, а таксама вышэйшага хрысціянскага духавенства.
Неапалітанскія сумы - спадчына каралевы Боны, якая незаконным чынам дасталася гішпанскаму каралю Філіпу ІІ, нягледзячы на намаганні кракаўскага двара.
Нунцый - паўнамоцны папскі пасол.
Па кудзелі - спадчыннасць па жаночай лініі.
Па мячы - спадчыннасць па мужчынскай лініі.
Падкаморскі суд - спецыяльны судова-адміністрацыйны орган у Вялікім Княстве Літоўскім, які займаўся спрэчкамі аб межах землеўладанняў.
Падкаморы - службовая асоба, якая разглядала зямельныя спрэчкі ў падкаморскім судзе.
Падскарбі - вышэйшая службовая асоба ў Вялікім Княстве Літоўскім, якая загадвала дзяржаўным скарбам; у Польшчы адпаведна - каронны.
Падчашы - ганаровы тытул у Вялікім Княстве Літоўскім.
Піяры - манахі ордэна «Айцоў набожных школ», якія бясплатна займаліся адукацыяй моладзі.
Плябан - святар, які кіруе парафіяй.
Прымас - ганаровы тытул галоўных біскупаў.
Раблезіянства - бадзёрае і гумарыстычнае стаўленне да ўсяго на свеце, «здароўе праз смех», паводле слоў вялікага гуманіста Ф.Рабле (1494-1553), ад імя якога і паходзіць гэтае слова.
Ратуша - будынак, дзе змяшчаецца магістрат, а таксама - асобы пад арыштам.
Смаргонская акадэмія - гумарыстычная назва ўстановы ў Смаргоні, дзе дрэсіравалі мядзведзяў.
Староста - службовая асоба ў Вялікім Княстве Літоўскім і Польшчы; кіраваў адміністрацыйнай адзінкай - паветам.
Староства - маёнтак, які вялікі князь ці кароль даваў каму-небудзь у часовае карыстанне.
Стольнік - прыдворны чын у Вялікім Княстве Літоўскім, які адказваў за сервіроўку велікакняжацкага стала; пазней ганаровы тытул.
Суддзя зямянскі - службовая асоба ў Вялікім Княстве Літоўскім і Польшчы, якая ўзначальвала павятовы шляхецкі суд.
Схізмат - раскольнік; так каталікі называюць праваслаўных, абвінавачваючы іх у падзеле хрысціянскай царквы.
Фраўцымер - прыдворныя дамы; памяшканне, дзе змяшчаліся прыдворныя дамы.
Францысканцы - манахі жабрацкага ордэна святога Францыска Асізскага.
Фузея - стрэльба.
Цытра - старажытны музычны інструмент, падобны на ліру.
Цэлібат - бясшлюбнасць, абавязковая для каталіцкіх святароў, а таксама для праваслаўных манахаў.
Чатырохгадовы сойм - засядаў у Варшаве з кастрычніка 1788 да траўня 1792 г. Патрыятычна настроеныя дэпутаты правялі шэраг прагрэсіўных рэформ, прынялі Канстытуцыю 3 траўня 1791 г.

ПАКАЗАЛЬНІК ІМЁНАЎ



Альгерд (каля 1296-1377) - вялікі князь літоўскі з 1345 г.; сын Гедзіміна, брат Кейстута.
Аляксандар (1461-1506) - вялікі князь літоўскі з 1492 г. і кароль польскі з 1501 г., сын Казіміра IV, унук Ягайлы.
Аўгуст ІІ Моцны (1670-1733) - курфюрст саксонскі з 1694 г., кароль Рэчы Паспалітай з 1697 г.
Аўгуст ІІІ (1696-1763) - курфюрст саксонскі і кароль Рэчы Паспалітай з 1733 г.; сын Аўгуста II.
Бона Сфорца д'Арагона (1494-1557) - каралева польская з 1518 г.; другая жонка Жыгімонта Старога, маці Жыгімонта Аўгуста.
Будны Беняш (др. палова XVI - пач. XVII ст.) - беларускі гуманіст, папулярызатар і перакладчык антычных аўтараў, пісьменнік.
Валовічы - старажытны беларускі шляхецкі род.
Гваньіні Аляксандар (1534-1614) - польскі гісторык, родам з Вероны (Італія), удзельнік Лівонскай вайны 1558-1583 гг.
Гедзімін (г.н. невядомы - 1341) - вялікі князь літоўскі з 1316 г.
Генрых Валуа (1551-1589) - кароль Рэчы Паспалітай з 1573 па 1574 г.; уцёк у Францыю, дзе стаў каралём.
Дзімітрый Іванавіч Данскі (1350-1389) - князь маскоўскі з 1359 г. і вялікі князь уладзімірскі з 1362 г.
Длугаш Ян (1415-1480) - польскі гісторык і дыпламат.
Жыгімонт Кейстутавіч (г.н. невядомы - 1440) - вялікі князь літоўскі з 1432 г.; малодшы брат Вітаўта.
Жыгімонт Стары (1467-1548) - вялікі князь літоўскі і кароль польскі з 1506 г.; сын Казіміра IV, унук Ягайлы.
Жыгімонт Аўгуст (1520-1572) - вялікі князь літоўскі і кароль польскі з 1548 г., каранаваны ў 1530 г.; сын Жыгімонта Старога і Боны Сфорцы.
Жыгімонт Ваза (1566-1632) - кароль Рэчы Паспалітай з 1587 г.; сын шведскага караля Яна Вазы і Кацярыны з Ягайлавічаў; бацька Ўладзіслава IV.
Замойскі Ян (1542-1605) - дзяржаўны дзеяч, вялікі каронны канцлер з 1578 г.; гетман вялікі каронны з 1581 г., галоўны дарадца Сцяпана Батуры.
Іван ІІІ Васільевіч (1440-1505) - вялікі князь маскоўскі і ўсея Русі з 1462 г.
Іван IV Васільевіч Жахлівы (1530-1584) - вялікі князь ўсея Русі з 1533 г., першы расейскі цар з 1547 г.
Казімір Ягайлавіч (1427-1492) - вялікі князь літоўскі з 1440 г., кароль польскі з 1447 г., малодшы сын Ягайлы.
Касцюшка Тадэвуш (1746-1817) - генерал, кіраўнік нацыянальна-вызваленчага руху ў Рэчы Паспалітай у 1792 г. і паўстання 1793-1794 гг.
Кацярына ІІ (1729-1796) - расейская імператрыца з 1762 г.
Кейстут (г.н. невядомы - 1382) - князь Вялікага Княства Літоўскага, сын Гедзіміна.
Кромер Марцін (1512-1589) - біскуп вармінскі з 1579 г., гісторык і пісьменнік; з 1545 г. быў сакратаром у Жыгімонта Аўгуста.
Міхал Карыбут-Вішнявецкі (1640-1673) - кароль Рэчы Паспалітай з 1669 г.; сын Ярэмы Вішнявецкага, князя, ваяводы рускага, што змагаўся супраць Б.Хмяльніцкага.
Міндоўг (каля 1200-1263) - першы вялікі князь літоўскі з сярэдзіны 30-ых гадоў XIII ст.
Нарушэвіч Адам (1733-1796) - біскуп смаленскі і луцкі, дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай, гісторык і паэт.
Нерон (37-68) - рымскі імператар з 54 г.
Панятоўскі Міхал Ежы (1736-1794) - князь, біскуп плоцкі з 1773 г., прымас польскі з 1784 г., брат караля Станіслава Аўгуста.
Пётр І Аляксеевіч (1672-1725) - расейскі цар з 1682 г., імператар з 1721 г.
Радзівіл Барбара (1523-1551) - каралева Рэчы Паспалітай і другая жонка Жыгімонта Аўгуста.
Радзівіл Караль Станіслаў, «Пане Каханку» (1734-1790) - князь, ваявода віленскі ў 1762-1764 гг. і з 1768 г.
Радзівіл Мікалай Руды (1512-1584) - князь, вялікі гетман літоўскі ў 1553-1566 гг. і з 1576 г., ваявода віленскі і канцлер вялікі літоўскі з 1566 г., брат Барбары Радзівіл.
Радзівіл Мікалай Чорны (1515-1565) - князь, маршалак земскі з 1544 г., канцлер вялікі літоўскі з 1550 г., ваявода віленскі з 1551 г., стрыечны брат Барбары Радзівіл; творца магутнасці клана Радзівілаў.
Рэпнін Мікалай Васільевіч (1734-1801) - князь, расейскі пасол у Варшаве ў 1763-1769 гг., генерал-губернатар Літвы ў 1795-1797 гг.
Сапега Леў (1557-1633) - канцлер вялікі літоўскі ў 1589-1623 гг., ваявода віленскі з 1621 г., гетман вялікі літоўскі з 1625 г., творца магутнасці клана Сапегаў, другога пасля Радзівілаў.
Свідрыгайла Леў Баляслаў (каля 1370-1452) - вялікі князь літоўскі ў 1430-1432 гг., пасля 1440 г. княжыў на Валыні, сын Альгерда, малодшы брат Ягайлы.
Станіслаў Аўгуст Панятоўскі (1732-1798) - кароль Рэчы Паспалітай ў 1764-1795 гг.
Станіслаў Ляшчынскі (1677-1766) - кароль Рэчы Паспалітай ў 1704-1709 гг. і ў 1733-1734 гг., пасля абдыкацыі з 1736 г. князь латарынгскі.
Стрыйкоўскі Мацей (1547 - пасля 1586) - польскі гісторык і паэт.
Сцяпан Батура (Стэфан Баторы) (1533-1586) - трансільванскі князь з 1571 г., кароль Рэчы Паспалітай з 1576 г.
Уладзіслаў III Варненскі (1425-1444) - кароль польскі з 1434 г., кароль вугорскі з 1440 г., сын Ягайлы; загінуў у бітве з туркамі пад Варнай.
Уладзіслаў IV Ваза (1595-1648) - кароль Рэчы Паспалітай з 1632 г., сын Жыгімонта Вазы, старэйшы брат Яна Казіміра; у 1610 г. быў запрошаны маскоўскімі баярамі на расейскі трон, але царом не стаў.
Хадкевічы - магнацкі род у Беларусі.
Чартарыйскі Адам Казімір (1734-1823) - князь, староста генеральны падольскіх зямель з 1758 г., дзяржаўны дзеяч, пісьменнік і публіцыст.
Ягайла (каля 1350-1434) - вялікі князь літоўскі ў 1377-1392 гг., кароль польскі з 1386 г.
Ядвіга Анжу (1371-1399) - польская каралева з 1383 г., жонка Ягайлы з 1386 г.
Язерскі Францішак Салезы (1740-1791) - ксёндз, публіцыст і палітычны дзеяч Рэчы Паспалітай.
Ян І Альбрэхт (1459-1501) - кароль польскі з 1492 г., сын Казіміра Ягайлавіча, старшы брат Аляксандра, вялікага князя літоўскага.
Ян II Казімір Ваза (1609-1672) - кароль Рэчы Паспалітай з 1648 па 1668 г., сын Жыгімонта Вазы, брат Уладзіслава IV; пасля абдыкацыі ў 1668 г. выехаў у Францыю.
Ян III Сабескі (1629-1696) - вялікі маршалак каронны з 1665 г., гетман вялікі каронны з 1668 г., кароль Рэчы Паспалітай з 1674 г.; таленавіты военачальнік, пераможца турак пад Хацімам у 1673 г. і Венай - у 1683 г.

ВЫКАРЫСТАНАЯ Л1ТАРАТУРА



Будный Б. Апофегмата, то есть Кратких витиеватых и нравоучительных речей книги три... М., 1711.
Полное собрание русских летописей. М., 1975. Т.32.
Полное собрание русских летописей. М., 1980. Т.35.
Badecki К. Polska satyra mieszczańska. Kraków, 1950.
Bobrzyński М. Dzieje Polski w zarysie. Warszawa, 1987.
Cztery wieki fraszki polskiej. Warszawa, 1957.
Encyklopedyja humoru... Warszawa, 1890. Т.1-3.
Federowski М. Lud białoruski nа Rusi Litewskiej. Warszawa, 1935. T.4.
Kolberg O. Przysłowia. Warszawa, 1977.
Kopczewski J., Samsonowicz H. Było czy nie było. Warszawa, 1961.
Szymanowski W. Nowy Momus. Warszawa, 1845.
Tomkiewiczowa М., Tomkiewicz W. Dawna Polska w anegdocie. Warszawa, 1961.
1   2   3   4   5   6   7


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка