Юрась Барысевіч цела І тэкст I. Ад слова — да рысы І гэста




старонка11/14
Дата канвертавання14.03.2016
Памер1.71 Mb.
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   14

НОВЫ АЛЬФАБЭТ


Некаторыя крытыкі вінавацяць (і я зь імі згодны) Малевіча ў тым, што сваім “Чорным квадратам” ён адмовіў гледачам у праве на асалоду ад фігуральнага жывапісу. Ягоныя далёкія нашчадкі — канцэптуалісты — таксама лічаць маляўнічасьць і прыгажосьць твораў патрэбнай у спартанскім сьвеце авангарда. Увогуле, чаргаваньне асноўных мастацкіх стыляў ХХ стагодзьдзя (і ранейшых эпохаў) можна ўявіць сабе як гайданьне маятніка пануючых густаў паміж шляхетнасьцю і дэмакратызмам, аскезай і геданізмам, патэтычнасьцю і іранічнасьцю, пасьмяротнай славай і здаровым ладам жыцьця:

канструктывізм

сюррэалізм

абстрактны экспрэсыянізм

поп-арт

канцэптуалізм



постмадэрнізм

У нас у Беларусі і ўвогуле ў былым сацыялістычным лягеры найгорш з гэтых стыляў, напэўна вядомы поп-арт. Зь вялікай доляй ўмоўнасьці ягоным тутэйшым адпаведнікам можна лічыць соц-арт, які ўвасабляў адначасна іранічны зьдзек з афіцыёзнага соцрэлізму і маляўнічую рэакцыю на аскетычную мову плястыкі “суровага стылю, шчырых рэалістаў. Там, на Захадзе, поп-арт увасабляў рэакцыю на ташызм і абстрактны экспрэсыянізм, а зьдзекваўся (хоць і не заўсёды) з ідэалёгіі грамадзтва масавага спажываньня. Гэта лёккі для ўспрыманьня, забаўляльны, вясёлы стыль. Поп-артысты напалову парадыйна ўзнаўлялі тыповыя прадукты буржуазнай масавай культуры (камікся, рэкляму і ўпакоўку агульнавядомых тавараў, партрэты кіназорак і харызматычных палітыкаў). Крытыкі дасюль ня ведаюць, наколькі сур’ёзна трэба ўспрымаць манумэнты памадзе для вуснаў ці гіганцкія зашчэпкі для бялізны як апоры для моста, ня ведаюць чаго ў такім мастацве больш: глупства ці крыктыкі агульнага глупства.

У нас пакуль ня надта вялікая сацыяльная база для такога мастацтва, але раней ці пазьней і ў Беларусі пачнецца эканамічны бум. І чым больш заможным будзе насельніцтва, чым больш лад нашага жыцьця будзе складацца зь ліхаманкавага спажываньня набытых у крэдыт рэчаў — тым больш актуальным і для нас будзе поп-арт.

Поп-арт нарадзіўся ў 50-ыя гады ў Англіі, але міжнародную вядомасьць атрымаў у амэрыканскім варыянце 60-ых гадоў (Робэрт Раўтэнбэрг, Эндзі Уорхал, Джаспэр Джонс, Том Вэсельман, Рой Ліхтэнштэйн ды інш.). Пакуль што на свае вочы мы мелі магчымасьць убачыць толькі ангельскі варыянт поп-арту на выставе Пітэра Блэйка “Альфабэта” (Нацыянальны мастацкі музэй, 1997) — і тое не зусім “аўтэнтычны”, бо гэтую сэрыю шоўкаграфіяў мастак зрабіў у 1991 г., і ў ёй адчуваецца моцны ўплыў постмадэрнізму (зрэшты, арганізатары выставы з Брытанскага Савета сьцьвярджаюць, што мастак рабіў прыкладна такія ж творы і ў 60-ыя гады). Варта адзначыць, што П. Блэйк — адзін з найбольш папулярных у Англіі сучасных мастакоў (між іншым, гэта ён рабіў вокладку для, магчыма, лепшага ў гісторыі рок-музыкі альбома The Beatles”Аркестар Клюба самотных сэрцаў сяржанта Пэпера”).

Выстава складаецца зь невялікай існсталяцыі (злучаныя парасонамі псыхадэлічна-ружовыя валізы, зручныя для падарожжаў скрозь люстэрка, у падсьвядомасьць ды іншыя магічныя краіны) і 26 плякатаў: столькі ж у ангельскай мове і літараў. Цалкам магчыма, што праект “Альфабэта” нарадзіўся ў Блэйка пад уплывам назову адной з кнігаў амэрыканскага клясыка поп-арта (дарэчы, украінскага паходжаньня) “Філязофія Эндзі Уорхала ад А да Б і назад”.

На кожным плякаце мастак адлюстраваў асацыяцыі, якія ў яго выклікае тая ці іншая літара: напрыклад, “Y” — яхта, “Т” — The Beatles, “V” — віншавальная паштоўка на дзень Сьв. Валяньціна, заступніка закаханых, “І” ідалы масавай культуры (Прэсьлі, Манро і г.д.; дарэчы, сярод іх ёсьць і аўтапартрэт Блэйка). Усе гэтыя выявы — адначасныя сакральныя абразы для сусьветнага храма спажывецкай ідэалёгіі і карыкатуры на стэрэатыпы буржуазнай сьвядомасьці і культуры. Каханьне (“L”) увасабляе настальгічная кічавая паштоўка сярэдзіны стагодзьдзя зь вельмі шчасьлівымі дзяўчынай і хлопцам (адна з глядачак некалькі разоў перапытала мяне,ці не Ясенін гэта з Айсэдорай Дункан). Дарэчы, найбольшую ўвагу нашых гледачоў прыцягваюць здымкі знакамітых карлікаў ды іншых людзей зь нязвыклай формай цела, якія выступаюць у амэрыканскіх цырках. Мне спадабаліся клоўны (“С”) — найбольш адпаведныя нашаму часу (ці блізкай будучыні) людзі, якія сьмела экспэрымэнтуюць з рысамі ўласнага твару і абрысамі цела.

ня ведаю, ці была ў Блэйка амбіцыя скласьці энцыкляпэдыю ці слоўнік асноўных візуальных вобразаў mass-media (перадусім — забаўляльных шоў і сьвецкай кронікі). Сам прынцып альфабэты стварае ілюзію энцыкляпэдычнасьці экспазыцыі т нават навуковай аб’ектыўнасьці аўтара. Мова (асабліва — штампаваная мова сродкаў масавай інфармацыі) прызвычаіла нас атаясамляць рэчы і падзеі з іхнімі назовамі, і часам здаецца цяпер, што кожная рэч пачынаецца не з паверхні, а з пэўнай літары. У гэтым аспэкце экспазыцыя Блэйка набліжаецца да аднаго з пастулатаў постмадэрнізму: сьвет складаецца з пэўнага каталёгу вобразаў, як усялякі тэкст — з абмежаванага набору літараў.

Канешне, усялякая літара і адпаведная ёй фанэма — умоўнасьць, у сапраўднасьці людзі пішуць літары і вымаўляюць, здавалася б, адныя і тыя ж фанэмы і словы вельмі па-рознаму (а я да таго ж падазраю, што ў кожнай мове ёсьць гукі, якіх яшчэ ніхто ня здолеў запісаць ці нават пачуць). Але мэтай Блэйка, відаць, было паказаць людзям нейкі сярэднестатыстычны, найбольш павярхоўны набор фігуратыўных “літараў”, зь якіх складаюцца іхнія думкі пасьля прагляду бульварнай газэтым? ці тэлешоў.

“Альфабэта” Блэйка адлюстроўвае ня сьвет, а толькі пэўны сьветагляд. Тым ня менш трэба заўсёды глядзець на рэчы і словы шырэй, чым яны самі паказваюць сябе нам. Адзін са спосабаў такога пашырэньня поля зроку — вызваліць нейкі назоў ці нязвыклае слова ад двукосьсяў (або, наадварот, нечакана для ўсіх узяць у двукосьсі звычайнае слова: мама мыла “раму”; З “Новым” Годам! ; Рэспубліка “Беларусь”). І з гэтага гледзішча відавочна, што Блэйк стварыў ня проста сэрыю твораз “Альфабэта”, а новую альфабэту ангельскай мовы.

Безумоўна, варта было б пашырыць гэтую сэрыю, дадаўшы ў яе плякаты, прысьвечаныя знакам пунктуацыі — кропцы, працяжніку, косцы, клічніку і г.д., але ўжо можна карыстацца для пісьма і тымі 26 выявамі, што адпавядаюць колькасьці літараў у ангельскіх словах (дарэчы, ці выпадкова ангеьлскія інтэрвэнты ў свой час расстралялі менавіта 26 бакінскіх камісараў? ці не было гэта зь іхняга боку нейкім містычным ахвярапрыношаньнем кожнай зь літараў роднай мовы?). Альфабэта Блэйка, прынамсі, могуць выкарыстоўваць ў якасьці сакрэтнага шыфру для перапіскі Джэймс Бонд ды іншыя агенты брытанскай выведкі, але ён можа ўзвайсьці ўва ўжытак і ў больш шырокіх колах. Па сутнасьці, рабіць друкаваныя тэксты з гэтых “літараў” вельмі проста, трэба толькі мець дастатковы запас здымкаў, ксэракопіяў ці іншых адбіткаў з гэтых плякатаў. Больш цікавы рукапісны варыянт: карэспандэнтам трэба будзе перамалёўваць (перапісваць) выявы ад рукі, і кожнага можна будзе пазнаць па ягоным “почырку”.

Паступова, за некалькі дзесяцігодзьдзяў, рукапісныя выявы тбудуць спрошчаныя да больш зручных гіерогліфаў. У адрозьненьне ад эгіпецкіх ці кітайскіх, гэтыя першыя эўрапейскія гіерогліфы будуць адпавядаць не словам ці складам, а асобным фанэмам. А далейшае спрашчэньне на пісьме ўжо саміх гіерогліфаў непазьбежна прывядзе да нараджэньня ккароткіх абстрактных значкаў — новых літараў, незалежна ад фінікійска-грэцка-лацінскае традыцыі.

Мяркую трэба падумаць пра будучыню ўласнай мовы і нам. Варта было б стварыць побач зь “мяфодзіццай” (кірыліцай) і лацінкай, на якіх пішуць цяпер па-беларуску, яшчэ пару запасных сыстэмаў нацыянальнай графікі. Цяпер кажуць: “Кожны беларус — паэт”, але хай будзе таксама слушным: “Кожны беларус — мастак”.

 

1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   14


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка