Янка Маўр Палескія рабінзоны




старонка1/21
Дата канвертавання11.05.2016
Памер1.63 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   21

Янка Маўр

Палескія рабінзоны

I


Адважныя падарожнікі. - У моры. - Крушэнне карабля. - Падарожжа ў вадзе. - Невядомы бераг. - Падлік маёмасці.

 

- Кіруй туды, вунь у той лясок! Цікава паездзіць у чоўне па лесе.



Доўгі Мірон сядзеў на кукішках на дне выдзеўбанага чоўна - «душагубкі». Калені яго датыркаліся да самага носа; рукамі ён трымаўся за бакі чоўна. Раптам ён падняў рукі, паказаў на лес і нават крыху прыўстаў. Човен захістаўся.

- Ды не хістай! Бачыш, што...

Віктар, які стаяў і кіраваў чоўнам, не паспеў скончыць і паваліўся на дно. Душагубка яшчэ больш захісталася, зачарпнула вады. Абодва хлопцы прыціснуліся да дна і не толькі рухацца, але і дыхаць перасталі. Нарэшце човен супакоіўся; на дне яго плюхалася вада.

- Ну вось, бачыш, што ты зрабіў! - з дакорам сказаў Віктар. - Навошта было ўставаць ды варушыцца? Вычэрпвай цяпер ваду!

- Дык ты ж сам вінаваты, - агрызнуўся Мірон. - Перад кім было фанабэрыцца, што спрытна спраўляешся з гэтай праклятай душагубкай?

- Ну і справіўся б, каб ты сядзеў ціха.

- Я ж і сядзеў, а вось ты забыўся, у якім чэрапе едзеш. Навошта стаяў ва ўвесь рост?

Пры гэтым Мірон прыпадняўся. Зноў захістаўся човен.

- Зноў устаеш?! - грозна крыкнуў Віктар. - Калі хочаш тапіцца, дык лезь у ваду сам адзін, а я яшчэ пачакаю.

Мірон крыху засаромеўся.

- Ну-ну, - адказаў ён лагодна. - Давай лепш вычарпаем ваду.

- А чым будзеш вычэрпваць? Чарпак узяў?

- А ты ўзяў?

- Ды хто ж ведаў, што гэтая калода будзе цячы.

- Цячы не пацякла, а зверху, бачыш, налілося.

Хлопцы нерухома сядзелі адзін супраць аднаго, нібы буслы ў гняздзе, і пазіралі то на дно лодкі, дзе было пальцы на чатыры вады, то адзін аднаму ў вочы.

Човен, які і без таго мала высоўваўся з вады, цяпер яшчэ больш апусціўся. І яшчэ больш небяспечным быў кожны рух.

А навакол разляглося неабсяжнае каламутнае мора. Далёка ззаду ледзь віднеўся бераг, ад якога яны ехалі, а наперадзе, яшчэ далей, паўставаў той лес, на які хацеў паглядзець Мірон. Да лесу гэтага было яшчэ далёка, але затое ехаць туды было цікавей. Улетку тут канчалася возера і пачыналася непраходнае балота, якое цяпер было заліта вадой. Гэтай вадзе не відаць было канца-краю, апрача той палоскі лесу на даляглядзе. І на ўсёй гэтай прасторы то там, то там вытыркаліся з вады верхавіны дрэў і кустоў - то паасобку, то групамі.

Надвор'е было ціхае, цёплае. Веснавое сонца грэла ўжо як след. Дрэвы зелянеліся. То была ўжо другая паводка на Палессі ў гэтым годзе. Першы раз адбылася яна з месяц назад, з крыгамі, замаразкамі. Пасля таго тыдні са два трымалася сапраўдная, цёплая вясна. Вада амаль сышла, але потым зноў пачаліся дажджы і снег. Ужо тыдзень, як скончылася і гэтая непагадзь. У іншых месцах прыступілі ўжо да ворыва, сяўбы, а ў гэтай нізіне ўсё яшчэ збіралася вада з далёкіх аколіц, асабліва з поўначы.

У такі час і трапілі сюды гэтыя два хлопцы. Яны былі аднагодкі і мелі абодва разам гадоў трыццаць пяць. Але выгляд, а таксама і характары іх былі зусім адметныя. Мірон быў худы, цыбаты дзяцюк, з блакітнымі вачыма, доўгім птушыным носам і доўгімі светлымі валасамі. Віктар, наадварот, - прысадзісты, карчасты, чарнявы, з круглым пляскатым тварам.

Мірон быў больш разважлівы, спакойны хлопец, а Віктар - жвавы, імклівы. Яны заўжды спрачаліся паміж сабою, але былі найлепшымі сябрамі і жыць не маглі адзін без аднаго.

Абодва вучыліся ў тэхнікуме ў адным з акруговых гарадоў Беларусі і былі самымі стараннымі ўдзельнікамі краязнаўчага гуртка. Можа, таму яны так і цікавіліся краязнаўствам, што нарадзіліся ў горадзе і ўвесь свой век пражылі ў ім.

З маленства яны былі суседзямі і таварышамі, таксама як і іхнія бацькі. Бацька Мірона працаваў у млыне, а Віктара - на шкляной гуце.

Прыроду, лес, вёску хлопцы ведалі толькі з тых экскурсій, якія рабілі, калі вучыліся ў сямігодцы. Далей як за дзесяць кіламетраў ад горада ім ніколі не даводзілася быць.

Вучыліся абодва добра, чыталі шмат кніжак, асабліва прыгодніцкіх - Жуля Верна, Майн Рыда, Купера і г.д. Цікавілі іх розныя далёкія краіны, дзікуны, індзейцы, якіх цяпер бадай ужо зусім няма. Захапляліся рознымі прыгодамі з іх жыцця, што адбываліся гадоў 60-80 назад. Марылі пра пальмы, джунглі, а не бачылі добрай пушчы, якая была за некалькі дзесяткаў кіламетраў ад іх. Уяўлялі сабе розныя паляванні на тыграў, сланоў, ільвоў, а вавёркі на волі не бачылі. Марылі пра мора, караблі, а не бачылі вялікага возера, якое ляжала за кіламетраў дваццаць ад іх.

У краязнаўчым гуртку яны даведаліся, што ў Беларусі наогул, а ў іх раёне асабліва, ёсць шмат куткоў, не горшых ад заморскіх. Ёсць пушчы, не менш цікавыя, чымся далёкія трапічныя лясы. Ёсць азёры і балоты, якія ўвесну робяцца морамі. Ёсць звяры, якія радзей сустракаюцца на свеце, чым сланы і тыгры.

Паступова выявілася, што Мірон цікавіўся больш батанікай, а Віктар - заалогіяй. Чытаючы кнігі, кожны з іх галоўную ўвагу звяртаў на сваю галіну навукі. У жывым кутку Віктар важдаўся з трусамі, мышамі, жабамі, а Мірон - з рознымі раслінамі. Паступова кожны з іх досыць сур'ёзна азнаёміўся са сваім любімым прадметам.

Калі прыйшла вясна і дзесяцідзённыя канікулы, хлопцам вельмі захацелася зрабіць вылазку за горад, куды-небудзь падалей, на некалькі дзён, пабачыць славутае палескае разводдзе. Такая вылазка ім здавалася цікавейшай, чым арганізаваная экскурсія ўлетку.

- Там усё ідзе па раскладзе, як заняткі ў класе, - казалі яны. - Загадзя ведаеш, дзе калі будзеш і што цябе там чакае. Не можаш пайсці, куды захочаш, спыніцца, дзе сам хочаш, рабіць, што табе падабаецца. Такія падарожнікі ў дарозе адчуваюць сябе як дома, не ведаюць незвычайных прыгодаў і небяспек. Якое ж гэта падарожжа?!

Калі яны сказалі аб сваім плане некаторым з таварышаў, дык тыя паднялі іх на смех:

- Ну і выдумалі! Якая карысць ад такога падарожжа, які сэнс?

- Нічога вы не разумееце! - пакрыўдзіліся сябры і больш ужо ні з кім не распачыналі гаворкі на гэтую тэму.

Але цвёрда пастанавілі выканаць свой намер чаго б гэта ні каштавала, каб даказаць усім, што незвычайнае падарожжа цікавей, чым звычайнае.

І вось нашы падарожнікі апынуліся ў чоўне сярод бязмежнага мора. І пакуль што былі задаволены.

- Давай вычарпаем ваду шапкамі, - прапанаваў Мірон.

- Ды нічога іншага не застаецца, - згадзіўся Віктар. - Толькі баюся, што ты пачнеш варочацца, як мядзведзь, і перакуліш лодку.

- А я баюся, каб яна не перакулілася ад руху твайго языка, - спакойна сказаў Мірон і, зняўшы шапку, пачаў вычэрпваць ваду.

Зараз жа далучыўся Віктар, і вада хутка была вычарпана. Можна было ехаць далей.

- А да таго лесу, мусіць, далёка, - прамовіў Мірон.

- А што, можа, спалохаўся? Можа, назад хочаш ехаць? - упікнуў Віктар.

- Каб толькі ты не спалохаўся, - насмешліва адказаў Мірон.

- Ну, гэтага, брат, не дачакаешся! - свіснуў Віктар. - Першы раз па моры еду.

- Толькі карабель наш псуе падарожжа, - уздыхнуў Мірон.

- А ты сядзі спакойна, і ўсё будзе добра, - сказаў Віктар і ўзяўся за вясло.

- Ды навошта ты зноў становішся? - крыкнуў Мірон. - Дай лепш буду я, а ты адпачні.

- Паглядзім, - усміхнуўся Віктар і аддаў вясло.

Мірон асцярожна, але цвёрда прыладзіўся на каленях і пачаў веславаць.

- Ну, і якая ж розніца? - засмяяўся Віктар, - Ты на каленях стаіш нават вышэй, як я на нагах.

- Розніца ёсць, - сур'ёзна адказаў Мірон. - Цэнтр цяжару ніжэй, калі памятаеш фізіку.

- Наўрад ці сам ты ведаеш, дзе ў цябе цэнтр цяжару, - нездаволена буркнуў Віктар.

Асцярожна, мерна і моцна гроб Мірон, і човен пасоўваўся досыць шпарка. Вось наблізіліся першыя кусты, часам сухі чаротнік вытыркаўся з-пад вады: значыцца, скончылася возера і пачаўся бераг. Але праз некаторы час зноў выехалі ў другое, меншае возера.

- Бач, як яно тут - па некалькі азёраў ідзе, - заўважыў Віктар.

- Гэта яшчэ невядома. А можа, гэта толькі балота? Хто яго цяпер разбярэ? - сказаў Мірон.

Нейкі белаваты струмень, нібы рака, перасек ім дарогу і пачаў адносіць човен убок. Мірон упарта стаў з ім змагацца.

- Сцеражыся! - раптам крыкнуў Віктар.

На іх нёсся вялізны, рагаты корч. Сутычка была немінучая: праскочыць з такім нязграбным чоўнам было ўжо нельга.

- Кладзіся! - крыкнуў Мірон і сам прыціснуўся да дна.

Потым працягнуў наперад вясло, упёрся ў корч і паступова пачаў паслабляць руку, каб зменшыць штуршок. Корч не стукнуўся аб човен, але затое яны сашчапіліся і далей паплылі ўжо абодва разам.

- Вось прынесла яго ліха на нашу галаву! - злаваў Віктар. - Як жа цяпер ад яго адчапіцца?

- Пачакай, не гарачыся толькі, адчэпімся, - спакойна сказаў Мірон і паступова, павольна вызваліў човен.

Мінулі азярцо, зноў пайшлі кусты. Часам яны здаваліся астравамі, а калі човен пад'язджаў бліжэй, то мог праехаць праз іх проста па вадзе. Трапляліся і больш вялікія дрэвы: бярэзінкі, алешыны, нават елкі.

Наперадзе, ужо недалёка, вызначаўся густы, сіні бор.

- А ён, здаецца, стаіць высока, на сухім месцы, - сказаў Віктар і ціхенька ўстаў, каб паглядзець. - Хочацца ногі выпрастаць, здранцвелі зусім.

- Ды пачакай ты, не ўставай, зараз прыедзем, - сказаў Мірон, але і сам не ўтрымаўся, прыпыніўся і пачаў прыглядацца.

- Здаецца, там нібы пясчаны ўзгорак відаць, - прамовіў ён, гледзячы з-пад рукі.

А човен тым часам наехаў на вір. Не паспелі хлопцы звярнуць на яго ўвагу, як ён панёс іх убок і стукнуў аб альховае дрэва. Штуршок быў невялікі, і нічога б не здарылася, каб абодва хлопцы сядзелі на дне. А цяпер - Віктар адразу паляцеў у ваду, пад алешыну.

- У-ух! - крыкнуў ён не то ад жаху, не то ад неспадзеўкі, не то ад холаду. Мусіць, ад усяго разам.

А човен ад яго руху так захістаўся ды закруціўся, што Мірон ледзь уседзеў, ухапіўшыся рукамі за бакі яго. Але пры гэтым ён выпусціў з рук вясло. Струмень падхапіў бездапаможны човен і панёс яго далей, да другой алешыны. Падплываючы да яе, Мірон перахіліўся цераз борт і ўчапіўся рукамі за галіну. Тут ён адчуў, што човен нібы выслізгвае з-пад яго. Трымаючыся за галіну бадай што над вадой, Мірон стараўся падцягнуць да сябе човен нагамі, але скончылася гэтая справа тым, што галіна абламалася, хлопец паляцеў у ваду дагары нагамі, а човен, атрымаўшы апошні штуршок і паварочваючыся ў розныя бакі, жвава панёсся наперад. Пакуль Мірон зноў учапіўся за дрэва ды агледзеўся, човен быў ужо так далёка, што дагнаць яго не было ніякай магчымасці, тым больш чалавеку адзетаму і абутаму.

Усё гэта адбылося так хутка, што Віктар, які таксама выбіраўся з вады і ўзлазіў на дрэва, нават не заўважыў, што робіцца за яго спіной, тым больш што Мірон за ўвесь гэты час не падаў аніводнага гуку.

Азірнуўся Віктар - ні чоўна, ні Мірона няма! Што за дзіва такое?

- Міро-о-он! - гукнуў ён.

- Ну! - адгукнулася зусім блізка.

- Дзе ты?

- Тут!


Глянуў Віктар - і вачам сваім не верыць.

- А дзе ж човен?

- Не ведаю.

- Як жа так?

- Ды так. Паплыў.

- Што ж гэта такое? - у роспачы крыкнуў Віктар.

- Прыгода, - спакойна азваўся Мірон са свайго дрэва.

- Што ж ты нарабіў?

- А можа, гэта ты нарабіў?

- Ты ж у чоўне застаўся!

- Хацеў бы я паглядзець, як ты застаўся б, каб цябе так штурханулі, - адказаў Мірон.

Так спрачаліся яны, пакуль не прайшло першае ўражанне ад няшчасця. Ніхто нікога сур'ёзна не вінаваціў, ды і карысці ніякай ад гэтага не было б, але ж трэба было па прывычцы аднаму аднаго папікнуць. І толькі пасля таго сталі яны абмяркоўваць, як выйсці са становішча.

А становішча было такое, што ім нікуды нельга было падацца, апрача таго лесу, што віднеўся наперадзе за кіламетр ці трохі болей. Невядома, ці здолелі б хлопцы праплысці такую адлегласць у адзежы, у сцюдзёнай вадзе, каб гэта была рака ці возера. А на залітым вадою балоце яны мелі шмат «станцый» для адпачынку - дрэвы, кусты і проста неглыбокія мясціны.

Было каля поўдня. Неаглядная водная прастора іскрылася на сонцы. З захаду ледзь дыхаў цёплы ветрык. Вада ціхенька плюхалася каля дрэў. Уверсе са свістам праляцелі дзве качкі. Сонца прыемна сагравала мокрае адзенне хлопцаў. Настрой у іх палепшыўся, асабліва ў Віктара. Ён нават пачаў жартаваць:

- Калі-небудзь, можа, будзем дзякаваць, што так здарылася. Тут табе і мора, і аварыя карабля, і таемны востраў, а там сустрэнуцца дзікуны, бегемоты, кракадзілы, тыгры...

- Невялікае шчасце сустрэць тыгра з голымі рукамі, - сказаў Мірон.

- А ты хочаш, каб табе ўсё гатовае было? Тады лепш было сядзець дома.

- Я і згадзіўся б цяпер лепш сядзець дома. Можа, каб апісаць усё гэта ў кніжцы, дык які-небудзь дурны хлопец і захацеў бы быць на нашым месцы. А я наперадзе не чакаю нічога добрага.

- Эх ты! - з пагардай сказаў Віктар. - Што будзе з цябе далей, калі ты ўжо цяпер раскіс?

Мірон усміхнуўся.

- Прадбачыць - гэта не значыць раскіснуць. Паглядзім яшчэ, хто будзе больш трывалы. Але час ужо ў дарогу. Эх, не хочацца зноў лезці ў сцюдзёную ваду!

- Пачакай, можа, варта яшчэ пашукаць нашага чоўна? Можа, ён зачапіўся дзе? - сказаў Віктар. - Маё дрэва вышэйшае, я з яго пагляджу.

- Дзе там! - безнадзейна махнуў рукой Мірон. - Гэтая гладкая калода нават не мае чым зачапіцца. Ды і вір круціць тут ва ўсе бакі.

- Так яно і ёсць! - сказаў Віктар, калі зірнуў зверху. - Вунь ён ужо выходзіць у возера. Нічога не зробіш, прыйдзецца плысці.

І хлопцы пусціліся ў далейшую дарогу.

Вельмі хутка яны пераканаліся, што плысці ў адзенні - гэта вялікая пакута. Мокрае адзенне і рухацца перашкаджала, і ўніз цягнула. Спачатку хлопцы маглі праплысці без адпачынку якую сотню метраў, а потым усё менш і менш. Справа ўскладнялася яшчэ тым, што «станцыі» размяшчаліся зусім не так, як хацелася б. Дрэвы трапляліся вельмі рэдка, і не заўсёды былі яны па дарозе. Часта прыходзілася адпачываць проста ў вадзе, трымаючыся за верхавіны кустоў. А тады цела яшчэ больш дубянела ад холаду. Таму, калі сустракалася дрэва, на якое можна было ўзлезці, то хлопцы больш радаваліся магчымасці пагрэцца на сонцы, чым адпачынку. А кракадзілы і тыгры больш ужо не прыходзілі ў галаву - не да таго было.

Метраў за трыста ад берага хлопцы адчулі пад нагамі зямлю. Калі сталі, то вада даходзіла ім да грудзей. Радасць была надзвычайная. Але зноў бяда: дно аказалася такое дрыгвяное, што ісці па ім не было ніякай магчымасці.

- Ведаеш што? - сказаў тады Віктар. - Давай скарыстаем закон Архімеда.

- Якім чынам? - здзівіўся Мірон ад нечаканасці.

- Калі мы апусцімся ў ваду па шыю, то зробімся лягчэйшымі на столькі, колькі важыць выціснутая намі вада.

- Так.

- Значыцца, мы не будзем загразаць у балоце і пойдзем сабе ўпрысядку, як па шасэ. Вось паспрабуй.



Апусціліся ў ваду - сапраўды ногі не загразаюць. Але як толькі пасунуліся наперад, - пачалі загразаць нават горш, чым раней.

- Вось табе і Архімед! - з прыкрасцю сказаў Віктар.

- Не Архімед вінаваты, а мы самі, - разважліва прамовіў Мірон. - Мы не ўлічылі, што, рухаючыся, павінны пераадольваць супраціўленне вады, а для гэтага вымушаны моцна ўпірацца ў дно.

Такім чынам, хлопцам прыйшлося плысці нават па неглыбокім месцы. Толькі што можна было часцей адпачываць, стоячы на купінках, ды грэцца на сонцы.

Нарэшце яны наблізіліся да берага на такую адлегласць, што рукі пачалі даставаць зямлю. Але стаць усё роўна было немагчыма - зараз жа ногі правальваліся ў багну.

- Што ж цяпер рабіць? - разважаў Віктар, калі прыпыніўся апошні раз на кусце. - Ні плысці, ні ісці нельга.

- Значыцца, трэба паўзці на руках, - сказаў Мірон, выпрастаўся нерухома на вадзе і лёгка паплыў, перабіраючы рукамі па зямлі.

За ім пусціўся Віктар.

- Ну як? Цяпер Архімед дапамагае? - спытаў Мірон.

Каб выправіць сваю папярэднюю памылку і паказаць, што ён не горш за Мірона разумее гэтае пытанне, Віктар паспяшаўся даць тлумачэнне:

- Цяпер у нас супраціўленне вады зусім невялікае, і нам не трэба моцна ўпірацца рукамі.

Усё ішло добра, пакуль цела трымалася ў вадзе. А калі яны падплылі да берага метраў на пяцьдзесят ды «селі на мель», тады ўжо ніякім спосабам нельга было рухацца далей. Немагчыма было ні абаперціся рукамі, ні стаць на ногі - ад кожнага руху хлопцы яшчэ больш загразалі ў балоце. Хоць ты назад вяртайся!

Яны чапляліся за кожную ламачыну, за леташні чаротнік, каб толькі знайсці сабе апору. Паступова яны набралі ў рукі па цэлай вязанцы сухога чаротніку і галля, а затым Віктар выступіў з канкрэтнай прапановай:

- Калі мы не можам паўзці, абапіраючыся на рукі, то паспрабуем паўзці, абапіраючыся на вязанкі, вось так...

Моцна трымаючы дзвюма рукамі вязанку, ён закінуў яе наперад, а потым падцягнуўся да яе ўсім целам. Першы крок быў зроблены. А за ім пайшлі далейшыя крокі, цяжкія, марудныя, але кожны з іх крыху набліжаў жаданую сушу.

Выбраліся на бераг ледзь жывыя, аблепленыя тванню, дрыжачыя ад холаду. На шчасце, бераг выдаўся вельмі ўтульны. Досыць высокі, сухі, ён глядзеў на поўдзень і добра награваўся праменнямі сонца. Пад аховай векавых хвой тут не адчувалася ні малейшага ветрыку; ад нагрэтай зямлі патыхала цеплынёй, як у добры летні дзень. Асабліва вабілі да сябе пляміны чыстага белага пяску. На яго і паваліліся нашы падарожнікі.

- А тут было б зусім нядрэнна, калі б... - пачаў Віктар млявым голасам.

- Калі б не гэтае «калі б», было б сапраўды добра, - згадзіўся Мірон. - Але калі мы засохнем у такім стане, то будзе яшчэ горш, - мы зробімся муміямі.

- Для цябе гэта асабліва небяспечна, бо ты тады зломішся, - засмяяўся Віктар.

- Ды і табе не лепш будзе, - адказаў Мірон. - Трэба змыць гэтую гразь.

Але так не хацелася ўставаць, распранацца. Цішыня, стома, цеплыня хілілі да сну. Праз некалькі хвілін Мірон зноў сказаў:

- Трэба памыць і высушыць адзенне, пакуль сонца грэе.

- Трэба, - пацвердзіў Віктар.

І абодва засталіся ляжаць нерухома. Праз некаторы час Віктар сказаў:

- Нічога не зробіш, трэба ўставаць.

- Трэба, - пацвердзіў Мірон.

І зноў абодва засталіся ляжаць.

Зноў прайшло некалькі часу. Тады Мірон рашуча сказаў:

- Так нічога не выйдзе. Давай па камандзе: р-раз!

- Два! - падхапіў Віктар.

А «тры» не сказаў ні той, ні другі - так хацелася яшчэ хвіліначку паляжаць. Многа яшчэ прайшло такіх хвіліначак, пакуль, нарэшце, бадай абодва разам крыкнулі «тры», усхапіліся на ногі і пачалі распранацца.

Адзежы ўсёй разам было: дзве пары бялізны, двое штаноў, дзве верхнія кашулі, пара ботаў (Міронавы), пара чаравік (Віктаравы), скураная куртка (Віктарава), суконная світка (Міронава), пара рваных шкарпэтак (Віктаравы), пара ануч (Міронавы) і дзве шапкі.

Ператрэслі кішэні і падлічылі ўсю сваю маёмасць наогул.

Віктар перш за ўсё ўхапіўся за свой табак. Зверху махорка зрабілася на кашу, а ад паперы нічога не засталося.

- Эх, шкада дабра! - уздыхнуў ён і асцярожна пачаў выцягваць сваё багацце і раскладаць яго на зямлі. - Дзе яго цяпер возьмеш?

- І добра! - сказаў Мірон. - Прынамсі, курыць адвыкнеш.

- Ну не, брат! Я лепш есці адвыкну.

- Цяпер для мяне гэта было б вельмі дарэчы, - спакойна прамовіў Мірон і выцягнуў з кішэні мокрую скарынку хлеба.

- Хлеб?! - падскочыў Віктар.

- Ціха, ціха! Ты ж толькі што казаў, што можаш не есці, абы махорка была. Выбірай - або хлеб, або махорка.

- Тады ліха з табой, не трэба, - пакрыўдзіўся Віктар.

Мірон таксама старанна палажыў сушыцца свой хлеб і нават сабраў усе крошкі.

Калі вытраслі ўсе свае кішэні, то ў абодвух насы апусціліся яшчэ ніжэй. Агульная маёмасць была: махорка, скарынка хлеба, аловак, адна насавая хустачка, восем рублёў семдзесят чатыры капейкі грошай і чатыры мокрыя запалкі ў расплясканым мокрым карабку.

- Нават запалак не маеш! - упікнуў Мірон. - Адзін выпадак трапіўся ў гісторыі чалавецтва, калі курэц мог быць карысным для грамадства, ды і то...

- Запалак я меў досыць, але яны з усімі іншымі рэчамі былі ў торбе, якую ты пусціў па вадзе, - агрызнуўся Віктар. - А вось у цябе нават ножыка няма.

- Дык і ён жа застаўся ў маёй торбе, - панура адказаў Мірон.

Але спрачацца не было часу. Яны знайшлі клін чыстай вады, выпаласкалі ўсё сваё адзенне і ў чатыры рукі выкруцілі так, што ў ім, здаецца, не толькі вады, але і жывой мясціны не павінна было застацца. Развесілі на сонцы, а самі селі ў пяску пад карэннямі вялікай хвоі. Скардзіцца на холад яшчэ нельга было, але сонца няўхільна апускалася, а адзежа сохла марудна. Беражна расклалі на сонцы і ўсю іншую маёмасць, асабліва запалкі.

- А табе не даводзілася ўжываць высушаныя запалкі? - пытаўся Мірон. - Ці гараць яны?

- Не даводзілася.

- Вось бачыш: такая простая рэч, а ты не ведаеш.

- А ты?

- Дык я ж не куру.



- Гэта ж не толькі для курэння патрэбна. Эх ты! - паківаў галавой Віктар. - Разважаць толькі любіш.

Віктар увесь час скоса пазіраў на хлеб. Не цярпелася і Мірону. Узяў ён вільготны кавалак, разламаў напалам, працягнуў Віктару. З'елі гэты кавалак і яшчэ больш захацелі есці.

- Каб ведаў, лепш бы зусім не еў, - бурчаў Віктар.

- Прывыкай, браток, не тое яшчэ будзе, - суцешыў Мірон.

- Хоць бы закурыць, - прамовіў Віктар, гледзячы на сваю махорку.

- Добра і так, - сказаў Мірон.

Дагэтуль яны неяк не мелі часу падумаць пра свой далейшы лёс: кожную хвіліну перад імі стаяла бліжэйшая, непасрэдная справа. Цяпер жа, калі сядзелі галышом пад дрэвам і чакалі, пакуль высахне адзежа, яны маглі больш падумаць пра заўтрашні дзень.

- А што, калі нам некалькі дзён давядзецца валэндацца тут, пакуль выберамся? - разважаў Віктар.

- О, гэта было б вялікім шчасцем! - прамовіў Мірон.

- Дзякую за гэткае шчасце! - чмыхнуў Віктар. - А есці што будзеш? Можа, яшчэ з голаду зойдзешся.

- Вось таму я і лічу за шчасце пабадзяцца некалькі дзён, а не тыдняў ці месяцаў, - панура сказаў Мірон.

- Можа, скажаш яшчэ - стагоддзяў, - усміхнуўся Віктар.

- І гэта можа быць, - сур'ёзна адказаў Мірон. - Нашы косці могуць знайсці і праз некалькі стагоддзяў!

- Эх ты, нуда хадзячая! - скрывіўся Віктар. - Табе на печы б сядзець, а не пускацца ў падарожжа. Чуў я шмат разоў, як людзі блудзілі па лясах, але не чуў аніводнага разу, каб у нашых лясах гэтак хто-небудзь загінуў. Гэта табе не бразільскія лясы, не афрыканскія пушчы.

- Чаго ты пнешся? Магу цябе запэўніць, што я таксама не вельмі прагну тут загінуць, - апраўдваўся Мірон.

- Ну, дык няма чаго рыхтавацца да смерці! - адрэзаў Віктар.

Хоць сонца яшчэ свяціла, але ўжо не грэла. Доўгія цені паступова пакрывалі светлыя мясціны. Хлопцы адчулі холад.

- Нічога не зробіш, прыйдзецца надзяваць сырую адзежу, - уздыхнуў Мірон.

- Дармо! Дасохне на целе, - бадзёрыўся Віктар.

Калі яны адзеліся, Віктар неяк нерашуча сказаў:

- Можа, пойдзем далей?

- Куды ты цяпер пойдзеш? - адказаў Мірон. - Нават па знаёмай дарозе рызыкоўна пускацца ў такі час. А гэтак мы напэўна праблытаемся ўсю ноч дарэмна. Наўрад ці блізка ў гэтых месцах ёсць паселішча. Якім бы ні было чынам, а прыйдзецца тут пераначаваць.

За ўвесь сённяшні дзень гэта было адзінае пытанне, па якім не адбылося спрэчак паміж таварышамі. Пачалі рыхтавацца да начлегу. Зрабілі сабе логава ў сухім пяску між карэнняў, падгарнулі сухога лісця і шыльніку.

Нарэшце надышоў самы вялікі, урачысты і адказны момант - здабыванне агню. Сэрцы ў хлопцаў застукалі мацней, рукі дрыжалі. Мусіць, з такім самым пачуццём тысячагоддзі назад у якім-небудзь першабытным храме людзі прыступалі да здабывання свяшчэннага агню.

- Ці высахлі яны?

Памацалі з усіх бакоў - здаецца, высахлі.

Чыркнуў Віктар раз, другі - нічога... Толькі белы след застаўся на карабку.

- Мусіць, не досыць высахлі, - сумна сказаў Мірон. - Болей псаваць не варта.

- Мая кашуля ўжо высахла, я палажу іх пад паху, - сказаў Віктар.

А пакуль што прытуліліся ў сваім логаве без агню.

 

  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   21


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка