Вялікая Айчынная вайна нейкім чынам закранула кожную беларускую сям’ю




Дата канвертавання01.05.2016
Памер30.89 Kb.
Вялікая Айчынная вайна нейкім чынам закранула кожную беларускую сям’ю. Пацярпелым ад яе можна смела называць увесь беларускі народ, бо не менш за тых, хто ваяваў на фронце, у партызанах, быў падпольшчыкам, пакутавала ў акупацыі мірнае насельніцтва.

У гэтай страшнай вайне літасці не было нікому: нараўне з мужчынамі-воінамі гінулі жанчыны, дзеці, старыя. Змагаліся з ворагам у выніку абставін таксама ўсе: без розніцы паміж узростам і полам.

Жыхарцы Бягомля Вользе Фірага, калі пачалася вайна, было дзевяць год. Яе сям’я тады жыла ў Мількуні. Вёска ў 65 двароў была акружана лесам, балотам, а таму стала зонай дзеяння партызанскай брыгады “Жалязняк” і па гэтай прычыне перажыла сваю асабістую трагедыю.

– Перад самай вайной памёр мой бацька – Ілья Фірага, – расказвае Вольга Ільінічна. – Ён быў камуністам, старшынёй калгаса, але, нягледзячы на гэта, яго арыштавалі і пакуль трымалі да адпраўкі на заставе ў Скуратах, адбілі ўсе ўнутранасці.

Прычынай арышту паслужыла тое, што наш дзядзька быў у Амерыцы. Нехта з пакрыўджаных вяскоўцаў паведаміў пра гэта ў НКУС. Маўляў, перадае дзядзька-амерыканец пляменніку праз знаёмых долары. Нічога такога мы не бачылі і пра дзядзьку нічога не чулі, толькі, хто гэтаму верыў?

Праўда, людзі з вёскі не пабаяліся, напісалі ў райкам партыі, што гэта паклёп, і ўсе падпісаліся. Бацьку выпусцілі, але ён ужо быў не жылец.

Памятаю, як забегалі па вёсцы мужчыны, загаласілі жанчыны. Мы выйшлі з братам на вуліцу і пачулі, што пачалася вайна. Немцы з’явіліся, мне здаецца, вельмі хутка. Самыя першыя, што прыходзілі ў вёску, былі не страшныя. Усе маладыя, усмешлівыя, прасілі, а не адбіралі, як пазней, яек, малака, курэй. Некаторыя з іх гладзілі нас па галаве, давалі галету ці нават кусочак шакаладкі і нешта пры гэтым лапаталі. Пэўна, успаміналі пра сваіх дзяцей, якіх кінулі ў Фатэрляндзе.

Бліжэй да восені сталі расказваць пра тое, што немцы ўзялі ў палон вельмі шмат нашых салдат і чыняць над імі ў лагерах вялікія здзекі. Некаторым з гэтых няшчасных пашанцавала ўцячы з-за кратаў, і яны пайшлі ў лес, дзе сталі партызанамі. Так, мы – дзеці разумелі тады, адкуль узяліся партызаны. У лес пайшлі і тыя з мужчын, каго не паспелі забраць на вайну. У тым ліку мамін швагер Сцяпан Батура. Я так разумею, што праз яго наша сям’я стала блізкая з народнымі мсціўцамі.

У вёску час ад часу сталі налятаць карнікі ў чорнай страшнай форме з павязкамі на рукавах. На іх бела-чырвонай плямай выдзялялася нацысцкая свастыка. Усе іх вельмі баяліся і разбягаліся хто куды. Шчыра кажучы, саміх немцаў сярод іх было няшмат, больш здраднікаў, якія размаўлялі на рускай, украінскай, беларускай і, як казала мама, латышскай мовах. Звярэлі яны моцна: палілі, забівалі людзей.

Урэзалася ў памяць, як у першую блакаду знішчалі нашу вёску. Карнікі метадычна прачэсвалі населены пункт, заходзячы ў кожную хату. Людзі мітусіліся па вуліцы. Мама падышла да салдата і папрасіла дазволу пайсці на выган за хату падаіць карову. Ён, на здзіўленне, даў згоду.

Мама схапіла мяне за руку і пабегла са словамі: “Хутчэй, дачушка, лепш загінуць ад кулі, чым згарэць жывымі ў агні”. Нас не застрэлілі і мы не згарэлі, а 112 жыхароў нашай вёскі развіталіся ў той дзень з белым светам.

Калі з’явіліся народнікі, да нас у хату сталі наведвацца партызаны. Пасля іх прыходу мама давала мне танюткі скрутачак паперы, які быў меншы, чым мая далонь, і загадвала бегчы ў другі канец вёскі. Вучыла, што, калі спыняць паліцаі, то я павінна была закрыць рукамі твар, быццам плачу і хуценька адправіць скрутачак у рот, каб праглынуць.

Я бегла па вуліцы, круціла галавой, спынялася ля таго, што ўяўляла інтарэс для 10-гадовай дзяўчо, адным словам, рабіла выгляд, што проста гуляю па вуліцы і паціху набліжалася да той хаты, дзе мяне чакалі. Так было некалькі разоў. Хоць і малая была, а страх быў вялікі. Дзякуй богу, усё абышлося.

Памятаю, як да нас у двор некалькі разоў прыязджаў сам Гіль-Радзіёнаў на чырвонай кабыле. Прыгожы быў, статны, з афіцэрскай выпраўкай, гэта разумела нават я. Нешта гаварыў з мамай і ад’язджаў у суправаджэнні некалькіх салдат.

Пры кожным прыездзе даваў мне кавалак цукру. Я гэтага моманту чакала з нецярпеннем і не так з-за гасцінца, як з-за таго, што на мяне звяртае ўвагу такі прыгожы афіцэр. Што ні кажы, а Радзіёнаў быў акружаны нейкім рамантычным арэолам. Гэта адчувалася і пасля вайны.

Калі радзіёнаўцы пайшлі на Докшыцы, брат, які да гэтага часу ўжо таксама быў партызанам, перавёз нас у Маргавіцу і загадаў нікому ніколі не расказваць пра нашы з мамай адносіны як з партызанамі, так і з радзіёнаўцамі, каб не сталася так, як з татам. Так мы і маўчалі. Брат стаў афіцэрам, палкоўнікам, потым вучоным. А я ўсё жыццё пражыла ў Бягомлі. Пра вайну чытаю кніжкі яшчэ і зараз. Праўда, “Жывыя і мёртвыя” К. Сіманава ўжо не перачытваю, сэрца моцна баліць.


Запісала Тамара АЛЬШЭЎСКАЯ.

НА ЗДЫМКУ: дзіця вайны В.І. Фірага.



Фота А. Варанковіча.


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка