Вучэбная праграма па дысцыпліне «тэорыя І практыка перакладу»




Дата канвертавання07.05.2016
Памер124.62 Kb.
БЕЛАРУСКІ ДЗЯРЖАЎНЫ ЎНІВЕРСІТЭТ

ЗАЦВЯРДЖАЮ

Рэктар


Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта

_____________________ С. У. Абламейка

_____________________________ 2010 г.

ВУЧЭБНАЯ ПРАГРАМА ПА ДЫСЦЫПЛІНЕ

«ТЭОРЫЯ І ПРАКТЫКА ПЕРАКЛАДУ»
спецыяльнасці перападрыхтоўкі 1-23 01 74 «Літаратурна-мастацкая творчасць»

Мінск, 2010
Распрацоўшчык праграмы:

П. П. Жаўняровіч, дацэнт кафедры стылістыкі і літаратурнага рэдагавання Інстытута журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, кандыдат філалагічных навук

Рэцэнзенты:



Л. І. Пятрова, прафесар кафедры рэдакцыйна-выдавецкіх тэхналогій Беларускага дзяржаўнага тэхналагічнага ўніверсітэта, кандыдат філалагічных навук;

У. А. Капцаў, дацэнт кафедры літаратурна-мастацкай крытыкі Інстытута журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, кандыдат філалагічных навук.


РЭКАМЕНДАВАНА ДА ЗАЦВЯРДЖЭННЯ:

Кафедрай стылістыкі і літаратурнага рэдагавання факультэта журналістыкі Інстытута журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Пратакол пасяджэння ад 12.05.2010 № 10.

Навукова-метадычным саветам па групе спецыяльнасцей журналістыкі Вучэбна-метадычнага аб'яднання ВНУ Рэспублікі Беларусь па гуманітарнай адукацыі.

Пратакол пасяджэння ад 27.05.2010 № 5.


ТЛУМАЧАЛЬНАЯ ЗАПІСКА

Курс «Тэорыя і практыка пера­кла­ду» вывучаецца на факультэце павы­шэн­ня кваліфікацыі і перападрыхтоўкі журналісцкіх кадраў у ІІІ семестры, ув­а­­хо­дзіць у лік агульнапрафесійных і спецыяльных дысцыплін і становіцца асаб­ліва за­п­а­тра­ба­­­ва­ным ва ўмо­­вах двухмоўнага і палімоўнага грамадства. Акра­мя таго, ін­ды­відуальная дзей­­насць слухача перападрыхтоўкі па спецыяль­нас­ці 1 23 01 74 «Літаратурна-мастацкая творчасць» кваліфікацыі «Спецыяліст па літара­тур­­най рабоце» можа быць скіравана ме­на­віта на мас­тац­кі пераклад, які ў та­кім вы­падку ста­новіцца асноўным аб’ектам пры­кла­дання ін­тэлектуаль­ных сіл і вы­ра­шэння раз­настайных задач.

Праграма прадугледжвае азнаямленне слухачоў з асноўнымі агульна­лін­г­ві­стычнымі праблемамі, якія датычацца перакладу незалежна ад зыход­най мо­вы. У сувязі з тым, што замежныя мовы, якія вывучаліся слухачамі, мо­гуць быць рознымі, дысцыпліна «Тэорыя і практыка перакладу» дапаможа вы­­пра­ца­ваць усвядомлены падыход да перакладу мастацкіх твораў.

Сёння перакладчык павінен не толькі свабодна ва­лодаць зыходнай мовай, але і ве­даць лад мыслення яе носьбітаў і разумава-маўленчы спосаб падачы ін­фар­­ма­цыі, г. зн. традыцыі як устойлівыя элементы культуры, звычаі і абра­ды; тра­­­ды­цыйна-по­бытавую куль­туру, прынятыя нормы паўсядзённых зносін, «на­цы­­янальную кар­ціну свету» і менталітэт, якія адлюстроўваюць асаблівасці ўспры­­­­мання све­ту, культурныя традыцыі этнасу і яго нацыянальны характар. Толь­­кі ў такім вы­падку можна атрымаць якасны пераклад мастацкага тэксту, які будзе ў максімальнай ступені эквівалентным зыходнаму як у змястоўных, так і ў камунікатыўных адносінах. Такі падыход стварае агульны канцэп­ту­аль­ны фон для авалодання тэа­рэ­тыч­нымі ведамі і выпрацоўкі практычных навыкаў пра­цы з зыходным тэк­с­там і пе­растварэння яго ў тэкст на іншай мове.

Дысцыпліна «Тэорыя і практыка пе­ра­кладу» як міжпрадметная за­клі­кана фар­міраваць ду­хоў­ны свет слухача, выпрацоўваць якас­ці гра­ма­дзя­ні­на і пат­рыёта, са­дзей­ні­чаць беспраблемнаму дыялогу з прадстаў­ні­ка­мі ін­шых на­родаў.

Праграма прадугледжвае выкарыстанне разнастайных прак­тыч­ных за­дан­няў, накіраваных найперш на разуменне кожнай мовы як асоб­нага све­ту, асоб­най сістэмы і на выпрацоўку навыкаў стварэння эквівалентнага мастацкага тэк­сту на мо­ве перакладу. У якасці аб’екта вывучэння выкарыстоўваюцца бела­рус­ка-рускія і руска-беларускія пераклады твораў як класікаў беларускай і рускай лі­та­ратуры, так і сучасных пісьменнікаў. Практыкуецца супа­стаў­ны аналіз пе­ра­кладу аднаго мастацкага твора (з зыходнай мовай англійскай, ня­мец­кай, фран­­­­цузскай і інш.) на рускую і беларускую мовы, а таксама перакладу ад­наго мас­тацкага твора рознымі перакладчыкамі.



Мэта вывучэння дысцыпліны: азнаёміць слухачоў з праблемамі пера­кла­ду як пра­цэсу і пе­ра­кладу як выніку, сфарміраваць на гэтай аснове навыкі пісь­мовага пе­ра­­кла­ду мастацкіх твораў з улікам разнастайных між­культурных ад­­­роз­нен­няў. У задачы ўваходзіць абмеркаванне праблем, звя­за­ных з месцам пе­­­ра­кла­ду як практычнай дысцыпліны ў кантэксце сучасных лін­гвіс­тыч­ных уяў­­­лен­няў і з мастацкім перакладам як асобным відам камунікацыі з яго спе­­цы­фічнымі сродкамі і метадамі.

У выніку засваення матэрыялу слухачы павінны:

– уяўляць функцыянальную прызначанасць перакладу, міжмоўнага і між­куль­турнага пасрэдніц­тва, асаблівасці перакладчыцкай дзейнасці падчас працы з мастацкім творам;

– мець уяўленне пра віды перакладу і пра яго асноўныя мадэлі;

– валодаць паняццем эквівалентнасці перакладу і ўзроўняў эквівалент­нас­ці, умець аргументавана абгрунтоўваць свае перакладчыцкія рашэнні;

– ажыццяўляць перадперакладчыцкі аналіз зыходнага тэксту, аналі­за­ваць яго вонкавую і глыбінную сэнсавую структуру, а таксама інфармацыю, якая ўтрым­ліваецца ў тэксце і падлягае перадачы пры перакладзе;

– ведаць асноўныя крытэрыі ацэнкі мастацкага перакладу;

– выпрацоўваць стратэгію перакладу мастацкага твора з улікам яго жан­­равай прыналежнасці;

– валодаць практыкай перакладу (выкарыстоўваць у неабходных вы­пад­ках перакладчыцкія мадыфікацыі з захаваннем літаратурных нормаў мо­вы пе­ра­кладу) і прыёмамі прагматычнай адаптацыі тэксту;

– умець выкарыстоўваць метадалогію працы з перакладнымі слоўніка­мі, даведнікамі, базамі да­ных, электроннымі перакладчыкамі і іншымі крыні­ца­мі.

На вывучэнне дысцыпліны “Тэорыя і практыка перакладу” адводзіцца 22 га­дзіны, з іх 6 гадзін лекцыйныя, 16 гадзін – практычныя. Форма выніковага кан­т­ролю ведаў – залік.
ПРЫКЛАДНЫ ТЭМАТЫЧНЫ ПЛАН

п.п.


Найменне раздзела, тэмы

Аўдыторныя

заняткі


Усяго

гадзін


Лекцыі

Лабараторныя заняткі

1

Ста­тус і прадмет тэорыі і практыкі пе­­ра­кладу. Пераклад як інтэ­ле­к­ту­альная творчая дзей­­насць. Ты­пало­гія перакладу. Эквівалент­насць у пе­ракладзе. Мас­тацкі пера­клад, кры­тэрыі яго ацэнкі.

2




2

2

Мінімальныя адзінкі мастацкага пе­­ракладу: словы, эквіваленты сло­ва, фразеалагізмы, парэміі, індыві­ду­альна-аўтарскія наватворы. Пе­ра­кладчыцкія мады­фі­кацыі. Шляхі пе­раадолення лінг­ва­эт­ніч­нага бар’­еру.

2

8

10

3

Мастацкі тэкст як максімальная адзін­ка перакладу. Ін­фар­­ма­тыўны і змястоўны складнікі мастацкага тэк­сту і іх захаванне ў пе­ра­кла­дзе.

2


8

10




Усяго:

6

16

22


ЗМЕСТ ВУЧЭБНАГА МАТЭРЫЯЛУ
1. Ста­тус і прадмет тэорыі і практыкі пе­­ра­кладу. Пераклад

як інтэлек­ту­альная творчая дзей­­насць. Ты­пало­гія перакладу.

Эквівалент­насць у пе­ракладзе. Мас­тацкі пера­клад,

кры­тэрыі яго ацэнкі

Месца тэорыі і практыкі перакладу сярод лінгвістычных дысцыплін. Пе­ра­­клад у сучасным свеце. Кароткі агляд гісторыі развіцця перакладу.

Мастацкі пераклад як інтэлек­ту­альная творчая дзей­­насць. Грамадскае пры­значэнне перакладу. Асоба перакладчыка.

Праблема вызначэння паняцця «пераклад». Лінгвасеміятычныя і лінгвіс­тыч­ныя праблемы перакладу. Тыпалогія перакладу, яго ві­­ды і формы. Уз­роўні пе­ракладу. Тыпалагічнае размежаванне паняццяў «тэкст як аб’ект агульнай тэо­рыі перакладу» і «тэкст мастацкага твора як аб’ект тэорыі мастацкага пера­кла­ду».

Эквівалентнасць у перакладзе. Эквівалентнасць і адэкватнасць. Раз­на­стай­ныя ўзроўні эквівалентнасці. Кантэкстная эквівалентнасць.

Асноўныя крытэрыі ацэнкі мастацкага перакладу і агульныя ўмовы атая­сам­лення зыходнага і перакладнога мастацкага тэксту.

Мінімальныя і максімальныя адзінкі мастацкага перакладу.
2. Мінімальныя адзінкі мастацкага пе­­ракладу: словы,

эквіваленты сло­ва, фразеалагізмы, парэміі, індыві­ду­альна-аўтарскія наватворы. Пе­ра­кладчыцкія мады­фі­кацыі. Шляхі пе­раадолення

лінг­ва­эт­ніч­нага бар’­еру

Мінімальныя адзінкі мастацкага пе­­ракладу. Слова як індыкатар мастац­кай карціны свету ў перакладзе.

Тэорыя мастацкага перакладу і праблема ўніверсальнага азначэння слова. Шматкампанентная структура лексічнага значэння слова і яе значнасць для тэо­рыі і практыкі мастацкага перакладу. Семантычная структура слова ў зыходнай мо­ве і яе ўплыў на варыянты яго перакладу. Уплыў аманімічнай і паранімічнай ат­рак­цыі слоў у зыходнай мове на іх пераклад.

Асаблівасці перакладу эквівалентаў слова, фразеалагізмаў, парэмій, інды­ві­дуальна-аўтарскіх наватвораў. Імя ў перакладзе. Транс­літарацыя і практычная транскрыпцыя. Інтэртэкстуальнасць мастацкага твора і праблемы перакладу ін­тэр­тэкстэм. Варыятыўнасць у мастацкім перакладзе.

Лінг­ваэт­ніч­ны бар’ер як дэтэрмінант перакладчыцкіх дзеянняў і шляхі яго пе­раадолення. Міжмоўныя ўскладненні. Віды перакладчыцкіх каментарыяў.
3. Мастацкі тэкст як максімальная адзін­ка перакладу. Ін­фар­­ма­тыўны

і змястоўны складнікі мастацкага тэк­сту і іх захаванне ў пе­ра­кла­дзе.

Зы­ход­ны тэкст як дэтэрмінант перакладчыцкай дзейнасці. Мастацкая ін­фар­мацыя ва ўмовах перакладу, яе тыпы. Інварыянтныя, ін­варыянтна-вары­янт­ныя і варыянтныя элементы тэксту ў пра­цэсе мастацкага пе­ра­кладу.

Семантыка мастацкага тэксту як шматкампанентная структура і праблемы пе­ракладу. Вопыт рускай і беларускай перакладчыцкай школы.

Асаблівасці перакладу мастацкіх тэкстаў, пабудаваных на сістэме разгор­ну­тых метафар і на падставе выкарыстання сімвала (сістэмы сімвалаў).

Функцыянальны аспект мастацкага перакладу.

Пераклад мастацкай прозы. Канцэптуальнае ядро, сінтаг­ма­ты­ка і пара­дыг­матыка мастацкага твора і праблемы перакладу. Аналіз і ацэнка пе­ракладу на беларускую і рускую мо­вы асоб­ных апавяданняў, аповесцей, раманаў.

Пераклад паэзіі. Трапеічная сістэма вершаванага твора і пераклад. Якас­ныя характарыстыкі рыфмы ў вершаваным творы і іх захаванне ў перакла­дзе. Эк­ві­лінеарнасць і эквіметрыя ў перакладным вершаваным творы. Асаблівасці перакладу лірычнага верша. Аналіз і ацэнка перакладу на беларускую і рускую мо­вы асоб­ных вершаваных твораў.

Пераклад драматургіі. Лёгкавымоўнасць і лёгказразумеласць у пера­клад­ным сцэнічным творы. Захаванне ў перакладзе п’есы прынцыпу семантычных кан­тэкстаў, нераўнамернай дакладнасці, гутарковасці і стылізаванасці маўлен­ня. Аналіз і ацэнка перакладу на беларускую і рускую мо­вы асоб­ных п’ес.

Асаблівасці перакладу фальклорных твораў.

ЛІТАРАТУРА

Асноўная

1. Алимов, В. В. Теория перевода. Перевод в сфере профессиональной ком­­­­му­­никации: учеб. пособие / В. В. Алимов. – Изд. 3-е, стереот. – М.: Еди­то­­ри­ал УРСС, 2005. – 160 с.

2. Виноградов, В. С. Лексические вопросы перевода художественной про­зы / В. С. Виноградов. – М.: Изд-во Моск. ун-та, 1978. – 173 с.

3. Гарбовский, Н. К. Теория перевода: учебник / Н. К. Гарбовский. – М.: МГУ, 2004. – 544 с.

4. Казакова, Т. А. Практические основы перевода. English ↔ Russian: учеб. пособие / Т. А. Казакова. – СПб.: Союз, 2006. – 320 с.

5. Казакова, Т. А. Художественный перевод. Теория и практика: учебник / Т. А. Казакова. – СПб.: ИнЪязиздат, 2006. – 544 с.

6. Комиссаров, В. Н. Слово о переводе / В. Н. Комиссаров. – М.: Между­на­­родные отношения, 1973. – 215 с.

7. Комиссаров, В. Н. Современное переводоведение: учеб. пособие / В. Н. Ко­миссаров. – М.: ЭТС, 2004. – 424 с.

8. Комиссаров, В. Н. Теория перевода (лингвистические аспекты) / В. Н. Ко­миссаров. – М.: Высш. шк., 1990. – 25 с.

9. Копанев, П. И. Вопросы истории и теории художественного перевода / П. И. Копанев. – Минск: Изд-во БГУ, 1972. – 295 с.

10. Латышев, Л. К. Курс перевода (эквивалентность перевода и спосо­бы её до­­стижения) / Л. К. Латышев. – М.: Междунар. отношения, 1981. – 248 с.

11. Латышев, Л. К. Перевод: теория, практика и методика препода­ва­ния: учеб. пособие / Л. К. Латышев, А. Л. Семенов. – М.: Академия, 2003. – 192 с.

12. Левин, Ю. Д. Русские переводчики XIX века и развитие худо­жест­вен­ного перевода. – Л.: Наука, 1985. – 299 с.

13. Левый, И. Искусство перевода / И. Левый; пер. с чешск. и предисл. В. Россельса. – М.: Прогресс, 1974. – 397 с.

14. Рецкер, Я. И. Теория перевода и переводческая практика: очерки лин­­г­ви­стической теории перевода / Я. И. Рецкер. – М.: Р. Валент, 2004. – 240 с.

15. Робинсон, Д. Как стать переводчиком: введение в теорию и прак­ти­ку пе­­ревода / Дуглас Робинсон; пер. с англ. – М.: КУДИЦ-ОБРАЗ, 2005. – 304 с.

16. Семенов, А. Л. Основные положения общей теории перевода: учеб. по­собие / А. Л. Семенов. – М.: РУДН, 2004. – 99 с.

17. Сологуб, Ю. П. Теория и практика художественного перевода: учеб. по­собие для студентов лингв. фак. высш. учеб. заведений / Ю. П. Сологуб, Ф. Б. Аль­брехт, А. Ю. Кузнецов. – М.: Академия, 2005. – 304 с.

18. Федоров, А. В. Основы общей теории перевода (лингвистические проб­­­лемы): учеб. пособие / А. В. Федоров. – 5-е изд. – СПб.: СпбГУ; М.: ФИ­ЛО­ЛОГИЯ ТРИ, 2002. – 416 с.

19. Художественный перевод: Проблемы и суждения: сб. статей / сост. Л. А. Аннинский. – М.: Известия, 1986. – 575 с.

20. Чуковский, К. И. Высокое искусство / К. И. Чуковский. – М.: Сов. писатель, 1968. – 382 с.

21. Швейцер, А. Д. Теория перевода: статус, проблемы, аспекты / А. Д. Ш­в­ей­цер. – М.: Наука, 1988. – 215 с.

22. Bassnett, S. Translation Studies / Susan Bassnett. – London & New York: Ro­utledge, 1996.

23. Munday, J. Introducing Translation Studies / Jeremy Munday. – New York: Ro­utledge, 2004.

24. Nabokov, V. The Art of Translation / Vladimir Nabokov. – N. Y. – L.: Har­court Brace Jovanovich, 1981.
Дадатковая

1. Бордович, А. М. Сопоставительный курс русского и белорусского язы­­ков: учеб. пособие / А. М. Бордович, А. А. Гируцкий, Л. В. Чернышова. – Минск: Універсітэцкае, 1999. – 223 с.

2. Бурак, А. Л. Translating Culture: Перевод и межкультурная комму­ни­ка­ция: этап 1: уровень слова / А. Л. Бурак. – М.: МГЛУ, 1999. – 216 с.

3. Булахов, М. Г. Основные вопросы сопоставительной стилистики рус­ско­го и белорусского языков / М. Г. Булахов. – Минск: БГУ, 1979. – 40 с.

4. Галь, Н. Слово живое и мертвое: Из опыта переводчика и редактора / Н. Галь. – 4 е изд., доп. – М.: Книга, 1987. - 272 с.

5. Гируцкий, А. А. Белорусско-русский художественный билингвизм: ти­­по­логия и история, языковые процессы / А. А. Гируцкий; под ред. П. П. Шу­бы. – Минск: Университетское, 1990. – 175 с.

6. Жлуктенко, Ю. А. Лингвистические аспекты двуязычия / Ю. А. Жлу­к­­тен­ко. – Киев: Изд-во при Киевск. ун-те, 1974. – 176 с.

7. Ивченков, В. И. Лингвистическая организация текста: в творческой ла­бо­ра­­тории Владимира Короткевича / В. И. Ивченков. – Минск: БГУ, 2002. – 211 с.

8. Киклевич, А. К. Польский язык / А. К. Киклевич, А. А. Кожинова. – 5-е изд. – Минск: ТетраСистемс, 2007. – 320 с.

9. Контрастивное исследование оригинала и перевода художественного тек­ста: Сб. науч. трудов / Одесский гос. ун-т им. И. И. Мечникова; отв. ред. В. А. Ку­харенко. – Одесса, 1986. – 163 с.

10. Кузьмина, Н. А. Феномен художественного перевода в свете теории ин­тер­текста / Н. А. Кузьмина // Текст. Интертекст. Культура. – М., 2001. – С. 97–111.

11. Литература и перевод: проблемы теории: материалы Междунар. встре­­чи ученых и писателей, Москва, 27 февраля – 1 марта 1991 г. / сост. П. М. Топер, В. Х. Ганиев. – М.: Прогресс, 1992. – 395 с.

12. Мастерство перевода: сб. ст. / гл. ред. К. Чуковский. – М.: Советский пи­­сатель, 1968. – 536 с.

13. Мастерство перевода: сб. ст. / редкол.: А. Гатов [и др.]. – М.: Со­вет­с­кий пи­сатель, 1964. – 523 с.

14. Мастерство перевода: сб. ст. / редкол.: Э. Ананиашвили [и др.]. – М.: Со­­ветская Россия, 1990. – 542 с.

15. Нехай, О. А. Сравнительная типология английского и белорусского язы­­ков / О. А. Нехай, Т. В. Поплавская. – Минск: Выш. шк., 1983. – 173 с.

16. Рагаўцоў, В. І. Сінтаксіс беларускай і рускай моў: дыскусійныя пы­тан­ні / В. І. Рагаўцоў. – Мінск: Універсітэцкае, 2001. – 199 с.

17. Рагойша, В. П. Проблемы перевода с близкородственных языков: бе­лорус.-рус.-укр. поэт. взаимоперевод / В. П. Рагойша. – Минск: БГУ, 1980. – 183 с.

18. Роўда, І. С. Рознаўзроўневая намінатыўная адпаведнасць беларус­кай і рус­­кай моў / І. С. Роўда. – Мінск: БДУ, 1999. – 170 с.

19. Русский язык в условиях белорусско-русского двуязычия: сб. науч. ст. / Гос. пед. ин-т; гл. ред. М. Г. Булахов. – Минск: МГПИ, 1989. – 276 с.

20. Убин, И. И. ЭВМ и словарь: метод. пособие / И. И. Убин. – М., 1992. – 180 с.

21. Шидловский, А. В. Лингвистические проблемы перевода на бело­рус­­ский язык / А. В. Шидловский. – Минск: Выш. шк., 1978. – 96 с.

22. Einführung in die Slavischen Sprachen. – Darmstadt: WB, 1986.

23. Kuzmin, S. S. Translating Russian Idioms / S. S. Kuzmin. – Moscow: Hig­her School, 1977.



24. Schriften und literarische Texte / Anna Basova unter Mitarbeit von Ina Be­len­ko, Esther Busse, Simone Düwel und Elisabet Lesser. – Jena, 2003. – Te­il 1: Grammatik / Geschpächshuch. – 196 S.; Teil 2: Wörterbücher.

25. Stieber, Z. Zarys gramatyki porównawczej językow słowiańskich. – War­­sza­wa: PWN, 1973. – Cz. 2, zeszyt 2.


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка