Вучэбная праграма для агульнаадукацыйных устаноў з беларускай І рускай мовамі навучання




Дата канвертавання15.03.2016
Памер284.54 Kb.

МІНІСТЭРСТВА АДУКАЦЫІ РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ




ВУЧЭБНАЯ ПРАГРАМА

для агульнаадукацыйных устаноў
з беларускай і рускай мовамі навучання


БЕЛАРУСКАЯ ЛІТАРАТУРА



ХIклас
Мінск

Нацыянальны інстытут адукацыі

2009

ХI клас

(35 гадзін)


Тлумачальная запіска

Дадзеная праграма па беларускай літаратуры прызначана для выкарыстання ў 2009/2010 навучальным годзе ў ХІ´ класе агульна­адукацыйных устаноў. Яна распрацавана з улікам задач сучаснай сістэмы адукацыі: структура і змест вучэбнага матэрыялу падпарадкаваны неабход­насці пазнаёміць вучняў выпускнога класа з найбольш значнымі з’явамі, постацямі і творамі беларускай літаратуры другой паловы ХХ — пачатку ХХІ стагоддзяў.

Праграма арыентуе на пазнанне і засваенне праз мастацтва слова духоўных і маральных агульначалавечых і нацыянальных каштоўнасцей, на разуменне ролі культуры ў прагрэсе чалавецтва, на творчы, самастойны і ўсвядомлены характар засваення прадмета, індывідуальна-асобасны падыход да навучання. Шмат увагі надаецца актывізацыі міжпрадметных сувязей, шляхам і спосабам найбольш эфектыўнага выкарыстання твораў іншых відаў мастацтва ў працэсе спасціжэння літаратурных твораў.

Беларуская літаратура — дысцыпліна культуралагічнага цыкла, праз якую вучні паслядоўна і сістэматычна пазнаюць асновы мастацтва, яго адметнасць і адрозненне ад навукі, мараль, этыку, нормы чалавечых паводзін. Беларуская літаратура каштоўная перш за ўсё сваімі ідэямі, што маюць вялікае пазнавальна-выхаваўчае значэнне. Але і яе сюжэты, і мастацкія вобразы, і стаўленне самога аўтара да герояў і падзей, да жыцця і свету прасякнутыя «асобасным зместам», спрыяюць станаў­ленню каштоўнасных арыенціраў школьнікаў.

Змест літаратурнай адукацыі ў ХІ´ класе складаецца з чатырох асноўных кампанентаў: а) ведаў; б) уменняў і навыкаў; в) вопыту творчай дзейнасці; г) сістэмы нормаў адносін да свету, да людзей, да сябе.

Першы кампанент — веды па літаратуры — фарміруецца шляхам засваення вучнямі гісторыка-літаратурнага і тэарэтычнага матэрыялу: мастацкіх твораў беларускіх аўтараў, разумення заканамернасцей разгортвання нацыянальнага і сусветнага літаратурнага працэсу, яго напрамкаў і стыляў, звестак пра жыццё і творчасць вядомых пісьменнікаў, асноўных літаратуразнаўчых паняццяў.

Усе гэтыя кампаненты зместу вучэбнага прадмета прадстаўлены ў праграме комплексна, ва ўзаемасувязі, з захаваннем прынцыпаў пераемнасці і даступнасці на розных узроўнях: гістарычным, праблемна-тэматычным, жанравым і г. д.

Аснову вучэбнага курса складаюць літаратурныя творы, якія адбі­раліся паводле іх мастацкіх якасцей, агульначалавечай значнасці, выха­ваў­чага патэнцыялу, месца, якое яны займаюць у творчасці пісьмен­ніка і гіс­то­­рыі літаратуры. Асаблівая ўвага звярталася і на наяўнасць у іх нацыя­нальна значнага, патрыятычнага пафасу. У анатацыях да манагра­фічных тэм увага настаўніка скіроўваецца на гуманістычную сутнасць твор­часці пісь­меннікаў, на дыялектычную сувязь сацыяльнага, канкрэтна-гіста­рыч­на­га і агульначалавечага ў праграмных творах, на іх мастацкую свое­асаб­лівасць, на формы выяўлення аўтарскай пазіцыі, на іх культурную значнасць.

Аб’ём ведаў пра асобу пісьменніка, яго творчасць залежыць ад коль­касці гадзін, адведзеных на манаграфічную тэму, ад ацэнкі яе месца ў літа­ра­турным працэсе, а таксама ад набыткаў, атрыманых у папярэдніх класах.

Літаратуразнаўчыя тэарэтычныя паняцці, пададзеныя сістэмна, не вы­падковыя: улічвалася мастацкая спецыфіка твораў, іх родавая і жанравая прырода, значэнне для больш глыбокага, навукова абгрунтаванага засва­ення канкрэтнага матэрыялу, фарміравання вучнёўскіх чытацкіх і маў­ленчых навыкаў. Настаўнікам прадастаўлена магчымасць дыферэн­цыраваць тэарэтычны матэрыял у залежнасці ад узроўню падрыхтоўкі класа.

Другі кампанент зместу літаратурнай адукацыі — сістэма чытацкіх уменняў і навыкаў — фарміруецца на аснове ведання тэорыі і гісторыі літаратуры, разумення спецыфікі мастацкага твора, агульнай культуры вучняў, іх інтэлектуальнага ўзроўню. Гэтыя фактары актыўна ўплываюць на далейшую самаадукацыю вучняў.

Праграма па літаратуры для ХІ´ класа арыентуе настаўнікаў на замацаванне ў вучняў наступных чытацкіх уменняў:

— уменняў, звязаных з мастацкім успрыманнем літаратурнага твора (узнаў­ляць карціны і вобразы, створаныя пісьменнікам; суадносіць свае эмоцыі і пачуцці з эмоцыямі і перажываннямі герояў; выказваць сама­стойныя ўражанні і думкі пра змест і форму твора, іх мастацкія вартасці);

— аналітычных уменняў (аналізаваць эпізоды, сюжэт, кампазіцыю, сістэму вобразаў, мову тэксту і інш.);

— сінтэзуючых уменняў (супастаўляць, рабіць высновы, абагуль­няць);

— уменняў спасцігаць аўтарскую пазіцыю і ацэньваць мастацкі твор з уласнага пункту гледжання.

Трэці кампанент вопыт самастойнай літаратурна-творчай дзейнасці. Ён пачынае складвацца ў працэсе першаснага ўспрымання тэксту на эмацыянальна-вобразным узроўні, а затым — яго самастойнай інтэрпрэтацыі і ацэнкі, калі магчыма — пераўвасаблення ў іншыя віды мастацтва (маляванне словамі, ілюстраванне, інсцэніраванне і інш.), падрыхтоўкі вусных выказванняў па вызначанай настаўнікам праблеме, на­пісання сачыненняў, а на заключным этапе — уласных твораў.

Чацвёрты кампанент зместу літаратурнай адукацыі — фарміраванне ў чытача нормаў адносін да свету, да людзей і да сябе — забяспечваецца найперш адборам твораў для тэкстуальнага аналізу на ўроках і для самастойнага чытання вучняў.

У ХІ´ класе вучні павінны не толькі правільна ацэньваць і аналізаваць канкрэтныя творы, але і характарызаваць іх у кантэксце дасягненняў культуры свайго народа, умець суадносіць канкрэтныя з’явы роднай літаратуры з асноўнымі эпохамі, перыядамі развіцця сусветнай літа­ратуры. Узмацняецца развіццёвая накіраванасць заняткаў па прадмеце, па­вы­шаецца роля самастойнага пошуку, індуктыўнага і дэдуктыўнага шля­хоў пазнання і засваення слоўнага мастацтва.

Літаратурныя творы ў праграмах прадстаўлены ў трох спісах: для абавязковага чытання і наступнага аналізу на ўроку; для самастойнага чытання ў сувязі з вывучэннем пэўнай манаграфічнай тэмы; для пазакласнага чытання. Творы першай групы вывучаюцца тэкстуальна, аналізуюцца ў адзінстве зместу і формы. Творы, прадстаўленыя ў спісах для самастойнага чытання, прапануюцца на выбар настаўніка. Яны пашыраюць уяўленні вучняў пра набыткі пісьменніка або дасягненні пэўнага літаратурнага перыяду. Спіс твораў для пазакласнага чытання даецца як арыенціровачны. Мастацкія тэксты прапануюцца на выбар настаўніка, які залежыць ад яго схільнасцей, эрудыцыі і ад канкрэтных умоў (падрыхтаванасці класа, наяўнасці азначаных твораў у бібліятэках, з’яўлення ў друку літаратурных навінак), а таксама ад інтарэсаў вучняў.

Акрамя традыцыйных урокаў, шырока практыкуюцца семінары, дыспуты, чытацкія канферэнцыі, творчыя праекты. Метады навучання літаратуры ў ХІ´ класе павінны спрыяць выяўленню і разуменню вучнямі ўсіх яе функцый: пазнавальнай, выхаваўчай, эстэтычнай, эўрыстычнай, камунікатыўнай, геданістычнай. Рэалізацыя толькі адной з іх, напрыклад па­знавальнай, паслабляе ўздзеянне літаратуры на асобу вучня. Агульным па­трабаваннем для ўсіх метадаў з’яўляецца таксама іх зарыентаванасць на выяўленне эстэтычнай сутнасці літаратуры, раскрыццё яе мастацкай спецыфікі. Умелае спалучэнне метадаў навучання з задачамі грамадзян­скага, патрыятычнага, духоўна-маральнага выхавання робіць дыдактычны працэс яшчэ больш мэтанакіраваным і выніковым.

Развіццё асобы пры вывучэнні літаратуры адбываецца ў двух асноўных напрамках: выпрацоўваюцца здольнасці агульныя і ўласна мастацкія. Гэты працэс можа быць паспяховым пры ўмове скіраванасці навучання на рэалізацыю спецыяльнай сістэмы творчых заданняў. Нізкі ўзровень творчых уменняў і навыкаў абмяжоўвае магчымасці вучняў, таму важна не зніжаць патрабаванняў да іх фарміравання, ведучы пры гэтым разна­стайную індывідуальную работу.

Дадатковыя факультатыўныя заняткі ў ХІ´ класе могуць быць скіраваны на пашырэнне і паглыбленне зместу асноўнага курса. Факуль­татыў­ныя заняткі пашыраюць таксама культуралагічныя рамкі вывучэння літара­ту­ры, выводзяць яе на глыбокія параўнанні з музыкай, жывапісам, тэатрам і інш.

На вывучэнне літаратуры ў ХІ´ класе ў 2009/2010 навучальным годзе адведзена 35 гадзін. Час, вылучаны на творчыя работы, настаўнік размяркоўвае сам. Магчыма таксама пераразмеркаванне настаўнікам гадзін па тэмах. Праграмай не прадугледжаны асобныя гадзіны на пазакласнае чытанне, але настаўнік рэгулярна цікавіцца чытаннем вучняў і можа, па-свойму пераразмеркаваўшы вучэбную нагрузку, правесці на працягу навучальнага года адзін або некалькі ўрокаў абмеркавання прачытаных вучнямі твораў.




Беларуская літаратура перыяду 1966—1985 гадоў
(28 гадзін)
Агляд (1 гадзіна). Пашырэнне сферы мастацкага даследавання рэчаіснасці. Жанравыя і тэматычныя пошукі літаратуры, паглыбленне яе чалавеказнаўчага і гуманістычнага зместу. Узмацненне аналітызму ў даследаванні мінулага і сучаснасці.

Узбагачэнне светабачання беларускіх паэтаў, іх жанрава-стылёвыя пошукі (Я. Янішчыц, Т. Бондар, Р. Баравікова, А. Разанаў, Г. Пашкоў, К. Камейша, Н. Мацяш і інш.). Грамадзянскасць і маральна-этычная скіраванасць пафасу паэтычнай творчасці. Павышаная цікавасць да філа­софскіх праблем, складаных пытанняў чалавечага жыцця.

Праблематыка беларускай прозы (I. Шамякін, Я. Брыль, В. Адамчык, В. Карамазаў, Л. Левановіч, Я. Сіпакоў, А. Жук, В. Казько, Г. Далідовіч, Г. Марчук, В. Гардзей, В. Гігевіч і інш.).

Здабыткі ў жанрах драмы і камедыі (п’есы Кандрата Крапівы, А. Ма­каёнка, У. Караткевіча, М. Матукоўскага, А. Петрашкевіча, А. Дзя­лен­дзіка, Г. Марчука, А. Дударава і інш.). Праблемнасць, канфліктная аснова твораў беларускіх драматургаў.



Для самастойнага чытання


В. Адамчык. «Чужая бацькаўшчына»; А. Жук. «Халодная птушка»; Г. Марчук. «Кракаўскі студэнт»; Н. Мацяш. 2—3 вершы на выбар настаў­ніка; «Я з вогненнай вёскі…» (дакументальная кніга А. Адамовіча, Я. Бры­ля, У. Калесніка).

Літаратура


Адамовіч, А. Літаратура, мы і час / А. Адамовіч. — Мінск, 1979.

Андраюк, С. А жыццё — вышэй за ўсё: выбранае / С. Андраюк. — Мінск, 1992.

Гісторыя беларускай літаратуры XX стагоддзя: у 4 т. — Мінск, 1999—2003. — Т. 3—4.

Гісторыя беларускай літаратуры: ХХ стагоддзе: 20—50-я гг. / пад. агул. рэд.


М. А. Ла­зарука, А. А. Семяновіча. — 2-е выд. — Мінск, 2000.

Гніламёдаў, У. Ад даўніны да сучаснасці: нарыс пра беларускую паэзію /


У. Гніламёдаў. — Мінск, 2001.

Грамадчанка, Т. К. Перад праўдай высокай і вечнай: беларуская проза сёння /


Т. К. Грамадчанка. — Мінск, 1991.

Каваленка, В. Веліч праўды: выбранае / В. Каваленка. — Мінск, 1989.

Локун, В. І. Маральна-філасофскія пошукі беларускай ваеннай і гістарычнай прозы, 1950—1960-я гг. / В. І. Локун. — Мінск, 1995.

Мушынскі, М. Каардынаты пошуку: беларуская крытыка: набыткі, перспектывы / М. Мушынскі. — Мінск, 1988.

Рагуля, А. Імгненні... / А. Рагуля. — Мінск, 1990.
І в а н Ш а м я к і н. Аповесць «Непаўторная вясна» або аповесць «Гандлярка і паэт»; раман «Сэрца на далоні» (6 гадзін).

Жыццёвы і творчы шлях пісьменніка.



«Непаўторная вясна». Пенталогія «Трывожнае шчасце» — кніга
аповесцей пра даваеннае пакаленне моладзі, якое прайшло праз выпрабаванні вайны. Творчая задума кнігі. Аўтабіяграфічныя моманты ў «Трывожным шчасці». Пятро Шапятовіч і Саша Траянава — галоўныя героі пенталогіі.

Адлюстраванне даваеннага жыцця моладзі ў аповесці «Непаўторная вясна». Духоўны свет Пятра і Сашы, іх узаемаадносіны. Паэзія кахання і прыгожых чалавечых пачуццяў. Эмацыянальна-псіхалагічная змястоўнасць твора. Лірычны характар аўтарскага пісьма. Уяўленне пра змест і сюжэтныя лініі наступных твораў пенталогіі.



«Гандлярка і паэт». Гісторыя напісання аповесці. Тэма трагічнага лёсу жанчыны на вайне. Вобраз Вольгі Ляновіч. Каханне ў лёсе гераіні. Вобраз Алеся Шпака, яго роля ў духоўным узвышэнні Вольгі Ляновіч. Фарміраванне характару Алеся Гапанюка. Праблема маральнага выбару ў творы. Майстэрства пісьменніка ў стварэнні сюжэта, псіхалагічнай абмалёўцы характараў.

«Сэрца на далоні». Праблематыка рамана. Вастрыня канфлікту. Маральна-этычная сутнасць аўтарскай пазіцыі. Рэтраспектыўны зварот да падзей вайны. Сутыкненне праўды і дэмагогіі ў ацэнках дзейнасці падпольшчыкаў. Роля кар’ерыста Гукана, які хавае праўду аб актыўнай падпольнай дзейнасці доктара Савіча. Прынцыповасць і рашучасць Кірылы Шыковіча ў выкрыцці Гукана. Партызанскае мінулае Яраша. Вобраз Зосі Савіч, яе жыццёвы лёс.

Маладое пакаленне ў рамане. Няўстойлівасць жыццёвай пазіцыі Славіка Шыковіча. Складаны шлях духоўнага станаўлення Тараса. Пачатак самастойнага жыцця Славіка і Тараса — напамінак старэйшаму пакаленню аб рэальнай магчымасці ўзнікнення праблемы бацькоў і дзяцей, неабходнасці выхавання новага пакалення.

Сімволіка назвы твора.

Для самастойнага чытання


І. Шамякін. «Начныя зарніцы», «Агонь і снег», «Мост» (аповесці з пенталогіі «Трывожнае шчасце» — на выбар настаўніка).
Тэорыя літаратуры. Жанр аповесці (паглыбленне паняцця).

Мастацтва. Ж ы в а п і с: М. Будавей. «Партрэт Івана Шамякіна»; Н. Шчасная. «Снежныя зімы (партрэт пісьменніка Шамякіна)»; У. Масле­нікаў. «Мае бацькі ў маі 1945 года».

Т э а т р а л ь н а е м а с т а ц т в а: спектаклі «Трывожнае шчасце», «Сэрца на далоні», «І змоўклі птушкі» (па творах І. Шамякіна);

К і н а м а с т а ц т в а: мастацкія фільмы «Гандлярка і паэт» (рэж. С. Самсонаў), «Вазьму твой боль» (рэж. М. Пташук).

Літаратура


Бельскі, А. Каханне, маладосць і трывогі сэрца / А. Бельскі // І. Шамякін. Трывожнае шчасце: аповесці. — Мінск, 2008. — С. 5—9.

Гардзіцкі, А. Творчасць Івана Шамякіна / А. Гардзіцкі. — Мінск, 1971.

Каваленка, В. Іван Шамякін: нарыс жыцця і творчасці / В. Каваленка. — Мінск, 1980.

Локун, В. Кругі жыцця — кругі літаратуры / В. Локун. — Мінск, 2002.

Майхровіч, С. Іван Шамякін / С. Майхровіч. — Мінск, 1978.
В а с і л ь Б ы к а ў. Аповесці «Сотнікаў», «Знак бяды» (4 гадзіны).

Жыццёвы і творчы шлях пісьменніка.



«Сотнікаў». Праблематыка аповесці. Чалавек перад знішчальнай сілай бесчалавечных абставін. Вобразы Сотнікава і Рыбака ў творы, глыбокі псіхалагізм у іх распрацоўцы. Уменне Сотнікава змагацца да канца ў любых абставінах; вернасць перакананням. Трагічны фінал Сотнікава. Вобраз Рыбака, яго спрытнасць і лоўкасць. Здрадніцтва дзеля захавання свайго жыцця. Духоўная смерць Рыбака. Персанажы другога плана ў аповесці (стараста, Дзёмчыха, Бася), іх мужнасць. Выкрыццё паліцэйскіх — прыслужнікаў немцаў — у творы (Партноў, Стась Гаманюк, Будзіла). Мастацкая дасканаласць твора. Яго сюжэт і кампазіцыя. Пейзаж у аповесці. Роля мастацкай дэталі ў абмалёўцы герояў і падзей.

«Знак бяды». Актуальнасць маральна-філасофскай праблематыкі аповесці. Вастрыня трагедыйнага канфлікту. Маштабнасць характараў галоўных герояў — Петрака і Сцепаніды. Глыбокі псіхалагізм аповесці. Зварот аўтара да эпізодаў даваеннага жыцця з мэтай больш глыбокага раскрыцця характараў. Выкрыццё жорсткасці, бесчалавечнасці фашызму. Паказ прыслужнікаў акупацыйнага рэжыму. Мастацкая сімволіка твора. Экранізацыя аповесці «Знак бяды» (рэж. М. Пташук).

Значэнне творчасці Быкава для развіцця беларускай літаратуры.



Для самастойнага чытання


В. Быкаў. «Пакахай мяне, салдацік».
Тэорыя літаратуры. Выяўленне аўтарскай пазіцыі ў мастацкім творы (паглыбленне паняцця). Аўтарская канцэпцыя жыцця і асобы. Гераічнае і трагічнае ў літаратуры (паглыбленне паняццяў). Вобразы-сімвалы, мастацкія дэталі, іх роля ў тэксце.

Мастацтва. М у з ы к а: Л. Шчамялёў. «Працаўнікі муз» (кампазітар І. Лучанок, пісьменнік В. Быкаў і мастак М. Савіцкі).

Ж ы в а п і с: М. Будавей. «Партрэт В. Быкава»; В. Быкаў. Ілюстрацыі да апавяданняў «Трое», «Страчаныя мары», карціны «Лужына», «Бацькоўская хата»; М. Данцыг. «Партрэт В. Быкава»; А. Кашкурэвіч. Ілюстрацыі да аповесцей В. Быкава «Пайсці і не вярнуцца», «Яго батальён»; Г. Паплаўскі. Ілюстрацыі да аповесцей В. Быкава «Дажыць да світання», «Сотнікаў»; У. Тоўсцік. «Васілю Уладзіміравічу Быкаву прысвячаецца»; «Васілёва зорка: альбом».

К і н а м а с т а ц т в а: трохсерыйны тэлевізійны фільм «Доўгія вёрсты вайны» (рэж. А. Карпаў); фільмы: «Абеліск» (рэж. Р. Віктараў), «Дажыць да світання» (рэж. М. Яршоў, В. Сакалоў), «Знак бяды» (рэж. М. Пташук), «Пастка» (рэж. Л. Мартынюк), «Трэцяя ракета» (рэж. Р. Віктараў), «Фруза» (рэж. В. Нікіфараў).

Літаратура


Адамовіч, А. Здалёк і зблізку / А. Адамовіч. — Мінск, 1976.

Афанасьев, И. Кто восходит на Голгофу: антивоенная идея в творчестве В. Бы­кова / И. Афанасьев. — Минск, 1991.

Бугаёў, Д. Я. Вывучэнне творчасці Васіля Быкава ў школе / Д. Я. Бугаёў,
М. У. Вер­ціхоўская, В. У. Верціхоўская. — Мінск, 2005.

Бугаёў, Д. Праўда і мужнасць таленту / Д. Бугаёў. — Мінск, 1995.

Васіль Быкаў: альбом / уклад. А. Адамовіч. — Мінск, 1986.

Вярцінскі, А. Высокае неба ідэала / А. Вярцінскі. — Мінск, 1980.

Дедков, И. Василь Быков: Повесть о человеке, который выстоял / И. Дедков. — М., 1990.

Каваленка, В. Жывое аблічча дзён / В. Каваленка. — Мінск, 1979.

Лазарев, Л. Василь Быков: очерк творчества / Л. Лазарев. — М., 1979.
Э р н э с т Х е м і н г у э й. Аповесць «Стары і мора» (1 гадзіна).

«Стары і мора» — адзін з найлепшых твораў славутага амерыканскага пісьменніка. Праблемы жыцця і смерці, прыроды і чалавека, пераемнасці пакаленняў. Галоўны герой апо­весці рыбак Санцьяга — чалавек, які не здаецца перад цяжкімі выпрабаваннямі жыцця. Яго аптымізм, высокае пачуццё чалавечай годнасці. Лейтматыў твора — словы Санцьяга: «Чалавека можна знішчыць, але яго нельга перамагчы». Падтэкст у творы.

Літаратура


Герцык, А. Лiтаратура народаў свету ў школе / А. Герцык. — Мінск, 2007.
М і х а с ь С т р а л ь ц о ў. Апавяданні «Сена на асфальце», «На чацвёртым годзе вайны» (2 гадзіны).

Кароткія звесткі пра жыццё і творчасць пісьменніка.



«Сена на асфальце». Эцюды-ўспаміны пра маладосць, каханне, жыццёвыя праблемы і клопаты. Вобраз аўтара-апавядальніка, яго «самая патаемная і самая душэўная думка» — прымірыць горад і вёску. Прырода ў творы. Глыбокі лірызм апавядання. Адметнасць кампазіцыі.

«На чацвёртым годзе вайны». Гора і нястачы, прынесеныя ў сялянскую сям’ю вайной, якую кожны з сямейнікаў перажывае па-свойму. Вобразы старой маці, нявесткі Марусі і яе маленькага сына. Заўчаснае сталенне хлопчыка, яго рашучае жаданне дапамагчы маці і бабулі, узяць на сябе адказнасць за лёс сям’і. Глыбокі псіхалагізм у паказе характараў.

Для самастойнага чытання


М. Стральцоў. «Двое ў лесе».
Тэорыя літаратуры. Унутраны маналог (паглыбленне паняцця).

Літаратура


Бугаёў, Д. Шматграннасць / Д. Бугаёў. — Мінск, 1970.

Сямёнава, А. Гарачы след таленту / А. Сямёнава. — Мінск, 1979.

Шамякіна, Т. На лініі перасячэння / Т. Шамякіна. — Мінск, 1981.
Н і л Г і л е в і ч. Вершы «Ах, якая над Гайнай купальская ноч!..», «Святочны, старажытны дух калядны...», «Паклон табе, мой беларускі краю!..»); раман у вершах «Родныя дзеці» (ва ўрыўках) (2 гадзіны).

Жыццёвы і творчы шлях паэта.

Шырокі тэматычны змест паэзіі. Любоў да Бацькаўшчыны, клопат пра яе лёс, шанаванне роднай мовы, захаванне культурнай спадчыны. Лірыка прыроды, дружбы, кахання. Глыбокі лірызм, песеннасць вершаў, фальклорныя матывы ў творчасці паэта. Класічныя традыцыі і наватарства ў галіне паэтыкі. «Родныя дзеці» як узор рамана ў вершах.
Тэорыя літаратуры. Раман у вершах як жанр.

Мастацтва. Ж ы в а п і с: М. Андруковіч. «Лагойскі краявід»;
М.  Бушчык «Відная ноч».

Г р а ф і к а: А. Лапіцкая. «Гучаць над Палессем старажытныя песні».

М у з ы к а: Э. Зарыцкі. Песня «Палыновая ростань» (сл. Н. Гілевіча); ЛЗахлеўны. Песня «Сонца ў азерцы» (сл. Н. Гілевіча); І. Лучанок. Песня
«Я хаджу закаханы» (сл. Н. Гілевіча); Э. Ханок. Песня «Вы шуміце, бярозы...» (сл. Н. Гілевіча); «Аксамітавы вечар»: кампакт-дыск; «Нашы песні»: кампакт-дыск (ансамбль «Сябры»).

Літаратура


Бечык, В. Прад высокаю красою... / В. Бечык. — Мінск, 1984.

Бярозкін, Р. Паэзія — маё жыццё / Р. Бярозкін. — Мінск, 1989.

Каваленка, В. Жывое аблічча дзён / В. Каваленка. — Мінск, 1979.

Конан, У. Паэтычны голас сумлення / У. Конан // Полымя. — 1996. — № 9. —


С. 293—307.

Сіненка, Г. Ніл Гілевіч: нарыс творчасці / Г. Сіненка. — Мінск, 1981.


І в а н Ч ы г р ы н а ў. Апавяданні «Дзівак з Ганчарнай вуліцы»,
«У ціхім тумане» (2 гадзіны).

Кароткія звесткі пра жыццё і творчасць пісьменніка.



«Дзівак з Ганчарнай вуліцы». Памяць мінулай вайны і лёс старога лесніка Дземідзёнка. Зварот да традыцыйных каштоўнасцей, гармонія чалавека з прыродай, людзьмі, самім сабой. Вобраз аўтара-апавядальніка.

«У ціхім тумане». Новыя падыходы да асэнсавання тэмы вайны. Узаемаадносіны былых ахвяр і здраднікаў Радзімы. Праблема віны і даравання. Вобразы Рэйдзіхі і Ганны. Гуманістычны пафас апавядання.

Для самастойнага чытання


І. Чыгрынаў. «Ішоў на вайну чалавек».
Мастацтва. Ж ы в а п і с: В. Грамыка. «Па-над Прыпяццю. 1941 год»; А. Малішэўскі. «Мы вернемся»; І. Белановіч. «Сустрэча з недалёкім мінулым».

Літаратура


Бугаёў, Д. Арганічнасць таленту / Д. Бугаёў. — Мінск, 1979.

Грамадчанка, Т. К. Жывая памяць народа: нарыс жыцця I. Чыгрынава / Т. К. Грамадчанка. — Мінск, 1984.

Марціновіч, А. Іван Чыгрынаў: нарыс жыцця і творчасці / А. Марціновіч. — Мінск, 1998.

Шамякіна, Т. На лініі перасячэння / Т. Шамякіна. — Мінск, 1981.


І в а н Н а в у м е н к а. Апавяданні «Семнаццатай вясной», «Хлопцы самай вялікай вайны» (2 гадзіны).

Кароткія звесткі пра жыццё і творчасць пісьменніка.



«Семнаццатай вясной». Паказ лёсу моладзі ў гады вайны з фашызмам. Раскрыццё ў творы характараў Цімоха, Стасі і іншых герояў. Эмацыянальнасць зачыну апавядання, лірызм аповеду. Сімвалічнасць вобраза бэзу.

«Хлопцы самай вялікай вайны». Жорсткая праўда жыцця. Адсутнасць у апавяданні элементаў рамантыкі. Унутраная самаацэнка юнакоў; жаночы, мацярынскі погляд на рэальнасці вайны. Шматгранны партрэт пакалення. Роля мастацкай дэталі ў творы.

Для самастойнага чытання

I. Навуменка. 2 апавяданні.
Тэорыя літаратуры. Сюжэт і яго элементы, пазасюжэтныя кампаненты твора (паглыбленне паняццяў).

Літаратура


Марціновіч, А. З вышыні пражытага: штрыхі да творчага партрэта І. Навуменкі /
А. Марціновіч // Роднае слова. — 2000. — № 2. — С. 4—8.

Піскун, Л. Іван Навуменка / Л. Піскун. — Мазыр, 1997.

Піскун, Л. Феномен мастацкай індывідуальнасці: агляд творчасці І. Навуменкі /
Л. Піскун // Роднае слова. — 1995. — № 2. — С. 7—13; № 3. — С. 11—14.

Сіненка, Г. Іван Навуменка: нарыс творчасці / Г. Сіненка. — Мінск, 1981.


Р ы г о р Б а р а д у л і н. Вершы «Неруш», «Яна адна, зямля вякоў», «Заспаная раніца мжыстая…», «Пакуль жывеш, развітвайся з жыццём…», «Божа, паспагадай усім…» (2 гадзіны).

Жыццёвы і творчы шлях паэта.

Народнасць і самабытнасць паэзіі Р. Барадуліна. Сувязь яго творчасці з традыцыямі фальклору, міфалогіі, класічнай літаратуры. Свет Радзімы-Бе­ларусі ў яго паэзіі, выяўленне пачуцця любові да зямлі бацькоў. Услаўленне род­нага слова як духоўнай святыні. Шчырасць, даверлівасць пачуццяў у ліры­цы кахання, тонкі псіхалагізм і экспрэсіўнасць у іх выяўленні. Асаблі­васці паэтычнага майстэрства Р. Барадуліна: арыгінальная метафарычна-асацыятыўная вобразнасць, гукапіс, рытміка, рыфма ў яго творах.

Для самастойнага чытання

Р. Барадулін. 2—3 вершы.
Мастацтва. Ж ы в а п і с: В. Жолтак. «Восеньская сімфонія»; І. Рэй. «Зямля мая беларуская».
Літаратура

Бечык, В. Выбранае / В. Бечык. — Мінск, 1989.

Гарэлік, Л. «Зямля дала мне права…»: станаўленне творчай індывідуальнасці Р. Барадуліна / Л. Гарэлік. — Мінск, 1983.

Гніламёдаў, У. Ад даўніны да сучаснасці: нарыс пра беларускую паэзію /


У. Гніламёдаў. — Мінск, 2001.

Лойка, А. Пра Барадуліна — без цытатаў / А. Лойка // Роднае слова. — 2000. —


№ 2. — С. 14—16.

Рагуля, А. Імгненні… / А. Рагуля. — Мінск, 1990.

Стральцоў, М. Пячатка майстра: літ.-крытыч. арт., эсэ / М. Стральцоў. — Мінск, 1986.
Г е н р ы х Б ё л ь. Раман «Дом без гаспадара» (ва ўрыўках)
(1 гадзіна).

Кароткія звесткі пра жыццё і творчасць пісьменніка.

Раман «Дом без гаспадара» — твор аб цяжкіх душэўных пакутах пасляваеннага пакалення Германіі. Лёс удавы паэта Раймунда Баха — Нэлы. Вобразы непераадоленага мінулага ў творы. Праблема бацькоў і дзяцей. Думкі аўтара аб усенароднай віне за паўтарэнне фашызму. Глыбокае раскрыццё псіхалогіі дзяцей-сірот у рамане (Марцін і Генрых). Вобраз мастака Альберта. Сэнс назвы рамана. Асаблівасці кампазіцыі. Прыёмы аўтарскага маналога пры раскрыцці ўнутранага свету герояў.
Літаратура

Бёль, Г. Дом без гаспадара / Г. Бёль. — Мінск, 1996.

Герцык, А. Раман Генрыха Бёля «Дом без гаспадара» / А. Герцык // Роднае сло­ва. — 1998. — № 1. — С. 111—122.

История немецкой литературы: в 3 т. — М., 1986. — Т. 3.

Мотылева, Т. Генрих Бёлль: проза ранних лет / Т. Мотылева // Бёлль, Г.: избранное. — М., 1987. — С. 558—572.
Я ў г е н і я Я н і ш ч ы ц. Вершы «Чаму ніколі не баюся я…», «Не воблака, а проста аблачынка…», «Помню, помню праз гады…», «Любоў мая...» (2 гадзіны).

Кароткія звесткі пра жыццё і творчасць паэтэсы.

Малая радзіма, казачная палеская прырода, вясковы і гарадскі побыт, пададзеныя ў светлых колерах у лірыцы. Спроба паяднаць традыцыйны верш і рытмізаваную прозу ў творах. Тэматычная палітра паэзіі
Я. Янішчыц. Эвалюцыя пафасу ў творах: ад мажорнага, радаснага да сумнага, трывожнага.
Г е о р г і й М а р ч у к. Навелы «Канон Богу», «Канон Базару», «Канон Гарыні», «Канон Маці» (1 гадзіна).

Кароткія звесткі пра жыццё і творчасць пісьменніка.

Жанрава-стылёвая спецыфіка твораў, іх спавядальнасць. Захапляльнае падарожжа па радзіме пісьменніка, асэнсаванне жыцця палешукоў, іх традыцый. Мудрасць разумення чалавечага шчасця і іншых духоўных каштоўнасцей.

Мастацтва. К і н а м а с т а ц т в а: фільм «Ліст да Феліні» (рэж. Д. Зайцаў).
А л я к с е й Д у д а р а ў. П’еса «Князь Вітаўт» або «Чорная панна Нясвіжа» (2 гадзіны).

Кароткія звесткі пра жыццё і творчасць пісьменніка.



«Князь Вітаўт». Наватарскі падыход драматурга да ўвасаблення далёкага мінулага. Жанравая адметнасць твора, асаблівасці яго кампазіцыі. Вітаўт і Ягайла як вобразы-тыпы. Маральна-этычнае завастрэнне канфлікту. Ахвярнасць, вернасць (пакаёўка Алёна) і здрада, халодны разлік, угодлівасць (стражнік Люцень). Праблема асабістага шчасця ў п’есе. Сцвярджэнне ў творы галоўных каштоўнасцей на зямлі: любові, еднасці, згоды і міру.
«Чорная панна Нясвіжа». Мастацкае пераасэнсаванне аўта­рам гісторыка-легендарнага матэрыялу. Кампазіцыйная і моўная адметнасць твора. Рамантызацыя, спалучэнне рэальнага і ўмоўна-фантастычнага планаў, меладраматызм як жанрава-стылёвыя асаблівасці п’есы. Сістэма вобразаў. Каханне і ўлада, сутыкненне асабістых і дзяржаўных інтарэсаў. Праблема выбару і яе вырашэнне ў п’есе. Яркасць характараў Барбары і Жыгімонта, псіхалагічная матываванасць іх паводзін. Майстэрства дыялога.

Для самастойнага чытання

А. Дудараў. «Радавыя».
Тэорыя літаратуры. Гістарычная драма.

Мастацтва. Т э а т р а л ь н а е м а с т а ц т в а: спектаклі «Вечар» (рэж. В. Мазынскі), «Князь Вітаўт» (рэж. В. Раеўскі, Б. Герлаван), «Радавыя» (рэж. В. Раеўскі, Б. Герлаван), «Чорная панна Нясвіжа» (рэж. В. Раеў­скі, Б. Герлаван).
Літаратура

Васючэнка, П. Сучасная беларуская драматургія / П. Васючэнка. — Мінск, 2000.

Васючэнка, П. Ад Буслая да Вітаўта / П. Васючэнка // Полымя. — 1995. — № 5. — С. 246—268.

Завадская, І. «Як цяжка князем быць — і верыць Богу»: пра спектакль «Князь Вітаўт» / І. Завадская // Роднае слова. — 2001. — № 8. — С. 98—99.

Ратабыльская, Т. А. «Спыніся, імгненне...»: старонкі тэатр. жыцця Беларусі
1990-х гг. / Т. А. Ратабыльская. — Мінск, 2000.
Беларуская літаратура на сучасным этапе
(з сярэдзіны 1980-х гадоў)


АГЛЯД

(4 гадзіны)

Літаратура на шляху разнастайных мастацкіх пошукаў. Прыход у літаратуру новых творчых пакаленняў. Утварэнне грамадскага аб’яднання «Саюз пісьменнікаў Беларусі». Літаратурна-мастацкая перыёдыка.



ПАЭЗІЯ


(1 гадзіна; творчасць 1—2 аўтараў на выбар настаўніка)

Паглыбленне агульначалавечага, маральна-філасофскага, гума­ністыч­нага зместу лірыкі, яе грамадзянска-публіцыстычнага і інтымна-псіха­­лагічнага пачаткаў у творчасці С. Грахоўскага, В. Зуёнка, А. Вярцінскага,


А. Лой­кі, Ю. Свіркі, Д. Бічэль, Г. Пашкова, М. Пазнякова, А. Салтука,
У. Карызны, М. Дуксы, Л. Галубовіча, З. Марозава і інш.

Чарнобыль у творах Я. Сіпакова (паэма «Одзіум»), М. Мятліцкага (зборнікі «Палескі смутак», «Бабчын»), М. Башлакова (зборнік «Пяро зязюлі падніму»), А. Зэкава (зборнік «Чарнобыльскі вецер»). Урбані­стычныя матывы ў сучаснай паэзіі (Г. Булыка, А. Глобус, Л. Дрань­ко-Майсюк і інш.).

Пошукі і наватарства ў галіне паэтычнай формы (Максім Танк, А. Разанаў, Р. Баравікова, М. Мятліцкі, В. Шніп і інш.).

В а с і л ь З у ё н а к. Шырыня творчых інтарэсаў паэта. Уменне ўбачыць карані мінулага ў сённяшнім, асэнсаваць даўнія вытокі сялянскай мудрасці. Пейзажная лірыка паэта. Дамінантныя вобразы-сімвалы: «ралля-аснова», «ворыва», «ніва», «хата», «зерне праўды», «трава»; стылёвыя зрухі (ад эмпірычнага адлюстравання з’яў, пачуццяў да іх філасофскага асэнсавання). Гісторыя роднага краю ў паэме «Сяліба»; тыповасць галоўнага героя твора.

Я н к а С і п а к о ў. Патрыятычнае гучанне, спавядальнасць, разнастайнасць вобразаў як рысы індывідуальнага стылю пісьменніка. Пейзажная лі­рыка Я. Сіпакова. Аўтабіяграфізм твораў на ваенную тэ­матыку. Вершы на гіс­та­рычныя тэмы, спалучанасць у іх эпічнай і лірыч­най плыні. Я. Сіпа­коў — майстар баладнага жанру. Лёс славянскіх народаў, адлюстраванне рыс іх характараў у баладах. Лірычная (апо­весці «Крыло цішыні», «Усе мы з хат», кніга апавяданняў «Пяць струн»), філасофская, прытчавая (зборнік «Тыя, хто ідуць») плыні прозы Я. Сіпакова.

А н а т о л ь В я р ц і н с к і. А. Вярцінскі — прадстаўнік філасофска-інтэлектуальнай плыні ў сучаснай беларускай паэзіі. Сцвярджэнне чалавечай высакароднасці і дабрыні. Паэма «Песня пра хлеб». Успаміны паэта пра сваё маленства, пра самы дарагі падарунак зямлі — хлеб. Глыбокая любоў да роднай зямлі. Роля пейзажных малюнкаў у паэме.

Р а і с а Б а р а в і к о в а. Першы зборнік «Рамонкавы бераг»: сімвалічнасць назвы, вобразы пялёсткаў і сонца як выявы радаснага настрою. Матывы дабрыні, суперажывання людскога болю, упадабненне кры­латай птушцы, вобразы саду, дрэва ў зборніках «Люстэрка для самотнай», «Слухаю сэрца», «Каханне». Псіхалагізм, светласць інтымных перажыванняў паэтэсы. Рысы медытатыўнасці ў лірыцы канца ХХ — пачатку ХХІ стагоддзя (цыкл вершаў «Васьмірадкоўі апошніх паца­лункаў»).

А л е с ь Р а з а н а ў. Філасофска-інтэлектуальны кірунак творчасці: суадносіны агульначалавечага і нацыянальна-гістарычнага. Тэма Бацькаў­ш­чыны ў лірыцы паэта. Трагізм светаадчування мастака ў творах на гіста­рычную тэматыку («Радзіма…», «Рагнеда», «Стары горад», «Парог»). Тра­дыцыі і наватарства: адметнасць жанрава-стылёвых формаў, стыль пісьма паэта. Асацыятыўная вобразнасць. Роля А. Разанава ў развіцці традыцый бела­рускай філасофскай паэзіі.

ПРОЗА


(1 гадзіна; творчасць 1—2 аўтараў на выбар настаўніка)

Сацыяльныя і маральна-філасофскія праблемы ў сучаснай прозе:


А. Савіцкі. «Пісьмо ў рай»; А. Жук. «Праклятая любоў»; А. Федарэнка. «Вёска»; А. Казлоў. «Незламаная свечка» (на выбар).

Чарнобыльская тэма ў сучаснай прозе (Б. Сачанка. «Родны кут», «Еўка»; І. Шамякін. «Злая зорка»; Л. Левановіч. «Палыновы вецер»).

Тэма вайны: В. Быкаў. «У тумане»; І. Чыгрынаў. «Вяртанне да віны»; А. Адамовіч. «Нямко»; Г. Марчук. «Крык на хутары».

Тэма гістарычнага мінулага ў творах Л. Дайнекі, В. Коўтун,


К. Тарасава.

І в а н П т а ш н і к а ў як адзін з таленавітых прадстаўнікоў філалагічнага пакалення. Прырода, малая радзіма, вайна і мір — вызначальныя тэмы творчасці пісьменніка. Трагізм як адметная рыса аповесці «Тартак». Гераічны пафас аповесці «Найдорф». Вобразы людзей-працаўнікоў, улюбёных у родныя мясціны, патрыётаў — Андрэя Вялічкі (раман «Мсціжы») і Алімпіяды Падаляк (раман «Алімпіяда»). Жанравая разнастайнасць, эмацыянальная напружанасць, дынамізм апавяданняў «Францужанкі», «Тры пуды жыта», «Пагоня». Маляўнічасць мовы, псіхалагізм, філасафічнасць як адметныя рысы індывідуальнага стылю мастака слова.

В і к т а р К а з ь к о — майстар інтэлектуальнай, філасофскай прозы. Асуджэнне вайны праз балючую памяць, драматычны лёс Колькі Лецечкі і яго пакалення (аповесць «Суд у Слабадзе»). Раман «Неруш» у шэрагу іншых твораў пра парушэнне гармоніі зямнога жыцця («Белы параход»
Ч. Айтматава, «Цар-рыба» В. Астаф’ева і інш.). Вобраз Палесся як сімвал нерушнага жыцця. Рэальныя (Мацвей Роўда, Шахрай, дзед Дзям’ян, Нене) і міфалагічныя (жалезны чалавек, Галоска-галасніца) вобразы ў творы.

В і к т а р К а р а м а з а ў — адзін з вядучых сучасных празаікаў, прадстаўнік філалагічнага пакалення. Псіхалагізм апавяданняў з першай кнігі пісьменніка «Падранак». Горад і вёска, бацькі і дзеці ў аповесці «Бярозавыя венікі». Вобраз лесу, ахоўнікі яго таямніц у рамане «Пушча». Твор-даследаванне пра В. К. Бялыніцкага-Бірулю «Крыж на зямлі і поўня ў небе». Майстэрства пісьменніка ў асвятленні праблем сучаснасці.

ДРАМАТУРГІЯ


(1 гадзіна; творчасць 1—2 аўтараў на выбар настаўніка)

Узмацненне ўвагі беларускіх творцаў да сусветнага драматургічнага і тэатральнага мастацтва. Звесткі аб стане сучаснага тэатра і яго рэпертуары.

Рост цікавасці да гістарычнага мінулага: А. Петрашкевіч. «Прарок для Айчыны»; I. Чыгрынаў. «Звон не малітва»; А. Дудараў. «Купала», «Чорная панна Нясвіжа»; Р. Баравікова. «Барбара Радзівіл» і інш. Трагічны лёс беларускай вёскі і сялянства ў п’есе У. Бутрамеева «Страсці па Аўдзею». Сатырычная камедыя М. Матукоўскага «Мудрамер», яе маральна-этычная праблематыка.

А л е с ь П е т р а ш к е в і ч. П’еса «Напісанае застаецца» або «Прарок для Айчыны». Канфлікт, рэальныя гістарычныя асобы ў творах. Мастацкая ўмоўнасць у п’есах. Мінулае і будучыня ў драматургіі А. Пе­т­раш­кевіча. Цэнтральны герой п’ес Францыск Скарына як выбітная постаць ХVІ стагоддзя. Маральныя праблемы і іх вырашэнне. Майстэрства Петрашкевіча-драматурга.

У л а д з і м і р Б у т р а м е е ў. Раскаванасць мастацкага мыслення (В. Раеўскі), вастрыня канфлікту ў драме «Страсці па Аўдзею». Гістарычныя падзеі 30-х гг. ХХ стагоддзя ў п’есе. Трактоўка вобраза галоўнага героя. Спроба рымейка «Новыя прыгоды Несцеркі». «Фалькла­рызм» твора.

С я р г е й К а в а л ё ў. П’есы драматурга для дзяцей («Драўляны Рыцар», «Дарога на Віфлеем»), іх наватарства. П’есы-рымейкі «Звар’яцелы Альберт, або Прароцтвы шляхціца Завальні», «Трышчан ды Іжота», «Саламея, або У пошуках шчаслівага месца», «Стомлены д’ябал». Гістарычная аснова і мастацкая ўмоўнасць у іх.
Мастацтва. С к у л ь п т у р а: У. Слабодчыкаў. «Чарнобыльская мадонна»; А. Фінскі. «Чарнобыльскі крыж».

Ж ы в а п і с: В. Барабанцаў. Трыпціх «Пакінутая вёска»,


«Зона», «Мёртвы калодзеж»; А. Кашкурэвіч. Трыпціх «Прадчуванне бяды»;
У. Кожух. Серыя карцін «Чарнобыльская хроніка»; І. Рэй. «Дзякуй, мама!», «З вогненнай вёскі», «Боль вогненных гадоў. Год 41-ы», «Беларуская восень», «Поры года»; М. Савіцкі. «Чорная быль»; С. Цімохаў. «Смутак Чарнобыля»; У. Гоманаў. «Партрэт А. Петрашкевіча».

Т э а т р а л ь н а е м а с т а ц т в а і к і н а м а с т а ц т в а: спектаклі «Адкуль грэх?» (рэж. П. Малчанаў, А. Краўчук, па творы А. Петрашкевіча), «Страсці па Аўдзею» (рэж. В. Раеўскі, па творы У. Бутрамеева), «Тарас на Парнасе» (рэж. Н. Башава), «Стомлены д’ябал» (рэж. Р. Таліпаў), «Трыстан ды Ізольда» (рэж. А. Гарцуеў); тэлеспектаклі «Прарок для Айчыны» (па творы А. Петрашкевіча), «Укралі кодэкс» (рэж. Г. Вагаў, па творы


А. Петрашкевіча).
У с я г о: на вывучэнне твораў — 32 гадзіны;

на творчыя работы — 3 гадзіны.


Рэкамендацыйны спіс твораў для завучвання на памяць

М. Стральцоў. Урывак з апавядання «Сена на асфальце» (на выбар настаўніка).

Н. Гілевіч. Верш або ўрывак з рамана ў вершах «Родныя дзеці» (на выбар настаўніка).

Я. Янішчыц. Верш (на выбар вучняў).

Верш з сучаснай беларускай паэзіі (на выбар вучняў).


Рэкамендацыйны спіс твораў для пазакласнага чытання

П а э з і я

«Галасы вёснаў»: сучасная беларуская паэзія. ШБ / склад. А. Бельскі, У. Дзіско.

«Пад сэрцам у Радзімы»: сучасная беларуская паэзія. ШБ / склад. М. Скобла.

«Споведзь калосся»: беларуская паэзія другой паловы XX ста­годдзя. ШБ / склад. А. Бельскі, У. Дзіско.

«Сталасць думкі, маладосць душы»: зб. паэзіі. ШБ / склад. М. Мятліцкі.



Р. Баравікова. Зб. «Каханне», «Люстэрка для самотнай», «Дрэва для райскай птушкі».

Р. Барадулін. «Самота паломніцтва».

Л. Галубовіч. Зб. «Споведзь бяссоннай душы», «Заложнік цемры».

Ю. Голуб. Зб. «Сын небасхілу».

Алесь Звонак. Зб. «Светлацені».

В. Зуёнак. Зб. «Лета трывожных дажджоў», «Чорная лесвіца».

К. Камейша. Зб. «Кубак блакіту».

П. Макаль. Зб. «Твар і душа», «Азбука любві».

М. Мятліцкі. Зб. «Палескі смутак», «Замкнёны дом».

П. Панчанка. Зб. «Горкі жолуд», «Высокі бераг», «Зямля ў мяне адна».

У. Паўлаў. Зб. «Чысты чацвер».

А. Пісьмянкоў. Зб. «Чытаю зоры», «Планіда».

А. Разанаў. Зб. «Вастрыё стралы», «У горадзе валадарыць Рагвалод».

Л. Рублеўская. Зб. «Замак месячнага сяйва».

Аляксей Русецкі. Зб. «Яго вялікасць».

А. Сербантовіч. Зб. «Пярсцёнак».

А. Сыс. Зб. «Пан лес», «Агмень».

Максім Танк. Зб. «Збор калосся», «Мой каўчэг», «Errata».

В. Шніп. Зб. «Балада камянёў».

Я. Янішчыц. Зб. «У шуме жытняга святла», «Каліна зімы», «Пачынаецца ўсё з любві…» (на выбар).

П р о з а

В. Адамчык. Раманы «Год нулявы», «Голас крыві брата твайго»,
«І скажа той, хто народзіцца» (на выбар).

Я. Брыль. Зб. «З людзьмі і сам-насам».

В. Быкаў. Зб. «Сцяна».

С. Грахоўскі. Апавяданні «Зона маўчання», «Такія сінія снягі».

В. Гігевіч. Аповесці «Карабель», «Пабакі».

Л. Дайнека. Раман «Жалезныя жалуды».

Г. Далідовіч. Раман «Гаспадар-камень».

А. Жук. Аповесць «Праклятая любоў».

В. Казько. Раман «Хроніка дзетдомаўскага саду», аповесць «Выратуй і памілуй нас, чорны бусел».

В. Карамазаў. Аповесць «Аброчны крыж», эсэ «Зачараваная душа».

А. Кудравец. Зб. «Смерць нацыяналіста».

Г. Марчук. Аповесць «Кветкі правінцыі».

І. Навуменка. Аповесці «Любімы горад», «Вір».

В. Праўдзін. «Шлях на Галгофу».

І. Пташнікаў. Раман «Мсціжы».

Б. Сачанка. Аповесць «Родны кут».

Я. Сіпакоў. Зб. «Тыя, што ідуць».

А. Федарэнка. «Бляха».

І. Чыгрынаў. Раманы «Плач перапёлкі», «Апраўданне крыві» (на выбар).

I. Шамякін. Аповесць «Ахвяры», раман «Злая зорка», аповесці са зб. «Палеская мадонна», «Пошукі прытулку» (на выбар).

Д р а м а т у р г і я

А. Дзялендзік. «Гаспадар».

А. Дудараў. «Парог», «Купала».

Г. Марчук. «Калі заспявае певень».

А. Петрашкевіч. «Меч Рагвалода».

А. Федарэнка. «Багаты кватарант».

I. Чыгрынаў. «Следчая справа Вашчылы».
Асноўныя віды вусных i пісьмовых работ
па літаратуры ў XІ´ класе

Выразнае чытанне мастацкіх твораў.

Складанне плана ўласнага вуснага і пісьмовага выказвання.

Разгорнутыя і сціслыя вусныя адказы на праблемныя пытанні, даклады і паведамленні на літаратурную тэму (з выкарыстаннем адной або некалькіх крыніц).

Тэзісы і канспекты літаратурна-крытычных артыкулаў па пытаннях літаратуры.

Сачыненні і рэфераты па праграмных творах.

Рэцэнзіі на самастойна прачытаную кнігу, прагледжаныя кінафільм, тэлеперадачу, спектакль, на твор жывапісу або музыкі.
Асноўныя патрабаванні да ведаў, уменняў
i літаратурнага развіцця вучняў XІ´ класа

Вучні павінны в е д а ц ь:

асноўныя звесткі пра жыццёвы і творчы шлях пісьменнікаў;

асноўныя ідэйна-маральныя праблемы вывучаных твораў;

асноўныя жанравыя і стылёвыя асаблівасці праграмных мастацкіх твораў;

спецыфіку літаратуры як мастацтва слова, літаратурныя роды і жанры;

асноўныя тэарэтыка-літаратурныя паняцці, прадугледжаныя пра­грамай;

асноўныя перыяды развіцця нацыянальнай літаратуры;

асаблівасці, якія вылучаюць беларускую літаратуру сярод іншых літаратур свету, складаюць яе унікальнасць, адметнасць;

тэксты, рэкамендаваныя праграмай для завучвання на памяць.


Вучні павінны ў м е ц ь:

узнаўляць мастацкія карціны, створаныя пісьменнікам;

аналізаваць твор з улікам яго ідэйна-мастацкай цэласнасці і аўтарскай пазіцыі;

вызначаць асноўную праблематыку твора;

выяўляць асноўныя адметнасці стылю (творчай індывідуальнасці) пісьменніка;

характарызаваць героя твора, супастаўляць герояў аднаго або некалькіх твораў;

абгрунтоўваць сваю ацэнку прачытанага твора;

весці дыялог па прачытаных творах, улічваць чужы пункт гледжання на твор і аргументавана адстойваць сваё меркаванне;

адрозніваць высокамастацкую літаратуру ад «масавай»;

карыстацца літаратуразнаўчымі крыніцамі і даведачнымі матэрыяламі (энцыклапедыямі, даведнікамі, слоўнікамі літаратуразнаўчых тэрмінаў).



Адукацыйны партал www.adu.by



База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка