Валерка булгакаў




старонка5/5
Дата канвертавання27.03.2016
Памер0.7 Mb.
1   2   3   4   5

РЫТОРЫКА КАНЦА
Апошнiм часам шырака цытуецца фрагмэнт з „The Human Condition” Ганны Арэндт, у якiм — з апэляцыяй на антычную топiку — падкрэсьлiваецца, што без валоданьня сваім домам чалавек ня ў стане ўзяць удзелу ў справах гэтага сьвету, бо ён не заняў у iм свайго собскага месца. Мацей Бурачок — гэта iста, якая ня мае свайго дому i, значыцца, свайго собскага месца ў сьвеце. Больш таго, Бурачок, як мы ўжо сказалі, гэта цемрашал, якi лежма ляжыць у сваёй „мокрай яме”, алергiчны на ўсі новыя мадэрнiзацыйныя рэалii. Таму сялiбамi вялiкалiцьвiнаў, перафразуючы Янку Станкевiча, ё „мокрыя ямы”, „гнiлыя вуглы”, „халодныя зямлянкi”; гэтаксама яны „людзі на балоце”. Мэтафарай гэткага стану рэчаў ё „раскiданае гняздо” ў Купалы. Ягонай характарыстыкай на мове фiлязофii — рэцыдыў анталягiчнай неўкарэненасьцi.

Бурачок — гэта нiхто; ён прывык быць “нiхто”. Будучы “нiхто”, ён нэўратычна ўдае, што яго абдзiраюць, як лiпку. Іншае найменьне яму Алiндарка, што азначае: чалавек безь iмя.

Бурачок — гэта манада ў аўтэнтычным Ляйбнiцавым сэнсе, якая ня мае свайго празору — акна — у быцьцё. „Die absolute Einsamkeit, die gewaltsame Rückverweisung auf das eigene Selbst, dessen ganzes Sein in der Bewältigung von Material besteht, im monotonen Rhythmus der Arbeit...” 3 3 [25, S. 239] — гэта ягоны кон.

Бурачок ня столькi гаворыць, колькi буркоча, як стары дзед, квохча, крэкча, напаўсьпiць-напаўтрызьнiць. Ба­гушэвiч робiць вялiкую справу. Ён гонiцца за посьпехам. Бурачок — аб’ект iнтэнсыўнай калянiзацыi. Багушэвiч стаецца блiжшым да народу. Бурачок — ахвяра iмпэрскага геню. Багушэвiч сваёй творчасьцяй ахвяраваў нам глыбінны асяродак свае веды. Бурачок спрабуе заглыбіцца ў зямлю. Багушэвiч iмкнецца прыўзьняцца над зямлёй. Бурачок iснуе на паперы, на словах. Багушэвiч — палiглёт, ён ведае чатыры мовы i мову мастацтва. Бурачок захоўвае табу, Багушэвiч iх разбурае. У канцавым лiку ён прыўзьняўся над зямлёй i лунае над ёй дагэтуль. Ён, г.зн. голас гукаючага ў пустынi.

Вільгэльм Віндэльбанд казаў у 1883 г.: „Kant verstehen, heißt über ihn hinausgehen” 3 4. Зразумець Багушэвіча і перасягчы яго азначае для нас: выйсьці насустрач (напярэймы, наўздагон) сьвятліні сьвету. А для гэтага неабходна урбанізаваць нашае мысьленьне.

„Як зачараваны рыцар, праспаўшы цэлыя сталецьці, Багушэвіч і пад сьвіст фабрычных гудкоў усё яшчэ марыць а сваёй пекнай даме сэрца — Беларусі даўно мінулага, забываючыся, што кола гісторыі ня можа павярнуць назад” [6, С. 95].

Гэтым пасажам зь Пятуховіча мы б і хацелі скончыць наш досьлед.

Багушэвіч (адразу вынесем за дужкі ўсі магчымыя азначэньні накшталт „геніяльны”, „выдатны”, „непераўзыдзе­ны” etc., бо гаворка ішла не аб пачуцьцёвай ацэне, а аб пачатках рэфлексіі) стаў гісторыяй.


Зацем. Канчальная рэдакцыя гэтага спавешчаньня паўстала падчас майго пабыту ў Франкфурце-на-Майне, умагчымленага Фундацыяй дапамогі незалежнай польскай навуцы і літаратуры (Парыж, Францыя). Я складаю фундацыі шчы­рую падзяку.
БІБЛІЯГРАФІЯ
1. Багушэвіч Ф. Творы. Менск, 1991.

2. Жыжэк С. Псыхааналіз і нямецкі ідэалізм // Фрагмэнты. 1997. N 1-2.

3. Каратынскі В. Творы. Менск, 1994.

4. Колас Я. Збор твораў у чатырнаццацёх тамох. Том I. Вершы 1898-1917. Менск 1972.

5. Лотман Ю. Избранные статьи в трeх томах. Том II. Статьи по истории русской литературы XVIII — первой половины XIX века. Таллинн, 1992.

6. Піотуховіч М.М. Нарысы гісторыі беларускай літаратуры. Частка першая. Агляд літаратурна-ідэолёгічных плыняў XIX і пачатку XX в. Менск, 1928.

7. Сыракомля Ў. Добрыя весьці. Паэзія, проза, крытыка. Менск, 1993.

8. Тютчев Ф.И. Полное собрание стихотворений. Ленинград, 1987.


9. Adorno T.-W., Ästhetische Theorie, hrsg. v. G.Adorno und R.Tiedemann, Frankfurt am Main 1970 (=Gesammelte Schriften Bd.7).

10. Adorno T.-W., Negative Dialektik, Wissenschaftliche Sonderausgabe, Frankfurt am Main 1970.

11. Auerbach E., Mimesis. The Representation of Reality in Western Literature. Princeton 1974, trans. by R.Czerny.

12. Benjamin W., Ein Lesebuch, hrsg. v. Michael Opitz, Frankfurt am Main 1996

13. Buddeberg E., Heidegger und die Dichtung. Hölderlin — Rilke, Stuttgart 1953.

14. Culler J., Structuralist Poetics. Structuralism, Linguistic and the Study of Literature, London 1975.

15. Derrida J., Dissemination, Chicago 1981, transl. by B.Johnson.

16. Derrida J., Randgänge der Philosophie, Wien 1988.

17. Derrida J., White Mythology: Metaphor in the Text of Philosophy // New Literary History, autumn 1974.

18. Dolar M., The Aesthetics of The Uncanny // Mesotes. 1991. N 3.

19. Foucault M., The Order of Things, London 1970.

20. Heidegger M. Beiträge zur Philosophie (Vom Ereignis), Frankfurt am Main 1989 (= Gesamtausgabe III. Abt., Bd. 65).

21. Heidegger M., Holzwege, hrsg. v. Friedrich-Wilhelm von Herrmann. Frank­furt am Main 1994.

22. Heidegger M., Platons Lehre von der Wahrheit. Mit einem Brief über den „Humanismus”, Berlin 1954.

23. Heidegger M., Was ist Metaphysik?, Frankfurt am Main 1969.

24. Henry M., Radikale Lebensphänomenologie. Ausgewählte Beiträge zur Phänomenologie. Freiburg/München 1992.

25. Horkheimer M., Adorno T.-W., Dialektik der Aufklärung. Philosophische Fragmente, Frankfurt am Main 1996.

26. Husserl E., Gesammelte Schriften. Ideen zu einer reinen Phänomenologie, hrsg. v. Elisabeth Ströker. Bd. 5. Hamburg, 1992.

27. Jamme Ch., Kunst und Technik. Versuch eines Vergleiches der Kunsttheorien Theodor W. Adornos und Martin Heideggers // Mesotes. 1991. N 3.

28. Kant I., Kritik der Urteilskraft, Akademie-Ausgabe, Bd.5, Berlin 1913.

29. Kouba P., Metamorphosen der Nihilismus // Mesotes.1992. N 4.

30. Lacan J., Йcrits, Paris 1966.

31. Lacan J., Le sйminare, Livre XI. (texte йtabli par Jacques-Alain Miller), Les quatre concepts fondamentaux de la psychanalyse, Paris 1973.

32. Lubkoll Ch., Mythos Musik. Poetische Entwürfe des Musikalischen in der Literatur um 1800, Freiburg 1995 (=Rombach Wissenschaft, Reihe Litterae, Bd. 32).

33. Naumann B., „Musikalisches Ideeinstrument”. Das Musikalische in Poetik und Sprachtheorie der Frühromantik, Stuttgart 1990.

34. Nietzsche F., Werke in drei Bänden, hrsg. v. Karl Schlechta. Dritter Band. München 1977.

35. Prendergast C., The Order of Mimesis, Cambridge 1986.

36. Rank O., The Double. A psychoanalytic study, London 1989.

37. Schlegel F., Literary Notebooks, hrsg. v. Hans Eichner, Frankfurt am Main 1980.

38. Sloterdijk P., Kritik der zynischen Vernuft. Bände 1-2. Frankfurt am Main 1983.

39. Sloterdijk P., Zur Welt kommen — zur Sprache kommen. Frankfurter Vorlesungen, Frankfurt am Main 1988.

40. Stankiewič A., Franciš Bahušewič. Jaho žyćcio i tworčaść. U tryccatyja ÷hodki śmierci (1900 -1930). Wilnia, 1930.

41. Tairako T., Die Modernisierung Japans und die Modifikation der Tradition. Kritik an Tominagas „Modernisierungstheorie” // Mesotes. 1992. N 3.

42. Weber M., Die protestantische Ethik, hrsg. v. Johannes Winckelmann. Bände 1-2. Hamburg 1987.

43. Weil S., L’Enracinement. Paris 1990.

44. Wittgenstein L., Philosophical Investigations, Oxford 1967.


1 „Тэарэтычнае разрабленьне (...) павінна затуліць або, прынамся, з усімі перасьцярогамі ўняць той спачатны празор, што некалі прывязаў тэкст да пазначанай ім рэчы, рэфэрэнта ці рэальнасьці, або навет да нейкай апошняй сэнсавай ці паняцьцёвай інстанцыі”.

2 „Графалёгія навучыла пазнаваць па почырку абразы, якія знутра хаваюць нясьведамае пішучага. Праўдападобна, што мімэтычны працэс, які гэткім парадкам знаходзіў выражэньне ў актыўнасьці пішучага, у вельмі далёкія часы ўзьнікаў як почырк, што валодаў найважнейшым значэньнем для пісьма. Таму почырк, разам з мовай, ставаўся архівам беспачуцьцёвых падабенстваў, беспачуцьцёвых карэспандэнцый”.

3Мімэсыс азначае прадстаўленьне самой рэчы, прыроды, фюсысу, што сам сябе прадукуе, сам сябе спара­джае і ўзьяўляецца (сабе самому) такім, якім ён напраўду ёсьць, у прытомнасьці свайго вобразу, свайго бачнага выгляду, свайго твару: тэатральная маска як адна зь ісьцівых адсылак mimeisthai раскрывае гэтулькі ж, колькі й хавае. У такім разе мімэсыс ёсьць зьмяненьнем у адпаведнасьці зь фюсысам, рухам, які нейкім парадкам ёсьць натуральным (...), празь які фюсыс, ня маючы ані вонкавага, ані іншага боку, мусіць падваіцца, каб узьнікці, каб узьявіцца (самому сабе), пракінуцца (самому сябе) і раскрыць (самога сябе); каб вырвацца із сховішча, дзе ён залучаны сам у сабе; каб зазіхцець у сваёй алетэі”.

4 „У кажным разе, мімэсыс мае ісьці назіркам за працэсам праўды. Прысутнасьць цяперашняга ёсьць ягонай нормай, ягоным ладам, ягоным законам. Мімэсыс цануюць, яго то асу­джаюць, то нешта прадпісваюць ад імя праўды, адзінай ягонай адсылкі, самаадсылкі”.

5 „Лад” мімэсысу рэпрэсыўны. Ён — часьціна фабрыкі містыфікацыі і ашукі, зь якіх вытканыя паноўныя формы нашай культуры (...). Аўтарытарнае ўзьдзеяньне мімэсысу можа паланіць нас у сьвеце, які, з прычыны свае знаёмасьці для нас, недаступны для крытыкі й аналізы (...). Мімэсыс мае справу з добра знаёмым („веданьнем/няведаньнем”), але прапанаваныя ім ведамкі ўчастых ё аблуднымі ведамкамі („mйconnai­ssances”); і вельмі характэрна, што дзеля легітымацыі знаёмага так і не была ўведаная адвольнасьць сымбалічных хормаў, якія робім мы і якія робяць нас”.

6 „Запраўдная трывога (...) гэта спачатна трывога хутчэй палітычнага, чымся мэтафізычнага пляну, гэта хутчэй непакой наконт раздваеньня, чымся раздвоенасьці, гэта хутчэй пытаньне таксаноміі, чымся праўды . Бо праз патэнцыйна непадкантрольнае памнажэньне „вобразаў” і бясконцую гульню рэпрэзэнтацыяў, што ўмагчыміў мімэсыс, у небясьпецы апынаецца якраз уласны сэнс „падзелу” і клясыфікацыі. Праз свае раздваеньні і памнажэньні мімэтычны мастак уносіць „неадпаведнасьць” („атруту”) у сацыяльную сыстэму, зладжаную паводле таго правіла, што ўсі і ўсё маюць быць на „сваіх” мясцох. Ён разладжвае як закон ідэнтычнасьці, так і закон дыфэрэнцыяцыі, заблытвае гіерархічную сыстэму разрозьненьня ў катэгорыях, якая мае фундамэнтальную ролю ў арганізацыі Места: калі пэўная асоба можа імітаваць быцьцё цесьлем, жаўнерам, лекарам, князем, тады межы апазнаньня й адасабленьня, якімі гарантуецца стабільнасьць Места, рашчыняюцца ў бязладным неразрозьненым гармідары. Карацей, мімэсыс спракуджваецца не таму, што ён — пагроза праўдзе, а таму, што ён — пагроза ладу”.

7 (...) мова літаратурнага мімэсысу мае наўвеце яго рэфэрэнцыйны характар. Мова мімэтычнага тэксту не „люструе” рэальнасьці, рэальнасьць ня можа працінаць мову; яна „чапляецца” за рэальнасьць за кошт дачыненьняў, якія пануюць між моўным выражэньнем і тым, што яно азначае (спакмяні, месцы, асобы, становішчы etc.). Карыстаючы з рэфэрэнцыйных свомасьцяў мовы, мімэтычны тэкст нітуе лад „фікцыі” з ладам „факту”, і такім парадкам загарантоўвае той працэс апазнаньня, празь які чытач зьвязвае сьвет, спрадукаваны тэкстам, ізь сьветам, пра які ён мае беспасярэднюю або апасяродкаваную веду.

8 „Усі прыведзеныя йменьні называюць бытуючае як таковае ў цэласьці”.

9 „Сталася відавочна, што ўсё, што тычыцца мастацтва, перастала быць відавочным, як што да яго самога, так і што да ягонага стасунку да цэласьці, а гэтаксама што да ейнага права на існаваньне”.

10 „Фактычна, музыка — мастац­тва гэтага стагодзьдзя”.

11 „статусу найвышэйшай абстракцыі нутраной субстанцыі і адначасна найвялікшай унівэрсальнасьці”.

12 „нараджэньня моўнага знаку з музычна-рытмічнага духу”.

13 „лучыць дзівоснасьць” ‘фантазіі’ з абяцаньнем ‘эротыкі’ і ўмагчымляе ўтапічную візію ‘вывальненых ад абавязку і культурных канфрантацый суб’ектыўнасьці і прадуктыўнасьці’ ”.

14Ноч і музыка. — Вуха, орган ляку, толькі падчас ночы ці поўначы ў цёмных лясох і норах можа запатра­боўвацца настолькі моцна, наколькі яно запатрабоўваецца згодна з ладам жыцьця баязкой, гэта значыць найдаўжэзнай з усіх пораў, якіх яму даводзілася паспытацца: пры сьвятле вуха патрэбна значна менш. Такі характар музыкі, як мастацтва ночы і поўначы”.

15 „Варажнеча заняволенага да жыцьця ёсьць невысіляльнай ... сілай гістарычнае сфэры ночы”.

16 „Галоўным заданьнем клясычнага дыскурсу ёсьць наданьне рэчам імёнаў, і, праз той самы знак, наданьне імёнам іх экзыстэнцыі. Цягам двух стагодзьдзяў заходні дыскурс служыў выточным пунктам для анталёгіяў. У той меры, у якой ён менаваў усё бытнае ў агульнасьці рэпрэзэнтацыі, ён быў філязофіяй: тэорыяй веды і аналізай поймаў”.

17 „Сэксуальнае захапленьне — гэта выбар галасавой шчыліны/ гэта касьцявы аскепак кіcты карэня зуба, / гэта выбар запалёнага вушнога канала/ непрыемнага галасу ўвушшу, /ад недарэчных гукаў..,/сьвятланепрані­кальная гермэтычнасьць,/вышуканае прытарнаваньне якраз гэтага абранага фрагмэнту аздобы з адцятай ніці,/каб даць вырвацца гэтай музыцы ...” (вылучана намі. — В.Б.).

18 Такім чынам, што такое праўда? Рухомы груд мэтафараў, мэтаніміяў, антрапамарфізмаў, карацей, сума чалавечых рэляцыяў, якая, паэтычна і рытарычна прыўзьнесеная, пераношвалася і ўпрыгожвалася і па даўгім ужыцьці выдавалася народу цьвярдой, кананічнай і абавязкавай: праўды ё ілюзіямі, пра якія забыліся, што яны таковымі ё, мэтафарамі, якія сталіся зьбітымі і пачуцьцёва бясьсільнымі, манэтамі, якія ўтрацілі свой абраз і цяпер разглядаюцца як коў, а ня як манэты (Фрыдрых Ніцшэ).

19 „Мысьліць азначае ідэнтыфікаваць... Супярэчнасьць — гэта неідэнтычнае з аспэктам ідэнтычнасьці... Дыялектыка — гэта кансэквэнтнае сьведам’е неідэнтычнасьці”.

20 „Мова ё домам быту”.

21 „...мова прыўносіць бытуючае як бытуючае найперш у адкрытасьці”.

22 „падвышаны спосаб быту мовы наагул, сумысьля спраставаны на быт праўды”.

23 „Але як павінна было пашча­сьціць думаньню, што дагэтуль доўжылася занядбаньне паэта (Гёльдэрліна)?”

24 „Думаньнік гукае быт. Паэт называе сьвятое”.

25 „У мове судакранаюцца чаканьне і спаўненьне”.

26 „манумэнтальнасьць ня свомая гутарковай мове”.

27 „пісьмо — гэта скамянелая мова, якая жыве незалежным жыцьцём”.

28 „Пераварочваньне сьведам’я ё загэтым пры-гадваньнем іманэнтнасьці спакмянёў уяўленьня падчас прытомнасьці ўсярэдзіне сардэчнага прасьцягу”.

29 „Але „я” — гэта ідэнтычнае”.

30 Das Ich aber ist ein Identisches. Mindestens, prinzipiell betrachtet, k a n n jede cogitatio wechseln, kommen und gehen, wenn man es auch be­zwei­feln mag, ob jede ein n o t w e n d i g Ver­gängliches sei und nicht bloß, wie wir es vorfinden, ein f a k t i s c h Ver­gängliches. Demgegenüber scheint aber das reine Ich ein prinzipiell N o t w e n d i g e s zu sein, und als ein bei allem wirklichen und möglichen Wechsel der Erlebnisse absolut Identisches, kann es i n k e i n e m S i n n a l s r e e l l e s S t ü c k o d e r M o m e n t der Erlebnisse selbst gelten [26, S. 123]. (Але „я” — гэта ідэнтычнае. Прынамся, пры прынцыповым разглядзе, кажнае cogitatio м о ж н а адмяніць, адкінуць ці прыняць, калі хочаце, навет засумляваць у тым, ці будзе яно н е м і н у ч а перахаджалым, а ня проста, як мы выявілі, ф а к т ы ч н а перахаджалым. Але ў адваротнасьць ад гэтага, чыстае „я” падаецца прынцыпова н е м і н у ч ы м і як абсалютна ідэнтычнае пры ўсіх запраўдных і магчымых адменах перажываньняў, ня можа само н і ў я к і м с э н с е ўважацца і с т а й ч а с т к а й а б о м а м э н т а м перажываньняў.)

31 „Пры-гадваньне перасоўвае нашую прагнучую толькі зьдзейсьненьня істу і ейныя спакмяні ў нутраной непрагляднасьці сардэчнага прасьцягу”.

32 „Гэтае вынаходзтва дубляваньня як захаваньня ад выміраньня мае двайніка ў мове крозаў, якая ўчастых выражае кастрацыю шляхам дубляваньня...”

33 „Абсалютная самота, гвалтоўная зьверненасьць да самога сябе, увесь быт якога палягае ў пераадоленьні матар’ялу, у манатонным рытме працы...”

34 „Зразумець Канта азначае перайсьці яго”.
1   2   3   4   5


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка