Установа адукацыі “Гомельскі дзяржаўны універсітэт імя Францыска Скарыны” зацвярджаю




старонка7/23
Дата канвертавання14.03.2016
Памер3.21 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   23

7.6. ЗМІТРОК БЯДУЛЯ


(1886—1941)

Феномен творчай асобы Змітрака Бядулі (Самуіла Яфімавіча Плаўніка).

Біяграфія. Умовы фарміравання і асаблівасці таленту. Уплыў Бібліі, Талмуду, Кабалы, хасідызму, беларускага фальклору і міфалогіі на яго творчасць.

Лірычнае і рамантычнае ў паэзіі З. Бядулі нашаніўскага перыяду (“На горне душы”, “Пяюць начлежнікі”, “Мары паэта” і інш.). Сувязь з паэтыкай сімвалізму, імпрэсіянізму і акмеізму. Захапленне прыгажосцю жыцця, сацыяльная і гістарычная тэматыка. Антываенны цыкл вершаў (“Ад крыві чырвона”, “Юда жэніцца”, “Кат” і інш.).

Зборнік “Абразкі” (1913), яго месца ў гісторыі беларускай прозы. Рамантычны характар і матывы лірычных імпрэсій і мініяцюр З. Бядулі (“Плач пралескаў”, “Прытуліся ка мне”, “Кветка”). Выяўленне ў іх фальклорных, біблейскіх, кніжных традыцый, раскрыццё ідэальнага, прыгожага. Імпрэсіянізм і алегарызм абразкоў.

Трагедыйнае, сацыяльнае і рэалістычна-побытавае, філасофскае і “змрочны гумар” (М. Багдановіч), псіхалагізм і праблема мастацкіх талентаў з народа, вера ў лепшую будучыню Беларусі і асуджэнне рэнегацтва часткі нацыянальнай інтэлігенцыі ў апавяданнях 1912—1915 гг. (“Ашчаслівіла”, “Пяць лыжак заціркі”, “Малыя дрывасекі”, “Велікодныя яйкі”, “На Каляды к сыну”, “Летапісцы” і інш.).

Публіцыстыка З. Бядулі, яго ўдзел у грамадска-культурным жыцці.

Праблемы красы і беларускага Адраджэння ў творчасці З. Бядулі 1918—1922 гг. Узлёт мастацкага таленту пісьменніка, узмацненне ў яго творчасці гэтага часу ідэі нацыянальнай дзяржаўнасці Беларусі. Актыўная публіцыстычная і палітычная дзейнасць з дэмакратычных незалежніцкіх пазіцый у 1918—1920 гг. Паглыбленне філасафічнасці і майстэрства ў вершах і паэмах зборніка “Пад родным небам” (1922).

Выяўленне духоўнага надлому ў лірыцы З. Бядулі першай паловы 20-х гг. Фалькларызм, рыторыка, схематызм, дэкларатыўнасць у яго зборніках паэзіі “Буралом” (1925), “Паэмы” (1927).

Аповесць “Салавей” (1927). Тры рэдакцыі. Фальклорна-рамантычны характар у асэнсаванні падзей далёкай мінуўшчыны. Праблемы мастака і мастацтва. Сюжэт, кампазіцыя і мова твора.

Спрашчэнне пры паказе савецкай рэчаіснасці ў аповесцях “Год за годам”, “Таварыш Мінкін”, апавяданнях “Дэлегатка”, “Тры крыжыкі”, “Рунь”.

“Язэп Крушынскі” (1928—1932) як сацыяльна-псіхалагічны раман пра складаныя працэсы грамадскага жыцця 1920-х гадоў у Беларусі. Праўдзівы паказ рэчаіснасці ў першай кнізе рамана. Стварэнне яскравага вобраза прадстаўніка заможнай часткі сялянства Язэпа Крушынскага. Імкненне Крушынскага да лідэрства на вёсцы, яго станоўчыя і адмоўныя рысы. Праблематыка, сістэма вобразаў. Мастацкія асаблівасці твора.

Спрашчэнні і скажэнні ў духу ідэйных абвінавачванняў афіцыйнай палітыкі канца 20-х — пачатку 30-х гадоў пры паказе пярэдадня калектывізацыі, сялянскай масы, інтэлігенцкага асяроддзя і нацыянальна-культурнага руху на Беларусі ў другой кнізе рамана. Выдаткі ў змесце і форме. Моўна-выяўленчыя сродкі.

Аўтабіяграфічныя аповесці З. Бядулі “Набліжэнне” (1935) і “У дрымучых лясах” (1939).

З. Бядуля — дзіцячы пісьменнік. Паэма-казка “Мурашка-Палашка” (1940), паэма “Хлопчык з-пад Гродна” (1940), вершы для дзяцей.

Аповесць-казка “Сярэбраная табакерка” (1940), глыбіня яе філасофскага зместу. Праблематыка і алегарычнасць твора. Фальклорныя і міфалагічныя сродкі ў выяўленчым ладзе і стылі аповесці.

Месца і значэнне З. Бядулі ў гісторыі беларускай літаратуры.

Бібліяграфія беларускіх выданняў З. Бядулі.

З. Бядуля ў крытыцы і літаратуразнаўстве.

7.7. МАКСІМ ГАРЭЦКІ


(1893—1938)

Максім Гарэцкі як класік беларускай літаратуры. Значнасць і маштаб яго творчай асобы.

Біяграфія. Інтэлектуальна-філасофская і глыбока псіхалагічная проза М. Гарэцкага як новая ступень развіцця беларускай літаратуры. Тэматычнае і жанрава-стылёвае багацце творчасці пісьменніка.

Зборнік апавяданняў “Рунь” (1914). Патрыятычны, лірычна-аналітычны лад мыслення і высокая культура творчасці. Вобраз інтэлігента, выхадца з сялянскага асяроддзя, асветніка і філосафа (апавяданні “Рунь”, “У лазні”, “Роднае карэнне”, “У чым яго крыўда?”). Скіраванасць пісьменніцкай думкі да “патаёмнага”, імкненне зразумець душу свайго народа (апавяданні “Страхаццё”, “У панскім лесе”, “Што яно?”). Пошукі героямі адказаў на пытанні быцця. Праблема інтэлігенцыі і народа. Асэнсаванне мінуўшчыны (“Рунь”, “Лірныя спевы”).

Гуманістычная скіраванасць у паказе чалавека на вайне і праблематыка апавяданняў 1915—1917 гг. (“Літоўскі хутарок”, “Рускі”, “Генерал”, “На этапе”, інш.). Майстэрства псіхалагічнага аналізу, эстэтычная дасканаласць твораў.

Дакументальна-мастацкія запіскі “На імперыялістычнай вайне” (1915—1919). Гісторыя напісання і аўтабіяграфізм твора. Праўда пра вайну і людзей на вайне. Аналітызм і псіхалагізм, рэалізм і гуманістычны, антываенны пафас. Мастацкія асаблівасці, традыцыі і літаратурны кантэкст (Л. Талстой, А. Барбюс, Л. Франк, Э. М. Рэмарк, Э. Хемінгуэй і інш.). Уплыў аповесці на развіццё дакументальнага жанру ў беларускай літаратуры.

Аповесць “Дзве душы” (1919). Сістэма вобразаў, жанр і стыль твора. Праблема духоўнай раздвоенасці і вырашэнне ў аповесці такіх пытанняў, як бацькаўшчына і рэвалюцыя, адносіны рэвалюцыі да нацыянальных праблем, стаўленне нацыянальнай інтэлігенцыі да рэвалюцыі.

Характарыстыка апавяданняў 1921—1922 гг. пра падзеі рэвалюцыі і станаўленне беларускай дзяржаўнасці (“У 1920 годзе”, “Фантазія”, “Апостал”, “Усебеларускі з’езд 1917-га года”).

Гістарычная тэматыка ў апавяданнях “Бітва на Уле”, “Уцёкі Сярэбранага” (1921); “Прысяга”, “Панская сучка”, “Страшная музыкава песня” і інш. (зборнік “Досвіткі”, 1926). Іх мастацкая адметнасць і патрыятычная скіраванасць. Погляд пісьменніка на падзеі мінуўшчыны. Задума М. Гарэцкага стварыць цыкл твораў, якія адлюстравалі б гісторыю беларускага народа на працягу значнага прамежку часу.

Пашырэнне тэматычных гарызонтаў беларускай літаратуры ў апавяданнях з кніг “Сібірскія абразкі” (1926—1928), “Люстрадзён” (1929—1930). Гісторыя напісання, праблематыка, выяўленчыя сродкі. Месца твораў у гісторыі беларускай літаратуры.

Непаўторнасць і шматграннасць таленту М. Гарэцкага-драматурга. Жанравая адметнасць яго п’ес. Драматычны абразок “Атрута” (1913), спецыфіка раскрыцця ў ім вобраза Рамана.

Драма “Антон” (1914). Шматпланавасць і філасафічнасць твора, яго жанравыя асаблівасці. Трагізм і маральная чысціня, глыбокая духоўнасць галоўнага героя. Выяўленне ў ім істотных рыс нацыянальнага характару, “дваістасці” беларуса. Шматграннасць і сэнсавая напоўненасць іншых вобразаў. Канцэптуальнасць сцэны ў “Славянскай кафейні”. “Драма чалавецкага духу” ў асэнсаванні М. Гарэцкага і адначасова жыццесцвярджальны і шматгранны фінал твора.

Праблема інтэлігенцыі ў п’есах “Гапон і Любачка” (1914), “Мутэрка” (1921).

Драматычны абразок “Жартаўлівы Пісарэвіч” (1922). Стварэнне яркага нацыянальнага тыпу пакутніка-беларуса. Паказ яго чалавечай годнасці і жыццялюбства.

Тэматычная разнастайнасць і псіхалагічная напоўненасць драматычных абразкоў “Салдат і яго жонка”, “Свецкі чалавек”, “Не адной веры” і інш. Пранікнёны погляд на лёс беларускага народа ад часу прыгону да восені 1917 г. у п’есе “Чырвоныя ружы” (1922).

Раскрыццё істотных граняў беларускага нацыянальнага жыцця ў аповесці “Меланхолія” (1916—1921). Трывожны, балючы роздум галоўнага героя пра долю роднай зямлі і вера ў яе лепшую будучыню. Аўтабіяграфізм і псіхалагічны аналітызм твора. Яго месца ў творчай эвалюцыі пісьменніка на шляху да эпічнага спасціжэння жыцця.

Погляд у аповесці “Ціхая плынь” (1917—1930) на родны край як на “забыты” і адначасова як на блізкі і дарагі. Глыбіня псіхалагічнага аналізу пры паказе вясковай рэчаіснасці і раскрыцці сацыяльна-грамадскіх праблем пачатку XX ст. Гуманізм пісьменніка ў разуменні антынароднага характару імперыялістычнай вайны. Стылёвыя асаблівасці твора.

Творчая гісторыя рамана “Віленскія камунары” (1931—1933). Яго жанрава-стылёвыя асаблівасці. Эпічная шырыня і гістарызм мыслення пісьменніка. Вобраз Мацея Мышкі, яго роля ў сюжэтна-кампазіцыйнай структуры твора. Героі як носьбіты вопыту папярэдніх пакаленняў і мінулых эпох. Праўдзівае ўзнаўленне каларыту і духу часу ад прыгону да першай трэці 20 ст. Аналітызм мастацкага мыслення аўтара. Асаблівасці гумару ў творы.

“Камароўская хроніка” (1930—1932, 1937) як эпапея, як унікальная з’ява ў творчасці пісьменніка і гісторыі беларускай літаратуры. Хранікальна-летапісны і дзённікавы характар твора. Спалучэнне аб’ектыўнага і суб’ектыўнага пачаткаў. Аўтабіяграфічнасць “Камароўскай хронікі”. Сувязь твора з “Баркулабаўскім летапісам”. Маштабнае і глыбока асабістае асэнсаванне М. Гарэцкім глабальных праблем быцця і лёсу свайго народа ў кантэксце часу і гісторыі. Праблематыка і асноўнае кола вобразаў у творы.

Падарожныя нататкі-дзённікі “Кіпарысы” (1929) і алегарычная аповесць “Лявоніус Задумекус” (1931—1932).

“Скарбы жыцця” (1935—1936, 1937(?)) як “лебядзіная песня”, споведзь душы і запавет М. Гарэцкага. Філасафічнасць, прыпавесцевасць, алегарычнасць і сімволіка твора, яго трагедыйнае гучанне і агульначалавечы змест.

Асаблівасці мовы ў творах М. Гарэцкага.

Публіцыстычная, крытычная і літаратуразнаўчая спадчына М. Гарэцкага. Праблемнасць і эстэтычная каштоўнасць артыкулаў “Наш тэатр” (1913), “Развагі і думкі” (1914). Роля “Гісторыі беларускае літаратуры” (1920) у развіцці айчыннай літаратуразнаўчай думкі.

М. Гарэцкі — перакладчык.

Уплыў творчасці пісьменніка на беларускую літаратуру 20 ст.

Бібліяграфія выданняў М. Гарэцкага на беларускай мове.

Крытычныя і літаратуразнаўчыя працы пра творчасць пісьменніка.
7.8. ЦІШКА ГАРТНЫ

(1887—1937)

Асоба пісьменніка і грамадскага дзеяча Цішкі Гартнага (Зміцера Хведаравіча Жылуновіча). Рэдактарская дзейнасць (газета “Дзянніца”). З. Х. Жылуновіч — старшыня Часовага рабоча-сялянскага савецкага ўрада Беларусі.

Праца ў Інбелкульце, дзейнасць як акадэміка АН БССР. Апалагетыка савецкага ладу жыцця і неабходнасці рэвалюцыйных змен. “Нашаніўскія” матывы ў лірыцы і пераход да трыбуннай паэзіі, публіцыстычнасць вершаванай творчасці (“Песні”, 1913; “Песні працы і змагання”, 1922; “Урачыстасць”, 1925; “Вершы”, 1927). Мастацкі эклектызм яго паэтычнай творчасці, яе сувязь з купалаўскім адраджэнскім пафасам (“Роднай краіне”, “Званар”), паэтызацыяй сялянскай працы Я. Коласа (“Касьба”, інш.). Рамантызацыя вобразаў і пачуццяў у цыкле “Песні кахання”.

Празаічныя творы. Мазаічнасць рэчаіснасці. “Трэскі на хвалях” (1924), “Прысады” (апавяданні і п’есы, 1927), “Гаспадар” (1930), “Гоман зарніц” (1932), “Наступ на горны” (апавяданні, нарысы, вершы, 1932), аповесці “На новым месцы” (1930), “Зялёны шум” (1931). Пошукі творчага самавыяўлення. Спроба стварэння буйнамаштабнага эпічнага палатна ў ранняй беларускай літаратуры.

Раман “Сокі цаліны” ў чатырох квадрах (1922—1930). Асаблівасці хранатопа вёскі і вобраз зямлі як Маці-карміцелькі, выяўленне яе жыватворнай сілы, шматгалосся жыцця. Адметнасці кампазіцыйнай пабудовы рамана, стылёвая інварыянтнасць, арнаменталізм прозы, роля дыялектнай мовы. Рэалістычныя тэндэнцыі ў паказе нацыянальнай псіхалогіі селяніна-беларуса. Значэнне кнігі ў чатырох частках у беларускай раманістыцы.

Драмы “Хвалі жыцця” (1918), “Сацыялістка” (1924), “Дзве сілы” (1927).

Выступленне з літаратурна-крытычнымі артыкуламі — “Узгоркі і нізіны” (1928), інш. Палемічны характар і тэндэнцыйнасць ацэнак літаратурнага працэсу 20—30-х гадоў 20 ст.

Артыкул “Янка Купала — пясняр вызвалення (“Янка Купала ў літаратурнай крытыцы”, 1928). Сацыялагізацыя літаратурнай крытыкі.

Пераклад на беларускую мову рамана А. Фадзеева “Апошні з удэгэ” (1932).

Роля і месца Ц. Гартнага ў літаратурным працэсе, станаўленні і развіцці ранняй беларускай прозы 20 стагоддзя.

Кніга Э. Ялугіна пра Ц. Гартнага “Без эпітафіі” (1989).

1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   23


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка