Управление образования витебского облисполкома государственное учреждение дополнительного образования взрослых




старонка2/4
Дата канвертавання22.04.2016
Памер1.07 Mb.
1   2   3   4

ПРОЯВЛЕНИЕ СТАНОВЛЕНИЯ СУБЪЕКТНОСТИ УЧАЩИХСЯ В ИССЛЕДОВАТЕЛЬСКОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ
РАЗВІЦЦЁ ТВОРЧЫХ ЗДОЛЬНАСЦЕЙ ВУЧНЯЎ

ПРАЗ ДАСЛЕДЧУЮ ДЗЕЙНАСЦЬ

Рубніковіч З.М.

ДУА «Азярэцкая дзіцячы сад-сярэдняя школа

Глыбоцкага раёна»
Фарміруючы інфармацыйную культуру асобы, сучасная школа павінна не толькі даваць вучням веды, але і ўзбройваць іх уменнем самастойна набываць іх з дапамогай кніг і другіх крыніц.

Даследчая дзейнасць садзейнічае таму, што школьнікі займаюць актыўную пазіцыю ў навучальным працэсе, уключаюцца ў захапляльны пошук невядомага і ў выніку навучаюцца спосабам і прыёмам самастойнага авалодання ведамі.

Дзіцячая патрэбнасць ў даследчым пошуку абумоўлена біялагічна. Кожнае здаровае дзіця нараджаецца даследчыкам. Прага новых уражанняў, дапытлівасць, імкненне назіраць і эксперыментаваць, самастойна шукаць новыя звесткі пра свет разглядаюцца як важнейшыя рысы дзіцячых паводзін [4].

Даследаванне – працэс пошуку невядомага, новых ведаў, адзін з відаў пазнавальнай дзейнасці чалавека.

Ідэя даследавання як метада пазнання свету і метада навучання належыць старажытнасці. Самае ранняе і класічнае ўвасабленне гэтай ідэі знаходзім у Сакрата. Творчыя даследчыя работы вучняў – збіранне фальклорных твораў, запісы ўласных назіранняў, стварэнне розных выстаў, правядзенне канферэнцый і г.д. – упамінаюцца ў праграмах, разглядаюцца ў дапаможніках 20-х гадоў [3].

Выкарыстанне даследчага метада ў практыцы выкладання, у арганізацыі працэсу пазнання мае вялікае значэнне. Яно дазваляе забяспечыць пошукавую арыентацыю вучняў, накіраваную на творчае развіццё асобы, накапленне ў вучняўдаставерных канкрэтна-вобразных уяўленняў пра навакольную рэчаіснасць, фактычных ведаў, якія з'яўляюцца асновай для наступнага іх усведамлення, узбагачэння, раскрыцця прычын і ўзаемасувязей, якія існуюць у навакольным свеце [1].



Пад агульнымі даследчымі ўменнямі і навыкамі разумеюць наступныя:

  1. Уменне бачыць праблемы.

  2. Уменне задаваць пытанні.

  3. Уменне фармуляваць гіпотэзы.

  4. Уменне даваць азначэнні паняццям.

  5. Уменне класіфікаваць.

  6. Уменне назіраць.

  7. Уменне эксперыментаваць.

  8. Уменне выказваць меркаванні.

  9. Уменне рабіць абагульненні і вывады.

  10. Уменне ствараць тэксты, працаваць з тэкстам або кнігай.

Вылучаюцца чатыры асноўныя этапы арганізацыі даследчай дзейнасці:

  1. Стварэнне прадметна-развіваючага асяроддзя.

  2. Даследчая практыка вучняў.

  3. Назіранні за дасягненнямі кожнага вучня.

  4. Трэнінг даследчых здольнасцей [2].

Для стварэння найлепшага асяроддзя навучання даследчым навыкам неабходны наступныя ўмовы:

  1. Дзеці не павінны баяцца ісці на рызыку ў працэсе навучання, працаваць як у супрацоўніцтве з іншымі вучнямі, так і самастойна.

  2. Неабходна выкарыстоўваць матэрыялы, якія адпавядаюць узроўню развіцця дзяцей.

  3. Трэба заахвочваць эксперыменты, даследаванні з выкарыстаннем шматмэтавых матэрыялаў, якія маюць на ўвазе магчымасць творчых рашэнняў.

  4. Карысна даваць вучэбныя заданні, якія пабуджаюць дзяцей самастойна шукаць інфармацыю ў розных крыніцах (слоўнікі, энцыклапедыі, Інтэрнет і г.д.)

  5. Важна расшыраць педагагічныя рэсурсы, супрацоўнічаючы з бібліятэкамі, прадпрыемствамі, экспертамі ў розных галінах, навуковымі таварыствамі [1].

Паслядоўнасць даследчай працы вучняў можна ўявіць у выглядзе некалькіх этапаў:

  1. Актуалізацыяпраблемы. Мэта – выявіць праблему і вызначыць накірунак будучага даследавання.

  2. Вызначэнне сферы даследавання. Мэта – сфармуляваць асноўныя пытанні, адказы наякія мы хацелі б знайсці.

  3. Выбар тэмы даследавання. Мэта – абазначыць межы даследавання.

  4. Выпрацоўка гіпотэзы. Мэта – распрацаваць гіпотэзу (гіпотэзы); сярод іх павінны быць выказаны і нерэальныя, правакацыйныя ідэі.

  5. Выяўленне і сістэматызацыя падыходаў да рашэння. Мэта – выбраць метады даследавання.

  6. Вызначэнне паслядоўнасціправядзення даследавання.

  7. Збор і апрацоўка інфармацыі. Мэта –зафіксаваць атрыманыя веды.

  8. Аналіз і абагульненне атрыманых матэрыялаў. Мэта – структурыраваць атрыманыя матэрыялы, выкарыстоўваючы вядомыя лагічныя прыёмы і правілы.

  9. Падрыхтоўка справаздачы. Мэта – даць азначэнні асноўным паняццям, падрыхтаваць паведамленне па выніках даследавання.

  10. Даклад. Мэта – абараніць яго публічна перад вучнямі і настаўнікамі, адказаць на пытанні.

  11. Абмеркаванне вынікаў завершанай працы [5].

Далучэнне вучняў да даследчай працы па гісторыі адыгрывае важную ролю ў пераадоленні разрыву паміж школьнай адукацыяй і сістэмай падрыхтоўкі спецыялістаў у ВНУ. Першапачатковыя ўменні і навыкі даследчай працы, набытыя вучнямі, дапамагаюць ім пазнаць гісторыю як творчы, даследчы працэсса сваімі асаблівасцямі і заканамернасцямі.

Краязнаўства адкрывае вялікія магчымасці для даследаванняў, бо ў вывучэнні гісторыі сваёй мясцовасці, як правіла, шмат белых плям. Займаючыся краязнаўствам, вучні набываюць навыкі працы з рознымі краніцамі:перыядычнымі выданнямі, архіўнымі матэрыяламі, жывымі сведкамі гісторыі, навукова-папулярнай і даведачнай літаратурай і інш. У працэсе даследчай працы ідзе развіццё творчых здольнасцей вучняў, яны маюць магчымасць для самавызначэння і самарэалізацыі. Вучні развіваюць уменні фармуляваць праблему, лагічна выкладаць факты і аргументы, абгрунтоўваць сваю думку па праблеме [3].

Вучні набываюць навыкі афармлення даследчай працы: афармленне цытат, ссылак, прадастаўленне ілюстратыўнага матэрыялу (фотаздымкаў, малюнкаў, табліц, схем), афармленне спіса выкарыстанай літаратуры.

У нашай школе працуе навуковае таварыства вучняў. Адной з секцый таварыства з’яўляецца гістарычна-краязнаўчая. Вучні пад кіраўніцтвам настаўнікаў сабралі багаты матэрыял па гісторыі сваёй мясцовасці, аформілі буклет “Азярэччына: ад мінулага да сучаснасці”; стварылі карту-схему, дзе абазначана 30 экскурсійных аб’ектаў Глыбоцкага краю з падрабязнай інфармацыяй аб іх. Напісаны даследчыя працы “Гісторыя малой радзімы” (з электроннай прэзентацыяй), “Глыбоччына ў перыядычным друку”, “Старонкі гісторыі Глыбоччыны”, “Помнікі гісторыі і культуры Глыбоччыны”; запісаны легенды і паданні краю; сабраны і аформлены матэрыял пра славутых землякоў; створана электронная прэзентацыя гісторыі Азярэцкай школы, створаны летапісы вёскі і школы.

Праца гісторыка-краязнаўчай секцыі вучнёўскага навуковага таварыства ДУА “Азярэцкая дзіцячы сад-сярэдняя школа Глыбоцкага раёна” ідзе ў цеснай сувязі з Азярэцкай сельскай бібліятэкай-этнаграфічным музеем. Загадчык бібліятэкі Мышкоўская Таццяна Аляксееўна асноўным накірункам сваёй работы выбрала таксама краязнаўства. У этнаграфічным музеі сабраны экспанаты, якія расказваюць аб побыце сялянскай сям’і ў мінулым. У бібліятэцы сабрана шмат матэрыялаў перыядычнага друку аб мінулым і сучаснасці Глыбоцкага краю і Азярэччыны, кнігі па гісторыі Глыбоччыны, мастацкія творы нашых землякоў. Сама Таццяна Аляксееўна як мясцовы жыхар - каштоўная крыніца інфармацыі па гісторыі роднага краю. Менавіта з яе слоў вучні запісалі шмат легенд і паданняў, даведаліся пра цікавых людзей. З некаторымі з іх удалося сустрэцца, запісаць іх успаміны; многіх, на жаль, няма ў жывых. Багаты матэрыял удалося сабраць пра былога дырэктара Азярэцкай школы, ветэрана вайны і працы Гінзбурга Ізраіля Самуілавіча, які ўсё жыццё прысвяціў народнай адукацыі, быў сапраўдным інтэлігентам, вельмі мудрым, шчырым, адкрытым чалавекам. Створана кніга “Быў, ёсць, будзе настаўнікам”.

У працэсе работы над даследаваннем вучні набываюць не толькі тэарэтычныя веды і практычныя ўменні, але выпрацоўваюць сваю грамадзянскую пазіцыю, актыўнае стаўленне да жыцця. Краязнаўства дае багатыя магчымасці для выхавання патрыятызму. Знаёмячыся з гісторыяй і культурай сваёй малой радзімы, вучні лепш разумеюць і агульнагістарычныя працэсы, бо ні адна значная падзея не абмінула і наш край. Для дзяцей часта з’яўляецца адкрыццём тое, што іх родная вёска існуе ўжо шмат стагоддзяў, а побач жывуць не звычайныя людзі, а ўдзельнікі ці сведкі гістарычных падзей. Да 60-годдзя Вялікай Перамогі праводзілася акцыя “Галасы гісторыі жывыя”, у час якой вучні сустракаліся і запісвалі на магнітафон успаміны ветаранаў Вялікай Айчыннай вайны. Адна справа - прачытаць пра вайну ў падручніку і зусім іншая - пачуць ад чалавека, які сам усё перажыў. Такая гісторыя “ажывае”, становіцца больш зразумелай.

Захапляючым заняткам з’яўляецца стварэнне электронных прэзентацый. У час інфармацыйных тэхналогій без гэтага не абысціся. Дзеці з задавальненнем спалучаюць заняткі краязнаўствам з інфарматыкай. Для стварэння прэзентацый па гісторыі школы і вёскі прыйшлося сабраць шмат фотаздымкаў. У працэсе збору вучні пазнаёміліся з цікавымі людзьмі, запісалі іх гісторыі. Праца гэта мела практычны выхад. Выпускнікі школы розных гадоў атрымліваюць вялікае задавальненне на вечарах сустрэч, калі маюць магчымасць вярнуцца ў сваё школьнае юнацтва. Прэзентацыю па гісторыі вёскі члены вучнёўскага навуковага таварыства прадстаўлялі тройчы - у час ажыццяўлення праекта раённай арганізацыі БРСМ “Чацвёртая вышыня”,на ўроку ведаў “Зямля бацькоў - мая зямля” 1 верасня 2009 года для вучняў 7 - 9 класаў, на адкрытым мерапрыемстве для намеснікаў дырэктароў раёна ў сакавіку 2012 года.

Нашы вучні вельмі ганарыцца тым фактам, што пра царкву ў Мамаях, якая з’яўляецца помнікам архітэктуры класіцызму першай паловы 19 стагоддзя, напісана нават у падручніку па гісторыі Беларусі. Гэта падштурхнула іх сабраць падрабязныя звесткі па гісторыі храма. Высветлілася, што першапачаткова гэта быў касцёл, у сярэдзіне 60-х гадоў 19 стагоддзя ён быў перададзены праваслаўным і перабудаваны ў царкву. Не мінулі храм і рэпрэсіі. У 60-х гадах XX стагоддзя царква была зачынена, а будынак перададзены мясцовай гаспадарцы і пераўтвораны ў зернесховішча. І толькі ў 90-я гады намаганнямі жанчыны-падзвіжніцы Шаурка Зінаіды храм быў адрэстаўраваны, яму вернута былая прыгажосць, а вернікі зноў змаглі адпраўляць набажэнствы. Да Дня беларускага пісьменствавучні рыхтуюць буклет пра храм.

З’явіўся ў нашай вёсцы і каталіцкі храм, узвядзенне якога пачалося ў 2004 годзе дзякуючы мясцоваму фермеру-арандатару Паўлу Дулінцу, які пабудаваў касцёл засвае сродкі. У чэрвені 2007 года храм прыняў першых вернікаў.

Амаль цалкам захавалася і панская сядзіба - помнік архітэктуры сярэдзіны 19 стагоддзя. На вялікі жаль, пабудовы нікім не даглядаюцца і прыйшлі ў занядбалы выгляд. Юныя краязнаўцы гэтым занепакоены, але не маюць ніякіх магчымасцей змяніць сітуацыю.

Легенды, паданні, казкі - яшчэ адзін багаты пласт народнай культуры, крыніца ведаў па гісторыі роднага краю. Вучні сабралі і запісалі легенды аб паходжанні навакольных вёсак, пра “заклятыя” скарбы і курганы, пра знікшыя вёскі і таямнічыя азёры. Ад гэтых паданняў вее сівой мінуўшчынай, яны надаюць гісторыі роднага краю загадкавасць, значнасць, прывабліваюць сваёй прыгажосцю.

Такім чынам, даследчая дзейнасць вучняў дае магчымасць самастойна здабываць веды з розных крыніц, развівае творчыя здольнасці. Краязнаўства як накірунак даследчай дзейнасці садзейнічае фарміраванню грамадзянскай пазіцыі вучняў, выхаванню патрыятызму.


Спіс літаратуры

  1. Умение задавать вопросы / И.Загашев. – Перемена, 2001, №4.

  2. Новые педагогические и информационные технологии в системе образования / Е.С.Полат. – М.: Академия, 2004.

  3. Исследовательская практика: организация и методика / А.И.Савенков. - Одаренный ребенок, 2005, №1.

  4. Психологические основы исследовательского подхода к обучению: учеб.пособие / А.И.Савенков. – М.: Ось-89, 2006.

  5. Творческий проект, или Как провести самостоятельное исследование / А.И.Савенков. - Школьные технологии, 1998, №4. С.144 – 148.

УЧЕБНО-ИССЛЕДОВАТЕЛЬСКАЯ И ПРОЕКТНАЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ В ОСНОВНОМ ОБРАЗОВАНИИ

МЕСЦА ВУЧЭБНА-ДАСЛЕДЧАЙ І ПРАЕКТНАЙ ДЗЕЙНАСЦІ Ў АСНОЎНАЙ, ДАДАТКОВАЙ І СПЕЦЫЯЛЬНАЙ АДУКАЦІІ

Байкова І.П.

ДУА “Сярэдняя школа №3 г.Оршы”
Чалавек дасканала валодае толькі тым, што ён сам здабывае ўласнай працай.

С.Рубінштэйн

Яшчэ ва ўзросце немаўляці дзіця пачынае даследаваць свет, спачатку зрокава, потым на дотык і на смак. Назіранне, эксперымент, самастойны пошук новых звестак пра асяроддзе – натуральны стан дзіця, важнейшыя рысы яго наводзін. Аднак асноўны канал, праз які вучні пазнаюць усю разнастайнасць навакольнага свету, - школа, і важнейшая задача настаўніка ў сучасны момант – глыбей пранікнуць у прыродныя дадзеныя вучня, скіраваць адукацыйны працэс на развіццё яго асобы, творчых здольнасцей, яго самавызначэння і самарэалізацыі.

Адным са шляхаў развіцця асобы вучня з’яўляецца асноўная адукацыя, звычайны школьны ўрок па тым ці іншым прадмеце. Беларуская мова і літаратура як школьныя прадметы забяспечваюць паўнавартаснае гарманічнае развіццё вучняў на ўсіх ступенях школьнай адукацыі, фарміруюць чалавека з глыбокімі маральна-этычнымі перакананнямі, выразнай грамадзянскай пазіцыяй, развітай экалагічнай свядомасцю, творчым патэнцыялам. Урокі мовы і літаратуры – гэта найперш працэсы жыццепазнання, скіраваныя на выпрацоўку крытычнага і мадэлюючага тыпаў мыслення.

У сучасны момант адбор адораных, здольных да напружанай інтэлектуальнай працы вучняў адбываецца ў асноўным у ходзе прадметнай школьнай алімпіяды. Аднак турніры і алімпіяды толькі абуджаюць цікавасць да больш глыбокага вывучэння прадмета, развіваюць тып хуткага мыслення. Яны не дазвалюць развіваць крытычнае і творчае мысленне, камунікатыўныя навыкі зносін, валявыя якасці, ініцыятыву, уменне пераадольваць цяжкасці, перашкоды пры дасягненні вызначанай мэты; фарміраваць культуру разважання, вядзення дыскусіі, навыкі публічнага выступлення; выпрацоўваць патрэбу у бесперапыннай самаадукацыі; удасканальваць навыкі работы з навуковай літаратурай.

У гэтым плане вялікімі магчымасцямі валодае даследчая праца, таму што дзіця заўсёды імкнецца даследаваць навакольны свет, пазнаваць невядомае, пакінуць як мага менш белых плямаў у той галіне жыцця і ведаў, якія яго найбольш цікавяць на пэўным узроставым этапе школьнай адукацыі.

Асаблівая ўвага пры гэтым надаецца развіццю творчых здольнасцей, навыкаўі ўменняў самастойнай працы. Такім чынам, даследчая дзейнасць падчас вучэбных заняткаў зводзіцца да наступнага:

доклад2

Ужо з 5-га класа вучні на ўроках беларускай мовы і літаратуры развіваюць свае аналітычныя, творчыя здольнасці, узбагачаюць свой слоўнікавы запас, вучацца правільна будаваць сваё вуснае і пісьмовае маўленне, вучацца ўспрымаць літаратуру як мастацтва слова. Пры вывучэнні раздзела “Вусная народная творчасць” вучням даецца заданне запісаць легенды і паданні той мясцовасці, дзе яны жывуць або іх родныя. Пры вывучэнні тэмы “Прыказкі”, “Загадкі” вучні падбіраюць адпаведныя жанры вуснай народнай творчасці на вызначаныя настаўнікам тэмы: “Адносіны да працы”, “Сям’я і род” і г.д.

Пры вывучэнні тэмы “Алфавіт” вучні рыхтуюць паведамленні пра гісторыю стварэння чалавецтвам пісьменства.

На ўроках мовы і літаратуры даследчы эксперымент становіцца адным з прыёмаў пры вывучэнні апавядання Г.Далідовіча “Страта” – скласці параўнальную характарыстыку Стася і Міці Бокуцця (герояў твора); пры вывучэнні тэмы “Словазлучэнне” – адзначыць сярод дадзеных спалучэнняў слоў словазлучэнні і інш.

У 6-ым класе шырока практыкуецца пры вывучэнні тэмы “Мой род” складанне сямейнага радаводу, запіс легенд і паданняў пра гісторыю рода, аповеды пра сямейныя рэліквіі, складанне прысвячэнняў родным і блізкім.

У старэйшых класах метады, прыёмы і тэхналогіі даследчага характару становяцца пастаяннымі амаль на кожным уроку мовы і літаратуры. Яны шырока выкарыстоўваюцца таму, што ўніверсальныя ў прымяненні; надаюць працэсу навучання дынамічнасць, дыялагічнасць, суб’ектыўнасць, сэнсатворчасць; адкрыты для абмеркавання шляхоў і сродкаў рэалізацыі адукацыйных запатрабаванняў. Яны запатрабаваны сучасным грамадствам, бо



  • садзейнічаюць стварэнню, падтрыманню і развіццю адукацыйнай матывацыі;

  • фарміруючь чытацкую граматнасць, уменне канцэтравацца на праблеме, збіраць і асэнсоўваць інфармацыю, сістэматызаваць адукацыйны рэсурс;

  • развіваць гатоўнасць да самаадукацыі.

Для павышэння цікавасці вучняў да асаблівасцей развіцця сучаснай літаратуры выкарыстоўваюцца разнастайныя пазаўрочныя мерапрыемствы: сустрэчы з паэтамі і пісьменнікамі (адбыліся сустрэчы з паэтамі Э.Акуліным, Л.Дранько-Майсюком, пісьменнікамУ.Арловым, сынам Я.Коласа Д.Міцкевічам, урок-гасцёўня з кампазітарам З.Вайцюшкевічам і інш), наведанне вышэйшых навучальных устаноў, прадметныя тыдні і святы, тыдзень памяці У.С.Караткевіча і інш.

Развіццё пазнавальна-камунікатыўных здольнасцей таксама адбываецца і на занятках спецыяльнага факультатыва “Асновы вучнёўскай даследчай работы”, які працуе з 2010 года. Мэтай гэтага факультатыўнага курса з’яўляецца выпрацоўка і развіццё ў вучняў уменняў і навыкаў даследчай работы, паглыбленне ведаў па гісторыі і культуры роднага краю, прыцягненні вучняў да пазакласнай краязнаўчай работы.

На занятках факультатыва разглядаюцца наступныя тэмы:


  • Мнулае як аб’ект пазнання. Разуменне аб’екта гістарычнага і літаратурнага даследавання.

  • Мэта і здачы даследавання. Выбар тэмы. Акутальнасць. Фармуліраванне мэты і вызначэнне задач даследавання.

  • Тыпы гістарычных, краязнаўчых, літаратурных крыніц і метады іх даследавання. Рэчавыя крыніцы.

  • Пісьмовыя, выяўленчыя крыніцы. Фанічныя крыніцы.

  • Метад паслядоўна-тэкстуальнага вывучэння крыніц. Метад паэтапнага вывучэння крыніц.

  • Тыпы (катэгорыі) фактаў. Факты гістарычнай рэчаіснасці.

  • План даследавання. Складанне плана даследавання.

  • Прынцыпы адбору матэрыялу. Правілы цытавання.

  • Тэкст даследавання. Афармленне даследчай работы. Агульныя патрэбаванні да афармлення.

  • Прадстаўленне ілюстратыўнага матэрыялу.

  • Абарона даследчай работы. Патрабаванні да абароны. Падрыхтоўка выступлення.

  • Падрыхтоўка прэзентацыі…

Факультатыў “Асновы вучнёўскай даследчай работы” працуе на базе школьнага музея “Слава настаўніку”, у яго рабоце актыўны ўдзел прымаюць вучні 8-11 классаў, а ў 2011-2012 навучальным годзе працуе група вучняў 5-х класаў. Даследчая дзейнасць факультатыва скіравана ў наступных напрамках:

  • музеязнаўства;

  • краязнаўства;

  • літаратурнае краязнаўства.

У рамках музеязнаўчай дзейнасці вучні даследуюць гісторыю прадметаў музейнага прызначэння, складаюць іх апісанні, рэгіструюць у пашпарце, вывучаюць музейныя экспазіцыі, складаюць тэксты экскурсій з дзецьмі і дарослымі; збіраюць прадметы музейнага прызначэння; удзельнічаюць у занятках факультатыва, выступаюць з паведамленнямі; удзельнічаюць у мерапрыемствах.

Па тэме “Рэчавыя крыніцы” звярнуліся да гісторыі сем’яў вучняў. Вучні падрыхтавалі адказы на пытанні анкеты “Гісторыя маёй сям’і”, падрыхтавалі выставу “З сямейнага альбома”, апавяданні пра сваіх продкаў, плакат з контурамі дома, у якім жыве сям’я (дзе мацавалі “цаглінкі” кожнай сям’і), ну і самыя “каштоўныя” рэчы для сям’і. Вынікам такіх заняткаў стала работа Жыліцкага Аляксея “Мой род, мая сям’я”, якая атрымала дыпломы гарадскога і абласнога конкурсаў.

Краязнаўчая адукацыя і краязнаўчае даследаванне вельмі цесна знітаваны. У рамках вывучэння роднага краю вучні на занятках факультатыву даследуюць гісторыю ўзнікнення навучальных устаноў, працоўнай дзейнасці настаўнікаў горада і школы. Вучні прымалі ўдзел у Рэспубліканскай акцыі “Жыву ў Беларусі і тым ганаруся”, складалі летапісы школы і мікрараёна школы, якія ўдзельнічалі ў конкурсах абласнога і рэспубліканскага ўзроўню.

Яшчэ адным накірункам дзейнасці факультатыву з’яўляецца літаратурнае краязнаўства. Вучні працягваюць даследаваць жыццё і творчасць У.С.Караткевіча, імя якога носіць адна з залаў школьнага музея. Творчасці У.С.Караткевіча прысвечаны літаратуразнаўчыя даследаванні: “Палітра колераў у творчасці У.С. Караткевіча” (2008г.), дыплом 2 ступені; “Святло падарожжаў у паэзіі Уладзіміра Караткевіча” (2010г.), дыплом 3 ступені; “Увасабленне творчасці Уладзіміра Караткевіча ў музыцы” (2011г.), дыплом 1 ступені.

Такім чынам, даследчая дзейнасць выклікае ў вучняў цікавасць, дапамагае духоўнаму абагачэнню, развіццю пачуцця гонару за свой народ, жадання быць дастойным сынам Бацькаўшчыны. У сістэме дадатковай і спецыяльнай адукацыі даследчая дзейнасць мае наступныя асаблівасці.

доклад1

Даследчая і праектная дзейнасць у школе мае на мэце развіццё асобы, а не атрыманне аб’ектыўна новага і практычнага выніку, як у “вялікай” навуцы. Самае галоўнае тое, што ад даследчай дзейнасці вучні атрымліваюць творчы “штуршок”, жаданне пашырыць далягляды сваіх інтарэсаў і ведаў.

Настаўнік, арганізуючы даследчую дзейнасць вучня, павінен улічваць найперш яго захапленні, імкненне да творчасці, любіць свайго выхаванца і пераможцам конкурсу, і прайграўшым яго. Цікавасць да праблемы даследавання ў настаўніка павінна быць не меншая, чым асабістая зацікаўленасць вучня. Яны сумесна павінны шукаць рашэнне праблем, рэалізуючы прынцып раўнапраўя.

Спіс літаратуры



  1. Школьный музей/сост. О.А.Залуцкая, Н.Е.Луйгас – Мн.: Красико – Принт, 2007. С.35-38

  2. Методика историко – краеведческой работы в школе: Пособие для учителей/ Н.С.Борисов, В.В.Драншиников, П.В.Иванов. – М.: «Просвещение», 1982. С.58-79

  3. Исследовательская деятельность как основа управления творческим развитием личности/ Л.А.Пальчик. – Мн.: «Кіраванне ў адукацыі», № 8, 2008. С. 22-26

  4. Организация исследовательской деятельности учащихся/ Е.С.Сасковец. – Мн.: «Адукацыя і выхаванне», № 12, 2010. С. 27 – 30

  5. Технология коллективной мыследеятельности: проектирование научно-исследовательской работы. Алгоритм, содержание деятельности, структура проблемной ситуации/ Н.А.Драгун. – Мн.: «Народная асвета», № 5, 2008. С. 24-27

СУМЕСНАЯ ВУЧЭБНА-ДАСЛЕДЧАЯ РАБОТА НАСТАЎНІКА І ВУЧНЯ ЯК СРОДАК РЭАЛІЗАЦЫІ АГУЛЬНАЙ СЯРЭДНЯЙ І ДАДАТКОВАЙ АДУКАЦЫІ (З ВОПЫТУ РАБОТЫ НАСТАЎНІКА БЕЛАРУСКАЙ МОВЫ І ЛІТАРАТУРЫ)

Казлова А.У.

ДУА «Полацкая гімназія № 1

імя Францыска Скарыны»
Задача ўстановы адукацыі – не проста даць вучням пэўны аб’ём ведаў, развіць інтэлект, але і развіць здольнасць да навучання, да самарэалізацыі. Калі гаворыцца пра навучанне на ІІІ ступені агульнай сярэдняй адукацыі, маецца на ўвазе не толькі стварэнне ўмоў, што аблегчаць шлях да атрымання атэстата ці паступлення ў ВНУ, але і дапамога школьніку ў выбары профілю навучання, у выбары прафесіі. Мэта настаўнікаў – убачыць індывідуальнасць у кожным вучню, раскрыць гэтую індывідуальнасць, даць магчымасць праявіць яе ў жыцці.

Самавызначэнне асобы, фарміраванне якасцей, звязаных з будучай прафесіяй, якасцей, што дазволяць паўнацэнна жыць у грамадстве, можа забяспечыць вучэбна-даследчая дзейнасць вучня і настаўніка ў межах рэалізацыі асноўнай і дадатковай адукацыі. Даследчая дзейнасць – “такая форма арганізацыі работы, што звязана з рашэннем вучнямі даследчай задачы з невядомым загадзя рашэннем”[1,с.6]. Даследчая дзейнасць накіравана на развіццё ў вучняў даследчага тыпу мыслення, у якім галоўным з’яўляецца навучанне алгарытму вядзення даследавання, навыкам, якія можна будзе скарыстаць у даследаванні любой складанасці і тэматыкі.

Узнікае пытанне: як настаўнік беларускай мовы і літаратуры можа рэалізаваць пастаўленыя мэту і задачы праз вучнёўскую даследчую дзейнасць у межах навучання на ІІІ ступені агульнай сярэдняй адукацыі ў гімназіі?

Першы шлях традыцыйны. З вучняў, што навучаюцца ў класах філалагічнага накірунку, вылучаюцца найбольш зацікаўленыя і здольныя да даследавання дзеці. Удакладняецца вобласць іх інтарэсаў, што дапамагае вызначыць тэматыку даследчай работы па беларускай мове ці літаратуры. Больш дэталёва разглядаецца пэўны выбраны аспект мовы ці літаратуры або сумежных дысцыплін.

Так на працягу некалькіх навучальных гадоў з вучнямі філалагічнага профілю былі падрыхтаваны і паспяхова абаронены работы наступнай тэматыкі: “Батлейка на Віцебшчыне”, “Дэманалагічныя істоты ў творы Я.Баршчэўскага “Шляхціц Завальня” ”, “Гульнёвыя формы праверкі ведаў па роднай літаратуры ў 7 класе”, “Семантыка арнаменту двух ручнікоў”, “Мова прыпевак Полацкага рэгіёну”. Напрыклад, для апошняй работы вучням неабходна было апрацаваць матэрыялы этнаграфічнай экспедыцыі, было запісана 52 прыпеўкі, зроблена іх класіфікацыя паводле мовы выканання, прааналізаваны двухмоўныя прыпеўкі, праведзены лінгвістычны эксперымент па перакладзе прыпевак з “трасянкі” на літаратурную беларускую мову, сацыялагічнае апытанне носьбітаў мовы. Усё гэта дазволіла зрабіць цікавыя вывады ў рабоце, больш дэталёва ўнікнуць у праблему двухмоўя свайго рэгіёну.

Але ўсё радзей праз запатрабаванні часу дзеці сёння выбіраюць філалагічны накірунак. І ўсё часцей настаўніку беларускай мовы і літаратуры прыходзіцца працаваць у класах фізіка-матэматычнага, хіміка-біялагічнага накірунку. Бачыцца другі шлях, які ўмоўна можна назваць “Фізіка і лірыка”. Хаця і кажуць, што адным другіх не зразумець, але, аказваецца, гэта не так. Паспрабуем даказаць гэта на канкрэтных прыкладах з вопыту работы.

Вучаніцы класа фізіка-матэматычнага накірунку была прапанавана для даследавання тэма “Гісторыя праса”, што мела на мэце больш дэталёва вывучыць прасавальныя прылады, што знаходзіліся ў этнаграфічным музеі гімназіі. Літаратуры па тэме аказалася мала, былі выкарыстаны інтэрнэт-рэсурсы. Спецыфіка навучання пашырыла нашы даследаванні – былі праведзены эксперыменты па награванні двух відаў прасаў, доследным шляхам устаноўлены маса, матэрыял прылад, час награвання, прасавання і астывання прасаў, іх цеплааддача, што дазволіла параўнаць эфектыўнасць работы аднаго і другога праса не на словах. У правядзенні доследаў вялікую дапамогу аказаў настаўнік фізікі, які выкладае прадмет на павышаным узроўні.

Работа па літаратуры на тэму “Асаблівасці нацыянальнага характару паводле народных казак” была прапанавана гімназістцы з класа фізіка- матэматычнага накірунку з улікам аналітычнага складу розуму дзяўчыны і жаданнем звязаць свой лёс ці з сацыялогіяй, ці з псіхалогіяй. Былі ўзяты казкі трох народаў: беларусаў, рускіх і англічан (171 казка), вылучаны пры прачытанні станоўчыя і адмоўныя рысы характару герояў, адзначаны найбольш характэрныя рысы кожнага народа, было праведзена параўнанне выяўленага з ужо вядомымі фактамі з навукова-папулярнай літаратуры (тут спатрэбілася веданне англійскай мовы, якая ў гімназіі вывучаецца на паглыбленым узроўні, пры рабоце з літаратурай пра англічан), праведзена анкетаванне сярод аднакласнікаў на выяўленне ведання асаблівасцей рыс характару вызначаных народаў. Гэтыя дадзеныя былі параўнаны з тым, што атрымалася ў выніку аналізу казак і навукова-папулярнай літаратуры. Высновы яшчэ раз пацвердзілі актуальнасць будучай прафесіі: не ведаем мы сябе, не гаворачы ўжо пра прадстаўнікоў іншых народаў.

Трэба адзначыць, што камп’ютарную падтрымку для абароны сваіх работ на гарадской канферэнцыі “Першы крок у навуку” вучаніцы рабілі самастойна, бо наведвалі факультатыўныя заняткі “Алгарытмізацыя і праграмаванне”. Гэта намнога спрасціла работу кіраўніка работ.

Трэці накірунак дзейнасці ў рабоце настаўніка мовы і літаратуры бачыцца ў выкарыстанні ў сваёй непасрэднай дзейнасці вынікаў вучэбна-даследчай дзейнасці вучняў па іншых прадметах. У прыватнасці некалькі слоў хочацца сказаць пра супрацоўніцтва з вучнямі, якія навучаліся ў класе фізіка-матэматычнага накірунку, якія цікавіліся праграмаваннем. Вучнямі 9-10-ых класаў, што наведвалі дадаткова факультатыўныя заняткі па інфарматыцы, да гарадской канферэнцыі “Першы крок у навуку” рыхтавалася ўніверсальная праграма “Генератар тэстаў”, напісаная імі на мове праграмавання Delphi-2006. Пры дапамозе гэтай праграмы можна ствараць тэсты і працаваць з імі на любым уроку. Праграма разлічана на 100 заданняў, маецца два рэжымы: для настаўніка і для вучня, ацэнка выканання – у працэнтах, паказ правільных і няправільных адказаў. Гэта праграма была выкарыстана мною на ўроку сістэматызацыі і карэкцыі ведаў па тэме “Складаныя сказы з рознымі відамі сувязі”, дазволіла рэалізаваць выхаваўчую мэту ўрока, які быў прысвечаны беларускаму мастаку В.К.Бялыніцкаму-Бірулю. У працэсе падрыхтоўкі да ўрока ў праграму былі ўнесены карэктывы: улічана неабходнасць устаўкі вялікіх па аб’ёме сказаў, пераход з праграмы “Генератар тэстаў” у праграму “Карэкцыйныя наборы”, дарэчы, якую па просьбе настаўніка таксама напісалі гэтыя вучні.

Усе ўзгаданыя работы вучняў былі ўзнагароджаны граматамі на гарадской навукова-практычнай канферэнцыі “Першы крок у навуку”. Работы маюць практычную скіраванасць і ўтрымліваюць матэрыялы, якія можна выкарыстоўваць на ўроку і ў пазакласнай дзейнасці.

Вучэбна-даследчая дзейнасць патрабуе пэўнай падрыхтаванасці як вучня, так і настаўніка. У гэтай сумеснай дзейнасці поспех залежыць ад падрыхтаванасці кожнага. Канечне, асноўная доля адказнасці на кіраўніку работы, але неабходна помніць, што ад вучня патрабуецца максімальная самадысцыпліна і самастойнасць. І яшчэ поспех магчымы толькі ў тым выпадку, калі тэма даследавання не пакідае раўнадушным вучня, выклікае цікавасць і жаданне знайсці адказ на пастаўленае пытанне, а таксама рэалізавацца ў цікавай яму вобласці ведаў.


Спіс літаратуры

  1. Арцев М.Н. Учебно-исследовательская работа учащихся // Завуч. – 2005. - № 3. – С.4-28.

  2. Саникович И.М. Научно-исследовательские работы школьников по русскому языку // Русский язык и литература. – 2007. - № 1. – С.31-35.

ПСИХОЛОГИЯ ИССЛЕДОВАТЕЛЬСКОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ УЧАЩИХСЯ

Печенькова Н.В.

ГУО « Студенковская детский сад-

средняя школа Сенненского района»
Каждый из нас изначально, по своей природе, – исследователь. Спонтанное,

неосознаваемое исследование свойственно как любому человеку, так и животным. Первоначально мотивом к исследовательской деятельности выступает любознательность или, по словам И.П. Павлова, рефлекс «Что такое?»

Какие качества необходимы человеку в процессе исследования? Чем отличается психологический портрет юного исследователя? Конечно же, нужны врождённые способности – это главное, но не только. Для исследователя важным компонентом таланта является глубина мышления, способность додумывать и дорабатывать вопрос до конца. Другим важным качеством исследователя является критическое мышление, которое предполагает самостоятельность и непредвзятость мысли. Очень важно трудолюбие, целеустремлённость. Томасу Эдисону принадлежит знаменитая фраза: «В гениальности – девяносто девять процентов труда и один процент вдохновения». Осмыслить своё открытие и доказать его справедливость помогает уверенность в своих силах.

Почему разные люди, поставленные в одинаковые или примерно одинаковые условия, достигают разных успехов? Здесь необходимо обратиться к понятию способности. Способности – это то, что не сводится к знаниям, умениям или навыкам, но объясняет их быстрое приобретение, закрепление и эффективное использование на практике. Успешность выполнения любой деятельности зависит не от какой-либо одной, а от сочетания различных способностей. «Одной из важнейших особенностей психики человека,- писал Б.М. Теплов, - является возможность чрезвычайно широкой компенсации одних свойств совершенно другими, вследствие чего относительная слабость какой-нибудь одной способности вовсе не исключает возможности успешного выполнения даже такой деятельности, которая наиболее тесно связана с этой способностью. Недостающая способность может быть в очень широких пределах компенсирована другими, высокоразвитыми у данного человека» [6,с. 33]. Учебные и творческие способности отличаются друг от друга тем, что первые определяют успешность обучения и воспитания, усвоения человеком знаний, умений, навыков, в то время как вторые – создание предметов материальной и духовной культуры, производство новых идей, открытий и изобретений.

В.А. Иванников показывает, что исследовательская потребность человека изначально характеризует уровень природного субъекта. Но на уровне культурного субъекта она преобразуется в познавательную потребность, которая направлена на создание картины мира и обслуживает созидательную деятельность человека и общества в целом. На уровне нравственного субъекта исследовательская потребность реализуется в поисках смысла жизни, в формировании мировоззрения. Таким образом, исследовательская потребность относится к числу тех, которые имеют «вертикальный» характер, то есть пронизывают все уровни потребностей [2,с.4].

В настоящее время исследовательская активность (деятельность, поведение) человека изучается на протяжении всего жизненного цикла от младенчества до старости и в самых разных видах деятельности.

Эффективность осуществления исследовательской деятельности, как в профессиональной сфере, так и в повседневной практике, связана с развитостью и устойчивостью исследовательской позиции личности. Исследовательская позиция – не только то, что актуализируется в ситуации неопределённости, но и та позиция, которая требует осуществления конкретной исследовательской деятельности, последовательно проходя основные этапы исследования. Внутренне стремление к определённости во многом тормозит в нас изначальное стремление к свершению открытий. Находиться постоянно в «свободном полёте» поиска психологически трудно. Это требует постоянного внутреннего напряжения и вызывает большое сопротивление извне. Внешняя среда зачастую подавляет в развивающейся личности изначальное вопрошание к миру; она скорее предъявляет чёткие системы нормативов, незыблемых знаний, требуя от развивающегося человека их безапелляционного принятия. Сомнение в предъявляемых знаниях, критическое отношение к тем или иным нормативам – являются нежелательными.

Исследовательская активность проявляется в целом ряде различных форм деятельности и поведения человека (наблюдение, путешествие, вопросно-ответные формы деятельности и т.д.). Однако наиболее ярко она выступает в самостоятельных активных творческих действиях и преобразованиях обследуемого предмета, явления, ситуации.

Существующая система обучения, в основном базирующаяся на репродуктивном принципе освоения знаний, зачастую «вытравливает» личностно значимую способность занимать исследовательскую позицию по отношению к миру, к другим, к себе самому.

Идеальный исследователь в тестах исследовательского поведения – это человек, способный к добыванию максимально большого объёма информации от исследуемого объекта в ходе реального взаимодействия с ним. Особое значение исследовательская инициативность приобретает в настоящее время. Развитие общества характеризуется всё возрастающей динамичностью, проникновением на новые уровни познания природы, изменением социального устройства и возникновением качественно новых видов деятельности в ранее неизвестных областях. Огромное значение приобретают стремление и способность личности активно исследовать новизну и сложность меняющегося мира, а также создавать, изобретать новые оригинальные стратегии поведения и деятельности.

Организация исследовательской деятельности учащихся рассматривается как мощная инновационная образовательная технология. Она служит средством комплексного решения задач воспитания, образования, развития в современном социуме; средством трансляции норм и ценностей научного сообщества в образовательную систему, средством восполнения и развития интеллектуального потенциала общества. Социальный заказ на творческое исследовательское поведение, требует максимально полной свободы практических и интеллектуальных действий, способности к выдвижению самых оригинальных идей [2,с.4]. Одними из основных эмоциональных состояний человека при исследовании сложных систем являются сомнение, готовность принять двоякие результаты действий и т.п. Эти эмоциональные состояния отражают принципиальную невозможность нахождения единственного обоснованного, «самого правильного со всех точек зрения» выбора: выбора единственного общего подхода, единственной цели, единственной гипотезы, единственного метода, единственного критерия оценки результата и т.д.

Исследовательская деятельность – это условие для развития духовности, для развития личностного начала, того уникального в нас, что презентует нас в жизни.

Исследовательский импульс-это феноменологическое включение в психические процессы вообще: восприятие, внимание, мышление, воображение. В нас самой природой заложено побуждение к исследованию это дает нам возможность адаптироваться, выжить, победить обстоятельства, решить проблемные ситуации и прочее.

Другая сторона нашей природы – это стремление к гомеостазу, покою [ 3,с. 24]. В извращенной форме это может проявляться, когда мы превращаемся в патологических лентяев, и эти два начала в человеке: стремления к исследованию и стремление к покою постоянно конкурируют между собой. Каждый человек должен об этом знать и помнить.

Для исследователя необходима свобода от стереотипов, помогающая понять людей – себя и других. Необходимо развивать способность смотреть и видеть, наблюдать. Смотрят все зрячие, а видят те, кто пытается вникнуть в суть явления.

А главное, именно исследовательская деятельность более всего помогает становлению личности школьника, то есть процессу воспитания. Личность предполагает в первую очередь самосознание и проявляет себя в поступке. В развитии личности исследование выступает универсальной способностью, так или иначе включенной во все виды деятельности, выступая основой познания мира, других людей, а также самопознания.

Общий алгоритм поэтапного планирования исследовательской деятельности школьника отражает сложившиеся культурные нормы планирования и осуществления исследовательской деятельности, в повседневной практике может модифицироваться. Однако здесь есть принципиальный момент: исследовательская позиция подразумевает рефлексию по отношению к деятельности и к себе, как субъекту этой деятельности.

Однако в момент, когда человек попадает в ситуацию нестабильную, требующую самостоятельности в принятии решения, поиске выхода, то человек оказывается в беспомощном состоянии. И хорошо, если человек возродит в себе активную, исследовательскую позицию по отношению к проблемам. Чаще всего, люди начинают жаловаться, впадать в апатию, ждут, что кто-то им что-то даст, то есть становятся не готовыми к серьезным жизненным изменениям.

А наша жизнь в ее развитии, непрерывном и все более убыстряющемся изменении, становится все более и более непредсказуемой. Поэтому развитие исследовательских навыков должно стать необходимостью не только для тех, кто намерен избрать профессию профессионального ученого, а практически, для каждого.

Особая роль при формировании психологии исследователя в общеобразовательных учреждениях принадлежит психологической службе школы. Психолог организует не только процедуры собеседования учащихся, диагностику и консультирование учащихся и их родителей, но и принимает участие в руководстве учебными исследованиями, сопровождает выездные конкурсные работы, организует и проводит проектно-исследовательские игры. Именно коллективная и целенаправленная работа психолога, педагога и представителей администрации школы должна быть основой при формировании различных аспектов психологии юного исследователя.


Список литературы

1. Алексеева Н. Г., Леонтович А. В., Обухов А. С., Фомина Л. Ф. Концепция развития исследовательской деятельности учащихся//Исследовательская работа школьников, 2002, №1, с. 24-33;

2. Иванников В. А. Психологические механизмы волевой регуляции. М.: Изд-во УРАО, 1998.

3. Мухина В.С. Психологический смысл исследовательской деятельности для развития личности. // Исследовательская деятельность учащихся в современном образовательном пространстве: Сборник статей / Под общей редакцией к. пс. н. А.С. Обухова. М.: НИИ школьных технологий, 2006. С. 24.

4. Немов Р. С. Психология. Книга 1//М.: Владос,2007, с. 374-377.

5. Пискунова М. В. Психологическое сопровождение исследовательской деятельности учащихся. Электр. версия: http://www.researcher.ru

6. Теплов Б. М. Способности и одарённость//Хрестоматия по возрастной и педагогической психологии.- М.,1981, с.33.

ПСИХОЛОГО – ПЕДАГОГИЧЕСКОЕ СОПРОВОЖДЕНИЕ РАЗВИТИЯ ИССЛЕДОВАТЕЛЬСКОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ В ОБРАЗОВАТЕЛЬНОМ

ПРОСТРАНСТВЕ

Чембрович Н.А.

ГУО «Богдановская средняя школа Сенненского района»
В настоящее время одним из основных путей развития интеллектуально-творческих способностей и одаренности учеников считается организация исследовательской деятельности учащихся средних общеобразовательных учебных заведений.

Перед педагогом стоит задача организовать обучение так, чтобы ребенок сам захотел приобретать знания и навыки. Следовательно, сначала нужно сформировать интерес, потом создать ситуацию, в которой на основе приобретенных ранее знаний и умений обучающемуся необходимо было бы самому добывать новые знания и приобретать умения, а затем еще и дать ему возможность наглядно продемонстрировать полученные результаты, а педагогу – проконтролировать прирост знаний и умений ребенка.

Это возможно через приобщение детей к исследовательской работе, организация которой при соблюдении ряда психолого-педагогических условий позволяет включить ребят в продуктивную деятельность, где нет готовых ответов, рафинированных знаний. Учащиеся должны самостоятельно добывать необходимые знания, работая с различными источниками информации, проводить их анализ, сопоставлять, обобщать, подтверждать теоретические материалы опытно-экспериментальными методами.

Учебные занятия в школе, ограниченные определенными временными рамками, не позволяют раскрыть все многообразие изучаемой науки. Организация исследовательской деятельности учащихся позволяет им получить более глубокие знания в области учебного предмета, чем содержится в базовом курсе средней школы, так как исследовательская деятельность учащихся способствует развитию самостоятельности, инициативности, формированию умений интенсивно трудиться, включаться в творческий процесс в различных сферах деятельности.

Важное достоинство грамотно организованной исследовательской деятельности учащихся – способность вызывать естественное стремление ребенка к изучению окружающего мира. Её главная цель – формирование у учащихся готовности и способности самостоятельно, творчески осваивать и перестраивать новые способы деятельности в любой сфере человеческой культуры.

Для повышения у учащихся мотивации к исследовательской деятельности эффективным является создание соревновательных ситуаций и здоровой конкуренции, т.е. проведение школьных олимпиад, конференций, творческих конкурсов и т.п. Например, проходят предметные конференции и защита индивидуальных творческих работ, интеллектуальные игры по развитию познавательных интересов и творческих способностей учащихся, а также семинары, диспуты, защита рефератов и проектных работ, встречи с учеными, которые выступают на секциях с результатами собственных предметных исследований, приоткрывая часть своей исследовательской работы для ученика.

Кроме того, основой успеха реализации исследовательской деятельности учащихся является внутренняя мотивация и интерес к проблеме исследования у самого педагога.

Учитель должен находиться в состоянии научного поиска, чтобы выступать как носитель опыта организации исследовательской работы. Именно педагог-исследователь, создает условия для формирования внутренней мотивации учащегося, решает любую проблему творчески, использует исследовательский подход.

Можно назвать условия, способствующие эффективной организации исследовательской деятельности учащихся средних общеобразовательных учебных заведений.

К психологическим условиям относятся следующие:

1)  Формирование у учащихся мотивации к исследовательской деятельности.

2)  Работа по выявлению одаренных учащихся и развитию личностных качеств школьников.

К педагогическим условиям относятся:

1. Высокий уровень научного творчества и педагогического мастерства преподавателей, руководителей исследовательской деятельности учащихся.

2. Повышение уровня знаний и интеллектуальной инициативы учащихся, участие в разработке различных проектов, творческих конкурсах и др.

3. Применение нетрадиционных методов в обучении.

4. Внедрение в учебно-воспитательный процесс технологии исследовательского обучения.

5. Спецкурсы по основам исследовательской деятельности.

6. Индивидуальное и групповое консультирование учащихся по предметам преподавателями ВУЗов.

Таким образом, научно-исследовательская деятельность учащихся – это процесс совместной работы учащегося и педагога по выявлению сущности изучаемых явлений и процессов.

Основной целью такого взаимодействия является создание условий для развития творческой личности школьника, ее самоопределения и самореализации.

В процессе достижения поставленной цели важно решить следующие задачи:

– выявить склонности учащихся к ведению научно-исследовательской работы;

– обеспечить овладение учащимися методами научного познания в процессе исследовательской деятельности;

– сформировать у учащихся мотивацию, потребность, в такого рода деятельности;

– дать школьникам полноценные, хорошо ими осознанные, оперативно и гибко используемые знания;

– помочь развитию творческого мышления школьников;

– способствовать формированию у школьников интереса к познанию мира, сущности процессов и явлений (науки, техники, искусства, природы, общества и т.п.);

– сформировать у учеников умения и навыки ведения исследовательской работы;

– приобщить учащихся к интеллектуально-творческой деятельности;

– сформировать у них умения самостоятельно, творчески мыслить;

– развить коммуникативные способности;

– создать условия для расширения среды общения и получения информации;

– помочь в выборе профессии и т.д.

Среди форм организации исследовательской деятельности учащихся выделяет экспресс-исследования и долговременные исследования.

Экспресс-исследования – кратковременное исследование по предложенной педагогом тематике. Эта форма организации предполагает массовое участие детей и одаренных, и тех, кто не может быть отнесен к этой категории.

Долговременные исследования проводятся в рамках внеучебной деятельности. Их методическая сторона может быть поделена на шесть относительно самостоятельных этапов:

·  ребенок выделяет и ставит проблему;

·  предлагает возможные варианты решения;

·  собирает материал;

·  делает обобщения;

·  готовит проект (доклад, макет и др.);

·  защищает проект.

В зависимости от выбранной темы экспресс-исследования подразделяют на следующие виды:

·  фантастические, если темы ориентированы на разработку несуществующих, фантастических объектов и явлений;

·  теоретические, если темы ориентированы на работу по изучению и обобщению фактов, материалов, содержащихся в разных источниках: это то, что можно спросить у других людей, это то, что написано в книгах, и др.;

·  эмпирические, если темы предполагают проведение собственных наблюдений и экспериментов.

По количеству авторов исследования могут быть индивидуальные и коллективные или групповые.

Кроме этих форм организации исследовательской деятельности в школе можно выделить еще и такие как:

– теоретические занятия (в том числе по методологии исследования);

– написание научных квалификационных работ (рефератов, докладов, тезисов, статей);

– диспуты;

– предметные кружки (факультативные занятия);

– творческие занятия и др.

Также необходимо создавать такие условия, которые помогут подрастающему поколению реализовать себя. Ведь участие в конференции или конкурсе служит для ребенка подтверждением необходимости его работы и воспитывает чувство ответственности за собственную деятельность.

Исследовательская деятельность дает учащимся творческий импульс к постоянному расширению собственных горизонтов. Это качество формируется подчас непросто, но, возникнув, способно увлекать желанием не сидеть, сложа руки, а действовать. Общаясь с руководителем, школьники обучаются научному стилю речи, усваивают новую терминологию, стиль поведения, принятый в научном (да и любом интеллектуальном) сообществе. Молодой исследователь, принимающий участие в выездных научно-практических конференциях, консультирующийся у ученых вузов, знает «взрослую» жизнь не только по школе, как многие учителя, он иногда вхож в научные круги, он становится «кумиром» других учеников, которые рады видеть в нем свой идеал. Поэтому, позже таким выпускникам школ гораздо легче войти в коллектив вуза. И, наверное, главное, что волнует в юношеском возрасте, – потребность в общении, познании себя и своих возможностей через общение, с успехом удовлетворяется в тех индивидуализированных формах, которые можно организовать в процессе исследования (это экспедиции, походы, встречи, конференции и т.д.).

Для повышения эффективности своей работы по организации исследовательской деятельности учащихся любой руководитель образовательного учреждения или его педагог должен принять во внимание следующие критерии отбора учеников для подготовки к исследовательской деятельности. К ним мы относим следующие:

– стремление ученика к поисковой деятельности, желание узнать как можно больше об исследуемом предмете или явлении, чем это дает школа. Даже чувство неудовлетворенности может положительно отразиться на личности ученика, сподвигнуть его на творческую активность;

– терпеливость (настойчивость). Данное качество способствует достижению поставленной цели, несмотря на возникающие время от времени трудности;

– готовность отстаивать свои убеждения обуславливает четкую линию поведения юного исследователя, остающегося верным своим принципам;

– творческое воображение как способность представить себе конечный продукт своей исследовательской деятельности или же ее отдельные компоненты. Оно связано с развитием творческого мышления. При диагностике творческого воображения и креативности вообще используются специальные методики, игры и упражнения, задачи на развитие воображения, упражнения на применение воображения в различных ситуациях;

– самокритичность – очень важное свойство характера юного исследователя, позволяющее ему не останавливаться на достигнутом, постоянно открывая себе все новые и новые горизонты;

– дивергентное мышление, предполагающее умение находить несколько вариантов решения проблемы, что говорит о гибкости ума и способности рассматривать проблемы с разных сторон, т.е. обеспечивая их большей (в том числе и более объективной) информацией;

– способность разрабатывать гипотезу научного исследования-то есть видеть проблему и находить способ ее решения;

– отношение к участию в научно-исследовательских конференциях как к средству достижения научных целей. Многие ученики выступают на этих конференциях либо по «принуждению», либо для того, чтобы получить хорошую отметку, «вырасти» в глазах учителя, развивая псевдоисследовательскую деятельность;

– творческий оптимизм-то есть ориентация на успех, позитивный настрой – умение видеть положительный результат деятельности, когда, несмотря на возникающие неудачи, ученик продолжает трудиться, пытается достичь своей цели, воспринимая преодоление неудачи как значительный шаг вперед к цели;

– динамика развития интеллектуальных, творческих и коммуникативных способностей, определяемая в ходе диагностики, проводимой в рамках специального исследования;

– креативность, в том числе и в отношении мышления. Общественная ценность и значимость творческого мышления неоспорима. В силу этого люди, мыслящие нестандартно, творчески подходящие к решению проблем, как правило, оказываются более интересными не только в труде, но и в общении.

Признаками креативности личности, являются такие качества, как:

·  Беглость мышления.

·  Гибкость мышления.

·  Оригинальность.

·  Зоркость, «нюх» на проблемы.

·  Находчивость, реактивность ума, остроумие.

Необходимым условием организации исследовательской деятельности учащихся является наличие навыков научного исследования у их учителей. Невозможно передать опыт той деятельности, которую не освоил сам. Поэтому организацией исследовательской деятельности учащихся должен заниматься учитель-исследователь.

Процессу организации исследовательской деятельности учеников, предшествуют такие моменты как: определение задач, содержания, форм и методов, которые бы способствовали относительно быстрому вовлечению данных учащихся в исследовательскую деятельность.

При организации исследовательской деятельности учащихся учителю предстоит решить ряд задач, основными из которых являются следующие:

– выявить склонности учащихся к ведению научно-исследовательской деятельности;

– сформировать интерес к познанию мира, сущности процессов и явлений (науки, техники, искусства, природы, общества и т.п.);

– сформировать умения и навыки ведения исследовательской работы;

– приобщить учащихся к интеллектуально-творческой деятельности;

– сформировать умения самостоятельно, творчески мыслить;

– развить коммуникативные способности;

– создать условия для расширения среды общения и получения информации.

Для того чтобы ученик захотел участвовать в научно-исследовательской работе, у него необходимо разбудить желание, сформировать исследовательскую мотивацию, то есть он должен захотеть понимать информацию и сообщать ее другим.

Среди критериев отбора учеников для подготовки к исследовательской деятельности выделяют:

– креативность, в том числе и в отношении мышления;

– стремление ученика к поисковой деятельности;

– усердие;

– готовность отстаивать свои убеждения;

– самокритичность;

– дивергентное мышление;

– способность разрабатывать гипотезу научного исследования, то есть видеть проблему и находить способ ее решения;

– участие в научно-исследовательских конференциях;

– творческий оптимизм – то есть ориентировка на успех, позитивный настрой;

– динамика развития интеллектуальных, творческих и коммуникативных способностей и др.

Рассматривая психолого-педагогические предпосылки подготовки учеников к исследовательской деятельности, особое внимание следует обратить на возрастные характеристики школьников, а также связанные с ними и психологически обусловленные ими основные виды деятельности.
Список литературы

1. Алексеев Н.Г. Критерии эффективности обучения учащихся исследовательской деятельности: Развитие исследовательской деятельности учащихся: Методический сборник / Н.Г. Алексеев, А.В. Леонтович. – М.: Народное образование, 2001. – 84 с.

2. Богоявленская Д.Б. Исследовательская деятельность как путь развития творческих способностей. / Д.Б. Богоявленская // Исследовательская деятельность учащихся в современном образовательном пространстве: Сб.ст. – М., 2006. – С. 44–50.

3. Дереклеева Н.И. Научно-исследовательская работа в школе / Н.И. Дереклеева. – М.: Вербум-М, 2001. – 48 с.

4. Корженкова А.А. Развитие исследовательской позиции подростков в процессе исследовательской деятельности. / А.А. Корженкова // Исследовательская деятельность учащихся в современном образовательном пространстве: Сб.ст. – М., 2006. – С. 81–87.

5. Чечель И.Д. Управление исследовательской деятельностью педагога и учащегося в современной школе. – М.: Сентябрь, 1998. – 96 с.


МЕТОДИКА ОРГАНИЗАЦИИ ИССЛЕДОВАТЕЛЬСКОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ УЧАЩИХСЯ В РАЗЛИЧНЫХ ПРЕДМЕТНЫХ ОБЛАСТЯХ

ГУМАНИТАРНЫЕ НАУКИ
Методика организации ученической исследовательской деятельности по историческому краеведению

Булавская Л.Е.

ГУО «Верхнедвинская гимназия»
«Объектом интереса краеведа может быть местность разного пространственного масштаба и культурно-исторического значения – от большой территории до маленького города, деревни, усадьбы, монастыря, улицы, фабрики, учебного или лечебного заведения, а также история жизни своих родных и близких в данной местности, взаимосвязь местных жителей (особенно общеизвестных) с другими регионами… Занятие краеведением по зову души – всегда краелюбие.» С.О. Шмидт

В настоящее время общественное развитие страны требует от педагогов воспитания социально активных, самостоятельных, творческих личностей, адаптированных к условиям современной жизни.

Краеведческая деятельность может являться содержательной и организационной основой образовательного процесса.

Школьное краеведение имеет ряд специфических особенностей, выделяющих его среди остальных направлений образовательной деятельности:

• приоритет воспитательных задач;

• возможности реализации принципов адаптивной педагогики;

• интегративный характер содержания (многопрофильность содержательной стороны изучаемой территории: природа, хозяйство, экология, культура, история, современность и др.); применение общеучебных навыков познания и способов деятельности для формирования целостного взгляда на регион;

• самые широкие возможности использования образовательных и воспитательных ресурсов социокультурного пространства микросреды, субрегиона;

• реализация личностного, деятельностного, исследовательского подходов в процессе деятельности;

• внешняя привлекательность деятельности для учащихся, вызывающая непосредственный интерес, формирующий познавательную мотивацию учащихся.

Главная цель школьного краеведения – воспитание нравственного гражданина, любящего и знающего свой край – территорию, являющуюся объектом деятельности краеведов. Для достижения поставленной цели необходимо решение ряда задач:

- познакомить учащихся с историей и современностью края;

- сформировать у учащихся представление о различных сторонах жизни своего края и его жителей;

- развить у школьников стремление знать свой край;  

- способствовать формированию личностного отношения учащихся к нему;

- способствовать развитию гражданских качеств учащихся, патриотического отношения к Малой Родине;

- создать условия для изучения проблем развития края, формирования у школьников видения своего места в решении этих проблем, развития установки на необходимость внести личный вклад в совершенствование его жизни;

- способствовать адаптации школьников к действительности своего края,  профессиональному самоопределению;

- способствовать развитию личностных качеств учащихся средствами краеведения.

Хочу поделиться своим опытом организации научно-исследовательской работы с учащимися по историческому краеведению. В этом направлении работу проводить очень трудно, т. к. она занимает много времени и кроме инициативы учителю придется проявить весь свой педагогический талант, чтобы найти пути сотрудничества с учащимися.


1   2   3   4


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка