Уладзімір Караткевіч Чазенія Аповесць I песня аб успамінах у сінім, туманным горадзе




старонка7/8
Дата канвертавання06.05.2016
Памер1.31 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8

XIV

БАЛАДА ПРА ЛЕАПАРДА БЕЗ ІМЯ І ПРА БЕЛУЮ ЛАЙКУ, ІМЯ ЯКОЙ - АМУР

Пасля вячэры яны не спяшаліся ісці ў хату. Было душна, а тут, знадворку, хаця можна было дыхаць.

- А вось возьмем ды ўсю ноч і праляжым тут, - сказала яна.

Ён кіўнуў галавою.

- Калі не спаць, то тут лепей.

- Там задыхнуцца можна. А калі дзверы адчыніш, то бандзюга той хіба пасаромеецца і ў хату залезці?

Севярын моўчкі згадзіўся. У душы ён баяўся паўтарэння начных кашмараў. А раптам - зноў? Раптам не памаглі яе словы, вочы, дотыкі? Але ўголас ён сказаў:

- Тут, прынамсі, вогнішча ў тваіх вачах адбіваецца. І зоры.

- Я табе пакажу... зоры. Пірат!

Будрыс засмяяўся.

- А ён сёння возьме ды не прыйдзе, - сказала яна. - Абрыдла вось яму, ды і ўсё. А калі і прыйдзе - ты яго заб'еш. Такога - можна, раз ён знахабіўся ды людзей пільнуе.

- Забіць? Яго? Ды ты што?! Я каго хочаш заб'ю, толькі не яго.

Ён нізавошта не забіў бы цяпер гэтага леапарда.

- Я разумею, - сказала яна. - Гэта леапард звёў нас, праўда?

- Праўда. Зрабіў з нас адно.

І гэта было так. Смерць, што хадзіла навокал па джунглях, нечакана нарадзіла каханне, жыццё. Магчыма, уратавала ад усяго цёмнага, што вартуе чалавека, што столькі часу стаяла і чакала, пакуль ён, надломлены, упадзе.

...Яны ляглі каля вогнішча. Тое зырка шугала ўгору, жэрла галіны, сушняк, лаўжы. Але яны нарыхтавалі вялікую гару паліва, хапіла б і на дзве ночы.

Чырвань разлівалася па ствалах і кронах дрэў. Часам у гэтай барве высока над зямлёй ляцелі вавёркі-ляцягі. Планіравалі, мянялі свой паветраны шлях. Нешта цягнула іх да вогнішча, і яны, павіснуўшы на ствале дрэва або апусціўшыся на сук, камянелі. Вялізныя, чорныя з чырвонай іскрачкай - ад агню - вочы цікаўна разглядалі дваіх незразумелых, што прымасціліся ўнізе, ля дзівоснага жоўта-чырвонага жывога хмыза.

Варта было варухнуцца, і звярок паводзіў круглай тупаносай галоўкай, зрываўся з месца і ляцеў у змрок.

Яны ляжалі і гаварылі аб зорах. Паступова размова згасла. Моўчкі ляжаць было лепей. Ляжаць і адчуваць цеплыню побач, адчуваць рукою плячо, адчуваць сэрцам усёпранікальны спакой зорнага неба, джунгляў, кедраў, гор, агню, усёй зямлі, якая да апошняй жылкі належала ім. Яму і той, што была поруч. Не было нічога лепей за яе і за гэтую ноч і гэты свет.

Ён раптам адчуў спіною нейкі трывожны холад. Не гук, не пах, не струмень паветра, а менавіта нешта нематэрыяльнае. Як быццам нехта глядзеў яму ў патыліцу.

Мужчына скасіў вочы і зірнуў у той бок. Там нікога не было. Трапяткая мяжа барвы і цямноцця. Аніякага прызнаку чагосьці жывога.

«Што такое?» - вачыма спытала яна.

«Не ведаю», - таксама вачыма адказаў ён.

Трывога не праходзіла. Нейкі інстынкт прысутнасці, які, мабыць, быў у вышэйшай ступені ўласцівы напаўдзікім продкам і які аднавіўся ў яго за гэтыя дні.

Пляма святла звужалася. Севярын ляжаў, увесь унутрана напружаны. Прадчуванне паступова мацнела. Чалавек ужо нібы скурай ведаў, што нехта стаіць у цемры, што гэты нехта плаўна, як човен па вадзе, пасоўваецца да яго і як быццам зусім не варушыць членамі.

- Леапард!!!

І той нібы адказаў з цемры тым самым словам, захлынуўся, а пасля рыкнуў:

- Кх... леа-паррд!!!

На імгненне ўспыхнула вогнішча, і чалавек убачыў пляскатую галаву і злосную морду звера амаль ля самага агню.

Чалавеку было б нездабраваць, каб на пачвару не кінуўся Амур. Морду ў морду і зубы ў зубы.

Рык, хрыпенне. Два целы, што звіліся на траве. Белае і плямістае, ільснянае, усё ў пералівах мускулаў.

Віск, хрыпенне, рык, басавітае вуркатанне.

Велізарная пачварная кошка не паспела схапіць і пацягнуць сабаку. Будрыс выхапіў з полымя галавешку і шпурнуў яе ў звера. Узляцеў фантан іскраў, засмярдзела паленым. Дэманскі лямант раздзёр ноч... Гэта было неверагодна, але кошка не спалохалася агню, не адскочыла, не адказала нічым, акрамя рыку. І тады чалавек копнуў яе страшэнным выспяткам ніжэй мяккага азадка.

Звіўшыся ў клубок, леапард узвіўся ўгору, як мяч, закалаціўся ў паветры з шалёным екатаннем і рыкам, што рвалі, здаецца, барабанныя перапонкі.

Ён зваліў бы мужчыну з ног, але Амур паспеў учапіцца яму ў азадак, ірвануць і асадзіць на зямлю. Чалавек толькі на імгненне адчуў на твары павеў смуроднага дыхання, а адурэлая пачвара ўжо зноў кінулася на пса, насела на яго.

Гарлавым, страшным крыкам закрычала жанчына. Але чалавек ужо таксама быў звер. Нешта цёмнае, неразважлівае плесканулася з самых глыбіняў, калі ён пачуў гэты крык. Ён не баяўся, не разважаў, не думаў, ён адчуваў толькі чырвоны туман у вачах і салоны смак крыві ў роце.

Схапіўшы крывую цяжкую ламачыну, ён грудзьмі, жыватом, усім цяжарам свайго цела ўпаў на спіну леапарду, з дзікім сладастрасцем, скручанымі пальцамі левай рукі, захапіў і выкруціў шаўкавісты карак, а правай, у якой была доўбня, абрушыў на плоскую галаву звера скрышальны ўдар. І яшчэ адзін, з нечаканай, радаснай дрыготай. І яшчэ...

У гэты момант бабухнулі ў неба два снапы агню, два перуны.

Леапард, увесь абмяклы, выслізнуў з-пад чалавека і, падаючы, асядаючы, прынікаючы аслепленай галавою да зямлі, пакаціўся прэч ад агню, у цёмны начны лес.

Чалавек узняўся на ногі і кінуўся быў за ім, але стрымаўся, кінуўшы позірк на жанчыну. Уся збялелая, яна амаль непрытомна стаяла ля агню, і два ствалы дымелі ў яе руках.

І тады ён адчуў, што зубы ў яго выскалены, убачыў, што ўвесь ён заліты крывёй. Апусціўшы вочы, ён з цяжкасцю расціснуў пальцы і кінуў доўбню ў агонь.

- Прабач, - хрыпата сказаў ён. - Я не здолеў вытрымаць, калі ты закрычала. Я нібы адурэў.

- Ён параніў цябе? - варухнула белымі вуснамі яна.

- Не, гэта, напэўна, ягоная кроў.

- Я стрэліла б у яго, каб ты... раптам... не насеў... Божа, я і тут ледзь не стрэліла... О-о...

- Ясна, - назнарок грубавата сказаў ён. - Кожны разгубіўся б. Паглядзі, як там сабака.

Жанчына схілілася над Амурам, які, дрыжучы, залізваў раны.

- Кіпцюрамі падзёр. Досыць моцна, але, па-мойму, нічога. На плячы след зубоў. Трохі вышэй - і сонная артэрыя была б.

- Дастань перакіс для пляча. Астатняе сам заліжа.

Яны рухаліся машынальна, бы ў глухім тумане, бы ў сне. І толькі пасля, даглядзеўшы сабаку і сябе, здранцвела селі каля агню.

- Жах які, - праз зубы, праз пераціснутае горла выдушыла яна. - О Божа мой, які несамавіты жах! Чатыры звяры. Я не... здзівілася б, каб мы пачалі грызці.

Аддалося ў паветры глухое рыданне. І толькі тут мужчыну пачало трэсці. Ён схапіў яе і прыціснуў да сябе, з жахам думаючы, чым усё гэта магло скончыцца. Перарывістае дыханне штуршкамі вырывалася ў яго з грудзей. А ён прыціскаў яе, трымаў як мог моцна, нібы здарылася непапраўнае.

- Тады б я... і зусім... не даравала сабе, - глуха плакала яна. - За адны думкі... За ўсё.

Прыціхла ноч.

...Леапард не прыйшоў ізноў. Ён не прыходзіў і пасля. Сімвал усяго пачварнага і цёмнага, што ходзіць вакол нас, ён знік. Магчыма, пайшоў некуды ў джунглі, у нетры, у глушыню, далей ад чалавека, туды, дзе няма чалавечага жылля, дзе гэтае жыллё некаму бараніць.



XV

ПАКАЯННЫ ПСАЛОМ РАЗЛУКІ

Праз тыдзень машына везла іх горнай дарогай на прыстань: яго, яе і Амура. Дзянісаў аддаў сабаку, даведаўшыся аб тым, што адбылося ў тую ноч каля паляўнічай хаткі.

- Што зробіш? Не скажу, што не шкадую. Выключны пёс. Але ж вы цяпер накшталт крэўных братоў. Ён прыдбаў друга ў вас, вы - у ім. Такое не забываецца. Бярыце. А можа, яшчэ здарыцца і так, што вернецеся сюды. Вось і зноў усе разам. Дальбог, добра было б.

- Амура вазьму, - сказаў ніякавата Севярын. - А наконт астатняга - мне... нам жа яшчэ агледзецца трэба. Я вось зараз ва Ўладзівасток. Яна яшчэ на тры дні застаецца тут.

- Чаго? - няўхвальна спытаў Дзянісаў.

Вочы ягоныя глядзелі на Гражыну дапытліва, і зморшчынак вакол іх пабольшала.

- Справу не скончыла, - ціха сказала яна.

- Лухта, - сурова сказаў дырэктар. - Усіх хвастоў усё адно не выцягнеце, нешта застанецца. Працы тут - на стагоддзі. А вам трэба быць разам.

Уздыхнуў.

- Урэшце, як хочаце. Справа ваша. А толькі б я так не рабіў. Што далей?

- Я падрыхтую ўсё, - сказаў Будрыс. - Пакоцім спачатку да яе, разлічыцца яна з работай. Пасля паедзем да мяне і там усё абгаворым з бацькамі і вырашым...

Ён глядзеў на Гражыну. Яна слухала яго і не чула. А вочы сурова-сумна сачылі за яго вуснамі, нібы вывучалі іх і ўсё аблічча.

- ...ці варта мне кідаць месца. Загадзя ведаю - бой давядзецца вытрымаць страшэнны. Увогуле гэта падобна на здраду сябрам. Каб толькі жывым, то гэта яшчэ нічога.

- Генусь? - спытала яна.

Севярын моўчкі схіліў галаву.

- Я не буду ні на чым настойваць, не буду нічога дамагацца, - ціха ўсміхнулася яна. - Усё разумею.

Жаль працяў Будрыса ад адной гэтай сумнай усмешкі, вялікі жаль.

- Калі ты будзеш так усміхацца - я кіну ўсё, нават не заязджаючы дадому, - сказаў ён. - Гэта я так аб здрадзе. Кожны - гаспадар свайго жыцця. Генусь, каб мог, сам сказаў бы мне гэта. Ён быў надзіва чалавечны чалавек. Такіх цяпер няма.

Зноў паглядзеў на яе твар і сказаў Дзянісаву:

- Баюся, што мы і на самай справе хутка вернемся сюды. Прымеце?

- Я сказаў...

Дырэктар сеў на кукішкі, узяў у далоні галаву сабакі і пачаў глядзець у арэхавыя, залацістыя вочы.

- Амур, - сказаў ён. - Будзь разумнікам, Амур. Не думай, што я здрадзіў табе. Я табе толькі хлеб даваў. Гэты - мог заплаціць за цябе даражэй. Жыццём. Разумееш? Ды яшчэ тады якраз, калі яно ўжо не належала аднаму яму. І ты будзь яму верны. Чуеш, Амур? А ён будзе верны табе, як дагэтуль, будзе даваць табе хлеб, дах і пяшчоту. Добра будзе ставіцца да цябе. Не будзе біць.

У любога іншага гэта было б смешна. Толькі не ў Дзянісава. Севярын занадта добра ведаў яго стаўленне да ўсяго жывога... Акрамя таго, у пса дрыжалі плямістыя бровы.

Пёс... плакаў. Другі раз у жыцці бачыў гэта Будрыс, сам зараз гатовы зараўці.

- Не плач, Амур. Ну што, на самай справе... Што табе тут? Дождж, звяры дзікія. Табе гэтага і трэба? Ён з табою на паляванне хадзіць будзе. І памрэш ты ў яго ў доме сваёй смерцю. Усыпляць ён цябе не павязе, не той чалавек. Ён пра гадасць такую і не падумае нават. А я да цябе ў госці прыеду. Ну, бывай, Амур.

Сабака лізаў яму рукі. Доўга лізаў. Пасля адышоў і сеў ля Будрысавых ног.

- Севярын! - раптам амаль крыкнула яна. - Ды не рвіце ж вы мне сэрца! До ўжо. Бо я не вытрымаю.

- Да сустрэчы, браце, - сказаў Дзянісаў. - Харошы ты чалавек.

- Дый ты... дужа харошы чалавек.

Яны абняліся. Пасля грузавік крануўся з месца. Дзянісаў крэкнуў, махнуў рукою і пайшоў у дом.

...Сабака сядзеў у кабіне, побач з шафёрам. Паважна глядзеў наперад, бы развітваўся з мясцінамі, па якіх бегаў яшчэ шчанюком.

Мужчына і жанчына стаялі ў кузаве, успёршыся на кабіну.

- А можа, і сапраўды вернемся? - сказаў ён. - Гэта, па-мойму, найлепшае месца ў свеце.

- Але. Мне было тут лепш за ўсё ў жыцці.

- І мне.

- Мне было з табою заўсёды добра.

- І тады, калі вадаспад і ліяны?

- І тады.

- І пасля, у доме арнітолагаў?

- І тады.

- А лепей за ўсё?

- Хата. Калі з'явіўся леапард. І калі ён пайшоў. І заўсёды... Дзякуй.

Скалы, лясы і горы хутка скончыліся. Плылі, перамяшчаліся хрыбты, пакуль не закрылі сабою цясніну, вузкую дарогу ў падзь.

Шафёр гнаў машыну па беразе, проста па ўтрамбаваным пяску, па прыбойных лужынах - аж разляталася вада, - па жвіры, і ўсё ж даставіў іх на прыстань, калі да яе падыходзіў белы марскі катэр «Ізумруд».

- І ўсё ж, калі ты будзеш? Ну, супакой яшчэ раз.

- У суботу.

- Кінь, Амур. - Севярын убачыў, што сабака цягне яе за прыпол да катэра. - А як не будзе катэра? Паўтары мне.

- У сераду разам з катэрам запаведніка. - Вочы яе ўсміхаліся праз слёзы.

- Не трэба сонца праз дождж. Хай адно сонца, - папрасіў ён. - Пачнецца ж у сераду вечнае лета? Га? Бачыш, Амур, яна прыедзе. Кінь прыпол. Скажы нам, што прыедзеш.

Яна моўчкі затрэсла галавой.

...Катэр даў гудок. Яна прыціснулася да яго. Пасля з цяжкасцю адарвалася.

- Ідзі. Не сумуй гэты час... Моцны мой... Раз ты з кошкамі ваяваў... - нешта душыла яе. - Ну што з табой можа зрабіць нейкае там?.. Хай бы і самае кепскае.

І, узяўшы яго галаву ў далоні, не саромеючыся людзей на палубе, не звяртаючы ўвагі на цікаўных прыстанскіх баб, горка, страшна пацалавала яго ў вусны. Нібы ўсю душу ўклала ў адзін пацалунак.

Будрыс бачыў, як яна махала хусцінай, як пасля, уся сагнуўшыся, пайшла да машыны. На хвіліну яму захацелася скочыць за борт і паплысці да берага.

Цяжка, смяротна ён шкадаваў пасля, што не зрабіў гэтага.

Постаць на беразе знікла. Знікла машына. Знікла ўрэшце і прыстань.

І тут Севярына ўразілі нейкія страшныя, дзікія гукі...

...Гледзячы на бераг, усім целам падаўшыся да яго, гаротны, з несуцешным адчаем, як па нябожчыку, выў Амур.

...У суботу яна не прыехала. Будрыс, які чакаў яе на трэцім прычале, даведаўся, што «Ізумруд» прыйшоў з Тыгравай ва Ўладзівасток яшчэ ўчора, у пятніцу.

Ён засмуціўся, што давядзецца яшчэ некалькі дзён прабыць без яе, але ўвогуле ўспрыняў гэта як належнае. Не ведала. Спазнілася. Прыедзе ў сераду катэрам запаведніка.

Калі прыйшла серада, ён узяў Амура і пайшоў з Васілём Паўлавым сустракаць.

- Варушы шчупальцамі, біч, - нязлосна кпіў Паўлаў. - Дачка гаспадара таверны чакае цябе. Яна выплакала вочы, выглядаючы тваю татуіраваную морду з ілюмінатара бацькавай карчмы.

- Слухай, ты кінеш ці не?

- Увянчаны лаўрамі, укрыты шнарамі і славай, ён, аднак, прагнуў сціплага палявога букета з яе рук. Толькі яго.

- Ну, дальбог...

- Люблю індзейцаў і караімаў, - на ўсю вуліцу абвясціў Паўлаў.

Прахожыя пачалі азірацца на іх. Паўлаў ішоў з непарушнай мордай саліднага бацькі сямейства. У яго былі манеры і хада члена палаты лордаў. Затое Севярын усміхаўся на поўны рот, праўдзівей, душыўся са смеху.

- І арапаў таксама люблю!

Нейкі сівенькі стары спыніўся і з дакорам паківаў на Будрыса галавой:

- Гэ-эх, малады чалавек. Фуліганіце. А яшчэ з сабакам.

- З тых, што кроў праліваў, - шэптам сказаў Паўлаў. - Толькі невядома, ці ў Сямёнава, ці ў самога барона Унгерна. «Разграмілі атаманаў...» Увага! Увага! Паважаныя грамадзяне Ўладзівастока. Унікальны цыркавы нумар! Толькі ў нас! Леапарды сярод публікі. Адзін - Будрыс - Адзін. Залаты медаль абісінскага негуса. Заваяванае сэрца ягонай дачкі.

- Васіль! Дальбог, занадта... Прашу...

Катэр ужо стаяў ля прычала. Дзянісаў з двума рабочымі выгружаў з яго клеткі і нейкія скрынкі.

- Здаровы, хлопцы! Рад бачыць. Гэта Паўлаў? Малайчына. Вось апошні выгрузім - і я вольны. Памагайце. А чаго гэта вы адны? Гражына дзе?

- Хіба яна...

- Ну, як вы дамаўляліся. «Ізумруд» замест суботы ішоў у пятніцу, то яна і з'ехала. На другі дзень. Я яшчэ ўзрадаваўся, што менш вам чакаць.

Выціраў рукі хусцінай.

- Жартуеце, Захар Іракліевіч... - сказаў Будрыс.

- Што вы! - збялеў Дзянісаў. - Хіба гэткім жартуюць?

І толькі ўбачыўшы, як ён збялеў, Севярын збялеў сам. Зразумеў, што ўсё гэта не дурны жарт, а праўда.

- Вяселле адмяняецца, - па інерцыі, нічога не разумеючы, трындзеў Васіль. - Міртавы букет упаў з рук ашаломленага жаніха...

Ён раптам вохнуў. Вочы сталі дзікія і жаласныя:

- Мілы... Гэта што ж такое? Га? Прабач, калі ласка.

- Як жа гэта зразумець? - неўразуменна бубніў Дзянісаў. - Сам жа адвёз. Сам угаворваў, каб не чакала серады. Не чакала мяне.

- Дарэмна, - сказаў Будрыс. - Лепей ужо сённяшняя серада, чым тая чорная пятніца.

- У, ёлуп, у, ідыёціна, - лаяў сябе дырэктар. - Як жа яно так? Што ж гэта магло здарыцца?

Першы апамятаўся Васіль.

- Дзяўчаткі, - звярнуўся ён да нейкіх дзвюх сітавак, што праходжваліся па прычале, - вось вам букеты. Не ўсміхайцеся чароўна, яны нам усё адно сёння не спатрэбяцца. Сустрэнемся другі раз. Званіце ў шэдэўральную газету «Маяк». Акадэміку Паўлаву... Севярынчык, Севачка, - чорт вас ведае, як у вас змяншальнае імя! - не вешайце рымска-грэчаскага носа. Дзянісаў, унь зялёны агеньчык. Хапайце... Сева, цапайце гэта чатырохногае за тлустую шкірку і валачыце на пярэдняе сядзенне. Пайшлі?

Яны аб'ездзілі на таксі ўсе гасцініцы горада, усе аддзяленні міліцыі. У пятніцу не было ахвяр вулічнага руху. У пятніцу ў гасцініцах былі вольныя месцы, але ў ніводнай гасцініцы грамадзянка Арсайла Гражына Янаўна не спынялася.

Васіль строіў здагадкі:

- Калі ў яе тут няма знаёмых - значыцца, яна ў той самы дзень выехала з горада.

- Яна выехала, - безжыццёва сказаў Будрыс.

- Чаму?


- Яна не магла столькі дзён сядзець тут, ведаючы, што я побач, што я чакаю.

- Ясна - не магла, - з перабольшанай упэўненасцю сказаў Васіль. - Не вытрымала б, гэта ж зразумела. Яна адкуль, Захар Іракліевіч?

Той пачырванеў.

- Каб я ведаў тады, як яна паказвала дакументы... Але, мне здаецца, з хабараўскага інстытута. Так-так, менавіта адтуль.

- Значыць, так, - сказаў Паўлаў. - На паштамт. Адразу тэлеграму ў інстытут. Калі яшчэ там - хай затрымаюць, нават цаною жыцця. А ім давядзецца гэта зрабіць. Бо, як не затрымаюць, я з іх гэтую плату жыццём спаўна вазьму. З працэнтамі. Дня не дарую...

- Севярыне, хлопча, - сказаў раптам Дзянісаў. - А вы не думаеце, што, можа, не варта даваць тэлеграму? Што, можа, гэта... зломіць ёй жыццё. Што яна... ну, скажам, - на дырэктара было шкада глядзець, - ...замужам ці нешта такое.

- І няхай зломіць, - праз зубы кінуў Паўлаў. - Так і трэба, раз магла. І што вы плявузгаеце?! Што вы плявузгаеце наогул?! Вы што, не бачыце, што з ім?! І добра, калі зломіць! Тады ён, можа, падумае-падумае, ды і даруе ёй. Праўда ж?

- Кінь сварыцца, Васіль, - сказаў Севярын. - І не крычы на яго. Яна не замужам.

- Бачыце, святая вера, - успыхнуў «унук рабыні».

- Гэта не вера. Я ведаю. Але нават каб не ведаў - я б верыў. Іначай гэта была б занадта вялікая подласць - не сказаць мне. Усё адно адбылося б усё, як яно адбылося. Але я, прынамсі, ведаў бы, чаго мне чакаць. І чакаў бы з адкрытым тварам. Яна сказала б. Яна зусім не такая... Нават каб я не ведаў.

Даўшы тэлеграму ў Хабараўск, яны памчалі на аэрапорт. На вакзал ехаць не было прычыны, там не запісваюць прозвішчаў.

У аэрапорце яны даведаліся, што пасажырка Арсайла вылецела ў пятніцу рэйсам у Хабараўск.

- У той самы дзень была там, - ляпнуў дзверцамі таксі Паўлаў. - Субота - панядзелак - нядзеля - аўторак... І лічу па-цыганску ад хвалявання.

- Серада, - сказаў Будрыс. - Прайшоў амаль цэлы дзень. Адказ, добра - калі заўтра. Значыць, шэсць дзён. Адна нядзеля на заяву аб уходзе. За два тыдні. А могуць адпусціць і раней.

Яны знялі ў гасцініцы нумар, суседні з Будрысавым, набралі ў «штаб-кватэру» прыпасаў, каб і на хвіліну не пакідаць яе, і заселі там, чакаючы званкоў і тэлеграм.

У той вечар даволі моцна выпілі, і калі Васіль усхадзіўся быў лаяць яе, Будрыс упершыню не вытрымаў:

- Ты гэта кінь. Не трэба.

- Ды што ж гэта ёй у башку дурную цюкнула, - гарачыўся Паўлаў. - На табе, ні села ні пала. Хоць бы папярэдзіла. Хлопцы ёй такія пачкамі паўсюль валяюцца?

Дырэктар маўчаў.

- Мы нічога не ведаем, - сказаў Севярын. - Мы не маем права асуджаць. Ты не знаеш яе, не бачыў. А я, як сабе... І веру, як сабе... Адкуль нам вядомыя ўсе акалічнасці яе жыцця? Магчыма, пасткі яго? Думкі гэтай жанчыны? Раз яна зрабіла так - значыцца, было нешта неадольнае, значыцца, не мела права зрабіць іначай. Разумееш, хлусіць яна не магла. Можа, застацца са мною - гэта і была б хлусня. І таму я сам не буду і другім не дазволю судзіць гэтую жанчыну.

Васіль глянуў на прасветленыя вочы сябра і махнуў рукой.

- Што ж ты будзеш рабіць, як яна з'ехала? - асцярожна спытаў Дзянісаў.

- У яе ёсць мой адрас. І я буду чакаць. Калі ёй будзе цяжка - яна пазвоніць, напіша, прыедзе. Сама.

- А як не дачакаешся?

- Дачакаюся. Дачакаемся вось з Амурам. Яна не падмане. Я дачакаюся. Ты забыў, Захар, што я кахаю яе. І яна мяне. У гэтым я ўпэўнены. Ніхто, самы падступны, не мог бы так хлусіць. А я глядзеў у яе вочы. Ёй зараз таксама нясцерпна. Таму яна і зрабіла так. Яна ўцякае. Але вечна ўцякаць нельга. Яна прыйдзе і заўсёды знойдзе ў мяне свой дом, і цеплыню, і нават сабаку, і ёй добра будзе, бо яна змерзне на далёкіх шляхах. Я дачакаюся. Мне ж ніхто не патрэбен, толькі яна.

Васіль хапануў чарку і раптам заплакаў:

- У, сволачы, у, мучыцелі! Мала ім без таго бяды з пакутамі - яны яшчэ іншых тыраняць. Ты не глядзі, я не п'яны, мне крыўдна.

Ён усхліпваў, як дзіця. І раптам вызверыўся:

- Ну, я ўжо буду ведаць, што мне рабіць, як яна з'ехала! Як самалётам - ясна, у якім напрамку. А як цягніком - я тэлеграмы на цягнік ахну. На кожны дзень яго сямідзённай дарогі. Скажам, у Магочу, у Прыісковую, у Іркуцк, у Новасібірск, Свярдлоўск, Яраслаўль. І няхай крычаць: «Грамадзянка N. друг пры смерці. Вяртайцеся».

- Такія тэлеграмы без даведкі не возьмуць, - сумна сказаў дырэктар.

- Думаеш, мяне гэта спыніць? Я пайду да нашага лейб-медыка і стану трэсці яго да таго часу, пакуль у яго душа не вылеціць праз лысіну. Не гаруй, Севярыне. Мы гэтага так не дамо скончыць. У мяне, брат, прадзед...

Трэсці «лейб-медыка» за шкірку не давялося. Наступнай раніцай Хабараўск адказаў, што супрацоўнік Арсайла Гражына Янаўна ўзяла тэрміновы разлік па сямейных абставінах і ў панядзелак вылецела самалётам на Маскву.

Вечарам таго самага дня шэф адказаў, што за тры дні з ніводнага маскоўскага аэрадрома не вылятала жанчына па прозвішчы Арсайла і што ён спецыяльна два тыдні будзе наводзіць спраўкі па ўсіх аэрадромах.

Чакаць больш не было чаго. Спяшацца - таксама. Таму праз два дні Дзянісаў і Васіль праводзілі яго на цягнік. Амур ехаў у багажным вагоне. Гаспадар ягоны - у купэ.

Перад ад'ездам сядзелі ў тым самым марвакзале. Усё было перагаворана. Кожны ведаў, што прыдбаў дваіх сяброў. Верных. Сапраўдных. На ўсё жыццё. Тых, якія не забудуць, не кінуць, не прададуць, хай сабе, можа, і рэдка давядзецца сустракацца аднаму з адным.

І ад гэтага рабілася трохі лягчэй. І можна было ўжо не з такім болем сачыць за агнямі караблёў, што адыходзілі з Залатога Рога невядома куды.

...Цягнік адыходзіў у 0.10. Яны пасадзілі Будрыса ў вагон, расцалаваліся. І тут Васіль здзівіў усіх. Палез у кішэнь і дастаў адтуль нешта, загорнутае ў паперу.

- На. Табе.

Гэта быў стары кабінетны партрэт. Мабыць, аматарскі. На ім была жанчына ў чорным строі, жанчына з вельмі знаёмым тварам, і высокі сівы мужчына з маладымі вачыма. На мужчыне быў палкоўніцкі мундзір.

Севярын глядзеў на яго і заўважаў паступова няўлоўнае падабенства з Васілём.

- Яны?

- Яны, - сказаў Васіль. - Трымай, браток. На знак таго, што вернасць - яна была, ёсць і будзе. І што заўсёды будуць людзі, здатныя плаціцца за яе. Ты - суцешся. Нічога...



- Але ж гэта нават не копія.

- А ты мне яе вернеш, - проста сказаў Васіль. - Пакуль хай у цябе будзе. А пасля, як толькі знойдзеш, як толькі яна вернецца - аддасі назад. Гэта будзе скора... Дык вось, на знак гэтага... І вяртайцеся разам да нас з Захарам.

У Будрыса сцягнула глотку:

- Я гэтага табе не забуду. Дзякуй. Вазьму. Вярнуся.

Хлопцы вылезлі з вагона. Цягнік мякка рушыў. Паўлаў усё хутчэй крочыў за ім:

- Так трымаць, біч... Нос вышэй... Айчыне не патрэбны слінявыя кашалоты... Перадавай прывітанне прагрэсіўным вучоным.

І пасля здалёк:

- Фота хутчэй вяртай! Фота!

Мужчына стаяў і глядзеў на агні горада, у якім заставаліся яго сябры, у якім ён знайшоў і страціў...

Пасля амаль усе дні ён таксама прастаяў ля акна ў калідоры. Даводзілася наведваць і карміць Амура. І ад шалёнай радасці пса, ад простай яго адданай вернасці лягчэй было пераносіць дарогу. Побач была жывая душа, сведка, сябар, які помніў хату, і чашу вадаспада ў ліянніках, і горыч таго страшнага ўдару на прычале. Друг, які прадчуваў, які цягнуў яе на катэр і выў, калі яна знікла з вачэй.

Ва Ўладзівастоку было зелена. Пад Хабараўскам, раніцай, горы нагадвалі букеты: залатыя, барвяныя, малахітавыя, жоўта-лімонныя, іржавыя. У гэтым горадзе яна жыла. Праязджала гэтыя тунелі. Купалася ў гэтай рацэ. Хадзіла міма гэтых дамоў. Ён ледзь не злез тут і толькі вялікім намаганнем волі пераканаў сябе, што гэты горад апусцеў без яе, што выходзіць няма патрэбы.

Пасля цягнік ішоў па грані, па мяжы восені і зімы.

Пад Гонжай піхты былі прыцярушаны снежнай пудрай... Магоча ляжала пад глухім асеннім дажджом... Ружавелі нагія бярозы на Шылкінскіх сопках... Бярозы ў Марыінску былі яшчэ сям-там жоўтыя... А пад Новасібірскам валіў, сыпаў густы снег.

Зіма гуляла з цягніком у кошкі-мышкі.

Ён карміў Амура сыта і добра, выводзіў яго гуляць на станцыях, а сам амаль не еў. Слоіка салоных груздоў, купленага на станцыі, хапала яму, з бульбай, на два дні.

І на кожнай буйной станцыі чакала тэлеграма. Змест усіх быў аднолькавы: «Не было», «Не было», «Не было».

На Ўрале ля слупа «Азія - Еўропа» зноў гарэў бярозавы пажар. І чым бліжэй да Масквы, тым больш было на бярозах зялёнага. Зіма выпускала цягнік са сваіх кіпцюроў.

Ён шмат думаў усе гэтыя дні. І паступова неўразуменне саступала месца разуменню. Яму здавалася, ён ведаў цяпер, чаму ўсё скончылася так. Ведаў. І дараваў. Але ад гэтага яму не было лягчэй. Усё на свеце ён аддаў бы, каб яна была побач, каб можна было ўначы спаць у адным купэ, а ўдзень стаяць ля аднаго акна і сядзець у вагоне-рэстаране за адным сталом.

З пакутлівым пачуццём апошняй страты ён уяўляў сонечныя ліяннікі, шызыя гроны вінаграду, вугальны змрок у хатцы, яе вусны, дотык яе грудзей, крокі леапарда ўначы.

Якое шчасце, што быў леапард. Ён быў, але была і яна...

Кашмары не вярталіся да яго, але ён баяўся думаць, што гэта яна, што гэта каханне павараціла ягоны стан на лепшае. Лепей бы зноў страшныя сны і плямістая пачвара, абы толькі яна вярнулася з імі.

Ён прагнуў, ён чакаў яе. Усю паўнату нязведанага, новых дарог, звяроў у джунглях, кахання і сонца - яна вярнула яму. І ўсю паўнату тугі.

«Я не магу цябе судзіць. Але нашто, нашто ты зрабіла гэта?»

1   2   3   4   5   6   7   8


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка