Тэма 11 культура беларусі ў канцы 18 – першай палове 19 стст.: Архітэктура, мастацтва




Дата канвертавання30.06.2016
Памер36.87 Kb.
ТЭМА 11 КУЛЬТУРА БЕЛАРУСІ Ў КАНЦЫ 18 – ПЕРШАЙ ПАЛОВЕ 19 СТСТ.: АРХІТЭКТУРА, МАСТАЦТВА

План:

1 Грамадзянская архітэктура. Культавае дойлідства.

2 Выяўленчае мастацтва: жывапіс і графіка. Жанры. Мастацкія стылі.

3 Скульптура



Канспект лекцыі:

1.У першай палове 19 ст. у сувязі з эканамічным уздымам пачалася актывізацыя будаўнічай дзейнасціна беларускiх землях: вялася рэгулярная забудова гарадоў, будаваліся банкі, навучальныя ўстановы, бальніцы, шматлікія грамадскія будынкі, паступова складваўся новы тып гарадскіх паселішчаў. Актыўна ў гэты час вялося ўпарадкаванне забудовы губернскіх і павятовых гарадоў — выпрямлялiся вуліцы, пашыраліся плошчы, узбуйнялiся кварталы і г. д. Будаўніцтва па спецыяльным архітэктурным планам з'яўлялася новым словам у архітэктуры і вызначала развіцце горадабудаўніцтва на многія дзесяцігоддзі. У гэты час упершыню паўсталі тыпавыя праекты грамадскіх і жылых будынкаў. Узнікненне тыпавых праектаў вырашала праблему недахопу архітэктурных кадраў пры масавай забудове гарадоў і мястэчак. Значную ролю ў фарміраванні архітэктурнага аблічча беларускіх гарадоў і мястэчак у гэты час адыграла Віленская архітэктурная школа і, перш за ўсе, выпускнікі Віленскага універсітэта — архітэктары М. Шульц, В. Стуока-Гуцявiчюс, К. Падчашынскі і інш. Найбуйным архітэктарамі, якія пакінулі прыкметны след у мастацтве архітэктуры Літвы і Беларусі, быў Караль Падчашынскі (1790 — 1860 гг.). Па яго праектах і пад яго асабістым кіраўніцтвам былі пабудаваныя палац Міхаіла Былінскага ў Яшунах, унутраныя памяшканні Ковенскай ратушы, гімназія ў Слупску, евангеліцка-рэфарматарскі касцел у Вільні, вялікі палац у Жылічах каля Бабруйска і многія іншыя збудаванні. Да ліку найбуйнейшых помнікаў культавай архітэктуры першай паловы 19 стагоддзя варта аднесці Петрапаўлаўскі сабор у Гомелі, Праабражэнскую царкву ў Чачэрску, Пакроўскую царква ў Стрэшыне, Iосiфаўскi сабор у Магiлеве і інш. збудаванні. У сельскай мясцовасці захоўвалася драўлянае дойлідства.

2 Вялікіх поспехаў у першай палове 19 стагоддзя дасягнула і выяўленчае мастацтва Беларусі. Важную ролю ў яго развіцці адыграў Віленскі універсітэт. Тут яшчэ ў Галоўнай літоўскай школе ў 1797 годзе была створана кафедра жывапісу, малюнка і скульптуры, якую ўзначальваў прафесар жывапісу Францішак Смуглевіч. Прафесарамі аддзялення, акрамя Ф. Смуглевича, былі Ф. Ле Хлус, Дж.Саундерс, Я. Рустэм і інш Клас скульптуры доўгі час узначальваў таленавіты выкладчык і скульптар К. Ельскі. Выхаванцамі Віленскай школы жывапісу былі дзясяткі таленавітых мастакоў. Студэнтамі Віленскага універсітэта, а затым Пецярбургскай акадэміі мастацтваў былі таленавіты партрэтыст-рамантык Валенцій Ваньковіч, мастак, графік, педагог Вікенцій Дмаховский, мастак-партрэтыст і майстар гістарычных і рэлігійных кампазіцый Ян Дамель.

Выяўленчае мастацтва Беларусі ў першай палове 19 стагоддзя было багата на стылі, жанры, разнастайнасць тэхнікі. На змену класіцызму, які панаваў у жывапісе ў канцы 18 — пачатку 19 стагоддзяў, у 20-я гады прыйшоў рамантызм. Менавіта ў рэчышчы гэтага ідэйна-стылявога кірунку былі створаны лепшыя творы беларускага жывапісу. Мастак Я. Дамель значную частку сваёй творчасці прысвяціў гісторыі беларускай зямлі. Сярод найбольш вядомых гістарычных карцін – «Адступленне французаў праз Вільню ў 1812 г.», «Смерць Глінскага ў няволі», «Вызваленне Т. Касцюшкі з цямніцы», «Пераход Напалеона праз Бярэзіну», «Смерць князя Панятоўскага», «Хрышчэнне славян» і інш. Ён аўтар партрэтаў Ю. Кабылінскага, Я. Рустэма, «Аўтапартрэта». Гістарычны жанр развіваў таксама Я. Сухадольскі. Прадстаўніком рэалізму ў беларускім пейзажным жывапісу і з’яўляецца Вікенцій Дмахоўскі. Ен аўтар карцин «Возера Свіцязь», «Заход сонца», «Начлег»). Выдатным прадстаўніком беларускага жывапісу быў І.Ф. Хруцкі. Ен працаваў у многіх жанрах: быў родапачынальнікам нацюрморта ў беларускай жывапісу, дасягнуў поспехаў у жанры партрэта і пейзажа. Яго творы творы: «Сямейны партрэт з жонкай і дзецьмі», «Партрэт хлопчыка ў саламяным капялюшы», «Грыбы і агуркі», «Партрэт невядомай», «Хлопчык з кошыкам і грыбамі», «Кветки и плады», «Партрэт мітрапаліта І. Сямашкі». У графіцы, як і ў жывапісу, спачатку дамінуючым быў класіцызм, які ў 30-я гг. ХІХ ст. саступае рамантызму і рэалістычным тэндэнцыям. Сусветную вядомасць атрымала літаграфія Ю. Азямблоўскага «Славянскі нявольнік».

3 У скульптуры, асабліва драўлянай, прасочваліся водгукі позняга барока, а з другога, панаваў класіцызм. Развіваліся мемарыяльная, культавая, садова-паркавая скульптура і яе разнавіднасці – станковая, манументальна-дэкаратыўная, пластыка малых форм. Важнае месца належыла станковай скульптуры. Сярод яе прадстаўнікоў вылучаецца дынастыя Ельскіх – бацькі Караля і яго двух сыноў: Яна і Казіміра. Творчасць К. Ельскага вельмі разнастайная па жанрах. Ён стварыў чатыры фігуры прарокаў для галоўнага алтара касцёла Св. Пятра і Паўла ў Вільні (1804), больш за 50 скульптурных партрэтаў перадавых дзеячаў культуры і навукі Беларусі, Польшчы, Літвы, Расіі (М. Пачобут, Я. Снядэцкі, А. Чартарыйскі, Ф. Смуглевіч, Я. Рустэм, І. Храптовіч і інш.). Прынцыпам класіцызму ў сваёй творчасці кіраваўся і здольны вучань К. Ельскага Ян Астроўскі. Таленавітым скульптарам рэалістычнага накірунку быў Р. Слізень. Ён праславіўся як аўтар дзесяткаў скульптур, медальёнаў і барэльефаў перадавых дзеячаў культуры таго часу (Я. і К. Тышкевічаў, Э. Адзінца, Т. Зана, Г. Гжавускага).

Літаратура:

1 Архiтэктура Беларусi : нарысы эвалюцыi ва ўсходнеславянскiм i еўрапейскiм кантэксце : у 4 т. / рэдкал.: А.I. Лакотка (гал. рэд.) [i iнш.]. – Мiнск : Беларуская навука, 2005–2009. – Т. 3. Кн. 2 : Другая палова XIX – першая палова XX ст. / А.I. Лакотка [i iнш.]. – 2007. – 549 с.



2 Грабянчук, І.В. Гісторыя Беларусі: Культура: вучэбны дапаможнік. Мінск: БДЭУ, 2009. - 94 с.


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка