Тарас Шаўчэнка. Думка




Дата канвертавання09.05.2016
Памер87.95 Kb.
Тарас Шаўчэнка. Думка
Цяжка-цяжка жыць на свеце

Сіраце без роду:

Няма куды прыхіліцца, -

Хоць з гары ды ў воду!

Утапіўся б маладзенькі

У той быстрай рэчцы;

Утапіўся б - цяжка жыці,

І няма дзе дзецца.

Ходзіць доля ў каго полем,

Каласкі збірае,

А мая дзесь, нягодніца,

За морам блукае.

Добра таму багатаму:

Яго людзі знаюць;

А са мною сустрэнуцца -

Вокам абмінаюць.

Багатага, губатага

Дзяўчына шануе;

З мяне, сіраты гаротнай,

Смяецца, жартуе.

«Ці я ж табе не прыгожы,

Ці не ў цябе ўдаўся,

Ці не люблю цябе шчыра,

Ці з цябе смяяўся?

Любі ж сабе, маё сэрца,

Любі, каго знаеш,

Але з мяне ты не смейся,

Калі ўспамінаеш.

А я пайду на край свету...

На чужой старонцы

Знайду лепшую ці згіну,

Як той ліст на сонцы».

Пайшоў казак сумуючы -

Нікога не кінуў;

Шукаў долі ў чужым полі

Ды там і загінуў.

Уміраючы, ўглядаўся,

Дзе сонейка ззяе...

Цяжка-цяжка уміраці,

Цяжка ў чужым краі!


Гатчына, 1838 Пераклад: Янка Купала

Тарас Шаўчэнка. «Садок вішнёвы каля хаты...»
Садок вішнёвы каля хаты,

Хрушчы над вішнямі гудуць,

Ратаі з ворыва ідуць,

У вёску спеў нясуць дзяўчаты -

І рады маткі іх пачуць.
Сям'я сабралася ля хаты,

Зара вячэрняя ўстае.

Дачка вячэраць падае,

Ёй маці хоча даць парады,

Дык салавейка не дае.
Паклала маці каля хаты

Маленькіх дзетачак сваіх,

Сама заснула каля іх,

Заціхла ўсё... адно дзяўчаты

Ды салавейка не заціх.
У каземаце, 1847 Пераклад: Ніл Гілевіч


Тарас Шаўчэнка. Цары
Сястра старая Апалона!

Калі б вы часам, хоць на час,

Прыдыбалі б такі да нас,

Ды, як бывала у дні оны,

Узвысілі б свой божы глас

Да оды пышна-баявое,

Дый захадзіліся абое

Цароў, напрыклад, апяваць!

Бо як папраўдзе вам сказаць,

Дык вельмі ўжо і мне самому

Абрыдлі тыя мужыкі,

Пакрыткі, панічы, панкі;

Хацелася б сагнаць аскому

На каранованых галовах,

На тых памазанніках божых...

Ды што ж? Не ўтну! А як паможаш,

Пакажаш птахаў тых упрах

Скубці і патрашыць, дык, можа,

Й мы патрымаем у руках

Памазаннікаву чупрыну.

Пакіньце ж свой святы Парнас,

Прыдыбайце хоць на гадзіну

Ды хоць старэнькі божы глас

Узвысьце, дзядзіна! Ды ладам,

Ды добрым складам, хоць на час,

Хоць па гадзіначку у нас

Мы венцаносную грамаду

Пакажам спераду і ззаду

Сляпым людзям. У добры час

Давай пачнём, мая парада!


I

У Ерусаліме не бачна нікога.

Вароты замкнёны, як быццам чума

Ў Давідавым месце, захованым богам,

Сядзіць на пляцы. Не, чумы — дык няма!

А горшае ліха, благая часіна

Пакрыла Ізраіль: царова вайна!

Князі царовы, і ўсе сілы,

I юнакі, і ўвесь народ,

Замкнуўшы ў горадзе ківот,

Гурмой у поле павалілі

I там у бітвах сірацілі

Маленькіх дзетачак сваіх.

А ў месце маладыя ўдовы,

Ў сваіх святліцах адмысловых

Замкнуўшыся, дзяцей малых

Калышуць, плачучы. Прарока,

Давіда, прагнага цара,

Клянуць свайго гаспадара.

А ён, узяўшыся у бокі,

Па даху кедравых палат

У срэбнай рызе пахаджае

I, нібы кот той, пазірае

На сала, на зялёны сад

Суседа Гурыя. А ў садзе,

У тым зялёным вертаградзе,

Вірсавія купалася,

Як у райскай плыні,

Таго Гурыя сябрыня,

Царова рабыня;


Купалася сабе з богам,

Грудзі свае мыла

I цара свайго святога

У дурні пашыла.


Сцямнела, і, цемрай кругом ахінёны,
Сумуе ў дрымотнасці Ерусалім.
У пышных палацах, нібыта шалёны,
Давід пахаджае — о цар неўпынёны!
I сам сабе кажа: «Я... Мы павялім!
Я цар над божым над народам!
I сам я — бог маёй зямлі!
Я — ўсё!..» А трохі потым
Рабы вячэру падалі
I кубак добрага сікеру...
I цар сказаў, каб на вячэру...
Рабы рабыню прывялі,
Такі ж Вірсавію. Няўрокам —
Да божага цара-прарока
Сама Вірсавія прыйшла
I павячэрала, сікеру
3 прарокам выпіла й пайшла
Крыху спачыць пасля вячэры
3 сваім царом. I Гурый спаў.
Яму й не снілася, вядома,
Што ціха дзеялася дома,
Што з дому цар яго украў
Не золата, не серабро,
А лепшае яго дабро,
Яго Вірсавію украў.
А каб не ведаў ён аб шкодзе,
Дык цар забіў яго, і годзе!
А после цар пры ўсім народзе
Заплакаў трохі, абдурыў
Псалмом старога Анафана...
I зноў вясёлы, і зноў п'яны
Каля рабыні захадзіў.

Святыя так цары жывуць.


А як жа простыя? Не знаю,
I раю вам таго не знаць
Ды і ні ў кога не пытаць,
Каб не зашкодзіла, бывае!..

II

Давід, святы прарок і цар,


Не вельмі быў благачасцівы.
Была дачка ў яго Фамар
I сын Амон. I нам не дзіва:
Бываюць дзеці і ў святых,
Ды не такія, як другіх,
А іншыя... Амон шчаслівы,
Прыгожы першы сын яго,
Ляжыць, хварэючы чагось.
Давід і стогне, і рыдае,
Рве рызу, попел пасыпае
3 бяды сабе на галаву:
«Я без цябе не пажыву
I дня адзінага, мой сыне,
Мой лепшы, дарагі хлапчына!
Не ўбачу сонца і зару,
Я без цябе памру, памру!»
I, плачучы, ідзе да сына,
Ажно трушком нібы бяжыць,
А той, бугай сабе здаровы,
У харомах сваіх кедровых
Ляжыць,— аж стогне, а ляжыць.
Смяецца з дурня; аж галосіць,
Аж плача, бедны, бацьку просіць,
Каб да яго Фамар прыйшла.
«Мой добры бацька і мой цару!
Скажы сястры маёй Фамары,
Каб коржыкаў мне напякла
Ды каб сама і падала,
Пакаштаваўшы іх, устану
I ачуняю я». Назаўтра рана
Фамар спякла і падала
Для брата коржыкі. За рукі
Амон бярэ яе, вядзе
Ў пакоі цёмныя, кладзе
Сястру на ложак. Ломіць рукі,
Сястра рыдае і, рвучыся,
Крычыць да брата: «Схамяніся!
Амоне, браце мой здрадлівы!
Адзіны браце мой! Я... Я...
Сястра адзіная твая!
Дзе дзецца мне? Дзе грэх жахлівы
I сорам дзець? Цябе самога
I бог, і людзі праклянуць!..»
Не памагло-такі нічога!..
Вось так царэвічы жывуць,
Дурэючы на свеце.
Любуйцеся, людскія дзеці.

III


I вось пражыў Давід на свеце
Ужо нямала год.
Абнядужаў, пакрывалі
Старога рызамі яго.
А ўсё ж такі не награвалі
Ката блудлівага свайго.
Вось хлопцы і прымеркавалі
(Натуру воўка добра зналі!)
I, каб нагрэць яго, ўзялі
Найлепшых за царыц красою
Дзяўчат старому навялі —
Хай грэюць кроўю маладою
Свайго цара. I прэч пайшлі,
Замкнуўшы дзверы за сабою.
Аблізаўся кот нядошлы
I распусціў сліны.
Кіпцюры распасцірае
Да Саманцяніны,
Бо была сабе на ліха
Лепшая між імі,
Між дзяўчат,— нібы лілея
Пышная ў даліне
Паміж кветак. Ды яна вось
I грэла сабою
Цара свайго, а дзяўчаты
Між сабой гулялі
Голенькія. Як яна там
Грэла, я не знаю,
Знаю толькі, што цар грэўся
I... і не позна ю.

IV

Па двары ціха пахаджае


Стары вясёлы Рагвалод,
Дружына, юнакі, народ
У золаце навокал ззяюць.
У князя свята: выглядае
3 Літвы ён князя-жаніха
У сваты да дачкі Рагнеды.

Перад багамі Лель і Лада


Агонь Рагнеда развяла,
Алеем пахкім паліла
I сыпала на вугаль ладан,
Нібы валькірыі, навокал
Танцуюць, цешацца дзяўчаты
і прыпяваюць:
«Гой, гоя, гоя!
Новыя пакоі
Кветкамі ўбіраці
Ды гасцей чакаці!

За Полацкам, як тая хмара,


Чарнее пыл. Бягом ляцяць
Хлапцы і сівыя баяры
3 Літвы вясельных сустракаць.
Сама Рагнеда з Рагвалодам
Пайшла з дзяўчатамі, з народам.

Не з Літвы йдзе князь спадзяваны,


Шчэ незнаёмы, ды чаканы,
А там з Кіева турам-буйвалам
Па Рагнеду йдзе, ідзе вепрышчам
Владзімір князь з кіяўлянамі.

Прыйшлі, і горад абступілі


Кругом, і горад запалілі,
Владзімір князь перад народам
Забіў старога Рагвалода,
Паця народ, княжну пая.
Адыдзе ў воласці свая —
Адыдзе з шумам. I растлі ю,
Рагнеду тую маладую,
I пражане ю, і княжна
Па свеце блукае адна,
Не зробіць з ворагам нічога.
Дык вось наколькі ў іх святога
У тых царах!

V

Бадай іх каты расціналі


Усіх цароў, гадзюк людскіх!
Дакука з імі, каб вы зналі!
Як дурань ходзіш каля іх,
Не знаеш, як і дзе ступіці!
Дык што, парайце, мне рабіці
Цяпер з паганымі? Скажы,
Сястра старая Апалона!
Наўчы, галубка! Памажы
Палазіць трохі каля трона!
Каралечкі, як зараблю,
Табе к Вялікадню куплю.
Дык пададзімся ж у лакеі
I дбайна ў новенькай ліўрэі
Пачнем цароў сваіх любіць.
Шкада і алавок тупіць,
Бо дзе няма святое волі,
Не будзе там дабра ніколі.
Навошта ж нам сябе дурыць?
Хадзем у селішчы, там людзі,
А там, дзе людзі,— добра будзе;
Там будзем жыць, людзей любіць,
Святога госпада хваліць!
Каментары
У рукапісе Шаўчэнкі гэты твор не мае назвы.
Апалон — бог сонца і мастацтва ў старажытных грэкаў. Яго сёстры — музы (іх было дзевяць) — пакравіцельніцы розных відаў мастацтва.
Парнас — гара ў Грэцыі, дзе па ўяўленні старажытных грэкаў жылі Апалон і яго сёстры — музы.
Давід — ізраільскі цар (з 1055 па 1015 да н. э.). Лічыцца, што ён валодаў паэтычным дарам і складаў рэлігійныя песні — псалмы.
Гурый — военачальнік пры цару Давідзе. Вертаград — фруктовы сад, вінаграднік.
Вірсавія — жонка Гурыя, а пасля яго смерці — цара Давіда, маці цара Саламона.
Сікер — хмялёвы напітак.
Абдурыў псалмом старога Анафана — біблейскі прарок часоў Давіда, абвінавачваў цара ў забойстве Гурыя. Цар, каючыся, напісаў пакаянны псалом.
I сын Амон — старшы сын цара Давіда. Быў забіты сваім братам, які помсціў за сястру Фамар.
Саманцяніна — Авісага Сунаміцянка, дзяўчына з палесцінскага племені сунаміцян. Ю (царк.-слав.) — яе. Рагвалод — полацкі князь канца X ст. Рагнеда — дачка Рагвалода.
Перад багамі Лель і Лада — у славян Лада — багіня вясны і кахання, Лель — яе сын.
Валькірыі — у скандынаўскай міфалогіі ваяўнічыя дзевы, якія пераносілі душы загінуўшых герояў з поля бою ў Вальхалу — мясціну, дзе жылі багі.
Уладзімір — вялікі князь кіеўскі. 3 яго імем звязана хрышчэнне Русі. Царква абвясціла яго святым.
Паця (царк.-слав.) — парэзаў, пабіў.
Пая (царкв.-слав.) — узяў.
Растлі ю — згвалціў яе.
Пражане ю — прагнаў яе.


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка