Сяргей Запрудскі Некаторыя заўвагі аб вывучэнні “трасянкі”




старонка5/5
Дата канвертавання01.05.2016
Памер0.78 Mb.
1   2   3   4   5
карандаш, стул, дзвярная ручка, рабро, бядро. Калі закід на адрас слоў карандаш і стул трэба прызнаць справядлівымі, то гэтага нельга сказаць пра іншыя прыклады Сёмухі.

68 Айзенштат, Галіна. Паглядзець праўдзе ў вочы… // Літаратура і мастацтва. 7 красавіка 1989 г.

69 Дамашэвіч, Уладзімір. Дзённікавыя нататкі // Літаратура і мастацтва. 17 жніўня 2007 г.

70 Скідан, В. Белая, значыць, жывая… // Звязда. 24 лістапада 1989 года. Фалькларыст В. Скідан лічыў, што нельга забараняць ужывання ў беларускай літаратурнай мове такіх пашыраных у жывой гутарцы лексем (“так званых русізмаў”), як сяло, дзярэўня, ацец, отча, ета і інш.

71 “Мова народа – яго святыня” // Знамя юности. 27 декабря 1989.

72 Матар’ялы да трасянка-беларускага слоўніка. 2 // Studenckaja dumka. 1989. № 9. С. 13-14. Дубавец, Сяргей. Жывы дух мовы – суладнасць. Матэрыялы да трасянка-беларускага слоўніка // Наша слова. 1990. № 2. С. 6—7. Публікацыя ў часопісе “Studenckaja dumka” выглядала як ананімная.

73 Жартоўны, скіраваны да лепшага засваення беларускай мовы характар гэтага чыну, бадай, не заўсёды апазнаецца. Падобным творам ва украінскай лінгвістыцы, скіраваным да добрага засваення правільнай украінскай мовы (але не да навуковага апісання суржыка), з’яўляецца вядомы дапаможнік А. Сэрбэнскай “Антисуржик” 1994 года.

74 Позняк, З. Двуязычие и бюрократизм // Радуга. 1988. № 4. С. 36—50; Пазняк, Зянон. Сапраўднае аблічча. Менск, ТВЦ “Паліфакт”, 1992. С. 39--52.

75 Пазняк, З. Сапраўднае аблічча. С. 49.

76 У лютым 1989 года літаратуразнавец Уладзімір Калеснік на старонках “ЛіМа” наракаў на тое, што “навуковы палемічны артыкул Зянона Пазняка “Двухмоўе і бюракраты”, наватарскі па пастаноўцы пытання аб лінгвістычным браканьерстве беларускага чыноўніцкага асяроддзя” даводзіцца чытаць не ў беларускім часопісе, а ў эстонскім. Гл.: Калеснік, Уладзімір. Тут можна жыць: казусы правінцыі // Літаратура і мастацтва. 3 лютага 1989 г.

77 Вясной 1989 года старшыня Камісіі П. Садоўскі сцвярджаў, што гэта праграма выпрацоўвалася “300-мі чалавекамі, можа, і большай колькасцю людзей”. Гл.: Беларуская мова. Пытанні, пытанні. пытанні… // За передовую науку. 2 июня 1989 г.

78 Гл.: Адраджэнне беларускай мовы. Праграма Камісіі беларускай мовы пры Беларускім аддзяленні Савецкага Фонду Культуры. Праект // Літаратура і мастацтва. 26 мая 1989.

79 Гл.: Адраджэнне беларускай мовы. Праграма Камісіі беларускай мовы пры Беларускім аддзяленні Савецкага Фонду Культуры. Праект // Нацыянальная мова ў сацыялістычнай дзяржаве. Дакумант аб стане беларускай мовы ў Савецкай Беларусі. Лёндан, 1988. С. 1 –19.

80 Адраджэнне беларускай мовы. 1988. С. 11.

81 Увага грамадскасці заўсёды канцэнтруецца вакол праблем пісьмовай мовы і ў значна меншай ступені -- вакол праблем вуснай мовы.

82 Адраджэнне беларускай мовы. 1988. С. 9--11.

83 Зварот канфедэрацыі беларускіх суполак да беларускае моладзі // Супольнасьць. 14-15 студзеня 1989. № 1. С. 5.

84 Пазняк, Зянон. Яшчэ раз пра двухмоўе // Літаратура і мастацтва. 21 ліпеня 1989 г.

85 Праграмныя дакументы БНФ “Адраджэньне”. Менск, 1989. С. 25.

86 Пазняк, З. Беларуская мова // http://www.pbpf.org/art.php?cat=3&art=56&lang=be Выстаўлена: 28.09.2001. Рэжым доступу: 19 ліпеня 2009 г.

87 Параўн.: Мелюк, Н.В. «Наивные» лингвонимы как отражение стереотипных представлений о национальном языке: случай «трасянки» // Коммуникативные стратегии. Материалы докладов III международной научной конференции. В двух частях. Часть первая. Мн., 2006. С. 122.

88 Параўн.: Бембель, Алег. Роднае слова і маральна-эстэтычны прагрэс. Лёндан, 1985. С. 35, 49, 80, 87.

89 Катерли, А. Койне – явление тревожное. Белорусскому языку – государственность?.. Давайте не спешить // Политический собеседник. 1989. № 10. С. 18. Аўтар дасылаў свой артыкул таксама ў «ЛіМ», але там у нумары ад 30 чэрвеня 1989 года была апублікавана толькі вытрымка з крытычным каментаром рэдакцыі ў рамках агляду пошты на тэму “Беларускай мове – статус дзяржаўнай”.

90 Цыхун, Генадзь. Мадэрнізацыя ці русіфікацыя? // Беларуская мова і літаратура ў школе. 1990. № 7. С. 7.

91 Абабурка, Мікола. Культура беларускай мовы. Мінск, Вышэйшая школа, 1994. С. 35--36.

92 Свяжынскі, Уладзімір. З гісторыі беларускай «трасянкі» // Наша слова. 1990. № 2. С. 5.

93 Вештарт, Г., Мельнікава, Л. Ці прыватныя праблемы? Мова партыйных органаў і грамадскіх арганізацый // Чырвоная змена. 1 верасня 1990 г.

94 Мечковская, Н.Б. Языковая ситуация в Беларуси: Этические коллизии двуязычия // Russian linguistics. 1994. 18. C. 312, 313.

95 Выгонная, Л. Ц. Псіхалінгвістычныя аспекты беларуска-рускага білінгвізму // Беларуская лінгвістыка. 1996. Вып. 45. С. 12.

96 Plotnikaŭ, B.A. Linguistische und nichtlinguistische Faktoren des heutigen Status der weißrussischen Sprache // Wiener Slawistischer Almanach. 1996. T.38. S. 236.

97 Цыхун, Г. „Трасянка” як аб’ект… С. 83, 85.

98 Плотнікаў, Б. Беларуская мова ў сістэме славянскіх моў. Мінск, 1999. С. 19-20, 98.

99 Хр. Фос аддзяляе лінгвістычнае паняцце крэольскаcці мовы ад культурна-навуковага. Параўн.: Voss, Christian. Slavische Kreolsprachen: Mythos und Realität // Deutsche Beiträge zum 14. Internationalen Slavistenkongress. Ohrid 2008. Herausgegeben von S. Kempgen, K. Gutschmidt, U. Jekutsch, L. Udolph. München, Verlag Otto Sagner, 2008. S. 357—369. Праўдападобна, у сваіх суаднясеннях трасянкі з крэольскімі мовамі Г. Цыхун і Б. Плотнікаў акцэнтавалі культурны або палітычны аспект крэалістычнасці і, у меншай ступені, звярталі ўвагу на лінгвістычны аспект.

100 Плотнікаў, Б. Беларуская мова ў сістэме… С. 106.

101 Типология двуязычия и многоязычия в Беларуси. Минск, 1999. C. 93—101.

102 Па не звязаных з навукай прычынах у беларускіх мовазнаўчых працах доўгі час не разглядалася нават магчымасць фанетычнага уплыву рускай мовы на вуснае беларускае маўленне.

103 На тое, што само з’яўленне ў масавым ужытку выразу “трасянка” па часе супадае з “эвалюцыяй беларускага нарматыўнага дыскурсу ў напрамку пурызму”, ужо звярталася ўвага. Параўн.: Мелюк, Н.В. «Наивные» лингвонимы… С. 123.

104 Вештарт, Г., Мельнікава, Л. Ці прыватныя праблемы?..

105 Карповіч, М. Мова ў кантэксце грамадска-палітычных зменаў // Міжнародны кангрэс у абарону дэмакратыі і культуры. Посттаталітарнае грамадства: асоба і нацыя. Тэксты. Дакументы. Матэрыялы. Мінск, 1994. С. 127.

106 Параўн., напрыклад: Ioffe, G. Understanding Belarus: Questions of Language // Europe-Asia Studies. Vol. 55. 2003. No. 7. P. 1016.

107 Вядома, што, напрыклад, сінтаксіс размоўна-бытавога стылю беларускай мовы (відаць, не толькі яе) прасцейшы за іншыя стылі, яму характэрна “непаўната” ў цэлым. Гл.: Асновы культуры маўлення і стылістыкі. С. 58.

108 Падлужны, А. Ведаць прычыны заняпаду // Звязда. 27 жніўня 1988 г.

109 Плющ, Надія. Мова – солов’ïна. То чому ж цвірінькаємо? (про вымовні норми в умовах украïнсько-російськоï двомовності) // Урок украïнськоï. 2001. № 4. С. 19--20.

110 Вахтин, Н. Б., Е. В. Головко. Социолингвистика и социология языка. Санкт-Петербург, 2004. С. 122.


111 Параўн.: Gustavsson, S. Belarus: A Multilingual State in Eastern Europe // Language, Minority, Migration. Yearbook 1994/1995 from the Centre for Multiethnic Research. Gustavsson, S., H. Runblom (eds.). Uppsala, 1995. P. 54; Gustavsson, S. Byelorussia // Kontaktlinguistik. Ein internationales Handbuch zeutgenössischer Forschung 2. / Goebl, H., P. H. Nelde, Z. Starý, W. Wölck (eds.). Berlin, New York, 1997. P. 1924; Levy, Patricia. Belarus, New York, London, Sydney: Marshall Cavendish, 1999. P. 84.

112 Гл., напрыклад: Масенко, Л. Суржик: історія формування, сучасний стан, перспективи функціонування // Belarusian Trasjanka and Ukrainian Suržyk. Structural and social aspects of their description and categorization / Gerd Hentschel, Siarhiej Zaprudski (eds.) (Studia Slavica Oldenburgensia 17). Oldenburg, BIS-Verlag, 2008. P. 4.

113 Гэтую незадаволенасць часам можна назіраць нібыта і на падсвядомым узроўні. У надрукаваным у 1986 г. энцыклапедычным артыкуле “Культура мовы” П. Садоўскага былі вылучаны дзве ступені асваення літаратурнай мовы: “правільнасць маўлення” і “моўнае майстэрства”. Між тым пры пераліку прыкмет “правільнай беларускай мовы” поруч з такімі звычайнымі і добра ідэнтыфікаванымі з’явамі як наяўнасць цвёрдых “ч”, “р”, моцна афрыцыраваных мяккіх “с”, “з”, “ц”, “дз”, асімілятыўнае памякчэнне зубных “з”, “с” перад мяккімі зычнымі аўтар прывёў таксама і такую характарыстыку як “шырокае ўжыванне народнай лексікі”. Параўн.: Садоўскі, П.В. Культура мовы // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. Том. 3. Мінск, 1986. С. 157. Меркавальна, указанне на выкарыстанне народнай лексікі у дадзеным выпадку не патрабавалася, хоць бы таму, што беларуская літаратурная мова цесна звязана з народнай, значыць, хто будзе гаварыць на літаратурнай мове, міжволі будзе шырока карыстацца народнай лексікай. Такую неакрэсленую рэкамендацыю, як “шырока ўжывайце народную лексіку”, як ужо гаварылася, складана беспамылкова рэалізаваць у маўленні. З другога боку, тут, верагодна, назіраем пашыраную ў пісьменніцкай практыцы (якая часам даволі моцна ўплывала на лінгвістычную практыку) тэндэнцыю падмяняць “правільнасць маўлення” (недасяжным для многіх звычайных карыстальнікаў) “моўным майстэрствам”.

114 Цыхун, Г. „Трасянка” як аб’ект… С. 86.

115 Крытычны падыход да змешанага маўлення быў зафіксаваны ў познія савецкія часы, калі яно было кваліфікавана як “серьезный недостаток в речевом поведении”. Гл.: Этнические процессы и образ жизни. Минск, Наука и техника, 1980. С. 209.

116 Мячкоўская, Ніна. Мовы і культура Беларусі. Нарысы. Мінск, ВТАА “Права і эканоміка”, 2008. С. 177.

117 Цыхун, Г. „Трасянка” як аб’ект… С. 86; Цыхун, Г. Крэалізаваны прадукт… С. 55.

118 Цыхун, Г. Крэалізаваны прадукт… С. 52.

119 Сямешка, Л. Сацыялінгвістычныя аспекты функцыянавання беларускай літарнай мовы ў другой палове ХХ ст. // Беларуская мова / Lukašanec, A., M. Prigodzič, L. Sjameška (eds.) Opole. С. 40.

120 Свяжынскі, У. З гісторыі беларускай «трасянкі».

121 Плотнікаў, Б. Беларуская мова ў сістэме… С. 20, 98, 107. Гэта, відаць, не такі рэдкі выпадак, калі нейкія прадстаўнікі інтэлігенцыі праводзяць непасрэдную сувязь паміж прыкметамі правільнага, літаратурнага вымаўлення і «мілагучнасцю» сваёй мовы. Герой п’есы Бернарда Шоў “Пігмаліён” Генры Хігінс лічыў, што Эліза Дулітл, якая параджае такія “агідныя і ўбогія” (depressing and disgusting) гукі, “не мае права жыць”. Параўн. у гэтым плане, таксама (міжвольнае) атаясамленне украінскай даследчыцай Плюшч некаторых фанетычных адзнак украінскай літаратурнай мовы тыпу неаглушэння зычнага [в] у пазіцыі канца слова з “эўфанічнымі” адзнакамі украінскай мовы: Плющ, Надія. Мова – солов’ïна… С. 20.

122 Сумленныя сведчанні аб тым, што некаторыя беларускія сацыялінгвістычныя працы часам маглі мець «схаваную тэматыку», часам можна назіраць на прыкладзе меркаванняў аб сваіх даследаваннях саміх стваральнікаў гэтых прац. Так, напрыклад, ацэньваючы ў 2003 г. уласныя сацыялінгвістычныя працы папярэдняга дзесяцігоддзя, Н. Мячкоўская адзначыла ў іх “очевидную полемичность, вплоть до горячности”, заўважыўшы, што пры гэтым яна тым не менш “всегда видела себя не пристрастным «участником» процесса, а только «наблюдателем»”. Гл.: Мечковская, Н. Б. Белорусский язык: Социолингвистические очерки. München, 2003. С. ІІІ.

123 Характарыстыка “пастаральнага” падыходу дадзена тут у адпаведнасці з: Vakhtin, Nikolai. Language Death Prognosis: A Critique of Judgement // SKY Journal of Linguistics. 2002. 15. P. 245.

124 Праўдападобна, за апошнія 30 гадоў статус беларускай мовы ў Беларусі моцна змяніўся. У 1980-х гадах беларускія лінгвісты яшчэ пісалі, што беларуская мова з’яўляецца найбольш распаўсюджанай у Беларусі, параўн., напрыклад: Садоўскі, П.В. З'явы фанетычнай інтэрферэнцыі ва ўмовах беларуска-рускага білінгвізму // Пытанні білінгвізму і ўзаемадзеяння моў. Мінск, Навука і тэхніка, 1982. С. 176. Цяпер пра беларускую мову пішуць як пра загрожаную, параўн.: Smolicz, Jerzy; Radzik, Ryszard. Belarusian as an endangered language: can the mother tongue of an independent state be made to die? // International Journal of Educational Development. 2004. Vol. 24. P. 511—528. Два гады таму аўтар гэтых радкоў палічыў магчымым пісаць пра беларускую мову як пра мову, якая мае рысы мінарытарнасці, параўн.: Zaprudski, Siarhiej. In the grip of replacive bilingualism: the Belarusian language in contact with Russian // International Journal of the Sociology of Language. 2007. Vol. 183. Edited by Roland Marti and Jiří Nekvapil. P. 97–98. Праўдападобна, гэтая змена статусу беларускай мовы на працягу апошніх дзесяцігоддзяў прымушае некаторых беларускіх лінгвістаў нейкім спецыяльным чынам ставіцца да аб’екта свайго даследавання, што можа параджаць нейкія адмысловыя (“моўнаабарончыя”) прыёмы і метады даследавання, якіх – не будзь такой сітуацыі – верагодна, не было б.

125 Значна больш актыўна за трасянку ў Беларусі ва Украіне вывучаецца суржык, у кожным разе розныя украінскія аўтары прапануць розныя дэфініцыі суржыка, ёсць і непасрэдны дыялог паміж рознымі аўтарамі.

126 С. Прохарава. Працытавана паводле: Цыхун, Г. “Трасянка” як аб’ект… С. 89.

127 Плотнікаў, Б. Беларуская мова ў сістэме… С. 20.

128 Міхневіч, Арнольд. «Калі вы абралі філологію як справу душы і розуму, то не пашкадуеце…» // Універсітэт. 19 верасня 2006 года.


129 Трасянка можа не лічыцца “змешанай мовай” на той падставе, што, на думку некаторых аўтарытэтных даследчыкаў, кантакты паміж блізкароднаснымі мовамі нагадваюць “хутчэй дыялектнае нівеляванне, а не ўключэнне сапраўды замежных структурных элементаў”. Гл.: Thomason, Sarah G. Review on: Bakker, Mous 1994: Mixed Languages. 15 Case Studies in Language Interwining / Peter Bakker and Maarten Mous (eds). Amsterdam: IFOTT. P. VIII, 244. (Studies in language and language use; 13) // Language in Society. 26. 1997. 3. P. 466.

130 Типология двуязычия и многоязычия… C. 93; выдзелена намі.

131 Коряков, Ю. Б. Языковая ситуация в Белоруссии // Вопросы языкознания. 2002. 2. С. 115; выдзелена намі.

132 Мячкоўская, Н. Мовы і культура Беларусі… С. 341, 169.

133 Bieder, Hermann. Die weißrussisch-russische Mischsprache (Trasjanka) als Forschungsproblem // Studies on Belarusian Trasjanka and Ukrainian Suržyk as results of Belarusian- and Ukrainian-Russian language contact. Frankfurt (у друку).

134 Цыхун, Г. “Трасянка” як аб’ект… С. 85.

135 Тамсама.

136 Ritchie, William C.; Bhatia, Tej K. Social and Psychological Factors in Language Mixing // The Handbook of Bilingualism / ed. by Tej K. Bhatia and William C. Ritchie. Blackwell Publishing, 2006. Р. 338–339.

137 Падрабязней гл.: Запрудскі, С.М. Язэп Лёсік // Беларускі фальклор: Энцыклапедыя: У 2 т. Т.2: Мн.: БелЭн, 2006. С. 25–26.

138 Martin-Jones, M., Romaine, S. Semilingualism: a half-baked theory of communicative competence // Applied Linguistics. 1985. 6. P. 105.

139 Крукоўскі, Н.І. Рускі лексічны ўплыў на сучасную беларускую літаратурную мову. Мінск: Выдавецтва Акадэміі навук БССР. 1958. C. 90.


140 Bieder, Hermann. Die weißrussisch-russische Mischsprache…

141 Параўн.: Масенко, Л. Суржик… С. 4.

142 Можна разважаць пра тое, ці слой такіх носьбітаў павялічваецца або памяншаецца. На нашу думку, павялічваецца.

143 Лукашанец, А. Мова сучаснай вёскі (камунікатыўны і ідэнтыфікацыйны аспекты) // Gwary dziś 3. Wewnętrzne zróżnicowanie języka wsi. Sierociuk, J. (ed.) Poznań, 2006. C. 48.

144 Лисковец, И. В. Русский и белорусский языки в Минске: проблемы двуязычия и отношения к языку. Санкт-Петербург, 2006. C. 11.

145 Meo Zilio, Giovanni. The acquisition of a second Romance language by immigrants in Latin America // Trends in Romance Linguistics and Philology. Vol 5: Bilingualism and Linguistic Conflict in Romance.  Posner, R., J. N. Green (eds.). Berlin, New York, 1993. P. 560.


146 Тамсама. Р. 567.

147 Posner, R. 1993: Language conflict in Romance: decline, death and survival // Trends in Romance Linguistics and Philology. Vol 5: Bilingualism and Linguistic Conflict in Romance.  Posner, R., J. N. Green (eds.). Berlin, New York, 1993. P. 64.
1   2   3   4   5


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка