Современная белорусская культура: культура Беларуси в общемировом контексте




старонка6/12
Дата канвертавання18.03.2016
Памер0.94 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12

Беларускае музычнае і тэатральнае мастацтва

Беларускае музычнае мастацтва – гэта асаблівая сфера мастацкай дзейнасці, якая атрымала значнае развіццё ў ХХ стагоддзі, дзякуючы творчым поспехам музыкаў рознага маштабу і рознай скіраванасці, аб'яднаных ідэяй стварэння нацыянальнага мастацтва з арыентацыяй на лепшыя традыцыі сусветнай культуры.Далёка за межамі рэспублікі гучаць творы нашых кампазітараў і беларускія народныя напевы, цікавасць да якіх з кожным годам узрастае. Фальклорна-этнаграфічныя калектывы, майстры старадаўніх народных інструментаў, салісты, калектывы, якія працуюць з аўтэнтычным фальклорам – сталыя ўдзельнікі і пераможцы міжнародных фестываляў і конкурсаў. Беларуская народная музыка, створаная многімі пакаленнямі, тоіць у сабе сілу і моц народа, дэманструе прыгажосць і дабрыню яго душы.

У папулярызацыі беларускай музыкі значную ролю адыграў ансамбль "Песняры" пад кіраўніцтвам У.Мулявіна. Яго справу працягнулі і памножылі ансамблі "Беларускія песняры", "Верасы", "Сябры", "Палац", нацыянальна-харэаграфічны ансамбль "Харошкі" і інш

У 70-90-я гады творчыя інтарэсы кампазітараў скіроўваюцца ў бок распрацоўкі нацыянальнай тэматыкі (А.Бандаренка, А.Мдзівані, В.Кузняцоў і інш.).Новая беларуская музыка, або музычны авангард – самы малады кірунак, арыентуюцца на заходнееўрапейскі музычны авангард (В.Войцік, А.Сонін, і інш). Кампазітары гэтага кірунку стварылі шэраг твораў, якія з поспехам прагучалі ў Даніі, Галандыі, Швецыі, Амерыцы, Германіі.

Сусветнае прызнанне атрымалі песенныя фестывалі – «Славянскі базар» у Віцебску, «Залаты шлягер» ў Магілёве. Асаблівай папулярнасцю ў апошнія некалькі гадоў карыстаецца праект АНТ «Вечары ў Мірскім замку»

Такім чынам, у беларускай музыцы фарміруюцца і развіваюцца розныя плыні, і ў панараме музычнай мастацкай культуры творчасць беларускіх кампазітараў прадстаўлена ў якасці яркай і самабытнай з'явы, якая арганічна ўваходзіць у сістэму мастацкай культуры ХХ і ХХІ стагоддзяў.

У мінулым стагоддзі шмат характэрнага адбывалася ў тэатральнай культуры Беларусі. У жніўні 1920 года ў Мінску пачаў працаваць тэатр пад кіраўніцтвам Ул.Галубка. Гэты тэатр быў перайменаваны ў 1926 годзе ў Беларускі дзяржаўны перасоўны (вандроўны) тэатр. Яго пастаноўкі адрозніваліся асаблівым нацыянальным каларытам, дапоўненым бліскучым музычным афармленнем з песнямі і танцамі. Ул.Галубок – першы народны артыст БССР (1928 г.).

У верасні 1920 года ў Мінску ўрачыста адкрываецца Беларускі дзяржаўны тэатр. Ён быў створаны на базе Першага беларускага таварыства драмы і камедыі (1917-1920 гг.). У БДТ (Беларускi дзяржаўны тэатр) працавалі тры трупы: беларуская, руская і яўрэйская. Яны ставілі, адпаведна са сваёй нацыянальнай спецыфікай, п'есы Я.Купалы, А.Чэхава, Шалом Алейхема і іншых беларускіх, рускіх і яўрэйскіх аўтараў. БДТ быў цэнтрам і музычнай жыцця. На яго сцэне была пастаўлена першая беларуская опера "Сялянка" ("Сялянка") на музыку С.Манюшкі. Акцёры, якія працавалі на беларускай сцэне, атрымлівалі адукацыю не толькі ў Беларусі, але і за яе межамі.

У 1921 годзе ў Маскве пачала працаваць беларуская драматычная студыя. Яе выпускнікі ў 1926 годзе стварылі ў Віцебску БДТ-2.

У ХХ стагоддзі Еўропа адкрывае для сябе беларускі тэатр, які набыў поспех у многіх еўрапейскіх краінах. У Шатландыі ставіцца "Рычард" В.Шэкспіра (тэатр "Вольная сцэна"), "Цені, страхі жыцця" Ф.Аляхновіча (тэатр "Дзе-я?"). Назіраецца даволі актыўнае супрацоўніцтва беларускага і нямецкага тэатраў, двух цікавых тэатральных школ. Беларускі тэатр неаднаразова звяртаўся да нямецкай драматургіі: "Марыя Сцюарт" Г.Шылера была пастаўлена ў Беларускім акадэмічным тэатры імя Я.Коласа і ў Рускім тэатры; "Што той салдат, што гэты" Б.Брэхта – у Нацыянальным акадэмічным тэатры ім. Я.Купалы, "Трохграшовая опера" Б.Брэхта – у Рускім. А дзякуючы п'есам А.Макаёнка, А. Дударава, якія ішлі, мабыць, амаль ва ўсіх еўрапейскіх краінах, – свет знаёміцца з Беларуссю, яе культурай.

Шырокую вядомасць у краіне і за яе межамі атрымаў Беларускі дзяржаўны тэатр оперы і балета. Оперы "Алеся" Я.Цікоцкага, "Альпійская балада" Я.Глебава, "Пасля балю" Я.Вагнера ўзбагацілі скарбніцу сусветнай музычнай класікі. Тое ж можна сказаць і пра балетныя пастаноўкі народнага артыста СССР В.Елізар’ева ("Стварэнне свету" А.Пятрова, "Рагнеда А.Мдзівані"). У цяперашні час беларускі балет набыў сусветную славу.


Дзяржаўная палітыка Рэспублікі Беларусь у галіне культуры

У канцы 80-90-х гадоў пачынаецца новы этап у развіцці беларускай культуры. У 1990 годзе быў прыняты Закон "Аб мовах у Беларускай ССР", які прадугледжваў паступовае пашырэнне сферы выкарыстання беларускай мовы. У найбольшай ступені ён датычыўся сістэмы адукацыі і навукі, якія павінны былі ў розныя тэрміны перайсці на адзіную дзяржаўную мову – беларускую.

Аднак з часам выявіліся цяжкасці і супярэчнасці, якія суправаджалі новы працэс беларусізацыі. Рэферэндум 1995 года ўнёс папраўкі ў практыку рэалізацыі Закона аб мовах. На гэтым рэферэндуме народ Беларусі выказаўся за роўнае выкарыстанне ў беларускай дзяржаве дзвюх моў – беларускай і рускай.

Так склалася гісторыя Беларусі, што яе культура на працягу стагоддзяў існавала і развівалася ў шматмоўным асяроддзі. Не заўсёды гэта было раўнапраўнае існаванне розных моў. Пачынаючы з канца 30-х і да сярэдзіны 80-х гадоў, руская мова займала больш грунтоўныя пазіцыі, асабліва ў афіцыйным ўжытку. Такое становішча натуральным чынам адбілася, у першую чаргу, ў моўным афармленні беларускай культуры. Тым не менш, ад гэтага культура не знікла, яна шукала і знаходзіла спосабы выказвання беларускага нацыянальнага ўтрымання ў розных моўных формах.

Думаецца, што вядомая беларуская разважлівасць і талерантнасць у поўнай меры змагла адбіцца ў розных моўных кантэкстах. Беларуская навука, як асаблівая частка культуры, досыць паспяхова развівалася, выкарыстоўваючы адну з міжнародных моў – рускую, і, такім чынам, навуковыя дасягненні ўваходзілі ў агульначалавечую скарбонку ведаў. Работы беларускіх матэматыкаў (П.Платонаў і яго школа), фізікаў (М.Ельяцэвіч, А.Барысевіч, А.Сеўчанка і інш), машынабудаўнікоў (М.Мацэпура і інш), філосафаў (В.Сцяпанаў, В.Сцёпін і інш), прадстаўнікоў іншых галін навукі займаюць годнае месца сярод навукоўцаў, якія працуюць у іншых краінах свету.

Беларуская мастацкая культура, якая ў адрозненне ад навуковых распрацовак, знаходзілася бліжэй да народнай беларускай культуры, больш цесна звязаная з беларускай мовай. Менавіта ў мастацкай культуры беларуская мова знайшла падтрымку, стымулы для свайго развіцця. У 90-я гады пачалося асваенне новых тэм ў мастацкай культуры, такіх як чарнобыльская катастрофа, адраджэнне гісторыі і культуры народа Беларусі, вывучэнне і вяртанне культурнага здабытку, створанага беларускай эміграцыяй.

Значную ролю ў захаванні нацыянальных культурных святынь, у развіцці міжнародных культурных сувязей адыграла беларуская дыяспара. І зараз працягваюць дзейнічаць створаныя ў канцы 40-х-пачатку 50-х гг. згуртаванні беларусаў у Вялікабрытаніі, ЗША, Канадзе, Аўстраліі, Францыі, Бельгіі. З'явіліся новыя навукова-культурныя цэнтры (інстытуты, бібліятэкі, музеі, выдавецтвы), пашырыліся беларускія замежныя перыядычныя выданні. Беларуская эміграцыя дала свету выдатных навукоўцаў: Б.Кіт – спецыяліст у галіне ракетнай тэхнікі, акадэмік Міжнароднай акадэміі астранаўтыкі; И.Прыгожын – прэзідэнт Бельгійскай каралеўскай Акадэміі навук, літаратуры і мастацтва, дырэктар міжнароднага інстытута фізікі і хіміі ў Сольве, лаўрэат Нобелеўскай прэміі 1977 года ў галіне хіміі; літаратараў (Н.Арсеннева, Л.Геніюш, М.Сяднёў, В.Клішэвіч); мастакоў (В.Жаўняровіч, З.Чайкоўскі, П.Мірановіч); кампазітараў і выканаўцаў (Н.Забэйда-Суміцкі, М . Равенскі, Д.Верасаў, Б.Андрусішын-Данчык,); Алія Клеч (Пашкевіч) – вядучы мастак "Дыснэйлэнда", Уейн Грэцкі – зорка паўночнаамерыканскага хакея.

Істотныя змены ў стаўленні да беларускай дыяспары адбыліся на дзяржаўным узроўні ў сувязі з абвяшчэннем суверэнітэту Беларусі. Адбыўся пераход ад канфрантацыі да супрацоўніцтва, пачалося вяртанне на Радзіму культурнага здабытку, які захаваўся за мяжой. Пашырылася кола грамадскіх арганізацый, якія ўсталявалі сувязі з замежнымі нацыянальнымі аб'яднаннямі. У 1990 годзе ў Мінску было створана Згуртаванне беларусаў свету "Бацькаўшчына". Падтрымку ўрада атрымалі яго ініцыятывы агульнанацыянальнага маштабу – Першы з'езд беларусаў блізкага замежжа (1992 г.) і Першы з'езд беларусаў свету (1993).

На сучасным этапе Рэспубліка Беларусь імкнецца "адкрыць сваё акно ў свет" для таго, каб пазнаёміць замежжа з культурай беларускага народа, а таксама атрымаць інфармацыю пра іншыя народы. Паспяховае вырашэнне гэтых задач можна вырашыць з дапамогай сучасных інфармацыйных тэхналогій. Інтэрнэт-культура ўцягвае ў свой круг ўсё большы і большы лік навукоўцаў, прадпрымальнікаў, студэнтаў. Яна звязаная з якасна новымі спосабамі асваення культурных каштоўнасцей і іх трансляцыі.

Перадавыя краіны ўжо даўно карыстаюцца сучаснымі інфармацыйнымі тэхналогіямі. Асабліва хуткае развіццё атрымаў не толькі доступ да банка даных, але яшчэ ў большай ступені – магчымасць размяшчэння ў сетцы ўласнай інфармацыі.

На працягу 1994-1998 гг. ў нашай рэспубліцы была праведзена значная работа па інфарматызацыі, у тым ліку ў сферы культуры і мастацтва. У прыватнасці, в1994 годзе пачалася распрацоўка канцэпцыі стварэння навукова-даследчай сеткі РБ (Нікс РБ), мэтай якой з'яўлялася фарміраванне адзінай інфармацыйнай прасторы ў сферы навукі, адукацыі і культуры. У 1997 годзе пачалася падрыхтоўка праекта Дзяржаўнай нацыянальнай праграмы" Культура ". Адзін з раздзелаў праграмы быў прысвечаны пытанням ўкараненню ў сферы культуры сучасных інфармацыйных тэхналогій.

Дзякуючы гэтаму Беларусь увайшла ў сусветную інфармацыйную прастору. Круг карыстальнікаў Інтэрнэт пашыраецца, у тым ліку – за кошт навучальных устаноў і ўстаноў культуры. Цікавая праца праводзіцца Інстытутам культуры Беларусі. Яго калектыў распрацоўвае электронную энцыклапедыю "Культура Беларусі", у якой прадстаўлены такія раздзелы, як "Іканапіс Беларусі", "Народны беларускі касцюм", "Гістарычныя помнікі архітэктуры" і інш

Дзяржаўная палітыка ў сферы культуры накіравана на захаванне самабытнасці культуры беларускага народа, захаванне яго гісторыка-культурнай спадчыны, забеспячэнне даступнасці культурных даброт і паслуг шырокім слаям насельніцтва. Сёння ў краіне функцыянуе шырокая сетка ўстаноў культуры – у сістэме Міністэрства культуры іх налічваецца больш за 9 тысяч – бібліятэкі, установы культуры клубнага тыпу, музеі, тэатры, кінатэатры, школы мастацтваў, вышэйшыя і сярэднія навучальныя ўстановы і інш Пачалі працаваць 937 бібліятэк аграгарадкоў, якія з'яўляюцца якасна новымі сацыяльна-культурнымі ўстановамі на вёсцы.

Сярод апошніх дасягненняў неабходна таксама адзначыць фарміраванне і публікацыю Дзяржаўнага спісу гісторыка-культурных каштоўнасцяў Рэспублікі Беларусь (каля 5 тысяч аб'ектаў), стварэнне Банка дадзеных аб гісторыка-культурнай спадчыне; завяршэнне рэканструкцыі і адкрыццё Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета Рэспублікі Беларусь, Замкавага комплексу ў г.п.Мір, Нясвіжы і інш

У сучасных умовах распрацавана інавацыйная стратэгія развіцця сферы культуры, што знайшло адлюстраванне ў Дзяржаўнай праграме "Культура Беларусі" на 2011-2015 гг. Сфера культуры разглядаецца як адна з прыярытэтных галін, якія фарміруюць чалавечы капітал і ўдасканальваюць яго якасць .. Асноўнай мэтай развіцця культуры з'яўляецца павышэнне яе ролі ў сацыяльна-эканамічным развіцці краіны, фарміраванні высокай духоўнасці чалавека ў адпаведнасці з гістарычнымі, сацыяльнымі і культурнымі каштоўнасцямі беларускага народа і сусветнай цывілізацыі.

Галоўнымі задачамі на перыяд выканання Праграмы з'яўляюцца:

захаванне культурнай спадчыны беларускага народа; стварэнне ўмоў і дзяржаўных гарантый для духоўнага ўдасканалення беларускага народа; фарміраванне адзінай культурна-інфармацыйнай прасторы; інтэграцыя беларускай культуры ў сусветны культурны працэс; стварэнне і ўмацаванне пазітыўнага іміджу Беларусі ўнутры краіны і за яе межамі; стварэнне інстытута дзяржаўна-прыватнага партнёрства, адаптацыя сферы культуры да працы ва ўмовах рынкавай эканомікі і інш

Зацверджана і дзейнічае Дзяржаўная праграма "Замкі Беларусі" на 2012-2018гг .. Яе асноўная задача – развіццё ўнутранага і ўязнога турызму, што будзе спрыяць стварэнню пазітыўнага іміджу краіны, а таксама неабходнасці зарабляць грошы.. 38 замкаў ўключаны ў праграму па рэстаўрацыі, што запатрабуе велізарных сродкаў – звыш 131 млрд.руб. Рэалізацыя такога маштабнага праекта магчымая пры ўдзеле дзяржавы, прыватнага бізнесу і грамадзянскай супольнасці.

Такім чынам, у культурным жыцці сучаснай Беларусі можна назіраць працэсы, накіраваныя на стварэнне сучаснай сацыякультурнай прасторы у якой, аб,ядноўваюцца нацыянальныя традыцыі і сучасныя формы міжкультурнага дыялогу. Асаблівае месца ў гэтай прасторы займае беларуская нацыянальная культура, якая вырасла ва ўмовах існаванная многіх этнасаў, так як на спрадвечных беларускіх землях заўсёды мірна жылі (і жывуць па сённяшні дзень) прадстаўнікі розных этнасаў і нацый. У гэтым плане беларуская нацыянальная культура, развіццё якой ў нашы дні атрымлівае сур'ёзную дзяржаўную падтрымку, можа служыць прыкладам міжкультурнага дыялогу ..

Відавочна, што большасць існуючых цяпер дзяржаў не з'яўляюцца монаэтнічнымі. Гісторыя сведчыць, што ў момант свайго фарміравання нацыянальныя дзяржавы аб'ядноўвалі ў сваіх межах розныя этнасы, якія жылі доўгі час побач, але захавалі асаблівасці сваёй культуры. Разам яны ўвайшлі ў адзінае дзяржаўнае ўтварэнне і на гэтай базе стварылі новае асаблівую культурную прастору. Прыклад Беларусі сведчыць аб тым, што яно можа існаваць і развівацца на прынцыпах талерантнасці і ўзаемнай павагі ў дачыненні да ўсіх народаў, якія жывуць у адзінай дзяржаве і маюць культурныя асаблівасці. Такая пазіцыя ў сферы міжкультурных сувязяў ўнутры дзяржавы можа быць вынесена і за яго межы і магчыма арганізаваць плённае супрацоўніцтва ў галіне культуры з іншымі народамі, і тым самым узбагаціць сваю культуру агульначалавечымі каштоўнасцямі, укараніць дасягненні сусветнай культуры на роднай зямлі і на роўных ўвайсці ў адзінае чалавечую супольнасць, звязаную сувяззю сусветнай культуры.



1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка