Шароў утворана ад слова шар. Чалавеку ўласцівы ўзвышаннасць. Шопік




Дата канвертавання01.05.2016
Памер128.08 Kb.




  • Шпарла - свой пачатак прозвішча бярэ ад украінскага слова шпара, што значыць паз, выемка, якую выбіраюць у бярвёнах і дошках, калі будуюць хату, каб пакласці ў паз, шпару мох, кудзелю, пакулле, зрабіць сцяну цяплейшай. З тым самым значэнне шпара з'явілася і ў беларускай мове, a цесляроў, якія выбіралі і падганялі шпары, называлі шпарламі. Так і з'явілася спачатку мянушка, а пасля яе запісалі прозвішчам.




  • Штыкаў -

  • Шумовіч - чалавек, які стварае вакол сябе многа шуму.

  • Шынкароў -

  • Шышко - прозвішча-мянушка. Значыць чалавек важны.


Ыы
Ьь
Ээ
Юю
Яя


  • Янкоўскі - ад беларускага імя Янка, што ў перакладзе ад грэчаскага імя Іоханан і азначае Яхве (Бог) змілаваўся, памілаваў, дараваў.

- 20 -
Мокраўская сярэдняя школа -дзіцячы сад


жыхароў вёсак Мокрае, Казлы, Ляжайка, Янаўцы

Мокраўскага сельскага Савета

Пружанскага раёна

в. Мокрае 2009 г.





  • Тлумачальны слоўнік прозвішчаў жыхароў вёсак Мокрае, Казлы, Ляжайка, Янаўцы Мокраўскага сельскага Савета Пружанскага раёна – Мокрае: Мокраўская сярэдняя школа дзіцячы сад, 2009, стар. 20. 1-ае выданне.

Аўтары: Кабанчук Дзмітрый

Міронава Марына

Салоха Вікторыя

Рэдактар-складальнік: Мартынюк Р. М. – настаўнік

беларускай мовы і літаратуры

У гэтым невялічкім тлумачальным слоўніку пададзены сціслыя характарыстыкі, што праліваюць пэўнае святло на глыбінную сутнасць прозвішчаў характару таго ці іншага носьбіта іх.


Хх


  • Хамета - утворана ад мужчынскага імя Фама, якое па-беларуску мае яшчэ такія варыянты: Хама і Тамаш або Тумаш. Калі ад імя Хама ўтварылі імя па-бацьку, дык атрымлівалася: Хамоў – гучыць немілагучна, Хамета – ласкава.


Цц


  • Цясноўскі -



Чч


  • Чарапенька -



  • Чарніцкі –




  • Чэга -



Шш



  • Шавялёў -

  • Шамрук -

  • Шарашовец - жыхар з мястэчка Шарашова.

- 19 -



  • Семаковіч-

  • Сень- ад імя Сямён, што ў перакладзе з грэчаскай мовы азначае той, хто чуе бога.

  • Стэльмашук-

  • Сцепанюк - ад белаускага імя Сцяпан, што ўтворана ад слова стэфанас- азначае вянок.


Тт

  • Талакнянік -

  • Таразевіч –


Уу

  • Улога -

  • Усцімчук -

Ўў
Фф

  • Фарынюк -

  • Федарчук - пачаткам будзе мужчынскае імя Фёдар, якое прыйшло з грэчаскай мовы. Дараваны богам – вось што азначае грэчаскае імя Тэадор, якое, прыйшоўшы ў старарускую мову, мела форму Феодор, а пазней, у расейскай набыло прасцейшую – Федор. Беларусы ж доўга трымаліся сваей формы Тодар, захоўваючы першапачатковы грэчаскі гук т.

  • Флоря - ад імя Флор, што утворана ад слова флорыс (лац.) – кветка.

  • Фляк-

- 18 -


УСТУП
Мы мімаволі звяртаем увагу на прозвішчы, якія чуем вакол сябе, па радыё, па тэлевізары, з газеты. Адны выклікаюць усмешку, другія – здзіўленне. З'яўляецца цікавасць: а каму належыць гэтае імя? які гэта чалавек? Калі сустракаем сваё прозвішча, то думаем: «А можа гэта мой родзіч?». Ведаць вытокі сваёй радаводнай трэба кожнаму чалавеку, хоць прыблізна.

На жаль, мы мала ведаем пра імёны свае і тых , хто побач з намі. А ведаць трэба як мага больш, ведаць усё, вартае нашага народа і яго цудоўнай мовы. Як пабагацелі б мы, каб больш даследавалі паходжанне беларускіх імён і прозвішчаў, традыцыйных мянушак, усяго народнага іменаслоўя, каб мелі, нарэшце, поўны збор антрапонімаў, носьбіты якіх жывуць на Беларусі і з’яўляюцца жывым помнікам.

Вось мы і паспрабавалі зазірнуць хоць бы збольшага ў этымалогію (вытокі) слоў, што ляглі ў аснову прозвішчаў мясцовых жыхароў. На падставе разгляду актавых запісаў сельскага Савета былі зроблены падлік і статыстычная характарыстыка прозвішчаў жыхароў гэтых вёсак. З мэтай збору звестак пра гісторыю паходжання прозвішчаў было праведзена апытванне мясцовых жыхароў.

Падлічана, што ў наваколлі сустракаецца 151 прозвішча. Найбольш распаўсюджаныя прозвішчы на: -чук, -ук (-юк) – 24 прозвішчы; -овіч (-авіч), -евіч (-эвіч) – 22 прозвішчы; -оў (-аў), -еў (-ёў), -ін – 18 прозвішчаў; -скі, -цкі – 17 прозвішчаў.


- 3 -
Пры падліку сям'яў, якім належаць самыя распаўсюджаныя прозвішчы, заўважылі, што, дамініруючыя прозвішчы ў населеных пунктах: в.Янаўцы – Зінкевіч, Чарапенька, Гваздзёлка; в.Ляжайка – Пятрань, Чарапенька; в.Казлы – Крук, Пракаповіч, Сарока, Талакнянік; в. Мокрае – Карунас, Мяшэчка. Дарэчы, многія сем’і, якім належаць гэтыя прозвішчы, маюць сваяцкія адносіны. Такім чынам, яшчэ захавалася характэрная адметнасць беларускай вёскі, калі адна палова жыхароў мае адно прозвішча, а другая – другое.

Дарагі сябар, убачыўшы сваё прозвішча ў слоўніку і ведаючы яго сэнс, гісторыю паходжання, ты можаші дапоўніць нашы дадумкі, здагадкі, разважанні. Дзякуем за супрацоўніцтва!

Кабанчук Дзмітрый

Міронава Марына

Салоха Вікторыя

Беларускі алфавіт
Аа Бб Вв Гг Дд Дж(дж) Дз(дз) Ее Ёё Жж Зз Іі Йй Кк Лл Мм Нн Оо Пп Рр Сс Тт Уу Ўў Фф Хх Цц Чч Шш Ыы Ьь Ээ Юю Яя

- 4 -


Рр


  • Розыкаў - ад рускага слова роза.Чалавек яркі .

  • Рудак - чалавеку з карычневымі, рудымі валасамі ці вачамі, шатэну давалі мянушку Рудак


Сс

  • Салоха -

  • Самусевіч -

  • Саўчук - гэта беларускае мужчынскае імя Саўка, якое ў старажытныя часы пісалася Савко, з ненаціскным гукам о на канцы. Так украінцы пішуць яго і цяпер, вымаўляючы Савко. Беларусы ж, перанёсшы націск на апошні склад, ператварылі імя ў прозвішча. Імя ж Сава, Саўка, Савэлі (Савэль) бярэ свае вытокі ў старажытнагабрэйскай мове, дзе было біблейскае імя Саул (Шаул), якое давалі дзіцяці, выпрашанаму у бога, народжанаму, як казалі, «з ласкі божай».

  • Саханевіч- утворана ад назвы прылады працы саха

  • Сахарэвіч -

  • Севасцьянчук - з грэчаскай мовы прыйшло імя Савасцян або Савасцей ці Савось. А яшчэ ж бывае і Сабасцян або Сабастыян. Гэта ўжо бліжэй да грэчаскага сэбастас, што значыць высокашаноўны чалавек, якога глыбока паважалі, ледзь не святым лічылі. А тое, што імя стала прозвішчам, дык гэта вінаваты той пісар, які першы занёс імя бацькі прозвішчам.

- 17-

  • Мікалайчук - утворана ад імя Мікалай (грэч.), што значыць народны пераможца.

  • Міронаў - утворана ад імя Мірон. З пладоў дрэва мірт здабываюць мірон - пахучы алей.

  • Місюля -

  • Мушчук -

  • Мяшэчка - утворана ад назвы прадмета-мяшэчак.


Нн


  • Найбіч -

  • Неўдах -

  • Нядзвецкі -

  • Нячаеў -


Оо
Пп


  • Паспелаў - ад рускага слова поспел.

  • Пашва -

  • Петруковіч - ад імя Пятро, што ад слова петра (грэч.) – камень, каменная глыба, скала.

  • Пракаповіч - ад імя Пракоп. Слова пракопас (грэч.) азначае выняты , аголены меч, каб змагацца.

  • Пышко - прозвішча-мянушка. Значыць чалавек, пышны дабрадушны

  • Пятрань - ад імя Пятро,што ад слова петра (грэч.) – камень, каменная глыба, скала.

- 16 -


Аа


  • Аблавушка - насіў чалавек шапку з вушамі, што аблавушкай называюць. Гэтак і чалавека таго празвалі, прозвішчам запісалі не надта гучным.

  • Альбертовіч -ад нямецкага імені Альберт, што азначае высакародны.

  • Апанасёнак - ад імя Апанас (грэч.) – несмяротнасць, неўміручасць, імя давалі з пажаданнем жыць вечна

  • Ахрамінскі -

Бб

  • Бабій - так называлі дзіця, якое нараджала сама бабка-павітуха, тая жанчына, што бабіла нованароджаных, прымала роды. Гэткая мянушка засталася прозвішчам

  • Баброўка - вельмі багатае гняздо прозвішчаў, у аснове якіх назва звярка бобр. Такую мянушку давалі чалавеку, каторы любіў купацца, паласкацца ў вадзе, што той бобр.

  • Барадоўскі - прозвішча ад слова барада.

  • Бірыла - ад дзеяслова збіраць, браць, а назоўнік азначае таго, хто бярэ.

  • Бондар - слова бондар - майстар, які займаецца вырабам драўляных бочак, цэбраў.

  • Буйкевіч - ад слова буякі. Расліна расце на балоце, ягады маюць “пасівелы” выгляд. Мянушку давалі чалавеку, які рана пасівеў.

- 5 -



  • Букраба - ад узбекскага букры – гарбаты, згорблены жыццём.

  • Бушук - ад татарскага буш, што азначае пусты, парожні, не тугі, не напоўнены кошык (калі чалавек, дык пустазвон).

  • Бычкоўскі - ад слова бык. Гэтую мянушку давалі чалавеку напорыстаму, упартаму і дужаму, моцнай волі. А яшчэ – Бычок, Бычко, Бычанок, Бысік, Быска, Быцка, Быцко, Быцько – ад памяншальнай формы, якая служыць для таго, каб падазваць быка да сябе, улагодзіць яго. Карыстаюцца формай Бычак, каб затуманіць паходжанне прозвішча.




  • Бялеста-



Вв

  • Вакульскі - ад мянушкі Вакула, якую давалі некалі чалавеку, здатнаму на выдумку, гатоваму прыдумаць нешта незвычайнае ці па-добраму абманіць каго, здзівіць.

  • Валадзько - утворана ад памяншальнай формы імені Валодзя, Уладзімір (ад слоў валодаць і мір), а ў старыя часы мірам называлі грамаду, сход гэтай грамады, гараджан ці аднавяскоўцаў. Чалавеку, які стаяў на чале грамады, было прынята даваць імя Уладзімір, па-руску Владимир.

  • Ванека - у нашай мясцовасці бусла называлі “ванека”. Чалавек такі ж статны, як бусел.

- 6 -


Мм


  • Малеўскі -

  • Майсеюк - імя апостала Маісея, які вадзіў яўрэяў па пустыні.

  • Макарэвіч - утворана ад імя Макар. Слова макарыёс (грэч.), што значыць шчаслівы.

  • Макоўскі - утворана ад назвы расліны мак.




  • Макухін -

  • Мардань -




  • Мароз - прозвішча-мянушка.Чалавек моцны, загартаваны.

  • Мартынюк - утворана ад імя Мартын (лац.), значыць ваяўнічы.

  • Масайла -




  • Масквінаў - продкі з горады Масквы.




  • Матвейчук - утворана ад імя Матвей, што значыць божы дар (яўр.).




  • Мацеюк - утворана ад імя Мацей, тое ж, што і Матвей.

  • Мацэюк - утворана ад імя Мацей, утворана ад імя Мацей, тое ж , што і Матвей.

- 15




  • Кусцінскі - значыць было шмат родзічаў, “кусціліся”.




  • Кобец - украінскае кеба – здольнасць, высокае ўмельства вызначаюць гэтую мянушку.




  • Козел - прозвішча- мянушка. Лічыцца, што гэта вельмі настойлівы, нават упарты чалавек.




  • Кот - прозвішча- мянушка. Чалавек мяккі, ласкавы.


Лл


  • Лапука - ад слова лапа – канцовая часткая нагі звера. Упершыню так назвалі некалі чалавека з вялікімі рукамі, ці, больш дакладна, далонямі. Мянушка стала прозвішчам, вельмі пашыраным у Беларусі.




  • Лешык- утворана імя Алёша, што з грэчаскай мовы азначае памочнік, заступнік.




  • Літвінаў - вытворнае ад слова літвін. Карані провішча беларускія, а суфікс характэрны для рускай атрапанімічнай сістэмы.




  • Ліцкевіч -

- 14 -



  • Васюковіч - памяншальная форма імя Вася, што з грэчаскай мовы азначае цар.




  • Велясюк - бог Велес – у славяна-рускай міфалогіі бог багацця і абаронца свойскіх жывёл.




  • Верамееў - ад імя імя Ерамей (яўрэйск.), што азначае быць узвышаным богам.


Гг


  • Гервель -




  • Гоган -




  • Голад - прозвішча-мянушка.




  • Грыгаровіч - ад імя Грыгорый (грэч.) - быць бадзёрым , пільным




  • Грагар’ян - ад імя Грыгорый (грэч.) - быць бадзёрым, пільным.




  • Грышкевіч - ад памяншальнай формы імя Грышка (грэч.) - быць бадзёрым, пільным.

- 7 -


Дд


  • Давідчык - ад самага старажытнага чалавечага імя Давід (старажытнаяўрэйск.).У аснове ляжыць слова, што азначае любоў да чалавека.




  • Давыдзік - ад самага старажытнага чалавечага імя Давід (старажытнаяўрэйск.).У аснове ляжыць слова, што азначае любоў да чалавека.

  • Данько -

  • Дацкевіч -

  • Драткоўскі -




  • Дубіна - многія звязваюць гэтае прозвішча з тымі, што ўтвораны ад назвы дрэва дуб. Але ў гэтым разе трэба лічыць за аснову іншае, украінскае і расейскае значэнне слова дуб і дубовік. Плытагоны сваю лодку, якая суправаджае рух плытоў, называюць дуб, дубоўка, адсюль і дубовік, як гаспадар гэтай пасудзіны, або стырнавы, гаспадар лодкі.

  • Дульчэўскі -

  • Дулько -


Дз дз

Дзерагін - гэткія прозвішчы мелі бедныя людзі, якія хадзілі ў дзяружках, адзенні, пашытым са зрэб'я або палапленым.

    • 8 -



  • Карэнковіч -




  • Касцоў - сын касца, утворана ад віду працы.




  • Касцюкевіч - у аснове ляжыць слова костка, косць, якімі падкрэсліваецца адметнасць характару іх носьбітаў – цвёрды, упарты, стойкі.




  • Клімашэвіч - ад імя Клім, што утварылася ад слова клемес (лац.) – літасцівы.




  • Клюкач -




  • Кротаў - утворана ад назвы звярка – крот. Жыў чалавек ў зямлянцы ці якой нары, вось і далі яму такую мянушку




  • Крук - ад назвы прадмета. Звычайна так кажуць пра чалавека, які умее знахпрыстасоўвацца ў жыцці, “круціцца”.




  • Крушэўскі - утворана ад назвы расліны крушыны. Чалавек жыў каля гэтых кустарнікаў.




  • Кулакоў - ад слова кулак .




  • Курулюк -

- 13 -



  • Курульчук -




  • Калмагораў - продкі з горада. Калмагоры (Расія).




  • Калюта -




  • Камінскі - жыў чалавек у панскім маёнтку, паліў у яго гасцёўнях камін – печку з адкрытым полымем. За такі занятак атрымаў мянушку Камінскі, якую запісалі потым прозвішчам. Сустракалася і такое тлумачэнне. Раней хаты былі курныя, дым з печы ішоў на хату і выходзіў праз шчыліны ў сцяне, праз дзверы, вокны ці страху. А тых людзей, што выкладвалі коміны над печчу, каб адводзіць дым, называлі камінскія.




  • Капітан - прозвішча-мянушка. Чалавек меў такое воінскае званне.




  • Карасоўскі –




  • Карпыза - утворана ад назвы віду рыбы карп.



  • Карунас -

- 12 -

Дж дж
Ее

Ёё

Жж

- 9 -



Зз


  • Заікін - прозвішча-мянушка.




  • Зарэцкі - Прозвішча давалася чалавеку, які пасяліўся за рэчкай.




  • Зеляняк - утворана ад слова зеляняк (укр.) – залаты жук. За нейкае падабенства, можа, за залацісты колер валасоў, празвалі чалавека – зеляняк.




  • Зінкевіч - ад імя Зіновій (грэч.),што азначае сіла жыцця.




  • Зубко - доўгі ланцуг імён, зачэпленых за адно толькі маленькае (аднаскладовае) слова зуб. Звычайна давалася зубатаму чалавеку, якому палец у рот не кладзі – адкусіць.


Іі


  • Іваноў - ад імя Іван (руск.), што ўтворана ад грэчаскага імя Іоханан і азначае Яхве (Бог) змілаваўся, памілаваў, дараваў.




  • Іванчык - ад азначае сын Івана. (гл.прозвішча Іваноў).

- 10 -



  • Ішчык -


Йй

Кк



  • Кабанчук - утворана ад назвы жывёлы – кабан. Звычайна гэта вельмі цвёрды, напорысты чалавек.



  • Кавалевіч - адным словам, самыя пашыраныя ў Беларусі прозвішчы, утвораныя ад мянушкі па занятку. У кожнай вялікай вёсцы, больш за паўсотні двароў, быў свой каваль, таму такое прадуктыўнае прозвішча з гэтай асновай.



- 11 -


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка