Sejm Wielki




Дата канвертавання22.04.2016
Памер18.66 Kb.
x60PRACA ZALICZENIOWA


Temat pracy

Wyjaśnij znaczenie reform Sejmu Wielkiego w reformie administracji Polski


Praca z przedmiotu: Historia administracji
Sejm Wielki, obradujący w Warszawie od 6 X 1788 roku do 29 V 1792 roku, zwołany został przez Stanisława Augusta Poniatowskiego, za zgodą Katarzyny II, dla uchwalenia sojuszu wojskowego z Rosją i podjęcia uchwał w sprawie udziału polskiego korpusu posiłkowego w wojnie rosyjsko-tureckiej.

Sejm wykorzystując osłabienie Rosji (Rosja zajęta była nową wojną z Turcją), przeciągnął swe obrady na okres czterech lat.

Prusy popierały w tym czasie reformatorów w Polsce, mając nadzieję na korzyści wynikające z osłabienia Rosji.

Obrady rozpoczęto od zawiązania konfederacji pod przewodnictwem marszałków S. Małachowskiego i K.N. Sapiehy. Sejm ten jako konfederacki, nie mógł być zerwany poprzez liberum veto.

Sejm próbował stworzyć międzynarodowe zabezpieczenia reform, wiążąc Polskę sojuszem z Prusami i Blokiem Północnym. Reformy zmieniły gruntownie ustrój Rzeczypospolitej. W roku 1788, pod wpływem złożonej przez H. Buchholtza propozycji sojuszu polsko-pruskiego, Sejm zażądał od Rosji wycofania wojsk z terytoriów Rzeczpospolitej.

Tuż po otwarciu obrad podjęte zostały decyzje o podniesieniu liczby wojska do 100 tys., na co przeznaczony miał być podatek nazywany „ofiarą dziesiątego grosza”, wynoszący 1/10 dochodów szlachty i 1/20 dochodów duchowieństwa. Drugim posunięciem Sejmu było zniesienie departamentu wojskowego przy Radzie Nieustającej, a w miejsce tego powołano komisję sejmową do spraw wojska, a następnie 9 stycznia 1789 r. Zlikwidowano całą Radę Nieustającą (Sejm przejął funkcje rządu) i rosyjskie gwarancje praw kardynalnych, ale jednocześnie powziął uchwałę o niepodzielności terytorium państwowego. Reformy hamowała opozycja sejmowa. Szybko okazało się, że Sejm jako zbyt liczny, nie jest w stanie pełnić funkcji rządu. Pojawiła się konieczność utworzenia nowego organu na miejsce Rady Nieustającej. W grudniu 1789 r. sejm otrzymał „zasady do poprawy rządu” przygotowane przez Ignacego Potockiego.

Najważniejszym dokonaniem Sejmu było opracowanie i uchwalenie w 1791 roku Konstytucji 3 maja, która wprowadzała reformy polityczne i społeczne zmierzające do uratowania niepodległości i unowocześnienia kraju. Próby reformy państwa polskiego podjęte przez Sejm Czteroletni udaremniła konfederacja targowicka i zbrojna interwencja Rosji w 1792 roku (wojna polsko-rosyjska).

Konstytucja 3 Maja, ustawa zasadnicza z 1791 roku, uchwalona na Sejmie Czteroletnim przez stronnictwo patriotyczne jako rezultat kompromisu ze stronnictwem królewskim, będąca wynikiem dążeń do naprawy stosunków wewnętrznych w Rzeczpospolitej po I rozbiorze, ustalała podstawy ustroju nowożytnego w Polsce.

Postanowienia konstytucji;

Jej wstępnym etapem było Prawo o sejmikach z 24 III 1791r oraz Prawo o miastach (królewskich) z 18 IV 1791r. Pozostawiała ustrój stanowy, z pewnymi drobnymi zmianami: znacznie uszczuplono wpływy magnaterii na elekcję, senat i zarząd kraju, wykluczając z sejmików szlachtę nieposesjonatów, tj. drobną ubogą szlachtę, będącą narzędziem w ręku magnatów oraz przyjął "ustawę o miastach". W prawie wyborczym feudalny cenzus urodzenia szlacheckiego zastąpiono burżuazyjnym cenzusem posiadania. Mieszczanom zatwierdzono prawo nabywania dóbr i uzyskiwania nobilitacji.

Sprawa włościańska;

Utrzymując poddaństwo Konstytucja pozbawiała szlachtę prawa najwyższej zwierzchności wobec poddanych, przyjmując ich "pod opiekę prawa i rządu krajowego". Indywidualne umowy chłopów z dziedzicami o zamianę pańszczyzny na czynsz teraz nie mogły już być samodzielnie unieważniane przez szlachtę.

Reformy państwowe;

Postanowienia Konstytucji centralizowały państwo, znosząc odrębność między Koroną i Litwą (wprowadzała nazwę Rzeczpospolita), wprowadzając jednolity rząd, skarb i wojsko. Za religię panującą uznano katolicyzm, przy zupełnej tolerancji innych, uznanych przez państwo wyznań. Konstytucja wprowadziła trójpodział władzy: władzę ustawodawczą miał sprawować dwuizbowy Sejm, składający się ze szlachty-posesjonatów (204 posłów) i 24 plenipotentów miast.

Zmniejszono znacznie rolę Senatu, instrukcje poselskie, konfederację i liberum veto zostały zniesione, decyzje miały zapadać zwykłą większością głosów. Kadencja Sejmu trwała 2 lata, posiedzenia zwoływane były w razie potrzeby, co 25 lat miano zwoływać Sejm w celu poprawy konstytucji. Władzę wykonawczą przyznano królowi wraz z Radą, tzw. Strażą Praw, złożoną z prymasa i 5 ministrów: policji, pieczęci, czyli spraw wewnętrznych, interesów zagranicznych, wojny i skarbu, mianowanych przez króla. Ministrowie odpowiadali przed Sejmem za podpisane przez siebie akty. Król był przewodniczącym Straży, miał prawo nominacji biskupów, senatorów, ministrów, urzędników i oficerów, w razie wojny sprawował naczelne dowództwo nad wojskiem.

Zniesiono wolną elekcję, po śmierci Stanisława Augusta tron miał być dziedziczny, tylko w razie wymarcia rodziny królewskiej szlachta miała wybierać nową dynastię. Wprowadzono zakaz zwoływania rokoszy. Konstytucja zapowiadała reorganizację sądownictwa, postulując konieczność stworzenia stale urzędujących sądów ziemskich i miejskich oraz sprawujących nad nimi nadzór w drugiej instancji Trybunałem Koronnym i sądem asesorskim.

Próba przeprowadzenia reform została przekreślona już w połowie 1792r. Przyczyniła się do tego Targowica i wkroczenie wojsk rosyjskich do Rzeczpospolitej. Konstytucja 3 Maja była drugą na świecie (po Stanach Zjednoczonych) ustawą regulującą organizację władz państwowych, prawa i obowiązki obywateli. Była wielkim osiągnięciem narodu chcącego zachować niezależność państwową, zabezpieczała możliwość rozwoju gospodarczego i politycznego kraju.

Konstytucja 3 Maja składała się ze wstępu, 11 artykułów, zakończenia z podpisami. Do Konstytucji zostały dołączone ustawy dodatkowe - m.in. o sejmikach. ustawa o miastach.

Ustawa o miastach obejmowała:


- Nadanie wolności osobistej ludziom miast królewskich
- Ziemia należy w tych miastach do ludzi
- Mieszczanin może być nobilitowany do stanu szlacheckiego
- Szlachcic mógł być obywatelem miasta nie tracąc szlachectwa
- Mieszczanie i szlachta mają prawa do handlu, rzemiosła i zasiadania w urzędach
- Mieszczanie otrzymali prawa polityczne, ale mieli jedynie głos doradczy w sprawie miast
Pierwsze cztery artykuły od 1 do 4 dotyczyły: religii katolickiej, praw duchowieństwa, szlachty, mieszczan i chłopów - czyli wszystkich stanów Rzeczpospolitej. Były to więc normy określające ustrój społeczny państwa. Omawiały także prawa stanowe. Artykuły 5 do 8 mówiły o ustroju politycznym, omówiona została władza wykonawcza, ustawodawcza i sądownicza. Artykuł 9 podjął problem regencji. Artykuł 10 mówił o wychowaniu dzieci królewskich. Artykuł 11 omawiał zagadnienie sił zbrojnych Rzeczpospolitej.
Konstytucja 3 Maja :

Artykuł 1


- Religia przewodząca to katolicka
- Tolerancja religijna

Artykuł 2


- Gwarantowała wszystkie przywileje szlacheckie
- Pozbawiała praw politycznych szlachtę – gołotę

Artykuł 3


- Ustawa o miastach stała się częścią konstytucji

Artykuł 4


- Chłop wzięty pod opiekę prawa
- Nie dostał wolności osobistej

Artykuł 5


- Źródłem władzy jest naród (tak jak w oświeceniu)
- Trójpodział władzy

Artykuł 6


- Sejm dzieli się na dwie izby (poselska i senatorską)
- Koniec liberum veto

Artykuł 7


- Władza wykonawcza jest w rękach króla i Straży Praw
- Oddzielenie władzy ustawodawczej od wykonawczej
- Znosi się monarchę elekcyjną
- Wprowadzenie monarchii dziedzicznej, rządy po Poniatowskim mieli przejąć Sasi

Artykuł 8


- Władza sądownicza nie może być wykonywana ani przez władzę ustawodawczą ani przez wykonawczą

Artykuł 9


- Jak nie ma króla władzę sprawuje albo królowa albo prymas
- Regencja sprawuje władzę gdy król jest niepełnoletni, chory psychicznie lub dostanie się do niewoli

Artykuł 10


- Synowie królewscy są pierwszymi dziećmi ojczyzny
- Trzeba ich dobrze wykształcić

Artykuł 11


- Wszyscy obywatele mają obowiązek bronić ojczyzny.
Konstytucja 3 maja wprowadziła zasadniczą reformę ustroju Rzeczpospolitej, regulowała organizację władz państwowych, a także prawa i obowiązki obywateli. Była pierwszą w Europie i drugą na świecie (po Stanach Zjednoczonych) ustawą zasadniczą. W porównaniu z innymi konstytucjami, Konstytucja polska mogła się wydawać mało radykalna i niezbyt konsekwentna, ale wtedy najpilniejszą sprawą było ratowanie niepodległości państwa, więc reformy polityczne przeważyły nad społecznymi. A jednak w stosunku do anarchii i samowoli panującej w Polsce w XVIII wieku Konstytucja ta stanowiła niezwykle doniosły krok naprzód.


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка