Рецензия на базовую программу курса «Основы этнокультуры»




Дата канвертавання01.05.2016
Памер242.57 Kb.
РЕЦЕНЗИЯ

на базовую программу курса «Основы этнокультуры»,

разработанную доктором философских наук, профессором кафедры социально-гуманитарных наук УО «Мозырский государственный педагогический университет имени И.П. Шамякина» Салеевым В.А.
В рецензируемой программе прослеживается авторская точка зрения на этнокультурные процессы современности. Она строится на понимании культуры как совокупности этно и метарегиональных духовных ценностей, на достаточно отчетливом противопоставлении понятий «цивилизация» и «культура».

В изложении автора, основополагающей характеристикой культуры выступает синтез ценностно-смыслового круга явлений, который объединяется автором в четырёхмерный континуум, где переплетаются воедино вера, знание, этическая и эстетическая составляющие культуры.

В программе достаточно интересно представлено поле постоянного обновления культурных систем. Позитивным в содержании лекционного курса программы является то, что автор, кроме общих положений рассматривает становление национальной культуры и анализирует направление личностных свойств человека в мире духовных ценностей.

Структура семинарских занятий помогает студентам реализовать себя как носителя этнокультуры.

Актуальность данного спецкурса выражается в том, что впервые на постсоветском пространстве рассматриваются культурные феномены, в контексте национального самосознания, характера, ментальности и языка. Особо хочется подчеркнуть, что в приложении всё своеобразие и закономерности развития национального круга культуры прослеживаются на белорусской культуре, на кратком анализе её основных этапов.

Рецензируемая программа может быть рекомендована в качестве учебной базовой для студентов УО «Мозырский государственный педагогический университет имени И.П. Шамякина».


Доктор философских наук,

профессор, главный научный сотрудник

Института философии РАН Ю.М.Резник
РЕЦЕНЗИЯ

на базовую программу курса «Основы этнокультуры»,

разработанную доктором философских наук, профессором кафедры социально-гуманитарных наук УО «Мозырский государственный педагогический университет имени И.П. Шамякина» Салеевым В.А.
Мировая (общечеловеческая) культура являет собой совокупность наилучших достижений в духовной сфере национальных культур.

Из этого проистекает насущная необходимость анализа национальной культуры как основного, структурообразующего понятия, обеспечивающего выработку и функционирование в обществе духовных ценностей.

Национальная культура - это этническая культура этноса. Она являет собой зеркальное отражение духовного бытия, духовной жизни этноса. Также как и понятие культуры тесно связано с пониманием природы человека, так и понятие национальной культуры теснейшим образом связано с пониманием природы этноса.

Можно утверждать, что каждая такая отдельно взятая культура концентрирует в себе всю специфику духовной жизни народа, и является выражением ее, зеркалом ее. Равным образом, культурный уровень человека (уровень усвоенных им духовных ценностей, органично вошедших в его жизнь, и адекватно выражающих полноту его человеческой сущности) есть характеристика его человеческой индивидуальности, зеркалом его «самости».

Но культура этноса сложнее и не только своим многократным укрупнением - ясно, сколь многомерно и объемно понятие «народ» в сравнении с понятием «индивид». Она обладает качеством бесконечности. Поле любой культуры бесконечно.

В программе достаточно выражен комплекс постоянного самообновления национальных (восточнославянских) культурных систем. Важным является то, что в содержании лекционного курса программы кроме общих положений рассматривается становление национальной культуры и анализируется личностные свойства индивида в мире социально-духовных приоритетов, ценностных орентаций.

Структура семинарских занятий помогает студентам реализовать себя как носителя этнокультуры.

Рецензируемая программа может быть рекомендована в качестве учебной базовой для студентов УО «Мозырский государственный педагогический университет имени И.П. Шамякина».


Доктор исторических наук, Корзун И.П.

профессор кафедры философии

УО «БНТУ»

Учреждение образования

«Мозырский государственный педагогический университет

имени И.П. Шамякина»

УТВЕРЖДАЮ:

И.о. проректора по учебной работе

УО МГПУ им. И.П. Шамякина

______________Н.А. Лебедев

«___»________________2010г.
Регистрационный №______/ баз


ОСНОВЫ ЭТНОКУЛЬТУРЫ
Учебная программа специальностей:
1-02 03 03-03 «Белорусский язык и литература. Мировая и отечественная культура»

1-02 03 03-01 «Белорусский язык и литература. Русский язык и литература»

1-02 03 04-03 «Русский язык и литература. История».

1-02 01 02-06 «История.Социально-политические дисциплины»


Мозырь 2010



Составитель: В.А. Салеев, доктор философских наук, профессор кафедры мировой и национальной культуры БГУ.

Рецензенты: Ю.М. Резник, доктор философских наук, профессор, главный научный сотрудник РАН



И.П. Корзун, доктор исторических наук, профессор кафедры философии УО «БНТУ»
Рекомендована к утверждению в качестве базовой:
Кафедрой социально-гуманитарных наук УО МГПУ им. И.П. Шамякина

протокол №10 от 20.05.2010 г.

Научно-методическим Советом филологического факультета УО МГПУ им. И.П. Шамякина

протокол № от_____2010г.


Научно-методическим Советом УО МГПУ им. И.П. Шамякина

протокол №____ от __________2010 г.

ТЛУМАЧАЛЬНАЯ ЗАПІСКА
1.1. Уводзіны

Праграма вучэбнага курса “Асновы этнакультуры” зроблена з улікам сучасных патрабаванняў у рэчышчы гуманітарызацыі вышэйшай адукацыі і арыентавана на разгляд асноўных праблем нацыянальнай культуры у кантэксце междысцыплінарнага узаемадзеяння блізкіх гуманітарных курсаў “Культуралогія” , “Тэорыя і гісторы культуры”, “Беларусазнаўства”, з галоўнай мэтай – паглыбіць веды студэнтаў у галіне айчыннай культуры.



Прадметам вывучэння курса з’яўляюцца заканамернаці узнікнення беларускага этнаса і яго культуры, разгляд духоўных дэтэрмінантаў, якія вызначаюць сутнасць і спецыфіку этнічнай культуры, функцыяванне апашняй у розныя перыяды гісторыі Беларусі.

Трэба падкрэсліць, што знаёмства з заканамернасцямі праяўлення этнакультуры мае вялікае выхаваўчае значэнне. Яна спрыяе фарміраванню навуковага светапогляду на з’явы этнакультуры беларусаў, узбагачае гістарычную памаць далучае да асэнсавання глыбінных працэсаў у развіцці нацыянальнай культуры.


1.2. Мэта

Мэта курса –фарміраванне ў студэнтаў цэласных уяўленняў аб працэсах, станаўленне этнічнай культуры, аб фарміваранні нацыянальнай беларускай культуры, аб этнакультурнай самабытнасці беларусаў.
1.3. Задачы

Асноўныя задачы курса:

  • Сфарміраваць уяўленні аб месцы этнакультуры у сістэме гуманітрных навук, асноўных заканамернасцях яе развіцця;

  • Разкрыць значэнне, месца і ролю этнічнай культуры беларусаў у жыцці соцыума;

  • Выявіць асноўныя этапы генэзіса беларскага этнаса;

  • Адкрысліць існаванне асноўных сфер быцця культуры, яе ядра;

  • Вызначыць галоўныя дэтэрмінанты нацыянальнай своеасаблівасці культуры, нацыянальную самасвядомасць, нацыянальны характар і нацыянальны менталітэт, нацыянальныя мовы;

  • Азнаёміць студэнтаў з фармамі выяўлення на фоне гістарычных этапаў развіцця беларускай нацыянальнай культуры і яе змястоўным напаўненнем;

  • Спрыяць узвышэнню гітсарычнай памяці і агульнай культуры навучэнцаў.


1.4. В результате изучения дисциплины студент должен

1.5. Перечень дисциплин, изучение которых необходимо студентам для изучения данной дисциплины


  • Філасофія;

  • Эстэтыка;

  • Рэлігіязнауства;

  • Культуралогія.



Прыкладны тэматычны план



№№

пп


Назва лекцыйнай тэмы

Коль-ць лекцыйных часоу

Назва семIнарскага занятку

Коль-ць семIнар. часоу




Уводзины. Чалавек I этнас.

2




2




Раздзел 1. Этнас и культура










1.1.

Паняцце этнаса. Праблемы генезIса этнаса.

2

2

2

1.2.

ЦывIлIзацыя I культура. Соцыум I ядро культуры.

2

2

4




Раздзел 2. Станауленне беларускага этнаса I нацыянальнай культуры










2.1.

ГенезIс беларускага этнаса I станауленне беларускай культуры.

2

2

4

2.2.

Нацыянальная свядомасць I культура этнаса. Нацыянальная мова у нацыянальнай культуры.

2

2

4




Раздзел 3. Беларуская этнакультура. Змест, асноуныя формы выяулення, этапы развIцця.










3.1.

МIф I вера у культуры беларусау.

2

2

4

3.2.

Асвета I веды у нацыянальнай беларускай культуры.

2

2

4

3.3.

Мараль I маральнае выхаванне у беларускай этнакультуры.

2

2

4

3.4.

Эстэтычнае I мастацкае у беларускай культуры. ЭтнапедагогIка I выхаванне челавека у беларускай культуры

2

2

6




УСЯГО

18

18

36

Праграма створана з апораю на новыя матэрыялы сучасных даследчыкаў і з улікам патрабаванняў адукацыйнага стандарту па цыклу сацыяльна-гуманітарных дысцыплін для Вышэйшых навучальных устаноў Рэспублікі Беларусь.

Разлічана на 36 гадзін.

Варыятыўнасць выкладання курса (у якасці спецкурса) можа прывесці да скарачэння часоў (аптымальны варыянт: 10 лекцый і 6 семінараў), але не можа змяніць змест і структуру прапануемай праблематыцы курса “Асновы этнакультуры”.

2. Змест дысцыплІны

(раздзелы, тэмы, пытаннІ)


УВОДЗІНЫ. ЧАЛАВЕК І ЭТНАС
Чалавек як зыходная постаць, першаэлемент чалавечых супольнасцяў: этнасаў, суперэтнасаў, чалавецтва. Разуменне чалавека у старажытных цывілізацыях. Філосафы Адраджэння і Асветы аб чалавеку. Марксісцкае разуменне чалвека як бія-сацыяльныя істоты. Сучасная трактоўка сутнасці чалавека; базісныя (бія-соцыя-духоўныя) аснаванні яго існаванні.

Этнас – як радасна-кроўная і духоўная супольнасць людзей. Агульныя высновы існавання чалавека у этнічных сістэмах. Жыццё этнасаў як умова жыцця чалавецтва.



РАЗДЗЕЛ 1. ЭТНАС І КУЛЬТУРА.
ТЭМА 1. Паняцце этнаса. Праблемы генэзіса этнаса.

Навуковае разуменне этнаса як устойлівай сукупнасці людзей, якая гістарычна склалася на пэўнай тэрыторыі і характарызуецца агульнасцю мовы, побыту, культуры, рысамі псіхікі, этнічнай самасвядомасцю і ментальнасцю. Сучасная этнаграфія аб “этнасацыяльных арганізмах”. Праблемы этнагенэза у сучаснай гуманітарнай навуцы. Пазіцыі тэарэтыкаў этнаграфію: Ю. Брамлея, Л. Гумілева. Вучэнне У.В. Вернадскага і дактрына Л.Н. Гумілева “пасіянарнасці” у этнагенэзе. Паняцце “субстрата” у этнагенэзе (Ю. Сядоў). Асноўныя этапы фарміравання еўрапейскіх этнасаў і суперэтнасаў усходнеславянскага суперэтнаса. Этнас і нацыя (сучаснае тлумачэнне).


ТЭМА 1.2. Цывілізацыя і культура.

Развіццё чалавецтва – развіццё соцыума. Асноўныя перыяды гістарычнага шляху чалавецтва: ад неаліту да ХХІ стагоддзя навай эры. Старажытныя цывілізацыі, язычніцтва (патанства), хрысціянства, пабудова Усход-Захад і яе тыпалагічныя мадыфікацыі. Дактрыны К. Маркса і М. Вебера развіцця чалавецтва, сучасныя погляды (Э. Гелнер) на трансфармацыю соцыума і грамадскага быцця. Цывілізацыя як уклад быцця людзей і вытворчасць матэрыяльных каштоўнасцяў. Матэрыяльнае і сацыяльнае ў цывілізацыйных працэсах. Культура як выраз духоўнай сутнасці чалавека і духоўная сувязь, пакаленняў людзей, сукупнасць духоўных каштоўнасцяў, якія вырабляе (але займеньвае) этнас цягам стагоддзяў свайго гістарычна-сацыяльнага развіцця. Узаемапранікненне цывілізацыйна-культурных працэсаў.



Соцыум і ядро культуры.

Сацыяльныя перадумовы існавання культуры. Сістэмы арганізацыі соцыума і духоўная культура грамадства.

Асноўныя фоны быцця культуры: гістарычны, эканамічны, палітычны. Трансфамацыя культуры усходнх славян у сувязі с дэтэрмінацыяй гістарычна-сацыяльных умоў развіцця усходнеславянскага этнаса.

Вечныя аснаванні культуры: Ісціна, Вера, Дабро і Краса. Першародныя асновы ядра культуры.

Ісціна, як веды, правераныя на практыцы. Разуменне ісціны як імпульса чалавечых імкненняў у гісторыі чалавецтва. Месца ведаў у культуры (еўрапейская і азіяцка мадэлі). Інстытуцыі па выпрацоўцы ведаў – навучэнне, школы, гімназі, універсітэты, акадэміі. Вера як заходная гістарычная крыніца культуры. Вера вераванняў у працэсе духоўнага развіцця народаў (чалавецтва). Рэлігія і культура. Вера – светапогляд – маральнасць. Атэізм і вера. Класічнае і сучаснае разуменне духоўнасці. Інстытуцыі веры – царква, касцёл, мечэці, сенагогі. Дабро і Доўг як асновы этычнай культуры. Маральная свядомасць, маральныя пачуцці і ідэалы як стрыжань чалавечага быцця. Залатое правіла Маралі – ад Скарыны да Канта.

Прагрэс і мараль (А. Швейцар). Царква і сям’я як гістарычныя інстытуцыі маральнага жыцця чалавека.

Этнічная культура як вышэйшая сфера чалавечай духоўнасці. Эстэтычная каштоўнасць і самавыяўленне сутнасці чалавека. Краса як імпульс чалавечай творчасці і як канечная ацэнка дзейнасці чалавека.Галоўная інстытуцыя Прыгожага- Мастацтва. Вобразнае пранікненне у чалавечае быццё; мастакае якое незаўсёды застаецца у культуры і памяці народа, а найлепшае – у культуры чалавецтва.
РАЗДЗЕЛ ІІ. СТАНАЎЛЕННЕ БЕЛАРУСКАГА ЭТНАСА І НАЦЫЯНАЛЬНАЙ КУЛЬТУРЫ
ТЭМА 2.1. Генэзіс беларускага этнаса і станаўленне беларускай культуры.

“Этнагенэз”: этымалогія і сэнс паняцця. Індаеўрапейскія вытокі усходніх славян. Протабеларускія этнічныя супольнасці (крывічы-дрыгавічы-радзімічы; балукі субстрат у этнагенэзе беларусаў). Старажытнабеларуская народнасць і паходжанне сучасных усходніх славян.

Этнічная гісторыя беларусаў : “літвіны”, “русіны”, “беларусы”. Назвы нашага краю.

Станаўленне культуры на Беларусі на фоне гістарычна-сацыяльнага развіцця ВКЛ. “Залаты век беларускай культуры – ХУІ ст.” Занепад беларускай культуры, (ХУІІ-ХУШ ст.ст.), развіццё культуры у ХУШ-ХІХ ст.ст. Станаўленне новай беларускай літаратуры і тэатра (ХІХ ст), узлёт беларускай культуры у першай трэці ХХ ст. Агульная характарыстыка развіцця беларускай культуры у савецкі час. Культурная сітуацыя на Беларусі на прыканцы ХХ і на пачатку ХХІ ст.ст.




ТЭМА 2.2. Нацыянальная самасвядомасць і культура этнаса.

Паняцце этнічнай самасвядомасці. Нацыянальнае самавызхначэнне у буйных краінах Еўропы (ХУП-ХІХ ст.ст.) ; роля нацыянальнай самасвядомасці у станаўленне нацыянальных дзяржаў у Еўропе і ЗША. Сучаснае разуменне нацыянальнай самасвядомасці як сінтэза этнічнай, рэлігійнай і гісторыка-дзяржаўнай свядомасці.

Праблемы беларускай этнічнай свядомасці.

Гісторыка-сацыяльная абумоўленасць нізкагша узроўню беларускай нацыянальнай самасвядомасці.

Назвы краіны і яе жыхароў у гіторыі Беларусі і узровень нацыянальнай самасвядомасці. Праблема “тутэйшых”.

Лёс беларускай нацыянальнай ідэі. Нацыянальная ідэя і мастацтва. Нацыянальнае “па зместу” і “па форме” у сучасным беларускім мастацтве.



Нацыянальная мова у нацыянальнай культуры.

Мова як звышскладаны фенамен, які адлюстроўвае адначасова законы прыроды, заканамернасці развіцця соцыума і духоўнага выразу чалавеку. Мова як радавая, універсальная, агульначалавечая з’ява, як прадукт патрэбы чалавечага абшчэння і інструмент гэтага абшчэння.

Галоўныя пачаткі, якія выражае нацыянальная мова як форма культуры: а) паняційна-светапоглядны пачатак; б) пачуццёва-эмацыянальны пачатак; в) мастацка-вобразны пачатак.

Беларуская мова як нацыянальная мова беларускага этнасу. Індаеўрапейскія карані у беларускай мове.

Усходнеславянская ( старажытнаруская) мова і з’яўленне старабеларускай мовы. Старабеларуская мова як афіцыйная мова Вялікага княства Літоўскага. Фарміраванне самабытнай беларускай мовы у эпохі Сярэднявечча і Адраджэння. Уплывы на развіццё беларускай мовы з боку асобных славянскіх і неславянскіх моў. Асаблівасці беларускай мовы.

Паланізацыя і русіфікацыя беларускай мовы у пэўныя гістарычныя перыяды развіцця беларускай культуры.

Беларуская мова у сучасны перыяд.

Мова і нацыянальны характар і нацыяльная ментальнасць. (Мова – душа народа).

Беларуская мова і этнічная культура грамадства.

Беларуская мова у нацыянальнай мастацкай культуры.



РАЗДЗЕЛ 3. БЕЛАРУСКАЯ ЭТНАКУЛЬТУРА: ЗМЕСТ, АСНОЎНЫЯ ФОРМЫ ВЫЯЎЛЕННЯ, ЭТАПЫ РАЗВІЦЦЯ
ТЭМА 3.1. Міф і вера у культуры беларусаў.

Вераадчуванні як дамінантная рыса жыццядзейнасці першабытнага чалавека. Міф у сістэме культуры.

Паняцці “міф” і “міфалогія”. Міфалагічная свядомасць, як спецыфіка, яе суадносіны з развітымі формамі чалавечай свядомасці. Міфалогія як частка язычніцтва. Першасныя формы міфалагічных уяўленняў і рэлігійных вераванняў: анімізм, татэмізм, фетышызм.

Старажытная міфалогія усходніх славян. Богі першастваральнікі свету: Белбог, Чарнабог. Небесныя богі: Дожджбог, Пярун, Стрыбог, Ярыла, Макош. Пантэон князя Уладзіміра. Улюблёныя богі крывічоў-палачан, дрыгавічоў, радзімічоў. Карціна Свету у язычніцкай міфалогіі. Богі і духі прыроднай і культурнай прасторы у язычніцкай міфалогіі беларусаў. Жыжаль, Зніч, Зюзя, Кладнік. Першапродкі, Дзяды, Валаты, Асілкі. Героі, Духі: Хатнік, Хлеўнік, Лазнік; Духі Вады і дрыгвы.

Спроба увесці пратэстантызм на Беларусі (С. Будны, М. Радзівіл). Навала каталіцызму у час контррэфармацыі. Унія і уніяцтва. Увядзенне уніі: барацьба (І. Кунцэвіч) ізгода. Уніяцтва у якасці нацыянальнай рэлігіі беларусаў. Адмена уніяцтва царызмам. Спецыфіка межканфесі йных адносін на Беларусі у мінулым і сёння. Верацярпімасць беларусаў. Паліканфесійнасць насельніцтва краіны у сучасны перыяд, канфесійная палітыка на Беларусі.

Язычніцкія і хрысціянскія матывы у сучаснай мастацкай культуры Беларусі.


Тэма 3.2. Асвета і веды у нацыянальнай беларускай культуры.

Вусная гістарычная памяць усходніх славян – крыніца пеоршапачатковых ведаў усходнягя славянства. Хрысціянства і дзейнасць Кірыла і Міфодзія.

Хрысціянскія асветнікі Беларусі – К. Тураўскі, Е. Полацкая. Школьная справа у сярэднявечнай Беларусі – навучэнне і выхаванне шляхцічаў, дзяцей сялян (прынцыпы народнай педагогікі, “дзядзькаванне”. Адукацыя эпохі Адраджэння (Ф. Скарына). Канфесійнае навучэнне, “брацкія школы”, віленскі універсітэт і Полацкая іезуіцкая акадэмія 1812 год). Ураджэнцы Беларусі у універсітэтах. Змяненні адукацыйнай сітуацыі пасля далучэння Беларусі да Расійскай імперыі.

Адукаваная моладзь першай трэці ХІХ ст: філаматы і філарэты. Ф. Багушэвіч, К. Каліноўскі і праблемы рэалізацыі беларускай ідэі, абароны беларускай мовы. Адкрыццё сельгасакадэміі у Гора-Горках.

Пасіянарны уклад “Нашай Нівы” у развіццё ведаў аб Беларусі, у беларускую нацыянальную культуру.

Беларусізацыя 20-х гадоў ХХ ст. і станаўленне сістэмы вышэйшай школы на Беларусі.

Утварэнне Інбелкульту і Нацыянальнай Акадэміі навук Беларусі.

Развіццё школы у БССР, удасканаленне сістэмы вышэйшай адукацыі.

Змяненні адукацыйнай сітуацыі сёння. Рэформа школьнай адукацыі у незалежнай Рэспубліцы Беларусь.

Трансфармацыя сістэмы вышэйшай адукацыі у РБ; дзяржаўныя і прыватныя ВНУ.

Рэфармацыя акадэмічнай і галіновай навукі.

Роля ведаў у развіцці сучаснага грамадства і нацыянальнай культуры.


ТЭМА 3.3. Мараль і маральнае выхаванне у беларускай этнакультуры.

Мараль і маральная культура грамадства. Язычніцкія уяўленні протабеларусаў аб маралі.

Хрысціянскія прынцыпы маралі на Беларусі. К. тураўскі і Е. Полацкая аб маральных паводзінах людзей. Этычнае вывучэнне Ф. Скарыны аб “прырожаным” законе чалавечых паводзін, які павінен прывесці да “паспалітаму, добраму” і “пажытку паспалітнему”. Паняцці справядлівасці, разумнасці, любві у спадчыне Ф. Скарыны.

Этычная панарама жыцця насельніцтва Беларусі ХУП-ХІХ ст.ст.: мараль шляхецтва, мяшчан, сялян. Праблемы маральнага выхавання і саслоўная мараль беларускага грамадства; уплыў царкоўных поглядаў на выхаванне моладзі.

Разбурэнне бальшавікамі традыцыйнай сістэмы маралі. Спробы злучыць камуністычную мараль з традыцыяй у перыяд “развітога сацыялізма”.

Спробы маральнага абнаўлення у сучасным быцці Рэспубліцы Беларусь.

Традыцыйная, заснаваная на хрысціянскіх каштоўнасцях мараль і агульначалавечыя маральныя каштоўнасці.

Сучасная мараль і сучаснае мастацтва: складансці на шляху да арганічнага спалучэння.



ТЭМА 3.4. Эстэтычнае і мастацкае у беларускай культуры.
Уяўленні аб красе протабеларусаў. Вувычэнне аб красе хрысціянскіх асветнікаў Беларусі (К. Тураўскі). Сярэднявечныя уяўленні Беларусаў аб прыгажосці і іх адлюстраванні у старабеларускай мове.

Тэарэтычныя уяўленні аб эстэтычным (Ф. Скарына, С. Полацкі, А. Сарбеўскі).

Арыстакратычная (Л. сапега, Ф.У. Радзівіл, М. Агінскі) і народная мастацкая культура на Беларусі ( ХУП – пач. ХІХ ст.ст.).

Беларусі фальклор – скарбніца этнічнай культуры беларусаў. Разнастайнасць, эстэтычная насычанасць беларускага фальклора.

Тыповыя і дасканалыя віды фальклорных твораў (казкі, легенды, прыказкі, прымаўкі, паданні, песні і г.д.).

Народныя промыслы і рамёствы (у мінулым і ў сучаснасці).

Народнае і аматарскае мастацтва: батлейка, школьны тэатр.

Станаўленне і развіццё прафесійнай беларускай мастацкай культуры (ХІХ-ХХ ст.ст.); літаратура, тэарт, музыка, выяўленчае мастацтва у перыяд “беларусізацыі”.

Беларускае прафесійнае мастацтва у савецкі час: дасягненні і недахопы. Развіццё эстэтычнай тэорыі і эстэтычнага выхавання на Беларусі (з 60-х гг. ХХ ст.).

Мастацкая інтэлігенцыя – стваральнік і носьбіт беларускай прафесійнай мастацкай кульутры. Віды мастацтва і мастацкай творчасці на сучасным этапе развіцця. Выдатныя мастакі зямлі беларускай. Сучасная беларуская мастацткая культура у кантэксце сучаснага сусветнага мастацкага працэсу/


Этнапедагогіка і выхаванне чалавека у беларускай культуры.

Этнапедагогіка- сэнс паняццяў. Дыферэнцыяцыя паняцяў “этнапедагогіка” і “народная педагогіка”. Этнапедагагічны аналіз, вопыта этнаса па выхаванню падрастаючага пакалення, этнічнай спецыфіцы адукацыйна-выхаваўчага працэсу, а таксама даследванне прынцыпаў і метадаў народнай педагогікі.

“Народная педагогіка” як сукупнасць педагагічных поглядаў, эмпірычных ведаў, уласцівых народным масам і выхаваўчай народнай практыкі.

Этнапедагагічныя ідэі, якія панавалі у беларускім грамадстве у ХУШ-ХІХ ст.ст.; адукацыйныя запатрабаванні тытульнага этнаса, нацыянальных і этнічных меншасцяў.

Галоўныя сферы выхаваўчай кіраванасці беларускай народнай педагогіцы: працоўнае і маральнае выхаванне.

Карані і традыцыі працоўнага выхавання на Беларусі. “Дзядзькаванне” як наяўны спосаб рэалізацыі выхаваўчага працэсу.

Зварот да этнапедагагічнай спадчыны беларускага народа у нашы дні.

Прыкладны змест семІнарскІх заняткау

ТЭМА 1. Паняцце этнаса. Праблемы генэзіса этнаса. 2 ГАДЗІНЫ

1.Навуковае разуменне этнаса .

2.Сучасная этнаграфія аб “этнасацыяльных арганізмах”.

3.Асноўныя этапы фарміравання еўрапейскіх этнасаў і суперэтнасаў усходнеславянскага суперэтнаса.

4. Этнас і нацыя (сучаснае тлумачэнне).


Тэмы рэфератаў:

  • Вучэнне У.В. Вернадскага і дактрына Л.Н. Гумілева “пасіянарнасці” у этнагенэзе.

  • Паняцце “субстрата” у этнагенэзе (Ю. Сядоў).



ТЭМА 2. ЦЫВІЛІЗАЦЫЯ І КУЛЬТУРА. 2 ГАДЗІНЫ

  1. Сацыяльныя перадумовы існавання культуры.

  2. Сістэмы арганізацыі соцыума і духоўная культура грамадства.

  3. Асноўныя фоны быцця культуры: гістарычны, эканамічны, палітычны.

  4. Трансфамацыя культуры усходнх славян у сувязі с дэтэрмінацыяй гістарычна-сацыяльных умоў развіцця усходнеславянскага этнаса.



Тэмы рэфератаў:

    • Вечныя аснаванні культуры: Ісціна, Вера, Дабро і Краса.

    • Месца ведаў у культуры.

ТЭМА 3. ГЕНЭЗІС БЕЛАРУСКАГА ЭТНАСА І СТАНАЎЛЕННЕ БЕЛАРУСКАЙ КУЛЬТУРЫ. 2 ГАДЗІНЫ

1.“Этнагенэз”: этымалогія і сэнс паняцця.

2.Індаеўрапейскія вытокі усходніх славян.

3.Протабеларускія этнічныя супольнасці (крывічы-дрыгавічы-радзімічы; балукі субстрат у этнагенэзе беларусаў).

Тэмы рэфератаў:


  • Старажытнабеларуская народнасць і паходжанне сучасных усходніх славян.

  • Этнічная гісторыя беларусаў : “літвіны”, “русіны”, “беларусы”. Назвы нашага краю.

  • Станаўленне новай беларускай літаратуры і тэатра (ХІХ ст), узлёт беларускай культуры у першай трэці ХХ ст.

ТЭМА 4. НАЦЫЯНАЛЬНАЯ САМАСВЯДОМАСЦЬ І КУЛЬТУРА ЭТНАСА.



2 ГАДЗІНЫ

1. Паняцце этнічнай самасвядомасці.

2.Сучаснае разуменне нацыянальнай самасвядомасці як сінтэза этнічнай, рэлігійнай і гісторыка-дзяржаўнай свядомасці.

3.Праблемы беларускай этнічнай свядомасці.

4. Нацыянальная мова у нацыянальнай культуры.


Тэмы рэфератаў:


  • Нацыянальная ідэя і мастацтва.

  • Нацыянальнае “па зместу” і “па форме” у сучасным беларускім мастацтве.

ТЭМА 5. МІФ І ВЕРА У КУЛЬТУРЫ БЕЛАРУСАЎ. 2 ГАДЗІНЫ

1.Вераадчуванні як дамінантная рыса жыццядзейнасці першабытнага чалавека. Міф у сістэме культуры.

2.Паняцці “міф” і “міфалогія”.

3.Старажытная міфалогія усходніх славян.
Тэмы рэфератаў:


  • Богі першастваральнікі свету: Белбог, Чарнабог.

  • Небесныя богі: Дожджбог, Пярун, Стрыбог, Ярыла, Макош.

  • Улюблёныя богі крывічоў-палачан, дрыгавічоў, радзімічоў.

  • Богі і духі прыроднай і культурнай прасторы у язычніцкай міфалогіі беларусаў. Жыжаль, Зніч, Зюзя, Кладнік. Першапродкі, Дзяды, Валаты, Асілкі.

  • Героі, Духі: Хатнік, Хлеўнік, Лазнік; Духі Вады і дрыгвы.

ТЭМА 6. АСВЕТА І ВЕДЫ У НАЦЫЯНАЛЬНАЙ БЕЛАРУСКАЙ КУЛЬТУРЫ. 2 ГАДЗІНЫ



    1. Хрысціянскія асветнікі Беларусі – К. Тураўскі, Е. Полацкая.

    2. Адукацыя эпохі Адраджэння (Ф. Скарына).

    3. Ф. Багушэвіч, К. Каліноўскі і праблемы рэалізацыі беларускай ідэі, абароны беларускай мовы.

    4. Беларусізацыя 20-х гадоў ХХ ст. і станаўленне сістэмы вышэйшай школы на Беларусі.


Тэмы рефератаў:
1. Развіццё школы у БССР, удасканаленне сістэмы вышэйшай адукацыі.

2.Трансфармацыя сістэмы вышэйшай адукацыі у РБ; дзяржаўныя і прыватныя ВНУ.

3. Роля ведаў у развіцці сучаснага грамадства і нацыянальнай культуры.

ТЭМА 7. МАРАЛЬ І МАРАЛЬНАЕ ВЫХАВАННЕ У БЕЛАРУСКАЙ ЭТНАКУЛЬТУРЫ. 2 ГАДЗІНЫ

1.Мараль і маральная культура грамадства.

2.Хрысціянскія прынцыпы маралі на Беларусі.

3. Сучасная мараль і сучаснае мастацтва: складансці на шляху да арганічнага спалучэння.


Тэмы рефератаў:

  1. Этычная панарама жыцця насельніцтва Беларусі ХУП-ХІХ ст.ст.: мараль шляхецтва, мяшчан, сялян.

  2. Праблемы маральнага выхавання і саслоўная мараль беларускага грамадства; уплыў царкоўных поглядаў на выхаванне моладзі.

3. Традыцыйная, заснаваная на хрысціянскіх каштоўнасцях мараль і агульначалавечыя маральныя каштоўнасці.

ТЭМА 8. ЭСТЭТЫЧНАЕ І МАСТАЦКАЕ У БЕЛАРУСКАЙ КУЛЬТУРЫ. ЭТНАПЕДАГОГІКА І ВЫХАВАННЕ ЧАЛАВЕКА У БЕЛАРУСКАЙ КУЛЬТУРЫ.

2 ГАДЗІНЫ
1. Сярэднявечныя уяўленні Беларусаў аб прыгажосці і іх адлюстраванні у старабеларускай мове.

2.Тэарэтычныя уяўленні аб эстэтычным (Ф. Скарына, С. Полацкі, А. Сарбеўскі).

3. Беларусі фальклор – скарбніца этнічнай культуры беларусаў. Разнастайнасць, эстэтычная насычанасць беларускага фальклора.

4. Этнапедагогіка- сэнс паняццяў.

5. Галоўныя сферы выхаваўчай кіраванасці беларускай народнай педагогіцы: працоўнае і маральнае выхаванне.

Тэмы рефератаў:
1. Тыповыя і дасканалыя віды фальклорных твораў (казкі, легенды, прыказкі, прымаўкі, паданні, песні і г.д.).

2. Народныя промыслы і рамёствы (у мінулым і ў сучаснасці).

Народнае і аматарскае мастацтва: батлейка, школьны тэатр.

3. Станаўленне і развіццё прафесійнай беларускай мастацкай культуры (ХІХ-ХХ ст.ст.); літаратура, тэарт, музыка, выяўленчае мастацтва у перыяд “беларусізацыі”.

4. Этнапедагагічныя ідэі, якія панавалі у беларускім грамадстве у ХУШ-ХІХ ст.ст.; адукацыйныя запатрабаванні тытульнага этнаса, нацыянальных і этнічных меншасцяў.

5. Карані і традыцыі працоўнага выхавання на Беларусі. “Дзядзькаванне” як наяўны спосаб рэалізацыі выхаваўчага працэсу.



6. Зварот да этнапедагагічнай спадчыны беларускага народа у нашы дні.

Інфармацыйна-метадычная частка
АСНОЎНАЯ ЛІТАРАТУРА:


  1. Абдзіраловіч, І. Адвечным шляхам. Дасьледзіны беларускага светагляду. –МІнск, 1993.

  2. Беларусь на мяжы тысячагоддзяў. – МІнск. “Беларуская энцыклапедыя”, 2000.

  3. Беларуская народная вусна-паэтычная творчасць.- МІнск., 1967.

  4. Беларуская мова: Энцыклапедыя /Пад рэд. А.Я. Міхневіча. – МІнск., 1994.

  5. Белы Алесь. Хроніка Белай Русі. – МІнск., 2000.

  6. Беларукі фальклор. Хрэстаматыя. – МІнск ,1985.

  7. Дубянецкі, Э.С. Таямніцы народнай душы.1995

  8. Ермаловіч, М.І. Старажытная Беларусь: Полацкі і новагародскі перыяды. – МІнск, 1990.

  9. Ігнатоўскі, У. Кароткі нарыс гісторыі Беларусі. – МІнск 1991.

  10. Караткевіч, Ул. Зямля пад белымі крыламі. – МІнск ,1992.

  11. Лыч, Л.М. Беларуская нацыя і мова. – МІнск ,1994

  12. Лыч, Л.М., Навіцкі Ул. Гісторыя культуры Беларусі. – МІнск ,1996.

  13. Майхровіч, А.С. Поиск истинного бытия и человека. Из истории философии и культуры Беларуси. –Мн. «Навука і тэхніка», 1992.

  14. Мікуліч, Т.М. Мова і этнічная самасвядомасць. – МІнск ,1996.

  15. Падокшын, С.А. Скорина и Будный. - МІнск :“Навука і тэхніка”, 1974.

  16. Падокшын, С.А. Унія. Дзяржаўнасць. Культура. – МІнск :“Беларуская навука”, 1998.

  17. Пилипенко, М.Ф. Возникновение Белоруссии: Новая концепция. – МІнск , 1991.

  18. Салееў, В.А. Нацыянальная самасвядомасць і мастацкая культура. – МІнск :“Веды”, 1990.

  19. Салееу, В.А. Этнапедагогіка і эстетычнае развіццё асобы. – МІнск , 1994.

  20. Смятаннікаў В.С. Беларусазнаўства. – МІнск:“Беларуская навука”, 1998.

  21. Сям’я і сямейны быт беларусаў. – Мінск, 1990.

  22. Титов, В.С. Историко-этнографическое районирование материальной культуры белорусов. – МІнск , 1983.

  23. Шамякіна, Т.У. Міфалогія Беларусі. – Мінск, 2000.

  24. Шакун, Л.М. Гісторыя беларускай латаратурнай мовы. – МІнск , 1984.

  25. Этнаграфія Беларусі. Энцыклапедыя. – МІнск , 1989.


ДАДАТКОВАЯ ЛІТАРАТУРА:


  1. Абабурка, М.В. Культура беларускай мовы. – МІнск , 1994.

  2. Анічэнка ,У.В., Малюк А.К. Народныя прыкметы. – МІнск , 1992.

  3. Барташэвіч, Г.А. Беларуская народная паэзія веснавога цыкла і славянская фальклорная традыцыя. – МІнск , 1985.

  4. Беларускі народны каляндар / Аўт. склад. А.Ю. Лозка. – МІнск , 1992.

  5. Болбас, В.С. Этнічная педагогіка беларусаў. – МІнск : “Беларуская навука”, 2004.

  6. Гарэцкі, М. Гісторыя беларуская літаратуры. – МІнск , 1994.

  7. Гринблат, М.Я. Белорусы: очерки этнической истории и происхождения. – МІнск, 1968.

  8. Грыцкевіч, Н., Мальдзіс А. Шляхі вялі праз Беларусь. – МІнск, 1980.

  9. Ермаковіч. М.І. Старажытная Беларусь: Віленскі перыяд. – Мінск, 1994.

  10. Казлоў. Л.Р., Цітоў А.Р. Беларусь на сямі рубяжах. – МІнск , 1993.

  11. Карскі, Я. Беларускі народ і яго мова. – Мінск, 1920.

  12. Ластоўскі, В.Ю. Кароткая гісторыя Беларусі. – Мінск, 1992.

  13. Доўнар-Запольскі, М.В. Гісторыя Беларусі. – МІнск , 1994.

  14. Локотко А.И. Белорусское народное зодчество. – МІнск , 1991.

  15. Мартос А. Беларусь в исторической, государственной и церковной жизни. – МІнск, 1990.

  16. Насевіч, В.Л. Пачаткі Вялікага Княства Літоўскага. –Мн., 1993.

  17. Найдзюк, Я.., Касяк І. Беларусь учора і сёння. –Мн., 1993.

  18. Падокшын, С.А. Філасофская думка эпохі Адраджэння ў Беларусі. – Мінск, 1990.

  19. Раманюк, М.Ф. Беларускае народнае адзенне. – МІнск , 1981.

  20. Рыбаков, Б.А. Язычество древних славян. –М., 1994.

  21. Салеев, В.А. Введение в культурологию. Ч.1. –Мозырь, 2004.

  22. Сахута, Я.М. Фарбы роднай зямлі. – МІнск, 1985.



Пытанні да заліку

  1. Навуковае разуменне этнаса .

  2. Сучасная этнаграфія аб “этнасацыяльных арганізмах”.

  3. Асноўныя этапы фарміравання еўрапейскіх этнасаў і суперэтнасаў усходнеславянскага суперэтнаса.

  4. Этнас і нацыя (сучаснае тлумачэнне).

  5. Сацыяльныя перадумовы існавання культуры.

  6. Асноўныя фоны быцця культуры: гістарычны, эканамічны, палітычны.

  7. “Этнагенэз”: этымалогія і сэнс паняцця.

  8. Індаеўрапейскія вытокі усходніх славян.

  9. Протабеларускія этнічныя супольнасці (крывічы-дрыгавічы-радзімічы; балукі субстрат у этнагенэзе беларусаў).

  10. Паняцце этнічнай самасвядомасці.

  11. Сучаснае разуменне нацыянальнай самасвядомасці як сінтэза этнічнай, рэлігійнай і гісторыка-дзяржаўнай свядомасці.

  12. Праблемы беларускай этнічнай свядомасці.

  13. Хрысціянскія асветнікі Беларусі – К. Тураўскі, Е. Полацкая.

  14. Адукацыя эпохі Адраджэння (Ф. Скарына).

  15. Ф. Багушэвіч, К. Каліноўскі і праблемы рэалізацыі беларускай ідэі, абароны беларускай мовы.

  16. Беларусізацыя 20-х гадоў ХХ ст. і станаўленне сістэмы вышэйшай школы на Беларусі.

  17. Мараль і маральная культура грамадства.

  18. Хрысціянскія прынцыпы маралі на Беларусі.

  19. Сучасная мараль і сучаснае мастацтва: складансці на шляху да арганічнага спалучэння.

  20. Сярэднявечныя уяўленні Беларусаў аб прыгажосці і іх адлюстраванні у старабеларускай мове.

  21. Тэарэтычныя уяўленні аб эстэтычным (Ф. Скарына, С. Полацкі, А. Сарбеўскі).

  22. Беларусі фальклор – скарбніца этнічнай культуры беларусаў. Разнастайнасць, эстэтычная насычанасць беларускага фальклора.

  23. Этнапедагогіка- сэнс паняццяў.

  24. Галоўныя сферы выхаваўчай кіраванасці беларускай народнай педагогіцы: працоўнае і маральнае выхаванне.


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка