Пятро Васючэнка Жылі-былі паны Кубліцкі ды Заблоцкі




старонка4/5
Дата канвертавання13.05.2016
Памер1.04 Mb.
1   2   3   4   5

ПОКАЗКА ПЯТАЯ ПРУСАЧЫНАЯ ВАЙНА
Жамяра... А хто такая - жамяра?

Ну, вы, пэўна, ведаеце, што ў старыя часы так называлі ўсё, што поўзае, лётае, скача, у вадзе боўтаецца, кусаецца, джаліць, шчыкае, кроў смокча, казычацца. Жучкоў, павучкоў, матылёў, мурашак ды розных іншых кузурак. Мух, дарэчы, таксама.

Вух, гэтыя мухі! З тае пары, як сышла ад паноў служка Дрыпа, спакою ад іх не стала! Па столі поўзаюць, песенькі спяваюць, карагоды водзяць, у чахарду гуляюць. Зусім раздурэлі. Самыя нахабныя абселі пана Кубліцкага лысіну дый распачалі на ёй гульні ды скокі. Падыходзіць пан Кубліцкі да люстэрка, сумна глядзіць на мушынае йгрышча, ківае галавой дый кажа:

-- Да чаго я дажыўся... Ужо мухі на мне кадрылю танчаць!.. Пэўна, старасць надыходзіць.

-- Мух трэба вытруціць, -- адгукаецца пан Заблоцкі. - Чым гэта іх дзеўка Дрыпа звяла? Чакай! Прыгадаў! Грыбы нейкія былі, чырвоныя, у гарошак. -- Мухаморы, -- падказвае пан Кубліцкі.

-- Во-во, мухаморы! Збірайся, пане Кубліцкі, хадзем у лес па мухаморы, пачастуем мух грыбной поліўкай!.. Але мухі, пачуўшы такую навіну, не чакаюць, пакуль паны назбіраюць мухамораў. З жаласным гудзеннем яны вылятаюць у вакно.

Пан Кубліцкі дужа гэтым цешыцца, а пан Заблоцкі - не надта.

-- Мухі - не самае страшнае ліха, -- бурчыць ён. - Горшая за

мух моль. Зірні, пане Кубліцкі, як бараду аб'ела!..

Пан Кубліцкі глядзіць: праўда, палова барады аб'едзеная.

-- Можа і яе, моль, значыцца, тручануць мухаморамі? -- раіць

ён дружбаку.

-- Не, -- паныла кажа пан Заблоцкі, -- гэта будзе няхораша. Трэба галіцца, нічога не паробіш. Бяры брытву, пане Заблоцкі. Брытва ў паноў ганаровая, ёй год дзвесце, не меней. Яшчэ продак ёю галіўся, пан Крыштап Халімон Кубліцкі. Адно што заіржэлая крыху. Але пан Кубліцкі - цырульнік адмысловы. Ён і гэтай іржавай брытвай здолеў пана Заблоцкага парэзаць. -- Вой-вой-вой! -- лямантуе пан Заблоцкі і хапаецца за шчаку. - Ну й канавал жа ты, пане! Рэзаў бы адразу нос ці вуха! -- І гэта можна, -- разгублена мармыча пан Кубліцкі. -- Тфу! -- плюецца ўшчэнт раззлаваны пан Заблоцкі, выходзіць з хаты, ляснуўшы дзвярыма, і шыбуе проста ў Смургоні, да знаёмага нам пастрыгача. Таго, што дзеўцы Дрыпе модную прычоску рабіў. Пастрыгач апрацоўвае пана Заблоцкага па апошняй пранцузкай модзе - нагала. Здымае бараду, вусы й рэштку чупрыны - усё чыста.

Пан Кубліцкі, пабачыўшы дружбака ў новым абліччы, пляскае ў далоні і кісне ад смеху.

-- Нічога, што барады няма, -- бурчыць пан Заблоцкі. - Яна шляхціцу і не да твару зусім. Затое колькі молі ляснула! Але неўзабаве паноў падпільноўвае новая, найгоршая навала -нашэсце прусакоў. Запаланілі ўсю хату - прусакі-дзяды з даўгімі сівымі вусамі, прусакі-кавалеры, тоўстыя прусачыхі-маладзіцы, прусачаняты розных калібраў. Жывяцца ўсім, што ў хаце ёсць, не грэбуюць нічым - ні рэпнай поліўкай, ні рэпнымі біфштэксамі. А што ўжо брудзяць... Горш ад мух. Дабраліся нават да панскіх партрэтаў.

-- Сёння пана Крыштапа Халімона прывялі ў непрыстойны выгляд... - у скрусе кажа пан Кубліцкі.

-- Як пан церпіць! Гэта ж фамільная абраза! -- крычыць пан Заблоцкі і раз'юшана грукае кулаком. - Абвяшчайма прусакам вайну!

Употай паны спадзяваліся, што да бойкі справа не дойдзе. Маўляў, прусакі напалохаюцца адных пагрозаў ды пырснуць прэч з хаты. Але гэтая жамяра сталася больш вытрыманай. Пагрозы панскія ім аніяк не абыходзяць. Як і раней, прусачыхі яйкі нясуць, старыя прусакі газеты (панскія) чытаюць, малыя прусачаняты гуляюць у хованкі. І ўсе разам трушчаць усё, што жуецца, а што паскудзяць - дык з падвойнай хуткасцю.

Пан Заблоцкі аддае загад распачаць баявыя дзеянні. Дастаюць са сховаў знаёмую нам ужо дзедаву стрэльбу. Тую самую, з якой паны хадзілі ў паход падчас вайны паміж князем Дрыгайлам ды каралём Гарбузом XVIII. Замест куляў, як і тады, пойдзе ў ход пражаны гарох.

Стрэльба ўмацоўваецца на падваконні, страляць будуць

знадворку. Пан Заблоцкі пачынае аддаваць каманды:

-- Зарадзіць стрэльбу гарохам! Навесці зброю! Запаліць кнот!

Плі!

-- Бах! Бах! Бах! -- грымяць стрэлы.



Пражаны гарох лупіць па сценах, шафах, камодах. Дастаецца і панскім продкам.

-- Вой! Пану Крыштапу Халімону ў лоб трапіла!.. - стогне пан Кубліцкі.

-- Што зробіш! На вайне як на вайне! Плі! -- крычыць у запале пан Заблоцкі.

Прусакі замітусіліся, забегалі. Замільгалі ножкі, вусікі, пыскі. Прусачыны камандзір ставіць усіх у шыхт, і прусачынае войска спешна, але арганізавана адступае - праз вокны, дзверы, шчыліны. Панеслі з сабой забітых, параненых, нямоглых, яйкі і прусачкоў-немаўлятак. Праз колькі хвілінаў у хаце не застаецца аніводнага прусака. -- Віват! -- радуюцца паны. - Вікторыя!

І спяшаюцца напоўніць келіхі рэпным віном - перамогу каб адзначыць.

Але неўзабаве высветліцца, што зарана яны радаваліся. Бо назаўтра ў хаце ізноў поўна прусакоў - як усё адно й не сыходзілі яны нікуды.

-- Адкуль жа яны бяруцца? -- дзівіцца пан Кубліцкі. - Пайду

папытаюся ў вёсцы.

Увечары ён прыносіць з вёскі навіну.

-- Прусакі перабягаюць сюды ад пана Цяртухі, з суседняга фальварка. Пан Цяртуха - аматар прусачыных гонак. То ён адмыслова іх выводзіць, каб у гонках удзельнічалі. Столькі нагадаваў, што ў фальварку ім ужо цесна. Вось яны і разбягаюцца па ўсіх суседзях.

-- Гэтаму трэба пакласці канец! -- бушуе пан Заблоцкі. - На двабой пана Цяртуху!

-- Не трэба, пане, -- шэпча пан Кубліцкі. - У пана Цяртухі зброя сучасная... Куды мы супраць яго з адной дзедавай стрэльбай?

-- Значыць, трэба на прусакоў засаду зрабіць! Дзе, халера ясна, іхняя дарога, па якой яны сюды перапаўзаюць?

Абходзяць вакол хаты - вось яна, сцяжынка, пратаптаная прусакамі. Надвячоркам паны залягаюць у рэпе, наводзяць стрэльбу на прусачыную дарогу.

-- Трымай агніва напагатове, -- шэпча пан Заблоцкі на вуха пану Кубліцкаму. - Як толькі пабачыш нешта падазронае --падпальвай кнот і страляй!

-- Дзе ж ты тут што пабачыш, -- паныла кажа пан Кубліцкі. -Цёмна, як у труне.

-- А ты, пане, прыслухоўвайся. Як толькі на дарозе што-

небудзь зашалпочацца - адразу: плі!

-- А нам самім не зробяць «плі»?

-- Каб не зрабілі, трэба першымі стрэліць.

І вось ужо на дарозе чуюцца нечыя таропкія крокі: «туп-туп-
туп!». /? <:^у

-- Гэта прусачына! -- сіпіць пан Заблоцкі. - Страляй! Плі! Дзедава стрэльба як зарыпіць! А потым - як шандарахне! Як блісне - нібы шаравая маланка ў рэпе разарвалася! Ад прусачынай дарогі як сыпане ўгору сноп белага пер'я! Нешта як закукарэкае немым голасам!

-- Добра ўлупіў! -- хваліць пан Заблоцкі пана Кубліцкага. - Як

ты іх расшкуматаў! Ажно пер'е з гадаў пасыпалася!

-- А што, калі гэта не прусакі былі? -- нясмела робіць здагадку

пан Кубліцкі.

-- Хто ж тады?

-- А кадук яго ведае? Можа, птушка якая? Кура Шчабятура? -- Ну? Тады давядзецца зноў пільнаваць, -- крэкча пан Заблоцкі.

Апаўночы, у мёртвае цішы з боку дарогі чуецца падазроны шоргат. Нечыя лапкі борздзенька перабіраюць, шалпацяць па зямлі. Пан Кубліцкі, разгарачаны доўгім чаканнем, бабахае без каманды. Ізноў бразганне, грукат, выбух шаравой маланкі над рэпай. Затое шалпаценне адразу змаўкае. -- На гэты раз памылкі быць не можа, -- пераканана кажа пан Заблоцкі. - Гэта былі яны. Мы перамаглі, пане Кубліцкі. Хадзем спаць.

Але выспацца панам як след не ўдаецца. На золку іх будзіць звяглівы голас бабкі Гапкі, што на суседнім хутары жыве:. -- Нашто пеўня майго адзінага падстрэлілі, паны шалапуты! --лямантуе яна. - Нашто пер'е яму пашкуматалі, стралкі гарохавыя! Як ён цяпер за курамі бегаць будзе, голы гэтакі? -- А чаго ён па нашай тэрыторыі бегаў? -- спрабуюць апраўдацца паны.

-- Няпраўда, ён па нічыйнай тэрыторыі бегаў! -- крычыць бабка Гапка. - Ён па дарозе бегаў, чарвячкоў збіраў, а тут вы яго падстрэлілі, бедную жанчыну пакрыўдзілі, без куранятак яе пакінулі!

Пан Кубліцкі затыкае вушы.

-- Чаго ж ты хочаш, баба? -- панура пытаецца пан Заблоцкі. -- Купляйце новага пеўня! Або дайце старому пеўню на лячэнне...

Паны мусяць адкупіцца, каб не чуць бабчынага Гапчынага

ляманту. Але на гэтым начная прыгода не завяршаецца.

Пасыльны прыносіць панам позву ў суд. Судзіцца з імі - хто б

вы думалі? Пан Цяртуха. Гэта панам асабліва крыўдна.

У судзе, які адбываецца ў Смургонях, пан Цяртуха абвяшчае

сваю скаргу: паны пашкодзілі заднія ногі лепшым ягоным

скакунам.

-- Як яны цяпер будуць у гонках удзельнічаць? -- аж захліпаецца пан Цяртуха.

-- Што скажаце ў сваё апраўданне? -- пытаецца ў паноў

суддзя Глузд.

-- Яны... гэтага... у нашу хату перабягалі! -- выпальвае пан

Заблоцкі.

-- Хто «яны»?

-- Прусаччо гэнае...

-- Яны вам паведамлялі пра свае намеры? -- уедліва пытаецца

суддзя Глузд.

І, не прычакаўшы адказу, кажа да пісарчука: -- Запішы, пане Клёк: «Не паведамлялі». Зноў звяртаецца да паноў:

-- Навошта стралялі, панове?

-- У мэтах самаабароны. Знацца, абараняліся мы, --дыпламатычна кажа пан Кубліцкі.

Суддзя Клёк на якую хвілю задумваецца, а тады ставіць каверзнае пытанне:

-- Паны ведаюць паслядоўнасць самаабароны?

-- Якую паслядоўнасць? -- зусім губляюцца паны.

-- А вось якую: спачатку вы павінны запытаць: «Стой, хто

ідзе?» Пасля папярэдзіць: «Стой, страляць буду!» А пасля ўжо

адкрываць агонь. Вы спрабавалі папярэдзіць прусакоў? Не?

Пішы, пане Клёк: «Не папярэдзілі».

Пасля чаго суддзя Глузд абвяшчае прысуд: спагнаць з паноў Кубліцкага ды Заблоцкага па тры талеры на карысць пана Цяртухі і па два - на карысць суда.

-- З багатым лепш не судзіцца, -- разважаюць паны, вяртаючыся дахаты. - Няйнакш, гэты прусачыны тата падмазаў высокі суд...

Адно добра: пасля таго здарэння прусакі пакінулі паноў у спакоі.


ПОКАЗКА ШОСТАЯ

КОТ БУРКУН І МЫШЫ
Няма прусакоў - дык іншая нечысць завялася. Гаспадарку паноў Кубліцкага ды Заблоцкага апаноўваюць мышы. Ведама, пранюхалі пра тое, што паны заняліся земляробствам, маюць лішні талер.

Мышы - паўсюль, дзе што кепска ляжыць, усё чыста падбіраюць ды пад'ядаюць. Мышы ладзяць карагоды ды йгрышчы не горш ад прусакоў. Ледзьве паны пакладуцца спаць - паветра дрыжыць ад мышыных піскаў. -- Адным словам, трэба ката. Або котку, -- каротка кажа пан Заблоцкі пасля таго, як мышы згрызлі ўлюбёны панаў часопіс «Шляхецкія ведамасці».

-- То дзе ж яго здабыць? Ізноў у Смургонях? У рыжа-лысага?

-- Не, не і не! -- крывіцца пан Заблоцкі. - Ад рыжа-лысага адныя страты. Сам пайду шукаць.

-- Пан намерваецца шукаць па сметніках? -- уедліва пытаецца пан Кубліцкі.

-- Дзе трэба, там і буду шукаць, -- кажа пан Заблоцкі. І на гэтым гаворка сканчаецца.

Зазначым, што пан Заблоцкі напраўду не збіраецца абшукваць сметнікі - ён накіроўваецца ў вёску, каб там набыць ката таннага і працавітага. «Вясковы кот - ён будзе лепш ад гарадскога мышэй лавіць», -- такая думка мільгае ў галаве ў пана Заблоцкага.

Неўзабаве ўся вёска ўжо ведае, што шукае пан Заблоцкі. З усіх хат вядуць і цягнуць да пана катоў розных памераў, колераў ды ўзростаў - чорных, рыжых, зялёных, стракатых, у клетачку, аблезлых, шалудзівых, смаркатых, лядаштых, бясхвостых...

-- Пане Заблоцкі! Пане Заблоцкі! Купіце котку! Ловіць мышэй, як дурная!

-- Жанчын не трэба, -- каротка адказвае пан Заблоцкі. -- Пане! Вось кот дык кот! Паглядзіце, які рыжанькі! -- Рыжых і лысых не прапаноўваць.

-- Пане! Глядзі, які тоўсты кот. На даланю сала на ім! Сапраўдны шляхціц!

-- Шаноўны, мне патрэбен кот, а не падсвінак,- адбрэхваецца пан Заблоцкі.

Позірк пана падае на сціплага, задуменнага ката, які выглядае ну зусім не па-вясковаму. Бо кот апрануты ў чорны храк з белым гальштухам. Хіба што капелюша не стае. «Нічога, капялюш мы яму купім», -- мільгае ў галаве ў пана Заблоцкага. І ён без развагаў плаціць за ката Буркуна - так прадставіў яго гаспадар - адзін талер тры грошы. -- Ізноў шляхціц? -- так і ахнуў пан Кубліцкі, як толькі пабачыў храк і гальштух спадара Буркуна.

-- А што, хіба лепш было б прывесці аблезлага кацяру з памыйніцы? -- агрызаецца пан Заблоцкі. - Радуйся, пане, што кот выкшталцоны і танны.

-- А ці будзе гэты хрант мышэй лавіць? -- сумняваецца пан Кубліцкі.

-- Яшчэ як будзе! Паглядзі, ужо рыхтуецца.

Сапраўды, Буркун паводзіць сябе досыць пагрозліва: натапырвае вусы, выцягвае спіну, зіркае па кутах зялёнымі бандыцкімі вачыма, вострыць кіпці аб пана Заблоцкага валёнак. І пры гэтым пагрозліва муркае.

Шкада, што паны не вучылі кацінае мовы. Бо тады б яны пачулі, што кот Буркун муркае:

-- Не хачу мышэй лавіць... Не буду сырых мышэй есці... І вараных мышэй таксама не буду есці, і пражаных не буду, і салёных не буду, і мачоных не буду... Ніякіх не буду... таму што мне іх шкада...

Адным словам, кот быў гуманіст. Што гэта значыць? Так завуць людзей, якія шкадуюць... людзей. От я і памыліўся, бо кот Буркун шкадаваў мышэй. То як яго тады называць? Паны пра тое і не здагадваліся. Але пан Заблоцкі западозрыў нешта нядобрае, калі кот заўпарціўся ды не схацеў ісіці ў цёмную камору.

-- Цемры баіцца, -- зазначыў ён. - Будзем прывучаць.

І без усялякіх цырымоніяў узяў ката за шкірку ды закінуў у

камору.

-- Або цябе мышы з'ядуць, або ты іх, -- праказаў ён кату на развітанне. Але не прадбачыў ён, што будзе не так і не гэтак. Ураніцу кот выходзіць з каморы жывы і здаровы, што рыжык баровы.



-- Значыць, мышам - капут, -- з задавальненнем сцвярджае пан Заблоцкі. - Усіх падушыў.

-- А хто ж там папісквае у куце? -- заўважае пан Кубліцкі. -- Гэта ў пана у вушах папісквае.

Па праўдзе сказаць, ад гэтага часу ў хаце пацішэла - годзе мышам сваволіць. Як быццам і няма іх. Але хто тады рэпу точыць, сыры, кілбасы, якія паны на апошнія талеры ў Смургонях купілі?

Вырашылі паны прасачыць, куды прыпасы іхнія дзяюцца. -- Прыкінемся, што ў Смургоні паедзем. А самі залезем на гарышча і будзем адтуль праз шчыліны глядзець, -- такую думку падаў дасціпны пан Кубліцкі.

І што яны бачаць? Выходзіць на сярэдзіну хаты іхны ўлюбёны кот у чорным храку з белым гальштухам і свішча, як істы Салавей-разбойнік. Тады з усіх шчылінаў, нораў, камораў і падкаморак збіраюцца на свіст мышы. Старыя мышы, маладыя мышы, мышыныя дзіцёнкі і нават нейкі стары аблезлы пацук да гэнай мышынай зграі прыкляпаўся. А кот Буркун гаркае басам: -- Здарова, мышынае войска!

А яны яму ў адказ - бязладным хорам, пісклявымі галасамі: -- Жадаем здароўя, шаноўны пане генерале Буркуне, вашая генеральская дастойнасць!

Кату Буркуну прыемна, што мышы называюць яго генералам. Ён абвяшчае:

-- Пачынаем мышыныя манеўры! Станавіся ў шыхт! Раўняйсь!

Лягай! Уставай! Зважай! Бягом! Паўзком! Крокам руш!

Мышынае войска ўсе гэтыя каманды выконвае, займае

абарончую пазіцыю, залягае ў акопы, атакуе нябачнага

ворага. Кот Буркун усімі дужа задаволены. Выдае кожнаму

мышынаму камандзіры па сардэльцы з панскае каморы.

-- Гэта ж ён нашае дабро пераводзіць! -- горача шэпча пан

Заблоцкі. - Ужо ж я яму ж надзяру ж вушы ж!

-- Пачакай, -- шэпча пан Кубліцкі. - Паглядзім, да чаго можа

дакаціцца сумленны, здавалася б, кот!

Мышы дзеляць панскія сардэлькі, кот Буркун дабрадушна ўсміхаецца. Пасля адзін порсткі мышак ускараскваецца на зэдлік і пачынае працяглую прамову пра выдатную знешнасць ката Буркуна. Ён хваліць хвост ката Буркуна, высока ацэньвае колер ягонай поўсці, да нябес узносіць ягоныя кіпці і вусы. Вочы ката Буркуна ён параўноўвае з двума смарагдамі.

Потым ён пералічвае добрыя справы Ката Буркуна. Дзякуе яму за любоў да мышачага роду-племені, узносіць выдатныя здольнасці военачальніка. Узгадвае, як кот спраўляў мышачае Купалле. Як напісаў для мышэй Статут, гэта значыць, закон, і сачыў за тым, каб усё ў мышэй ішло парадкам, каб вінаватыя былі пакараныя, а пакрыўджаныя аблашчаныя. Як шкадаваў мышыных сірот і ўдоваў - кожную адарыў селядцовым хвастом.

Паны мала што разумеюць з гэтай пісклявай прамовы. Але да іх спакваля даходзіць, што кот Буркун лічыць іхнюю маёмасць сваёю і шчодра дзеліцца ёю з мышамі. Кату Буркуну слухаць гэтыя прамовы, наадварот, надта прыемна. Пагатоў, ён дасканала вывучыў мышачую мову. Уважліва выслухаўшы ўсе хваласпевы, кот прыцягвае цабэрак з рэпным віном і збіраецца шчодра абнесці гэтым напоем усіх сваі х хвастатых падданых.

Тут ужо шляхецкія сэрцы не вытрымліваюць. Паны скочваюцца з гары, як два мяхі.

-- Зараз хвост яму адарву! -- лямантуе пан Заблоцкі і пры гэтым страшна круціць вачыма. У яго гэта хвацка атрымліваецца, проста страх! Беражы нас Божа! Кот раве немым голасам ад страху. А мышы як сыпанулі па норах, па шчылінах - толькі іх і бачылі.

-- Спыніся, пане, -- кажа разважлівы пан Кубліцкі. - Ці ж гэта кот вінаваты? Гэта мышы подлыя ва ўсім вінаватыя. -- У высылку яго! -- круціць вачыма пан Заблоцкі. - На хлеб і на ваду яго! Не даваць яму сардэлек тры дні! Без віна пакінуць на цэлы тыдзень!

І беднага ката Буркуна зачыняюць на гарышчы. Але на гэтым ягоная гісторыя не скончылася.



ПОКАЗКА СЁМАЯ

КАХАННЕ КАТА БУРКУНА

Конь Гарцук закахаўся на старасці год, а чаму б і кату Буркуну не закахацца? Пра гэта асобная показка. Паны Кубліцкі ды Заблоцкі, па прастаце сваёй, думалі, што кот з гарышча нікуды не падзенецца. Не ведалі, гаротныя, што каты могуць скочыць з вышыні дзесяць метраў і болей - і нічога ім. То кот Буркун, апынуўшыся на гарышчы, аніякай небяспекі над сабою не адчувае, а пачынае аглядацца. Вісяць вэнджаныя кумпякі - ён грызянуў ад іх. Стаіць біклага са старым рэйнскім віном - ён сербануў з яе, проста з гарляка. Аглядаецца далей.

На цвічку вісіць музычны народны інструмент, які называецца «мандаліна». Кот прыглядаецца да інструмента, кратае струну кіпцем - і ўсведамляе, што гэта - ягонае. Што распавядаць далей? Ведаеце, як прыходзіць каханне? Аніхто не ведае. Конь Гарцук не верыў, што да яго прыйдзе каханне - а яно надышло і ў баранні рог яго скруціла. Кот Буркун толькі зірнуў у вузенькае акенца з гарышча, пабачыў маленькую рыжанькую котку ўнізе, на бервяне - і дрыгнула катова сэрца. Кот закахаўся. Што ж. Бывае.

Кот бярэ ў лапы мандаліну й пачынае спяваць раманс - самы што ні на ёсць пранікнёны раманс у свеце. Вядома, калі ацэньваць рамансы з кацінага пункту гледжання. Ён спяваў прыблізна так: -- Котку я пакахаў... Мяў... Мяў... Мяў...

Або, мажліва, так:

-- Котку я люблю, люблю-у,

Мя-у, мя-у, мя-у...

Пасля чаго ён, у роспачы ад невыноснае жарсці, грукаецца проста на зямлю з вакна, разам з музычным народным інструментам -- мандалінаю. З ім нічога, натуральна, кепскага не адбываецца. Каты яшчэ з большае вышыні гупаюцца. Але пры падзенні мандаліна робіць гэтакі музычны гук: «Дзін-н-н!..»

Прачынаюцца паны Кубліцкі ды Заблоцкі.

-- Што гэта там дрынкае? -- сонным голасам будзе пытацца пан Кубліцкі.

Пан Заблоцкі зіркае ў вакно, заўважае ката Буркуна з мандалінай, рыжанькую котку, пазяхае і адказвае: -- А гэта наш дурнаваты кацяра закахаўся. Зараз пачне каціныя рамансы спяваць пад мандаліну.

-- Эх, маладосць, маладосць!.. - з зайздрасцю кажа пан Кубліцкі. - Дзе ж мая маладосць, а, пане Заблоцкі? Пан Заблоцкі адказвае яму густым басавітым храпам. Уздыхнуўшы, пан Кубліцкі адкідваецца на падушкі і пачынае храпці цененькім ценарам. Такім чынам, яны не бачаць заканчэння любоўнае драмы свайго ўзгадаванца. Аднекуль з-за бярвення выпаўзае яшчэ адзін кот. Аблезлы, смаркаты, кульгавы, крывы на адно вока, а другое вока гарыць жоўтым бандыцкім полымем. Адным словам, адразу бачны кот-бандыт. Сумніцельнага паходжання, кепскага нораву, без аніякага выхавання. Але рыжанькая котка адразу вока кладзе на гэтага бандыта і туліцца да яго. Разам яны выконваюць кароткую любоўную серэнаду і знікаюць у прыцемках. О, гэтыя жанчыны!..

А панскі кот Буркун застаецца разам са сваёй мандалінай і са сваім горам. О, як ён спявае пад мандаліну, ажно сэрца разрываецца ад тых спеваў! Паны слёзы гаручыя праліваюць, слухаючы той спеў.

-- Эх, пане Заблоцкі, -- пранікнёна будзе казаць пан Кубліцкі, -- вось гэта дык каханне! Мы такога нават па маладосці сваёй не ведалі!

-- Вось гэта кот! -- адгукаецца пан Заблоцкі. - Кот дык кот! А мы яго так мала шанавалі... А ў яго такое шырокае кацінае сэрца... Што толькі ў тым сэрцы не памясцілася... Нават гэтая рыжая кошка шалудзівая... Тфу! Нельга верыць жанчынам! А ката трэба трымаць да скону, пакуль не здохне! Гэй, Буркуне! Кідай мандаліну! Годзе скавытаць! Усе жанчыны ў свеце не вартыя аднаго твайго кіпця! Хадзі да нас! Маеш пажыццёвы пенсіён - пакуль лапы не выцягнеш!

Гэтак кот Буркун робіцца паўнавартасным шляхецкім сямейнікам. Яго глядзяць нават лепш, чым вядомага вам Гарцука. Купляюць для яго ў Смургонях адмысловыя каціныя кансэрвы - «Віскас», шатляндскі віскі, мышэй марынаваных, мышэй салёных, мышэй сушаных, мышэй вэнджаных, мышэй пражаных, мышэй фаршыраваных.

-- Трэба яго як след падкарміць, -- з пяшчотай кажа пан Кубліцкі. - Зусім усох ад кахання.

-- Ну... - няпэўна адказвае пан Заблоцкі і лічыць, колькі талераў засталося на пражытак.

А кот Буркун перабірае струны на мандаліне і заводзіць любоўны раманс: -- Закахаўся я... Мя-а, мя-а, мя-а...
ПОКАЗКА ВОСЬМАЯ ЛЯТУЧАЯ СВІНКА
-- Калядкі далёка, кілбаскі высока...

Гэтак ні з таго ні з сяго пачынае спяваць пан Кубліцкі.

А пан Заблоцкі яго дакарае:

-- Аніякіх калядак, аніякіх кілбасак у нас не будзе. Бо талеры

трэба эканоміць. І яшчэ невядома, як рэпа ўродзіць.

-- Трэба адкарміць свайго парсюка, вось што! -- вырашае пан

Кубліцкі. - Тады будзем і з кілбаскамі, і з кумпякамі, і з

вантрабянкай, і з паляндвічкай, і з рулькамі, і з вушкамі!..

-- Пан раіць купіць свінню? -- з нейкай скрыўленай мінай

запытваецца пан Заблоцкі.

-- Так, свінню! -- рашуча адказвае пан Кубліцкі. -- А пан ведае, чым свіння тая харчуецца?

-- Можа, мукой... Можа зеллем... Можа, памыямі... - пачынае варажыць пан Кубліцкі.

-- А можа яшчэ чым горшым за памыі?! -- грыміць голас пана Заблоцкага. - Яна такой брыдой часам жывіцца, што ў мяне язык не паварочваецца сказаць, якой!... Ды яшчэ ў калюжынах плюхаецца! Словам, гэта зусім не шляхецкае стварэнне!

-- А калі... а калі... а калі... купіць шляхетную свінню? Свінню, якая б не жывілася тым брыдкім, пра што казаў пан Заблоцкі? Далікатную свінню, якая б ела тое, што паны

ядуць?

--Дзе ж знайсці такую далікатную свінню? - вырываецца ў пана Заблоцкага.



Адказ ужо гатовы: такія свінні, калі і прадаюцца дзе-небудзь у белым свеце, дык толькі ў Смургонях. Адным словам, трэба зноў шукаць рыжа-лысага.

Яны яго хутка знаходзяць у тым самым шынку. Як, па якой прыкмеце? Ды яны бачаць чалавека, у якога чупрына колеру морскай хвалі і барада колеру морскай хвалі. -- Перафарбаваўся... - шэпча пан Кубліцкі. - Дальбог, перафарбаваўся. Нашто звычайнаму чалавеку фарбавацца ў такі колер?

І на гэта немагчыма аніяк запярэчыць.

-- Нам свінню, -- рашуча патрабуе пан Заблоцкі.

-- Якая панам патрэбная свіння? -- спакойна запытваецца

былы рыжа-лысы. Як быццам усё жыццё адно свіннямі

гандляваў.

-- Такую... Далікатную. Каб не ела абы-чаго... Таго самага... Самі разумееце, пане. Каб не сорамна было яе ў шляхецкай гаспадарцы трымаць.

-- Я ўсё разумею, панове, -- спакойна адказвае рыжа-лысы. -І ўсё ж такі... Свінні, перапрашаю, маюць звычку вішчаць, рохкаць, кугікаць і галасіць, асабліва калі яны, перапрашаю, у плот ушчэмяцца. Вам патрэбная такая свіння? -- Не, не і не! -- паспешліва адказвае пан Кубліцкі. - Нам не трэба такая свіння, якая рохкае. Нам патрэбная свіння, якая шчабеча, нібы птушка, і выводзіць усялякія рулады, як салавей. Адным словам, нам патрэбная мілагучная свіння. -- Зразумела, панове, -- спакойна кажа рыжа-лысы, а папраўдзе - колеру морскае хвалі. - Цяпер я ведаю, што вам

патрэбна. Вам патрэбная лятучая кітайская свіння. Але гэта вельмі дорага. Сама свіння не дужа дарагая, але яе трэба ў клетцы трымаць. А клеткі, самі разумееце, цяпер дарагія. А без клеткі прадаць свінню я не магу, бо без клеткі яна ўцячэ ад вас.

Што паробіш? Паны згаджаюцца і свінню купіць, і клетку. Інакш кажучы, яны купляюць свінку разам з клеткай. Свінка зусім маленькая, можна сказаць, мініятурная. Яна сядзіць у клетцы на жордачцы і спявае прыемным голасам розныя шляхецкія рамансы. Гэта панам Кубліцкаму ды Заблоцкаму вельмі падабаецца, а кату Буркуну не вельмі.Ён пачынае бурчаць: г?^-^ -- От завялі цацу! Была б з яе хоць якая карысць! Хаця б сала якое! А то - тфу!..

То ж адкуль узяцца на ёй сала, калі свінка не есць анічога, што звычайныя свінні ядуць. Паны частуюць яе цукеркамі, тартамі мігдаловымі, цукатамі, сочывам, аранжыкамі, бананамі, авакадам, баабабам, цытрынай, маслінай, чакалядай, мармялядай ды іншай заморскай стравай. Свінка ўсё спраўна чысціць, але выгляд у яе нейкі невясёлы, вочы задуменныя, а на спінцы замест шчацінкі прарэзваюцца крыльцы. Словам, высвятляецца, што рыжа-лысы не падмануў: гэта напраўду лятучая свінка.

Надыходзіць восень. І ўсё часцей паны хіжа паглядаюць на каляндар, потым шматзначна - на свінку. Пан Кубліцкі падымае ўгору палец і кажа:

-- Калядачкі далёка, кілбасачкі высока. Калядачкі наблізіліся, кілбасачкі панізіліся. Калядачкі блізка, кілбасачкі нізка. Пасля чаго выразна паглядае на свінчыны кумпячкі. А яны, трэба сказаць, за лета ладна такі акругліліся. Нягледзячы на тое, што свінка жывілася аднымі кандытарскімі вырабамі. Пры гэтых словах свінка пачынае асабліва турбавацца, як быццам прадчувае, што агульны свінячы лёс яе не абміне. І хто яе пашкадуе? Ніхто. Апроч ката Буркуна, які даўно ўжо цікуе за свінчыным жыццём. А ў рэшце рэшт кажа:

-- Кепская твая доля. Мяне хоць у клетку не садзяць, хаця таксама жыццё не цукар. Як жа табе дапамагчы? А што свінка яму адкажа? Яна кацінай мовы не ведае. Яна пачынае лопаць крыламі і шчабятаць, нібы канарэйка. І кот, здаецца, разумее ейнае шчабятанне.

-- Ясна, -- кажа ён. - На волю хочаш. Волю ўсе любяць. Ну, што ж... Ляці, птушачка!

З гэтымі словамі ён адчыняе клетку і выпускае лятучую свінку на волю. Тая вылазіць з клеткі, распроствае як след крылы і... цмокае ката ў лоб. Сваім мокрым пятачком. Кот расчулены.

-- Ладна табе ўжо, -- кажа ён. - Ляці ўжо. Да сустрэчы ўжо.

Прылятай назад, як захочацца. Не забывайся.

Свінка лопае крыламі. Вакно расчынена. Міг - і няма яе. Дзе

ж яна? Проста растала ў блакіце нябёсным, пад хмарамі.

Паляцела - проста ў вырай. У тую цёплую, паўднёвую краіну,

дзе зімуюць буслы, ластаўкі і... лятучыя свінкі.

Паны вяртаюцца дахаты - а свінкі няма. Яны страшэнна

абураныя, крычаць, галёкаюць, рукамі махаюць, з дзедавай

стрэльбы гарохам страляюць. Хто скраў свінку? Вядома, віна

падае на ката Буркуна.

-- Гэта ён яе выпусціў, -- здагадваецца пан Кубліцкі. -- Не, гэта ён яе з'еў, -- адгукаецца пан Заблоцкі і раз'юшана круціць вачыма, як ён гэта ўмее. - Зжэр з косткамі, скурай і пятачком. Хаця б калядаў пачакаў, кацяра несумленная! Прэч яго з хаты!

Гэта ён пагарачыўся. Як жа яны без такога ганаровага ката. Ужо звыкліся з ім. Але слова праказалася. Кот пакрыўдзіўся. -- Што ж, панове, -- з гонарам кажа ён і па-шляхецку падрыгвае хвастом. - Дзякую вам. Іншае ласкі я ад вас і не чакаў. Ну і хай. Пайду. Мне даўно ўжо хацелася свет паглядзець, сябе паказаць. Здаровы бывайце, мяне не забывайце.

Махнуў хвастом на развітанне і пайшоў. Мышы хацелі былі за ім увязацца, але ён ім не дазволіў.

-- Заставайцеся тут, -- загадвае ён ім. - Трэба быць патрыётамі роднай хаты. Некаму ж і застацца трэба. А я калі-небудзь вярнуся.

Гэткім чынам паны зноў застаюцца адны.

1   2   3   4   5


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка