Прыклад стылістычнага разбору тэксту навуковага стылю




Дата канвертавання07.05.2016
Памер84.62 Kb.
Прыклад стылістычнага разбору тэксту

навуковага стылю

Галоўнае паняцце стылістыкі – стыль. Моўны стыль – разнавіднасць мовы з пэўнымі асаблівасцямі фанетычных, лексічных, марфалагічных, сінтаксічных сродкаў, адбор якіх мае мэтавую накіраванасць і залежыць ад умоў камунікацыі. Пытанне пра колькасць стыляў сучаснай навукай вырашаецца па-рознаму. Звычайна вылучаюць афіцыйна-дзелавы, навуковы, публіцыстычны, гутарковы і матацкі стылі. У некаторых навуковых працах афіцыйна-дзелавы стыль называецца справавым.

Межы паміж стылямі адносныя, рухомыя, ім аднолькава ўласціва тэндэнцыя да раздзялення, дыферэнцыяцыі, з аднаго боку, і

ўзаемапранікнення – з другога.

У фарміраванні функцыянальных стыляў прымаюць удзел усе сродкі мовы – фанетычныя, лексічныя, марфалагічныя, сінтаксічныя.
Гэты тэкст навуковага стылю.

Па-першае, ён можа быць выкарыстаны ў падручніках, навуковых працах, даведніках.

Па-другое, у тэксце вырашаецца задача, характэрная для навуковага маўлення: чытачу паведамляюцца дакладныя звесткі, тлумачацца факты.

Па-трэцяе, галоўнымі прыметамі стылю з’яўляюцца дакладнасць і

доказнасць выкладу, сухасць і неэмацыянальнасць паведамлення.

Па-чацвёртае, у тэксце ўсе словы ужыты ў прамым значэнні, шмат кніжнай лексікі, навуковых тэрмінаў: функцыянальныя стылі, разнавіднасць мовы, асаблівасць, сродкі мовы – лексічныя, фанетычныя і г. д.

Усе названыя прыметы ўласцівы навуковаму стылю. Значыць, прапанаваны тэкст адносіцца да навуковага стылю.

Прыклад стылістычнага разбору тэксту

публіцыстычнага стылю
КНЯЗЬ КАНСТАНЦІН АСТРОЖСКІ
Род Астрожскіх паходзіў ад князёў, што некалі валадарылі ў старажытным Тураве. Мужчыны з гэтага роду спрадвеку славіліся ваярскім майстэрствам.

Князю Канстанціну ад самай ранняй маладосці давялося ўдзельнічаць у барацьбе з крымскімі татарамі на землях Беларусі і Украіны. Крымчакі вымаўлялі імя з павагай і страхам. Аднойчы Астрожскі захапіў у палон нават самога хана Махмет-Гірэя.

Канстанцін Астрожскі ваяваў так удала, што вялікі князь прызначыў яго найвышэйшым гетманам – начальнікам над усімі войскамі дзяржавы. Тады ваяводу было толькі 37 гадоў. Ніхто дагэтуль не атрымліваў гэткай важнай пасады ў такім маладым веку.

Тыя, хто верыў у незвычайны ваярскі талент новага гетмана, не памыліліся. Князь Канстанці адолеў ворага ў 63 бітвах.

Астрожскі не толькі бараніў Айчыну са зброяй у руках. Ён будаваў замкі, манастыры і цэрквы. Адчыняў на свае грошы школы і шпіталі для хворых. Пра Астрожскага пісалі, што ён быў узорам таго, як трэба жыць і працаваць. Каб быць пераможцам.
Гэты тэкст публіцыстычнага стылю.

Па-першае, ён адрасаваны шырокаму колу чытачоў ці гледачоў.

Па-другое, тэкст можа быць выкарыстаны ў паведамленнях, выступленнях па радыё і тэлебачанні, у газетных і часопісных артыкулах.

Па-трэцяе, у тэксце вырашаецца задача – паведаміць гістарычныя звесткі пра знакамітага чалавека, паўздзейнічаць на чытача, выклікаць у яго пачуццё гонару за свайго суайчынніка, павагу да асобы К. Астрожскага.

Па-чацвёртае, адзнакамі стылю служыць агульнадаступнасць мовы тэксту, наяўнасць у ім як кніжных, так і гутарковых слоў: род Астрожскіх паходзіў ад князёў, удзельнічаць у барацьбе і ваяваў так удала, дагэтуль, гэткай, у такім маладым веку, не памыліліся; прысутнічаюць сродкі з ацэначным значэннем: славіліся ваярскім майстэрствам, незвычайны ваярскі талент, крымчакі, вымаўлялі ягонае імя з павагай і страхам; аснову тэксту складае грамадска-палітычная лексіка: старажытны Тураў, крымскія татары, хан Махмет-Гірэй, вялікі князь, найвышэйшы гетман – начальнік над усімі войскамі дзяржавы, ваявода, важная пасада і г. д.

Па-пятае, тэксту характэрна дакументальная дакладнасць інфармацыі (лічэбнікі).

Усе названыя прыметы даюць падставу лічыць, што гэты тэкст адносіцца да публіцыстычнага стылю

Прыклад стылістычнага разбору тэксту

мастацкага стылю
ХМАРЫ

Няма нічога больш зменлівага, чым вецер. То ён пяшчотна-ласкавы, то суровы, то гуллівы. І гэты настрой адчуваюць хмары. Прыгледзьцеся. Заўважылі, якія яны ў ясны дзень? Беленькія. Чыстыя. Мяккія. Быццам пуховыя. Паўзуць марудна, як чарапахі. А куды ім спяшацца? Можна і прыпыніцца, калі вецер задрэмле.

Калі ж прагоніць вецер навальніцу – яе гнеў перадаецца хмарам. Яны злуюць немаведама на каго і на што, сцябаюць неба бліскавіцамі. А выгляд які ў іх – страхоцце! Пашкуматаныя. Уздыбленыя. Раз’юшаныя.

Іншы раз хмары выглядаюць так, быццам яны ў бруднай лужыне купаліся –

Цяжкія, мурзатыя, набрынялыя. (Паводле Т.Курылы)
Гэты тэкст адносіцца да мастацкага стылю.

Па-першае, аўтар тэксту – пісьменнік, які стварае мастацкія творы, адрасаваныя массаваму чытачу.

Па-другое, пісьменнік меў на мэце праз вобразнасць і эмацыянальнасць паўздзейнічаць на чытача, задаволіць яго патрэбы ў прыгожым, эстэтычна дасканалым.

Па-трэцяе, пісьменнік не абмежаваны ў выбары і ўжыванні лексічных і сінтаксічных сродкаў. Характэрнымі стылёвымі адзнакамі з’яўляюцца шматлікія сродкі мастацкай выразнасці: эпітэты пяшчотна-ласкавы, суровы, гуллівы вецер, чыстыя, мяккія і пашкуматаныя, уздыбленыя, раз’юшаныя, цяжкія, мурзатыя, набрынялыя хмары; метафары і ўвасабленні настрой адчуваюць хмары, вецер задрэмле, хмары паўзуць марудна, прагоніць вецер навальніцу, хмары злуюць немаведама на каго і на што, сцябаюць неба бліскавіцамі; параўнанні як чарапахі, быццам пуховыя, быццам яны ў бруднай лужыне купаліся; словы і выразы з ацэначным значэннем: беленькія, страхоцце, сцябаюць, раз’юшаныя і інш. У тэксце мае месца разнастайнасць сінтаксічных канструкцый: пытальныя і клічныя, простыя і складаныя, няпоўныя і ўскладненыя радамі аднародных членаў сказы.

Усе пералічаныя прыметы адносяцца да мастацкага стылю. Значыць і твор з’яўляецца тэкстам мастацкага стылю.
Прыклад стылістычнага разбору тэксту

гутарковага стылю
Неўзабаве ў мужчын пайшла гаворка пра цэны на збожжа, пра зямлю і леснікову службу.

-- Добра вам, служывым людзям, -- казаў Яўхім, звяртаючыся да Міхала Амброжчыка і Яся Пальчыка. – Праца, яно, вядома, нялёгкая, але заробак ёсць пэўны, а мы, мікалаеўцы, душымся на пяску.

-- Зайздросціць вельмі такскма няма чаго, -- адказаў гаспадар. – Не ўнаровіш якому чорту – пішы прапала, загоняць у якое балота ці зусім з торбай пусцяць. Іншая рэч сваё: хоць пясок, хоць якая зямелька, але ты сам гаспадар, сам сабе пан.

-- Ат, швагер, не прыбядняйся, -- прамовіў Карусь Дзівак. – Кавалак хлеба і да хлеба ты маеш, а што больш трэба чалавеку?

-- Так- то яно так, -- не згаджаўся Міхал, -- але ўсё ж, чалавеча, кепска, калі сядзіш на чужым суку... Часам той хлеб упоперак горла становіцца... (Сцяпан Александровіч)

Гэты тэкст адносіцца да гутарковага стылю.

Па-першае, ён мае выгляд нязмушанай гутаркі-палілогу паміж некалькімі суразмоўцамі – простымі людзьмі.

Па-другое, у тэксце вырашаецца канкрэтная задача – абмяняцца думкамі, поглядамі, меркаваннямі аб тым, каму лягчэй і лепей жыць: лесніку на панскай службе ці селяніну-гаспадару на сваёй зямлі.

Па-трэцяе, тэксту характэрны моўныя сродкі гутарковага стылю: наяўнасць прастамоўяў (заробак, душымся, чорту, чалавеча); насычанасць размоўнымі абаротамі, народнымі выслоўямі, фразеалагізмамі (пішы прапала, з торбай пусцяць, сам сабе пан, так-то яно так, сядзім на чужым суку, упоперак горла становіцца); наяўнасць звароткаў, няпоўных і аднасастаўных сказаў; экспрэсіўна-ацэначная лексіка (зямелька, не прыбядняйся і інш.).

Усе пералічаныя прыметы даюць падставу аднесці дадзены тэкст да гутарковага стылю.



downribbonsharp


Стылі маўлення

гутарковы кніжныя

мастацкі

навуковы

публіцыстычны

афіцыйна-дзелавы

downribbonsharp

Тыпы маўлення
АПАВЯДАННЕ


уступ


развіццё


дзеяння

заканчэнне



АПІСАННЕ

агульнае

ўражанне


пералік

прымет прымет



агульная

ацэнка




РАЗВАЖАННЕ


тэзіс



доказы

вывад


План стылістычнага разбору тэксту

1. Каму адрасаваны тэкст

2. Сфера выкарыстання

3. Мэта выкарыстання

4. Характэрныя моўныя сродкі
План поўнага аналізу тэксту

1. Тэма

2. Асноўная думка

3. Адрасат

4. Мэтанакіраванасць

5. Сфера выкарыстання

6. Стыль і яго прыметы

7. Тып. Схема будовы тэксту

8. Від сувязі сказаў у тэксце

9. Сродкі сувязі сказаў
Прыклад поўнага аналізу тэксту
І вось мы ў хаце лесніка Васіля Андрэевіча. Над сталом вісіць лямпа. Яна асвятляе прасторны пакой. Усё тут сведчыць, што гаспадар – паляўнічы. На сценах вісяць ласіныя і аленевыя рогі. Пад высокай столлю лунае арол. На суку, пры дзвярах, прымасціўся чорны, як смоль, цецярук. На падлозе ляжыць скура дзіка. Хата нагадвае філіял музея лясніцтва, у якім мы пабывалі днём.

(паводле Я. Пархуты)
1. Тэма: хата лесніка

2. Асн. думка: хата лесніка – філіял музея лясніцтва

3. Адрасат: шырокае кола чытачоў

4. Мэтанакіраванасць: пазнаёміць чытача з цікавым чалавекам, адданым сваёй справе, любімаму занятку

5. Тэкст можа выкарыстоўвацца ў аўтарскіх тэлеперадачах, газетных і часопісных нарысах

6. Стыль: публіцыстычны. Стылёвыя прыметы:



  • агульнадаступнасць мовы

  • спалучэнне кніжнай і гутарковай лексікі: філіял музея лясніцтва і прымасціўся чорны, як смоль, цецярук, і вось мы ў хаце

  • словы з ацэначным значэннем: прасторны пакой, высокая столь, лунае арол

7. Тып: апісанне. Агульнае ўражанне → пералік прымет → агульная ацэнка

8. Від сувязі сказаў: паралельны



9. Сродкі сувязі: акалічнасці месца, дзеясловы цяперашняга часу незакончанага трывання, займеннікі


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка