Prědne dožywjenja małego golca




старонка8/9
Дата канвертавання24.04.2016
Памер0.52 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9

až su lutki hyšći žywe w Błotach?«

Pobratše du, wupyšnjone z bantami a ze strusami, po jsy. Kažu na swajźbu. Fryco wěcej

njecowa wo cuzych krajach, njama k tomu casa, dej se wjelgin gibaś, aby pśigotował

śopłe gnězdo za swoju lubosnu Majku. Ale wona jomu pilnje pomaga. Matej južo zagon

pola pśigotowany, aby nasyłej sebje žyto za klěb, kotaryž dej jima słoźeś w domje

pśi Štrankelu.

Swajźba we jsy! Wšykne su kazane, ako su byli »lutki« tencas w tej nocy na Štrankelu.

Gerce graju, wjasołe gosći juskaju! Pobratš źaržy grono, wažna stoj njewjesta w

kšasnem hupacu pśi nawoženju - stej glucnej - matej dom, swoj dom, how w serbskej

domowni, w Borkowach na Kupach!

Cu wam hyšći pśeraźiś, až teke Pank jo był na swajźbje. Njejo pomagał twariś, ale

jo nałojł nejlěpše ryby, tak až njejo žeden głodny stanuł wot swajźbarskego blida.


Měto a Liza a wulěty
Měto: Dobry źeń, Liza. Popšawem ga njejsom kśěł źinsa ku tebje, ale ako som tu

rědnu muziku słyšał, som se myslił, až sy dobreje mysli a wjasoła. Tak

njejsom kśěł hyś mimo.

Liza: To jo pšawje, Měto, až sy pśišeł, rowno źinsa trjebam twoju dobru radu. Tak

wjelgin dobreje mysli a wjasoła źinsa zewšym njejsom, mam kopicu starosćow.

Měto: Pśecej maš někake starosći. Mogu se pak mysliś, kake to zasej su. Zawěsće

ako pśedsedarka Domowinskeje kupki - nic ga?

Liza: Kak ty to wšykno ned wěš, Měto! Ale pšawje maš. Wěš, w našej głownej

zgromaźinje su naše cłonki pominali, až dejmy raz w lěśu ako kupka gotowaś

zgromadny wulět, a něnto jo tak daloko, až dejm wšo pśigotowaś.

Měto: To śi wěrim, až maš z tym starosći, taki wulět płaśi pjenjeze.

Liza: Togodla njejo mi tšach. Naša kupka ma pjenjez dosć, wot pśinoškow mamy

połojcu za nas, a smy za dobre sobuźěło we wuběźowanju „Rědnjejše naše

města a jsy" dostali bejnje wusoku premiju wot gmejny.

Měto: Pon ga jo wšo derje, něnto jano nic ako bus skazaś a wotjěś.

Liza: To se lažko groni, Měto, ale źo jěś? To ga jo moja wjelika starosć.

Měto: No tomu ga jo teke rada.

Liza: To ty tak groniš, Měto. Njocomy něźi wulěśeś, aby pśišli raz wen z našeje

jsy.

Měto: A něnto comej raz wobej gromaźe wobmyslowaś, źo wy mogali dojěś, aby



wobejo, zwjaselenje a powucenje było derje zwězane. Nejlěpjej buźo, až

zachopimej ned w našej bliskości.

Liza: To ga jo našym luźam južo dawno znate.

Měto: No, no, moja luba Liza, lěc to teke tak jo? Sćo ga južo we Błotach byli?

Liza: Jo, jo. To cołnowanje pśez ten wusoki lěs ga jo było kšasne ale wěš, naše

muske su kśěli ducy pśi kuždej kjarcmje zastaś, a naslědku stej se nam tam

dwa do rěki waliłej a se we swojom njeźelskem woblaku wukupałej.

Měto: No, to ga njejo rowno rědny wulět był, ale sćo ga se na Lědach teke woglědali

serbski burski muzej?

Liza: Ně, tak daloko njejsmy zewšym pśišli.

Měto: Pon ga sćo to nejrědnjejše pśepasli, źož jo wjele zajmawego ze žywjenja

našych prědownikow wiźeś, kak su twarili, bydlili, źěłali a se žywili, a w

Lubnjowje samem jo teke wjeliki muzej. Rowno něnto w tom casu jo tam

wustajeńca wobrazow a plastikow polskich ludowych wuměłcow. Teke to by było

něco nowego za našych cłonkow.

Liza: Škoda, až njejsmy łoni pśi našom wulětu do Błotow se na to myslili, až jo

tam wjele wěcej wiźeś ako ta rědna krajina. Lětosa pak kśěli raz něco drugego

wiźeś.


Měto: Kak ga by to było z wulětom do Chośebuza?

Liza: Bogalka, z tym njetrjebam našym luźam pśiś. Chośebuz ga kuždy z nich w

kuždem rožku znajo.

Měto: Wopušć, Liza, wopušć. Comej wjetowaś, až ty sama njewěš, co jo wosebnego

w Chośebuzu wiźeś? Což hyšći kuždy njeznajo?

Liza: Chtož co wjetowaś, co rad wobšuźiś, groń mě lubjej, co tam w Chośebuzu

wosebnego jo.

Měto: Cu śi lubjej něco pšašaś, Liza. Chto z wašeje kupki jo był južo w nowem

planetariju w Chośebuzu-Žandowje?

Liza: Ja nic, a tak wjele ako ja wěm, nicht drugi z našeje jsy teke nic.

Měto: No wiźiš, južo by moju wjetu dobył. Až jo tam planetarium woglědanju godny

se z tym dopokažo, až jo tam było doněnta pěśźaset towzynt woglědarjow z

cełeje republiki a teke z wukraja, ale ty a twoje Domowinarje njejsćo hyšći tam

byli, lěcrownož maśo to skoro pśed nosom.

Liza: To by było něco za našych luźi. Kuždy ga jo narski, kak to na njebju

wopšawźe wuglěda, dokulaž se něnto tak wjele wo tom powěda a pišo, až

kosmonawty tam gorjejce dny a tyźenje pśebywaju.

Měto: W Chośebuskem planetariju možoš kumštnje nagotowane njebjo

wobźiwowaš. Kak se tam naša zemja a druge planety wokoło słyńca pogibuju

a kak to jo, gaž se słyńco zajśmijo a tak dalej. W pśednosku słyšiš a wiźiš

wšo, což se na gwězdnem njebju stawa. Jano do Chośebuza dojěś a gotowaś

z tym wulět do swětnišća, woglědaś k mjasecoju a drugim planetam a słyńcu -

njejo to nic?

Liza: Pocakaj, Měto, to musym se ned do našogo plana kupki zapisaś, tam na

kuždy pad raz zgromadnje dojěźomy. Ale měnim, až sy sebje za twoje dobre

rady tasku dobrego kafeja zasłužył. Pocakaj chylku a w tom casu słuchaj na

rědny spiw. Tak, how jo ten kafej a k tomu som pśinjasła dobru polsku wodku

sobu ...


Měto: Dobry kafej sy nawariła, Liza - a naše polske pśijaśele rozměju derje, dobry

paleńc gotowaś. Ale něnto pśiźo mě něco do mysli: Kak ga by było, gaby

waša kupka raz gotowała wulět do susedneje Polskeje? Do Gubina ga njejo

daloko.


Liza: Popšawem ga to nic nowego za nas njejo, naše luźe jědu cesćej do Gubina a

hyšći dalej - a wjele z nich maju južo na drugem boce Nyse dobrych polskich

pśijaśelow, kenž jich tam raźi witaju a teke how k nam na woglěd pśidu. Naša

dolnoserbska rěc ga pomaga k tomu, až se mjazsobu tšochu rozmějomy.

Měto: To jo wěrno a wjelgin dobre - take pśijaśelstwo wot cłowjeka k cłowjekoju z

dwěju ludowu. Ale za wulět wašeje kupki do polskego Gubina mam hyšći jadnu

dobru radu. Ty ga wěš, až jo se pśed skoro 100 lětami w Gubinje naš cesćony a

njezabyty prědny prezident našeje Nimskeje demokratiskeje republiki naroźił. Na 3.

Januar 1976 swěśimy jogo 100. narodny źeń. Jogo rodny dom stoj hyšći źinsa na

polskem boce Nyse a z njogo su wugotowali naše polske pśijaśele rědny muzej k

spomnjeśu na togo sławnego wjednika a wojowarja źěłaśerskeje klase.

Liza: Ten muzej by sebje rada raz wobglědała.

Měto: Nic jano ty sama, ale waša ceła Domowinska kupka dejała to cyniś, a rowno

tak stupiś teke do Wilhelma Pieckowego muzeja w Gubinje na našom boce Nyse.

Liza: To jo dobra myslicka, Měto. Měj źěk, až sy mě na to spomnjeł. Wilhelm Pieck

ga jo był teke dobry pśijaśel nas Serbow a rowno něnto, gaž comy jogo 100.

narodny źeń swěśiš, by był ten pšawy cas, tam dojěś, sebje woglědaś ten

mały dom, w kotaremž jo se ako syn chudego źěłaśerja naroźił.

Měto: To možośo na kuždy part, a wosebnje to, až jo Wilhelm Pieck we swojom źěle

se pśecej kšuśe zasajźił za zgromadne klase.

Liza: To ga źinsa tak jo, a my comy na to źěłaś, aby se pśijaśelstwo mjazy polskim,

serbskim a němskim źěłabnym ludom dalej a lěpjej wuwijało. To jo było

dobre naraźenje, Měto, za to sy sebje zasłužył hyšći raz jadnu wodku. Ta pak njejo

polska, ale tenraz z Gorneje Łužyce.

Měto: To ga jo źinsa jadno pogosćowanje pśi tebje, skoro tak, ako by był cesny gosć

na někakem wjelikem zarědowanju. Za to pak daju śi hyšći jadno dalšne dobre

naraźenje. Groń mě raz, Liza, wjele serbskich luźi z wašeje jsy znajo Budyšyn a

Gornu Łužycu?

Liza: Gaž dejm śi wěrnosć groniś, Měto, su to jich jano tśo abo styrjo, ale wěcej nic.

Měto: Ale ty sy južo tam była, nic ga?

Liza: To se wě, Měto, a wjelgin rada tam dojědu.

Měto: A cogodla tak rada tam jěźoš?

Liza: Ty ga mě wupšašujoš hejnak sudnik, ale weto cu śi wotegroniś: Som pśišła

južo bejnje daloko wokoło w našej republice, ale po mojom zdaśu jo Budyšyn

jadno z tych nejrědnjejšych městow, kenž som doněnta wiźeła.

Měto: Njocoš to teke raz cłonkam twojeje Domowinskeje kupki pokazaś?

Liza: Nic jano te stare twardnice nad brjogom Sprjewje, te wusoke stare tormy a wšo

druge, což jo se ze starych casow tam zdźaržało, ale teke to, až jo Budyšyn głowne

město našogo Serbstwa.

Měto: Gaž ty to wšykno tak derje znajoš, ga njejo trjeba, až wo tom dalej powědamej.

Liza: A rowno wo tom comej se rozgranjaś, dokulaž mam južo we głowje swoj plan

za naš pśichodny wulět gotowy.

Měto: Na ten plan som narski.

Liza: Njetrjebaš byś zewšym narski. Se wě, až źomy nejpjerwjej do Serbskego

doma.

Měto: Njezabyńśo, se tam woglědaś tu wjeliku wustajeńcu serbskego pismojstwa. Tam



wiźišo wšykno, což jo se wot pśed sta lětami až do nejnowšego casa wšykno w

serbskej rěcy pisało a śišćało. Namakaśo tam teke wšo, což jo se w našej

dolnoserbskej rěcy až do źinsajšnego wudało.

Liza: W nowem Casniku som cytała, až jo na starem Budyšyńskem groźe Örtenburg"

wustajeńca serbskego ludowego wuměłstwa. Se wě, až se tu teke woglědamy. A

Budyšyński měsćański muzej jo teke hyšći woglědanja godny.

Měto: K tomu ga trjebaśo skoro ceły źeń.

Liza: Wupytamy sebje w Budyšynje to nejlěpše a nejrědnjejše. My ga njocomy, gaž

južo do Gorneje Łužyce jěźomy, jano w Budyšynje wostaś, ale se teke krajinu

woglědaś a se ze serbskimi luźimi zeznaś.

Měto: A how pśiźo mě rowno do mysli, až su byli Hochoske a Prjawoske

Domowinarje cora w Gornej Łužycy.

Liza: Te ga su byli něnto južo drugi raz tam. Z togo wiźimy, až se jim tam spodoba.

Měto: Ten raz su se woni wjele prědk wezeli. Ja by śi raźił, raz do Hochoze abo do

Prjawoza dojěś a tam wopšašaś, źo su wšuźi byli a kak jo było.

Liza: To cynim, Měto, ja ga mam w Hochozy a Prjawozu wjele dobrych znatych.

Měto: Něco ga som južo doprědka zgonił, źo su kśěli wšuźi woglědaś.

Liza: Ja som teke słyšała, až su Hochozarje teke k Mětoju Nowakoju-

Njechorńskemu dojěli. To ga by ja z našeju kupku teke rada cyniła.

Měto: To dejśo jomu jěsno dosć pisaś, lěc buźo teke doma. To śi pak gronim: Měto

Nowak-Njechorński jo nejlěpšy pśijaśel nas Dolnych Serbow a ja kradu wěm,

až se pśecej wjelgin wjaseli, gaž možo Serbow z Dolneje Łužyce witaś, jim wo

swojom źěle ako molaŕ a spisowaśel wulicowaś a jogo kšasne wobraze

pokazaś.


Liza: Derje, až to wěm, Dejali naš wulět do Gorneje Łužyce gotowaś, woglědamy

teke našomu serbskemu molarjoju.

Měto: Hochoske a Prjawoske Domowinarje su měli hyšći wjele wěcej prědk pśi

swojom drogowanju do Gorneje Łužyce. Tam ga jo dosć zajmawego k

woglědanju, na pśikład ta nowa wjelika rěcna zawěra pla Budyšyna a kloštaŕ

Marijina gwězda w Pančicach, źož stoj pomnik nejwětšego serbskego basnika

Jakuba Barta Ćišinskego a na końcu su byli w Rožantu.

Liza: No pon su byli zawěsće wšykne bejnje mucne.

Měto: To jo lažko možno, ale wšak njejsu měli wjele casa k wotpocywanju.

Domowinska kupka Rožant jo jich pśepšosyła na zgromadny wjacor, aby se

mjazsobu bližej zeznali.

Liza: To jo wjelgin dobra wěc. My ga se božko hyšći wjelgin mało z našymi

serbskimi bratšami w Gornej Łužycy znajomy. Ja pak měnim, až pśidu

Rožencańske Domowinarje teke raz do Hochoze a Prjawoza na woglěd. A z

tym nastanu pon dobre pśijaśelske zwiski.

Měto: To ga se južo dawno žycymy.

Liza: My by ako Domowinska kupka teke raźi k jadnej gornoserbskej kupce woglědali a

ju pon zasej k nam pśepšosyli, ale božko, my ga nikogo njeznajomy. Tak mimo

wšogo ga njamožomy se tam něźi do jadneje serbskeje jsy waliś a Domowinskemu

pśedsedarjeju groniś „Něnt smy how, a staraj se něnto za nas."

Měto: Ně, ně, Liza, tak to njejźo, ale teke tomu jo rada. My ga mamy serbski rozgłos,

snaź možo ten wam pomagaś, pśijaśelske zwiski z jadneju gornoserbskeju

kupku nawězaś.

Liza: To jo wěrno, pojdu raz, gaž som w Chośebuzu, na rozgłos. Abo co ty k tomu

měniš, gaby raz pisała na župny sekretariat Domowiny w Budyšynje abo

Kamjeńcu? Te ga jich kupki nejlěpjej znaju.

Měto: To jo teke jadno droga.

Liza: Wopytaś to na kuždy pad budu.

Měto: Žycym śi wjele wuspěcha, a gaž pon jěźośo do Gorneje Łužyce, pśidu na

kuždy pad sobu.

Liza: Měj źěk, Měto, za twoje dobre rady, rownož mam pśez to zasej nowe starosći.

Měto: Co ga něnto zasej maš?

Liza: Pjerwjej njejsom wěźała, źo by mogali dojěś, a něnto njewěm, źo pjerwjej.

Měto: Take krotke wulěty do blišeje wokoliny možośo cesćej raz cyniś. To ga

njegotujo žedno wjelike wušparanje. To wažne pśi tom jo, až jěźośo gromaźe

ako kupka. Take zgromadne wulěty k tomu pśipomagaju, až se cuju waše

cłonki wusčej z Domowinskeju kupku zwězane.

Liza: Jaden zgromadny wulět ga mamej južo dawno do našogo plana zapisany.

Znowa w maju jěźomy wšykne, stare a młode, na 4. festiwal serbskeje kultury

w Budyšynje.

Měto: To jo pšawje, Liza.

Měto a Liza wo serbskej rěcy


Měto: Gun tak, Liza, co ga źěłaš, a sy ga hyšći strowa?

Liza: Dobry źeń, Měto, skerjej kśěła tebje pšašaś, lěc ty sy hyšći strowy.

Měto: Co ga ty ze mnu maš, Liza? Cuju se tak strowy ako ryba w Sprjewi.

Liza: No wěš, moj luby, Sprjewina woda jo něnto wjelgin cesto zmuśona a taki se ty

mě teke zdaš.

Měto: To ja njerozměju, Liza, co ga ty měniš? Kśěł jano wěźeś, co som śi nacynił,

až tak ze mnu powědaš?

Liza: Pon cu śi to groniś. To se njesłuša za serbskego muža, až won do serbskego

domu zastupijo a groni „Gun tak", hejnak njewěźeł, až mamy za to serbske

powitanje.

Měto: Ty maš pšawje, Liza, a ja wuznaju moj grěch. Ale źiwaš ga ty se tomu?

Liza: Kake zagrono ga něnto zasej změjoš?

Měto: Tych zagronow mam dosć, som był w slědnem casu na wjele Domowinskich

zgromaźinach a za wjeliki źěl jo se tam nimski powědało, lěcrownož jo to

dejała byś serbska zgromaźina.

Liza: Jo, jo, pśecej zasej to same.

Měto: Ty dejš to pšawje rozměś, Liza. Ty ga wěš, až pśidu na zgromaźiny teke

luźe, kenž jano nimski rozměju.

Liza: A wjele to jich jo? Snaź jaden abo dwa, ale te druge rozměju wše serbski - - a

tomu jadnomu a drugemu buźo na kuždy part jogo sused, pśi bliźe to pśestajiś,

což jo se groniło.

Měto: Gaž se to pšawje wobmyslim, maš ty pšawje, Liza.

Liza: No, to som kśěła wěźeś. Smy serbska narodna socialistiska organizacija, kenž

dej se wo to staraś, aby se teke serbska rěc a kultura zdźaržałej.

Měto: Liza, ty sy wjele mudrjejša ako ja, ale mogu hyšći něco k tomu dodaś? Pśed

25 lětami jo se wobzamknuła Serbska kazń, strona źěłaśerskeje klase a

kněžarstwo NDR dawatej nam wšu pomoc, aby se zdźaržała naša serbska

rěc. A co my cynimy?

Liza: Naše serbske luźe se hyšći mysle, až serbski powědaś jo někaka sromota. A

rowno nawopak to jo. Źinsa drje jo jano hyšći mało luźi, ako njamogu tak

pšawje nimski powědaś, skoro kuždy to wumějo. Ale my možomy hyšći jadnu

drugu rěc -a ta nam pomaga, se z našymi bratšami a pśijaśelami w Českej,

Polskej, Sowjetskem Zwězku a drugich krajach rozměś. Ja śi gronim, Měto,

chtož se swojeje serbskeje rěcy sroma, togo možoš jano woblutowaś.

Měto: Liza, Liza, wot tebje možo cłowjek wjele nawuknuś, ale ja kśěł tomu weto

hyšći něco pśigroniś: Ty maš pšawje, až dej se na Domowinskich

zgromaźinach serbski powědaś, ale kak to doma jo?

Liza: Togodla se njegotuj žedne starosći, moj luby Měto. Naše dolnoserbske luźe

powědaju doma pśi źěle serbski, źiśi a młode se to wotsłuchaju a wětšy źěl

rozmjeju.

Měto: No, lěc jan to teke kradu tak jo?

Liza: Som była na župnej delegatnej konferency w Žylowje.

Měto: Ja som był na Gubinskej a tam njejo było wjele serbskego słyšaś.

Liza: Na Chośebuskej su naše młode serbski powědali, su byli ze Smogorjowa a

Wjerbna. A woni su powědali lěpjej serbski ako młogi staršy.

Měto: Ty maš pšawje, Liza, to som teke južo dosć raz sam dožywił, až luźe, gaž se

ze znatymi zmakaju, serbski powědaju, a to źěšo ako po šnorce. Gaž pak

pśidu na Domowinsku zgromaźinu, woni nimski powědaju. To dej rozměś

chtož co, ja nic.

Liza: No jo, Měto, njezabyń, až su w zachadnosći wjele dožywili, až jo se serbska

rěc za nic měła, su Serbow wusměšowali a nic jano to, teke pśegonjowali.

Měto: Ale Liza, to ga jo dawno mimo! 25 lět mamy něnto južo Serbsku kazń, až dejtej

se serbska rěc a kultura spěchowaś a zdźaržaś.

Liza: My mamy to w rukach, až naše serbske luźe to njezabydnu, a su gjarde, až maju

hyšći swoju rědnu serbsku rěc.

Měto: Jo Liza, ty maš pšawje, a togodla dejali, gaž pśidu gromadu, serbski powědaś,

wosebnje na Domowinskich zgromaźinach.

Liza: Něco pak cu hyšći pśidaś, Měto. Som na zgromaźinach pśecej zasej

dožywiła, až su luźe raźi a z napnětosću pśisłuchali, gaž jo se w dobrej

cystej dolnoserbskej rěcy powědało.

Měto: No, ja měnim, až se to teke tak słuša!

Liza: To ga cu ja rowno groniś, až dejali se teke wšake zastojniki Domowiny z

Budyšyna za tym měś a w Dolnej Łužyce w našej rěcy powědaś, aby jim

luźe lěpjej rozměli.

Měto: Cakaj Liza, to se ja ned zapišu do mojich kniglickow, a to daju dalej ako

pšosbu Dolnoserbow, ale to śi gronim: Naše Domowinske zgromaźiny budu wjele

rědnjejše a spodobnjejše za našych luźi, gaž se tam serbski powěda a teke serbski

spiwa. Něnt pak debu chwataś, božemje Liza.

Liza: Božemje, Měto, a njepśiź mě wěcej z twojim „Gun tak".

Žywjeńske tšojenja wejsańskego »ceptarja«


Pśed krotkim som swěśił swoj 80. narodny źeń. Wy sćo hyšći młode, sćo se naroźili

w casu, źož njejsćo trjebali dožywiś dwě wojnje a to wšykno, což z tym zwisujo,

głod, płakanje, wjeliku nuzu a žałowanje wo tych, kenž su něźi daloko w cuzych

krajach zakopane.

Gaž glědam slědk na swojo dłujke žywjenje, a gaby mě něcht pšašał, lěc cu byś

hyšći raz młody, pon by po wěrnosći gronił: jo, ale nic tak, ako jo mojo žywjenje wot

lěta 1902 až do lěta 1945 było.

Ako som se dnja 4. septembra 1902 naroźił, jo było wjelgin špatne wjedro. Ja sam ga

njejsom tencas wo tom nic wěźeł. Ale dwě śośe z Maznikow, śeśenicy mojeje mamy,

stej mě pozdźej wulicowałej, kak stej pśi wjelikem dešću z Maznikow pśez tu wjeliku

Turjańsku golu do Drjejc gnałej, aby togo golcyka woglědałej, kenž běšo se wu

Bjerojc w Drjejcach naroźił. Moja mama ga jo była z Maznikow z Lehmannojc swojźby.

Muže z teje swojźby su tam skoro dwě sćě lět z łucywatego pjeńkowego drjewa maz

škrěli. Maz su w starem casu trjebali formani, kenž su měli jano drjewjane woze, aby je

ducy cesćej mazali. Tu maz su kupili wot maznikarskego mejstarja Lehmanna w Maznikach.

Slědny maznikarski mejstaŕ jo był stary nan mojeje mamy. A maś našogo serbskego

basnika a procowarja Fryca Rochy jo pśišła teke z teje Maznikojskeje swojźby.

Ale ja ga njok jano wo Maznikach wulicowaś. We swojich knigłach »Na Kałpjeńcu« som

wopisował, kak som ako mały golc cesto do Maznikow woglědał, co som tam wiźeł a

słyšał, kak su moje prědowniki tam žurnje źěłali, w goli chojcowe pjeńki kopali a je

pon doma do něga tak požedaneje mazy pśeźěłali.

Ako som se 1902 naroźił, smy měli w tencasnem »Nimskim rajchu« kejžora. Naš nan jo

měł mału žywnosć w Drjejcach, ale ta njejo mogała nas wšyknych zežywiś. Tak jo

chojźił nan na murjowanje, aby te notne pjenjeze pśizasłužył. Mama jo se doma

starała wo wobźěłanje role a zastaranje skotu w groźi. Smy měli dwě krowje a swinju,

kotaruž smy pon w zymje zarězali. Měso a jěšnice su dejali pon dosegaś pśez cełe

lěto. Njejsmy šli, tak ako to źinsa jo, kuždy tyźeń měso a jěšnicu nakupowat, k tomu

njejsu pjenjeze dosegali. Měso za njedźelsku pjaseń jo było wšo, což smy mogali.

Wacej smy měli rědko raz měso na bliźe.

Ale kuždy tyźeń raz jo pśišeł wolejaŕ ze swojim wozom do jsy, jo pśinjasł wolej a

jerjegi. Tak smy jědli cesto łupinate kulki z wolejom abo twarogom a na njeźelu jerjeg.

Naš kejžor běšo nam zlubił, až co nas do złotych casow wjasć. Naše małe luźe w

Drjejcach njejsu nic wo tom měli. Nan a maś stej źěłałej wot ranego zajtša až do

carneje śmy. - Ale te złote case su měli jano te bogate w městach, fabrikanty a druge

kapitalisty. Te małe luźe, ako jo se tencas groniło, su dejali žurnje źěłaś a se pjekoriś,

aby měli to nejtrěbnjejše za sebje a swoje źiśi. To su byli te złote case, kotarež běšo

naš sławny kejžor zlubił.

Na nas w našej swojźbje jo k tomu pśišła hyšći ta nejwětša njegluka, kotaraž možo

se staś: Ako som był pěś lět stary, smy napśisko našu lubu mamu zgubili. Jo - 32 lět

stara - wumrěła, ako běšo swojo stworte goletko poroźiła. Lube młode pśijaśelki a

pśijaśele, to cu wam how groniś: Nejwětša njegluka jo ca cłowjeka, gaž won južo w

nejmłodšych lětach swoju mamu zgubijo. - Gaž sćo tak glucne, až maśo hyšći swoju

lubu mamu, źaržćo ju w cesći! To jo wašo nejwětše bogatstwo, gaž možo waša luba

maś se za was staraś, wot małego až do togo casa, gaž maśo sami swoju swojźbu; wona

jo potom ta luba starka, teke za waše źiśi.

Ja njejsom taku gluku měł. Cas swojogo žywjenja njejsom to pśewinuł, až som ako

mały golcyk swoju mamu zgubił. Sławny nimski pěsnjaŕ Schiller jo w swojej basni

»Lied von der Glocke« to wěrne słowo pisał: »An verwaister Stätte walten wird die

Fremde liebeleer.« Pśirodna maś njejo była nam dobra, nawopak - jo była rowno taka, ako

se wo nich w starych ludowych bajkach wulicujo. To stej dožywiłej wosebnje moja sotša a

moj młodšy bratš. Ja pak som měł gluku a njejsom trjebał doma byś, źož njejo ta

cuza nam źiśam razka tu jězu žycyła.

Na wjacoru maminego zakopowanja jo mě wzeła śota našeje mamy za ruku a jo mě

groniła: »Pojź Wylemko, pśiźoš ze mnu sobu. Ja cu, až dejš byś wu nas.« Ta mamka,

ako smy jej pśecej gronili, jo była manźelska Drjejcańskego wucabnika Mjertyna Huraza.

A wona jo była mě tak dobra ako možo jano luba maśerka byś. Hyšći źinsa

spomnjejom na nju z wjelikim źěkom a njezajźoneju lubosću. Jeje muž, serbski wucabnik

Huraz, jo był wjelgin kšuty muž a wotšy wucabnik. Lažko njejsmy se w šuli pla njogo

měli, tak až njejsu se jano źiśi pśed nim bojali, ale teke dorosćone, kenž běchu pśed

lětami do šule chojźili.

Won jo był samotny wucabnik w Drjejcach a jo měł pśecej 100 abo 120 źiśi na starosći.

Zajtša su pśišli te starše wukniki a k połdnju pon te młodše. Zajtša jo była - tak ak

su Drjejcanarje gronili - ta »wjelika šula« a pozdźej pon ta »mała šula«. Stary Huras jo

był wjelgin napśiski, jo se wjelgin lažko rozgorił a pon jo sajźiło puki. Wosebnje smy

dejali wuknuś nabožne kjarliže a bjatowanja. Chtož njejo to mogał, jo dostał puki. Wo

tom źinsa hyšći stare luźe w Drjejcach powědaju. Duchowne kjarliže, kazni a katechizm

smy dejali pśecej w nimskej a serbskej rěcy zgłowy nawuknuś. A chtož njejo to mogał,

jo dostał puki z teju žołteju witku - nimski »Rohrstock« -, kotaraž jo za spižku w

1   2   3   4   5   6   7   8   9


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка