Prědne dožywjenja małego golca




старонка6/9
Дата канвертавання24.04.2016
Памер0.52 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9

njeby flaška była prozna. Ducy nam wulicujo Wylem wo starych casach, ako w Błotach

běšo wěcej rybow ako źinsa.

»Stary Měšk a stary Njackaŕ stej w rybach. Wjeliki šćipjeł jima skocyjo do cołna.

Njackaŕ jogo popadnjo, zasej do wody walijo a groni: 'Njamožoš docakaś, až sy na

rěźe?'»


A hyšći jadnu taku anekdotu nam wulicujo Wylem:

»Drugi raz njejstej samskej rybaka howac nic wułojłej ako jadnogo wjelikego šćipjeła.

Požytny a nježycny Měšk žałosći: 'Kak jan togo buźomej źěliś?' Njackaŕ se to

chylu pśisłucha, a zrazom, ako jomu se to žałosćenje njezda, grimnjo won šćipjeła ro

rěki a rjaknjo: 'Tak, něnto jo ned źělony!'«

Pśi takem wulicowanju pśiźomy malsnje domoj, wucysćimy a powjesymy powěś, až

derje wuschnjo, a źělimy ryby.

To pak běšo rědny źeń na błośańskich rěkach. Lěcrownož mě ruce bolitej wot

stawnego śišćanja a źaržanja cołna, by witśe ned zasej jěł.
Wulět do nalětnych Błotow
Pśijaśele dolnoserbskeje literatury cołnuju pśez Błota
Kake ga to su luźe, ako se źinsa pśi bejnje wotšym zymnem wětšu daju cołnowaś po

Prěcnej Wjerbowej, Žrěbjenicy a Mutnicy? To pak su se Borkowarje pšašali, ako su

njeźelu 7. apryla napněte wuźěrali na dwa cołna z najebajucy zymy weto wjasołymi

dolnoserbskimi spisowaśelami a takimi, ako to bywaju. Po wotšych diskusijach a pilnem

źěłe wudroguju něnto do nalětnych Błotow, aby se nasrěbali pśednalětneje

rědnosći a potom napisali, což su wiźeli a dožywili. Rědne su Błota něnto w

prědnych dnjach mjaseca apryla, kenž se chylku smjejo ze złotym słyńckom, aby

wuwabił lubosne strusacki a zelenu tšawku ze zemje. Po chylce ale pokažo swojo

wobuzne woblico, dujo z wotšym wětšom, šwiga ze zymnym dešćom a sněgom,

rowno tak, aby kśěł wšo znicyś, což tam južo se zeleni a kwiśo. Naše drogowarje po

woźe ale njedaju se moliś, wjasele se śopłego słyńcka - gaž swěśi - a pśeśiwo

zymnemu wětšoju maju w kuždem cołnje taku brjuchatu flašku schowanu. Ta pomožo

derje tym lažkomyslecym, ako su wostajili śopły woblak doma. Mocne chrapki jich derje

rozgrěwaju. Ale Erich Rinka, kotaryž jo se hyšći wupožycył wojcyny kožuch,

poglědnjo rowno tak rada do flaški, won měni - wochłoźenja dla.

Njejsu ale zalězli do cołna a se wudali na aprylski wulět, aby jano do flaški nuchali, maju

teke wotworjonej wocy za rědnu Błośańsku pśirodu a wšykno, což jo tam zajimne a

woglědanja godne. Łuki jich witaju ze swětłozeleneju młodeju tšawu, złotožołte

łokaśiny wupyšniju zeleny pśestrěńc z kšasnym wušywanim. Pośerpiń a wjerba se

procujotej, z młodym zelenym listom wobsromośiś duby a jasenje, kenž hyšći

wobcakuju, aby prozne mroze njeznicyli jich nalětnu drastwu. Z prědnych nalětnych

kwětkow se wuzwiguju šere śepjerate stogi ako powostanki zymskego casa. Dejali

popšawem byś dawno wotwozone, ale stawne polaśe w zymskem casu njejo Kuparskim

rolnikarjam dowoliło, se z wozami wěriś na pśemokane łuki z měkeju zemju. Pśez

Prěcnu Wjerbowu su natwarili nowy most. Cołnaŕ nam wulicujo, až jo to w šesć lětach

južo ten štyrnasty, ako su Kuparje z pomocu našogo stata natwarili, a drogu, kenž k

mostoju słuša, twarje zgromadnje w Nacionalnej natwari. Z wulicowanja cołnarja a

jadnogo pśijaśela z Borkow słyšymy gjardosć, kak how su luźe dostali w slědnych

lětach nowu wědobnosć, kak zgromadnje źěłaju, drogi a mosty twarje, aby se měli

lažčej a teke wěcej nažněli. Wiźimy ale teke na łukach a zagonach hyšći zbytki

slědneje wjelikeje wody a zacujomy, kak wjelgin trěbne jo, až se něco cyni za Błota,

aby wjelika woda njeznicyła wužytki pilnego śěžkego źěła Błośanarja. Z takimi

myslenjami a rozgronami smy se malsnje sunuli po wjelikej Žrěbjenicy dołoj ku

gosćencoju „Duboju".

Něnto smy w raju a kraju Měta Nowaka-Njechorńskego, kenž teke w prědnem cołnje

sejźi. Won pśikažo cołnarjeju, až dej wustaś a k brjogoju zajěś. Wustupimy wše z

cołnowu, pśelězomy bejnje humpatu ławu - a smy we wusokej wolšynje mjaz

Kanojskeju Młyńskeju a Mutnicu. Ale božko - jano chylcycku se rozwjaselimy na

wusokich, tłustych wolšach, wězach a jasenjach - kotarež se pozwiguju k něnto zasej

modremu njebju, źož pašturlicy se znosujotej w swajźbarskem zlětu. Kus dalej ale jo

wjelika swětlina, źož njezmilny golnikaŕ jo dał podpušćowaś te stare bomiska. Tłuste

štomy tam laže a kloftarje šćěpow a rulow su tam jaden pśi drugem nakłaźone.

Škoda ---

Na rozwalinach zniconego lěsa ale tkaju lubosne podlěski abo anemony kšasny

pśestrěńc běłych kwětkow a śamnozelenych łopjenkow. Na brjoze rěki stoje kupki

swětłožołtych łokaśinow, kotarež se chylaju k malsnje běžecej woźe.

Pśekwapjone takeje rědnosći dundamy dalej pśi Kanojskej Młyńskej, njeglědajucy na

to, až comy k Poleńcowej kjarcmje. Tak dejmy se pjekoriś pśez pjeńki, śernje a kricki,

aby namakali pšawu sćažku pśi brjoze Mutnice. No, to jo tšachota za śanučke strumpy

našych źowćow, kotarež ale deje hyšći dožywiś nowy tšach. Tam, źož rěce se tak

bližytej, až stej jano tśi metery roztyla, jo wjelika woda w zymje wuryła groblu, a jano

dwě gałuzy lažytej tam město mosta. To jo bojazne juskanje a kwicanje, ako Roža a

Majka a Worša pśelězu tu humpatu, gibatu ławku. Dybotajuca wutšoba ale se zasej

změrujo, ako wuglědaju cerwjene kšywa Poleńcoweje kjarcmy.

W gnězdźe na wusokem topole wotpocywa bośon ze swojeju manźelskeju wot dalokego

drogowanja z Afriki do Błotow. Jurij Bulank, młody Borkojski wucabnik, tšampa po

mokšej łuce ku gnězdoju, zalězo hyšći na pśestawnicu narubanego drjewa, aby

podłapił ten rědny wobraz bośonoweje swojźby ze swojim aparatom. A naš Měto

Nowak se pora teke spokojny slědk, jo se drje jomu teke raźiło, bośonowu sporaś na

barwojty film.

Zesedamy se zasej do cołna, dokulaž how jo za pěškowarjow końc swěta. Suwamy se

měrnje po Lipjańskej grobli. Daloko wokoło kwitu łokaśiny w bujnej pyšnosći. Tam

ale se šerje łuki ze stareju, šerobruneju łońskeju tšawu. Zasej se nam pokažo nuza

błośańskich rolnikarjow, nastawajuca pśez wjeliku wodu a polaśe. Njejo togodla było

možno, łuki posec. Tak tam tšašy ta stara wotemrěta tšawa mjazy wjelikimi

kulowatymi rokitami. Kus dalej stoj krowjecy pśěg pola stoga. Borkojski rolnikaŕ kłaźo

seno na woz, aby to dowjadł k brjogoju, tam sporał do cołna a z nim jěł až ku twardej

droze. Tam jo kłaźo zasej na woz a skońcnje jo sporajo tak domoj. Njejo rowno lažko,

byś rolnikaŕ w Błotach w mokšych lětach, tak dłujko ako drogi njejsu hyšći gotowe.

Ale mamy naźeju, až se to pśeměnijo, dokulaž mamy zlubjenje našogo kněžarstwa,

až buźo Błośanarjam skoro pomagane. Dwa wjelikej mosta spinatej se nad Lipjańskeju

groblu - nowonatwarjonej ze statneju pomocu. Teke w nejdalšem roze Błotow wiźiš

postupowanje k lěpšemu žywjenju za Błośanarje ...

*

Carne mrokawy groze, ako cołnarja z mocu śišćitej swojej cołna pod wodu na



Borkojskem kanalu.

Samotny prědny Lipjański dwor se minjo - za chylku nas witaju zasej prědne słomjane

chromy Kuparskeje gmejny. Prědne chrapki zymnego dešća nam šwigaju do woblica, až

malsnje wuběgamy do śopłeje kjarcmarskeje śpy „Błotojskego groźika".


Nowy sněg
Sejźim pśi woknje a glědam wen, kak se sněgujo. Glědam do togo mjerwjenja

sněgowych pjerkow, kotarež śicho a zlažka wupokšywaju cełu pśirodu z běłym

rubišćom. Sněgujo se južo cełe wotpołdnjo, kšajźu se pśikšadnjo noc, a pśecej se

hyšći wuběźuju te běłe mjatele.

Du spat a se wjaselim na zajtšne stawanje, gaž se zemja pyšni w cystem, běłem woblaku

...


A tak jo. Mrokawy su se wusypali, słyńcko swěśi, až wocy śi woslěpjejotej, gaž

glědaš do teje běłeje pychy. Njamam pak wjele casa, wobźiwowaś tu zymsku rědnosć.

Wěm, až źinsa njewostanu doma, skoro pśiźo moj pśijaśel, gońtwaŕ a wjeliki lubowaŕ

pśirody. Ten mě wěsće źinsa sobu wlaco do swojogo rewěra. To jo stawnje tak, gaž

mamy nowy sněg. Potakem se južo wobuwam škornje - a wiźiš? Južo sebje we wjažy

něchten woklapujo škornje, zaklapjo do źuri a stupijo do jśpy.

«Sy gotowy? Pojź a chwataj - taki rědny nowy sněg njejsmy dawno měli.«

Kak derje jo było, až som se južo pśigotował. Pśi nowem sněgu njesměju

pśijaśeloju daś cakaś, to jo won njesćerpny, aby skerjej pśišeł wen do pśirody.

Źiwam se jano, až ma špodu sobu. Ale nic njepšašam, dokulaž se won njedajo rad

moliś, gaž wobźiwujo nowu rědnosć ze sněgom pokšyteje krajiny. Sy južo raz wiźeł

chojcowu golu w pyšnosću běłego sněga, gaž kužda gałuzka, kužda jeglicka jo

wobkłaźona z běłeju wałmu? A toś ta zakaznicka! Kak małe chojcki se wjelicaju.

Měki sněgašk jo jim woblekał kšasny běły wobaleńc. A śicho jo how w goli,

njezwěrim sebje słowka groniś, pśijaśel teke mjelcy, jano tam a how padnjo sněg z

gałuzow, howac stoj wšykno w měrje a śišynje ...

Smej pśejšłej wusku smugu gole a wustupimej na daloku płoninu łukow, kenž se how

wupśestrěwa ako wjelika swětlina až do Picnja. Napšawo naju wita dłujka smuga

Turjańskich domow, kšywa su ze sněgom pokšyte, na gorje stražujo wětšnik. Nalěwo

jěźo carny śěg po kolejach Gubinskeje zeleznice. Mocnje wuwalujo lokomotiwa mroki

šerego dyma.

Něnto pak mě potłusnjo pśijaśel a groni: »Njeglědaj na boki a do daloka, glědaj dołoj

a cytaj w knigłach pśirody!«

To se mě zda spoźiwne grono. Wšykno jo zapokšywane z běłym, cystym sněgom,

wšo žywjenje se zda wotemrěte - co won měni?

Jo, a něnto sam wiźim, až moj gońtwaŕ ma pšawje. Młody sněg nam pśeraźijo, což

howac njewiźimy: kšajźne žywjenje zymskeje nocy. Wšykno nam groni nowy sněg,

což jo how w nocy ganjało, chojźiło a skokało. Glědaj tam: dwě małej stopce a pśed

nima dwě wjelikej - wuchacowy slěd. A wjele takich slědow namakajomej, a wšykne

maju jaden směr - kšomu twardeje Janšojskeje drogi. Co jo wuchacow tam wabiło? To

mě pśijaśel pokažo. Luźe su tam wurězali gałuzki z jabłušcynow. Tam su wuchace

wob noc wobělili kuždu gałužku, až wiźimej jano hyšći běłe witki. Potom su

rozegnali na wšykne boki.

»Comej raz hyś za jadnym slědom, snaź jogo wuslěźimej - by rad raz měł wuchacowu

pjaceń.« Moj pśijaśel se mě wusmjejo.

»Wopytaj to sam, ja nic!«

»Cogodla nic, njamožo byś śěžko, wuchaca łapiś.«

»Dejš wěźeś, až wuchac naźěła w jadnej nocy wěcej slědow ako woł za cełe

lěto.«

No, gaž tak jo, njok lubjej wuchacowu pjaceń měś. »Glědaj, how jo pśišeł wuchac do



tšacha, jo chopił malsnje wuběgaś«, groni gońtwaŕ. »Wiźiš, až stopy slědneju

nogowu stej dalej pšec wot prědneju a až teke slědnej noze njestojtej w jadnej smuze,

jadna stoj kusk dalej ako druga. Slěd śi wulicujo, kake daloke skoki jo gotował. Měnim,

až skoro teke wuglědamej, kogo jo se wulěkał ... How južo mamej togo rubjažnika,

kenž jo wuchaca do tšacha gonił.«

Na běłej sněgowej płachśe wiźim něnto rownu smugu stopow, jadnu za drugeju, a w

sněgu se hyšći ceri słaba smužka, tak, ako by tam něco lažkego wlakł. »How jo

chojźiła liška«, groni nazgonity gońtwaŕ, »słaba smužka jo slěd jeje wogona.«

Žeden źiw, až jo chopił wuchac tak chwataś!

Same małe stopki pokažu, až myšy su teke hyšći žywe. Ale how, co ga how jo

ganjało? Dwě małej stopce stojtej blisko gromaźe. »To su łasycki. Snaź raz jadnu

wuglědamej, ale dejš měś dobrej wocy.«

Za chylku zawoła moj pśijaśel: »Wiźiš tam pśi kricku tu łasycku?« Zaprědka w tej

sněgowej bělinje nic njewiźim, ale potom wuglědam, až tam něco ganja - małe,

śańke zwěrjetko, cełe běłe, jano wogonk ma carny końcyk. Stojmej a glědamej, kak

malsnje mały ruzbjažnik se fyra po běłem sněgu, něnto poglědnjo do groble, něnto

pśepytujo staru sprochnjetu wjerbu, něnto se suwnjo do kricka, a naraz se smyknjo do

źěry w starem pjeńku, kenž tam stoj. Ale we wokognuśu južo zasej glěda ze swojima

carnyma wocyckoma na naju, pšawje nama njewěri a togodla njepśiźo wen z wěstego

schowka.


Źomej dalej, wšuźi su slědy, źož glědamej. Sarny su teke how byli. Wuchacowych

slědow jo teliko, až dej jich how byś wjelika kopica. Potom pak myslim na słowa

pśijaśela. Snaź jo był to ten samski wuchac, kotaregož som kśěł měś tak rad njeźelu

k wobjedoju? Ale něnto chapja moj pśijaśel glědaś, zasej jo tam nowy slěd, skoro taki

ako slěd łasycki, teke dwě stopce blisko gromaźe, ale wětšej.

»How jo ganjał twoŕ, ten smjerźak, za tym comej raz slěźiś, snaź jogo namakamej.« A

něnto chojźimej prěki a podlu, pśecej za slědom togo nocnego rubjažnika. Dejmej se

wjelgin naganjaś, pjerwjej pśi grobli, potom pak w tej starej wjerbje, něnto pśez rownu

płoninu žytowego zagona, kenž mjazy łukami lažy - zasej slědk ku grobli. Naraz se

slěd minjo pod mostom, ale na drugem boce jen zasej namakamej. Něnto se zgubijo w

kopicy gałuzow pod wolšami pśi šyršej grobli, a potom źo slěd po rownej smuze k

wjelikej kopicy dobreje zemje, kotaruž ju bur tam nawozył, aby ju nalěto rozchytał na

łuku. Tam jo źěra - slěd źo nutś a žeden wen.

»Won sejźi nutśi; glědaj, lěc njama něźi drugi wuchod!« Wobejdu cełu kopicu, nic

njenamakam.

»Glědaj, až nama njewuskocyjo«, groni gońtwaŕ a chopijo ryś. Dejmej wjelgin glědaś,

až njezgubimej źěru - źo prěki a podlu pśez kopicu. Ale za poł goźiny wiźimej něco

brunego, twoŕ co malsnje wuskocyś, ale špoda jomu klapnjo na nos, a něnto lažy a se

wěcej njegibjo. Huj, kak groznje smjerźi, jo kśěł naju wotlěkaś a jo wusykał ze

swojeje załze smjerźecu jušku.

Njejo jomu nic pomagało, mamej jogo a z tym jogo rědnu brunu, swěśecu kožu,

kotaraž buźo skoro pyšniś a grěś źowćo abo žeńsku.

Tak jo se naju ganjanje a slěźenje derje wupłaśiło, wrośimej se domoj. Som wuknuł

cytaś we wotcynjonych knigłach pśirody, a chtož to možo, poglědajo do potajmstwa

nocnego žywjenja źiwiny.
Stary Śichan na gońtwje
Stary Śichan, kenž jo wušej młyna pśi Sprjewi bydlił, jo chojźił pśewšo rad na

gońtwu. Gaž jo wjacor k někomu pśišeł, jo potom wulicował, co jo dožywił.

Raz jo se ze starym Budarjom tak rozgranjał: "Frido, posłuchaj raz! Som był cora na

gońtwje. Pitśku sněga běšo najźone. Som šeł a šeł, nic njejo było. Jo pśišła

kopica gałuzow a som sebje gronił 'How nic njej'! A pon som do njeje kopnuł a wuchac

jo wuskocył. Frido, ja som se zlěkał a wuchac jo se zlěkał – ze stśělenja njebu nic.

Som šeł dalej a pon som wiźeł, až tam jaden sejźi! Frido, ja fejfu pšec a šaltuch

pšec, a pon som do njogo garnuł, a Frido, ned hyšći raz! Co cu śi groniś, Frido: Ako

som pśišeł bližej – głowka kału!"

Naš carny kos


Stupim zajtša rano z domu, aby jěł do Chośebuza na swojo źěło.

Co ga źinsa jo se stało? Wšykno jo běłe, prědny sněg jo se nawalił a jo wšo

wuzapokšywał z běłeju płachtu.

Zawołam do jśpy, až jo sněg, a moja žeńska wotegroni:

»No, potom jo zasej caz, až se wo našogo kosa staramy.«

Buźośo se źiwaś, až groni »naš kos«. Jo, wona ma pšawje. Gaž lětosa zasej pśiźo,

buźo to južo tśeśa zyma, až zastaramy našogo kosa, gaž jo dłymoki sněg a šćipaty

mroz.


Pśed dwěma lětoma, ako jo teke lažał wjeliki sněg, smy se z nim poznali, a z togo casa

źaržymy dobre pśijaśelstwo. Jo tencas sejźeł jadno zajtšo pśed źurjami ako mały

pšosarik w swojej carnej kapje. Pjerje jo było šepjerate, a wocy stej tužnej na nas

glědałej - smy wiźeli, až jo głodny. Som ned wumjatł sněg pśed domom. Kos jo

wuleśeł, ale nic daloko, jo se sednuł na wobłoźenje mosta a jo pśiglědował, co něnto

dej se staś. Njejo w swojej nuzy howac nic wěźeł, až hyś k cłowjekoju pšosyt, a jo

pśišeł ku mnjo, rowno ako by cuł, až lubuju wšykno, což wence lěta a łazy. A njejo

podermo k nam pśišeł. Som wumjatł śichy rožk pśi schoźe a som jen wobstajił z

gałužkami wuchyśonego godownego boma, aby se njezaduł zasej ze sněgom. Potom

smy jomu tam nasypali zernka, a ako smy stupili na bok, jo ned pśileśeł a pikotał zernka a

nagnite jabłuka.

Něnto smy měli kuždy źeń jogo woglěd. Lěbda jo blěde zymske słyńco schadało,

jo teke naš kos był tam a pominał swojo pšawo. Njejo-lic tam na swojom městnje nic

namakał, jo tśikotał tak dłujko, nježli njejsu se źurja wotcynili a zmilna ruka jo jomu

nasypała. Młogi raz jo sebje pśinjasł pśijaśelku sobu, ale zwětšego jo pśileśeł sam.

Snaź běšo tšochu nježycny a se bojašo, až njebuźo jomu samemu dosegaś.

Naša mała styrilětna Sabina jo měła wjasele z tym kosom a jo pšašała kužde

zajtšo, lěc jo južo tam był.

Dny su bywali dlejše, a słyńco jo postupowało wušej, sněg jo se pomałem minuł ...

A jadnogo dnja njejo kos wěcej pšosył, jo sejźeł napśeśiwo našomu woknu na brjazy,

kotaraž jo se chopiła pyšniś z prědnymi swětło-zelenymi łopjenkami.

Kos jo se nam wuźěkował z njewomucnym šwicanim a spěwanim. Kužde zajtšo a

kuždy wjacor jo nas zawjeselił ze swojim głosom.

Łoni jo naš zwěrny kos był kuždy źeń naš luby gosć. Som napněty, lěc nas lětosa

zasej pocesći a se sednjo za blido, kotarež jomu pśigotujomy.
Hynac nic ak połtśinasta
Stara Krawcowa stoj stwortk na prosetowem marku w Chośebuzu. Rědne proseta ma w

kašćiku, a jeje muž jo jej doma kšuśe pśikazał, až njedej je pśetunjo pśedaś. Bury

pśidu a glědaju, wikowarje se teke tam snuchle. Proseta se wšyknym spodobaju. Jaden

pšaša: "No śota, co ga waše proseta płaśe?" "Hynac nic ak połtśinasta", wotegroni jo

Krawcowa. Bur, kenž podla stoj, ju kšajźu potłusnjo a jej raźi: "Gaby moje byli, by

pominał tśinasćo." Stara burowka se rozgorijo: "To pak by było – hynac nic ak

połtśinasta!" Wikowaŕ pśiźo, wobglědajo se proseta a groni: "Daju wam 13 tolari a

proseta su moje." Z tym jej postajijo ruku. Něnto pak dejali Krawcowu słyšaś: "To pak by

se wam spodobało, staru žeńsku wobšuźiś! Naš Měto jo mě doma gronił 'Hynac nic

ak połtśinasta' a pśi tom tež wostanu!" Co su kśěli? Su dejali jej połtśinasta tolari daś,

gaž su kśěli měś te rědne proseta.
Wojna dla bydlenja
Pśed woknom mojeje śpy w Gołkojskej gojarni stoj stary kastanijowy bom. Jadnogo dnja w

aprylu jo pśileśeł mały źiśelc a jo bom wot wšyknych bokow wobklapał. Jo chopił na

jadnom městnje mimo pśestaśa ze swojim mocnym šnapacom dłypaś, až su špjeńce

jano tak lětali.

Za dwa dnja jo była južo bejna źěra wudłypana, źiśelc jo był pśi swojom źěle jano

hyšći poł wiźeś. Por dnjow pozdźej sy słyšał jano głušne klapanje z boma, a ze

źěry jo jano hyšći końc wogona pilnego twarca glědał.

Snaž jo se to w cełem parku rozpowědało, až źiśelc sebje twari bydlenje. Wroble su

pśišli a sykorki, kabeja jo jomu kuždy źeń raz woglědnuła, a zeba a sprjosk stej teke na

gałuzy wušej nowego bydlenja zastałej a chylu pśiglědowałej, kak źiśelc se tam

procujo. Ten pak njejo se dał moliś wot sykorki a zeby, teke na kabeju njejo razka z bokom

poglědnuł, a teke carny kos njejo jogo zewšym zajmował.

Ale běda tym wroblam! Jo-lic se jaden tych šerobrunych njeknicomnikow bomoju bližył,

jo źiśelc hejnak z kanuny wustśělony se za nim wudał a jo jogo gonił pśez cełe

gumno. Wroblow pak jo wjele, a bogi źiśelc njejo měł wjele měra k źěłu. Weto jo se

po casu pśedobył pśez twarde drjewo do sprochnjeteje srjejźi, a potom jo šło to

malsnjej. Jo trjebał jano nutśi hyšći měki proch wurumowaś a jo goźiny dłujko połne

šnapace měkego drjewa ze źěry na zemju chytał.

Ale něnto, ako běšo bydlenje skoro gotowe, pśiźe nowe, wjele wětše pogoršowanje

ze susedami. Škorce su južo dawno nazdala pśiglědowali, kaka rědna dupa tam nastawa.

Wote dnja ku dnju su pśišli bližej. Źiśelc jo měł swojo nowe bydlenje gotowe, jo mjazy

tym swajźbu swěśił, a jogo žeńska jo teke južo dwě jajce znjasła. Pśecej jo był

jaden z njeju tam a jo se dowobarał stawnje njesromnjej bywajucyma škorcoma, kenž stej

kśěłej z namocu do źiśelcowego bydlenja nutś. Źiśelc a jogo žeńska njejstej

namakałej měra. Stawnje stej dejałej škorcowu wugoniś. Tej pak stej derje wěźełej,

až njamožo źiśelc wjelgin derje lětaś. Stej jogo drjažniłej a pśecej jano na drugu

gałuzku zaleśełej, bojałej se jogo njejstej.

Njewěm, kak jo se stało, až stej wobej źiśelca raz na chylku wotleśełej. Ako źiśelc

zasej pśiźe, běšo se njegluka južo stała. Škorcowka jo malsnje wupytnuła, až njejo

dupa wobstražowana, jo se spěšnje myknuła do źěry a južo jo była zasej wence,

źiśelcowe jajko w šnapacu a jo jo chyśiła na zemju. Zasej jo zalězła nutś a z drugim

jajkom to same cyniła. Potom jo wostała w gnězdźe. Ako jo źiśelc pśišeł, jo

namakał njekazanego gosća w bydlenju. Won teke nutś, a něnto jo było ryśe, biśe a

skubanje. Ale źiśelc njejo mogał mocnego škorca ze źěry wuporaś. Ceło

rozpłošonej a tśakotajucy stej źiśelcowej wokoło swojogo gnězda lětałej.

Potom jo pśišeł cłowjek jima k pomocy. Dwa muža, kotarejž stej tšojenjeju

pśiglědowałej, stej chwatałej do gumna na bitwišćo, aby škorca z gnězda wugoniłej.

Stej se to mudrje wumysliłej. Jaden jo kśěł z kneblom do boma prasnuś a drugi z

kłobykom škorca łapiś. Ten pak njejo za nima cakał, jo južo doprědka wuběgnuł.

Mimo tšacha pśed cłowjekom jo źiśelc se ned derił do swojogo bydlenja a jo měł

skoro goźinu cyniś, nježli jo wšykne pjerka, kenž jo škorcoju wuskubał, wen

wuporał.


Na druge zajtšo rano jo nas wubuźiło rozgorjone tśikotanje źiśelca. Zasej stej sejźełej

škorca na gałuzy wušej jogo źěry a za tym łakałej, kak možotej se wotnowotki do

gnězda zadobyś.

Tak jo to šło ceły źeń.

Zasej jo dejał cłowjek pomagaś.

Jaden pacient jo se na škorcowu rozgorił a jo wzeł swoju powětšowu bušku a jo za

nima stśělił. Njejo kśěł žednogo trjefiś, ale jeju jano wutšašyś. Akle za styri dny -

naš pśijaśel jo dejał bejnych kulow pśestśělaś - stej škorca rozměłej, až njejo to

dowolone, drugemu jogo z wjelikeju procu natwarjone bydlenje wotwachliś. Njejstej wěcej

pśišłej, a źiśelc jo měł skońcnje měr. Snaź su škorce, kenž su se wob zymje

wokoło kłośili po wšakich cuzych podwjacornych a južnych krajach, se tam něco

wotglědali?


Kśěn njejěm
Jarikowe w Borkowach su ku kśěnoju ryli. Su měli bejnu tšochu muskich skazanych. Ku

kśěnoju ryś jo śěžke źěło a k tomu słuša dobra jěsć. Jarikojc śota jo wariła

kśěn z pšawje wjele měsom nutśi. Stary Curbjel jo był teke na źěle, a ako jo był

wobjed skoro zwarjony, jo se Jarikojc śota naraz na to spomnjeła, až Curbjel ga žeden

kśěn njejě. Ale jeje muž ju troštowašo: "Jo-lic głodny, južo jě."

Muske su se porali k wobjedoju. Wšykne su byli głodne wot śěžkego źěła a kśěn jo

jim derje słoźeł. Curbjel pak njejo mogał dochwaliś a jo stawnje gronił: "Take dobre

jagły! Take dobre jagły!" Wšykne su se kšajźu smjali. Curbjel jo tkał do sebje, hejnak

tśi dny nic njejědł. Ako něnto zasej "te dobre jagły" wuchwalowašo, gronjašo jaden:

Äle wujk, to ga njejsu jagły, to ga jo kśěn." Curbjel jo wocy wuwalił, do šklě

poglědnuł, łžycu na blido chyśił, až jo wšo zašćercało, a ze zapryšćoneju gubu

1   2   3   4   5   6   7   8   9


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка