Prědne dožywjenja małego golca




старонка3/9
Дата канвертавання24.04.2016
Памер0.52 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9


do źěła. Rozžognowach se wot lubeje śoty, kotaraž njejo zabyła w dłujkich lětach

serbsku rěc a hyšći źinsa lubujo serbsku domownju.

Mě ale jo wuwjadł malsny śěg zasej do kšasneje serbskeje Łužyce, pśez Dobryług a

Grabin, bližej a bližej Chośebuzu. Za Kalawu som słyšał zasej prědne serbske słowa,

som był zasej w domowni, w serbskem kraju. Wutšoba běšo wjasoła, gaž som zasej

witał jsy wokoło Chośebuza, źož bydle serbske pśijaśele. Ale gorka chrapka jo była w

tej wjaseli, gaž som se myslił na to, kaku zwěrnu serbsku wutšobu ma toś ta stara śota

w Jutšobogu pśeśiwo młogim, kenž su w serbskem kraju a se sromaju swojeje serbskeje

narodnosći.

Mojo prědne zmakanje z dr. Fridom Mětškom


To běšo w lěśe 1955. Serbske wucabniki z Dolneje Łužyce su byli na rěcnem kursu w

Małem Wjelkowje pla Budyšyna, mjaz nimi teke ja. Na jadnom wotpołudnju jo pśišeł

mě doněnta njeznaty wědomnostnik dr. Frido Mětšk z Budyšyna k nam, aby źaržał

pśednosk wo dolnołužyskich stawiznach. Wo comž jo tam nadrobno powědał, to som

zabył, ale něco jo gotowało na mnjo taki zaśišć, až njejsom jen až do źinsajšnego

dnja zabył.

Znaju našu dolnoserbsku rěc wot małego, tak ako drje kuždy drugi, kenž jo se w

serbskej jsy w Dolnej Łužycy naroźił. Źo pak smy ju powědali? Jano doma, na dworje a

we jsy. Njeby žednje na to myslili, abo mogu teke groniś, njeby se wěrili, z někakim

wuconym cłowjekom serbski powědaś. Buźćo zwěrne, lube starše cytarje, njejo se to

nam wšyknym tak šło?

A něnto jo tam w Małem Wjelkowje w šulskej śpě stojał pśed nami studowany

wusokowucony cłowjek, kněz dr. Mětšk. Jo nam powědał wo zajźonosći našogo

dolnoserbskego luda, a to nic w nimskej rěcy ze wšakorakimi cuzymi słowami, jo

powědał w našej maśerinej dolnoserbskej rěcy. Jo było radosć pśisłuchaś a

wosebnje smy pśi tom akle pšawje poznali, až njejo naša dolnoserbska rěc tak

chuduška, aby mogali ju jano doma powědaś. How smy słyšali wědomnostny

pśednosk w maminej rěcy a dr. Mětšk njejo se trjebał k tomu žedno słowo z nimskeje

abo drugeje rěcy požycyś!

Toś ten dłymoki zaśišć, ako jo to na mnjo gotowało, jo hyšći źinsa we mnjo žywy.

Som swoju maminu rěc pśecej lubował, wot togo dnja pak som gjardy na nju. Kak cesto

słyšymy wot našych serbskich luźi pšašanje: „Kak daloko pśiźoš z tym serbskim?"

Serbski wědomnostnik dr. Frido Mětšk nam dopokažo, až njejo wona jano rěc za dom,

dwor a groź, ale ma swojo wažne městno w literaturje a wědomnosći, a wosebnje ma

wona wosebny wuznam za pśijaśelske pośěgi k swojźbnym słowjańskim ludam.

My ako Dolnoserby sebje cesćimy dr. Frida Mětška ako jadnogo z našych serbskich

wědomnostnikow a basnikow, kenž ma wjelike zasłužby, až naše luźe po stolětnem

podtłocowanju a zanicměśu zasej dobydnu gjardosć na swoju serbsku narodnosć.

Gaž won swěśi swoje 50. narodniny, njebuźo na jogo bliźe teke brachowaś wjeliki strus

źěkownosći Serbow z Dolneje Łužyce.


Naš stary nan
Gaž se spomnjeju na źišece a młode lěta, njamogu se je pśedstajaś mimo małego, wot

starstwa južo tšochu schylonego, ale weto hyšći kšutego cłowjeka, mojogo starego

nana. Co jo won wšykno był: bur, wuglaŕ, murjarski polěr, gumnaŕ, pcołkaŕ a wosebnje

rybak. Jo se naroźił dnja 4. junija 1842 w Pynowje, jsy w něntejšnem Gubinskem

wokrejsu. W pśenimcowanem Pynowje njejo serbski nawuknuł. Ako młody nawoženja

pak jo pśišeł do cysto serbskich Drjejc. Njejsom žednje słyšał, aby won raz serbski

powědał, ale rozměł jo našu rěc derje, njejo teke žednje pśikazał, aby se w

swojźbje jogo dla nimski powědało. My źiśi pak smy pśez nimskego starego nana wobej

rěcy naraz nawuknuli. Se wě, až jo se cesto stało, až smy pśi malsnem powědanju

wobej rěcy měšali.

Wot tych wjele synow a źowćow jogo šesć źiśi som směł ako janučki z nim sobu do

rybow na Pasćelin, jazoro w goli mjazy Grabkom a Drjejcami, chojźiś. Tam njejo wzeł

kuždego sobu, starki njejo to lubował, až jo se jaden drugi w jogo seśach a tunkach

šparał, gaž won jo měł wodnjo druge źěła. Ja som se pasł, take cyniś. Moj bratš

Pawoł pak njejo mogał se daś byś. Gaž jo pśišeł w gribach mimo jazora, jo won

pśecej raz pokukał, co jo snaź do bubańcow starego nana zalězło. Ow, stary rybak jo

wjacor derje wiźeł, až jo tam wodnjo něcht w stajanych seśach pyskał, a jo pon

tšašnje mjenał. Togodla njejo dejał Pawoł hyś žednje z nim sobu do rybow.

Mě pak jo, gaž som měł prozniny, pśecej zajtša rano wołał: »Wylem, kummste mit

zu Paschlinge?«

Njejsom dał se dwojcy kazaś. Jo było pśecej zajmawe, ze starkim hyś sobu. Ducy jo mě

wjele wulicował ze swojogo dłujkego žywjenja. Starki jo był dobry znajaŕ pśirody, a

pśecej jo mě něco nowego a wosebnego pokazał, což směj, ducy pśez zagony a golu,

nadejšłej. Na jazoro gorjej smej jěłej z cołnom, ale za jazorom ga se pśestrěwa wjelike

bagno, a tam su dłymoke jamy, źož su něga smogoŕ ryli. W tych jamach su se źaržali

wjelike karase, za tymi jo starki swoje bubańce stajał. Tam jo dejał wo kus broźiś, a to

njejo było zewšym tak jadnorje, dokulaž jo se we woźe mjerwiło z pijańcami. Njejo

pon teke dłujko trało, a starki - wušej sedymźaset lět stary - jo chopił skokotaś hejnak

młode žrěbje z wody wen, dokulaž jo jomu na nagich brjuškach cesto wěcej ako

źaseś pijańcow sejźeło. Jo sebje je zwotrywał - a zasej nutś do wody! Taki stary rybak

njeboj se nicogo, gaž wě, až se w bubańcu šyroke, syte karase kale.

Pon smej śěgnułej zasej k Drjejcam, lěbda raz z proznym kašorom. Swoje ryby jo stary

nan pśecej sam cysćił a teke warił. Nicht njejo mogał jomu ryby dobre dosć wariś.

Škoda, až njejsom jogo tenca raz pšašał, kak won tu rybjecu jušku pśigotujo. Som w

swojom žywjenju južo wjele rybow zjědł, ale gaž dejm byś spšawny, zwěsćim, až

su mě ryby, wot starego nana warjone, wot wšyknych nejlěpjej słoźeli.

Rybyłojenje jo starki jano pśipodla cynił, to jo było jogo wodychanje. Won ga jo měł

žywnosć a jo swoju wuměńkarsku rolu wobźěłał až do swojogo wosymźasetego

lěta. Gaž jo něga pśed sto lětami zachopił ako młody manźelski, njejo wjele měł.

»Ako som pśišeł z Pynowa do Drjejc, som měł postolu, a muterka (tak smy našej starce

gronili) jo měła zagonk. Tak smej zachopiłej!« To jo cesto gronił.

Won jo chojźił pilnje na murjowanje, wona pak jo była wob lěśe wěcej w goli ako

doma. Darniwa gola ga dajo pilnym zběrarjam gribow, carnych jagodow a pogjarzlinow

pśecej dobru zasłužbu. Tak jo pśišeł tolaŕ k tolarjeju, a po casu stej byłej tak daloko,

až stej se mogałej zagonk role a łuku pśikupiś a pozdźej teke dom a dwor.

Źiśi su se naroźili, a ako su byli tšochu wětše, su dejali pomagaś zasłužyś w gribach

a jagodach. Na stwortk jo pon stojała maś ze śěžkeju kipu z gribami a jagodami a z

rucnym korbikom z butru a jajami na Chośebuskem tyźeńskem marku, aby pśinjasła por

markow domoj.

Teke ryby su dejali pomagaś swojźbu zežywiś. Zajtša rano južo jo gnał stary nan k

Pasćelinoju, jo swoje bubańce wuproznił a za tym jo śěgnuł z měškom rybow na

kšebjaśe do Picnja, aby pśed zachopjeńkom źěła swoje ryby tam pśedał. Pozdźej su

teke jogo tśi syny, Fryco - moj nan -, Awgust a Pawoł byli podla. Kolasa njejsu hyšći

znali. Wše drogi su chojźili pěšy - zajtša rano źaseś do dwanasćo kilometrow, wjacor

po samskej droze zasej slědk. Źěłali su wodnjo źaseś do dwanasćo goźinow, a

zasłužba njejo była pśewusoka. Starki jo mě wulicował, až jo pśinjasł ako murjarski

polěr kuždu sobotu sedym tolari - to jo jadenadwaźasća markow - domoj.

Na swojo rucnikarstwo jo był moj stary nan wjelgin gjardy. Gaž jědu źinsa pśez Picnjo a

wiźim tamu radnicu, myslim na starego nana: Won jo ju pomagał twariś. Te pyšnjeńske

słupy na pokońcu radnice jo won murjował. Žeden drugi njejo se wěrił zawjerśenja dla

gorjej. Teke Hochosku cerkwju jo twarił. Až do Žergonja su šli murjowat, a to jo wot

Drjejc wjelgin daloka droga, ale tam su pon wostali ceły tyźeń.

Našym prědownikam njejo była žedna droga pśedaloka. Ako som pśišeł do Borkow a

som doma w Drjejcach pon raz wulicował wo Błotach, jo starka groniła: »Tam som w

młodych lětach teke była.« To jo było tak: Stary nan jo měł bratša, ten jo se porał do

Tšupca a jo tam w Błotnem młynje ako młynik źěłał. W lěśe 1870 - moj nan

běšo se krotko do togo naroźił - jo pśišło z Tšupca pśepšošenje do Drjejc, až dej

byś stary nan kmotš pśi dupjenju synka swojogo bratša. Tak stej se wudałej tencas

młodej manźelskej ze swojim synaškom, kenž jo we wozyku lažał, pěšy na to daloku

drogu pśez Turjej, Hochozu, Bělin po pěskowatych golnych drogach do Tšupca a za tśi

dny zasej slědk. Starka njejo se mogała hyšći šesćźaset lět pozdźej dochwaliś, kak

rědnje jo w Błotach było. To ga jo snaź teke było nejdalše drogowanje jeje dłujkego

žywjenja, a to hyšći pěšy.

Co cynje murjarje w zymje? Źinsa ga źěłaju skoro pśez cełe lěto; nowe, moderne

metody twarjenja jim to dowoliju. Něga su stare žeńske młodemu źowćoju, kenž jo se

kśěło murjarja braś, wotraźowali a gronili: »Njebjeŕ se takego - w lěśu njamaš muža

a w zymje žednogo klěba.«

Drjejcańske murjarje su chojźili za wětšy źěl w zymje na kloftarje, młogi jo teke

gercował na rejach. Naš stary nan jo někotare lěta wugel palił. Barklawski kněžk

běšo zasej raz wjele pjenjez pśejuskał a dejašo wjelike płoniny gole pśedaś.

Drjejcańske »małe« luźe, kenž njejsu měli sami žednu golu, su se tam golu kupili, naš

stary nan pěśadwaźasća morgenow. Tam jo stojało rědne drjewo. To pak jo było tenca

wjelgin tunje a njejo wjele pśinjasło.

Naš starki jo był mudry cłowjek, jo se pśecej doprědka wšo derje woblicył a źěła

njejo se žednje bojał.

Tak stej z jogo šwogorom, Drjejcańskim kjarcmarjom Pužom, sebje natwariłej

wuglarskej budce z chojcowych žerdkow, stej jej wukładłej z dernami a pěskom a pon

stej dłujke tyźenje tam drjewo pušćałej, milarje kładłej a wugel paliłej. Drjewowy

wugel jo se derje płaśił. Źěło ga jo było žurne, a dłujki cas tam w goli we

wuglarskej budce bydliś njejo teke rowno wjelgin łagodne było. Chtož pak jo kśěł

pśiś pśed wosymźaset lětami ako mały burik doprědka, njejo se směł žednogo

źěła a žednogo pjekorjenja bojaś.

Naš stary nan jo měł cas swojogo žywjenja jaden zaměr, mogali nejskerjej groniś,

jadnogo konika. Njedaloko Drjejc lažy Kałpjeńc, w tom casu běšo to hyšći

tymjenišćo, źož su rosli jano kisała tšawa, syśe a smogorjowy mech. Staremu nanoju jo

tam słušało źewjeś morgenow, a pśecej smy dejali pśez wodu broźiś a śěžke

płachty kisałeje tšawy na głowje wen k wozoju nosyś. Stary nan jo pśecej

pśemyslował, kak mogało se to błoto suche naporaś, aby tam słodka tšawa a kwiśina

rosłej. Jo sam wšake wopytował, na swojom groble wurywał, jo wozył na wosebnje

niske městna ze swojima krowoma pěsk, łomy a słanje z gole, aby nižyny powušył.

Wšo jo było podermo. Jo napominał drugich Drjejcanarjow, aby se dali zgromadnje do

togo źěła, z Kałpjeńca wodu wotpušćowaś. K slědkoju jo se tam załožyło take

zjadnośeństwo, ale njejsu sebje wěźeli pšaweje rady. Pjenjez njejsu teke wjele měli;

kejžorski stat jo měł druge na mysli, ako Drjejcańskich burow pśi dobywanju tšawy z

Kałpjeńca podpěrowaś. Naš stary nan pak njejo dał měra, jo na pśikład wuslěźił,

až běžy z jadneje groble stawnje woda do pěska w goli na kšomje bagna a se tam

zgubijo. Wokrejsny twarski mejstaŕ z Chośebuza jo se to wobglědał a jo pśizwolił

mału sumu pjenjez. Su wotwjadli pśez jadnu šyroku groblu wodu do wjelikeje jamy w

goli, a zawěsće jo měł stary nan pšawje: Woda jo se tam zgubiła w pěsku. To pak

njejo dawno dosegało. Jo to było, hejnak kśěł z wjelikego suda, do kotaregož se

stawnje nowa woda pśilewa, wodu ze słomjecym spłom wotpušćowaś. Tak njejo stary

nan społnjenje swojeje žywjeńskeje naźeje dožywił, až na Kałpjeńcu słodka tšawa

a běła kwiśina rosćotej.

Šesć lět po jogo smjerśi jo se pon jogo stare žycenje społniło. Něźi w lěśe 1930 jo

se załožyło drustwo wšych wobsejźarjow płoninow na Kałpjeńcu. Su

pśegroblickowali ceły Kałpjeńc, a pśi dłymokej jamje na kšomje bagna źěła

motorska plumpa a plumpjo wodu do groble, po kotarejž pon pśez golu na Drjejcańske

łuki běžy. Tak jo naš stary nan dožywił tu staru wěrnosć, až jaden sam njamožo

pśirodu pśewinuś. Božko njejo to wěcej słyšał, až su jogo pśi wuswěśenju

wuchwalili ako njewomucnego wojowarja za pśeměnjenje Kałpjeńca do bujnych łukow.

Pśi wšyknom źěle jo starki teke hyšći namakał cas za swoje pcołki. Ned pśi dworje w

gumnyšku jo stojała pcołkarnja z něźi pěšnasćo kulowatymi wulami, wše ze słomy

wupleśone. Stary nan jo był pcołkaŕ po starej wašni. Za nas źiśi jo był pśecej

swěźeń, gaž jo mjod »wurězował«. Su-lic byli pcołki w lěśu pilne, jo pon dostał

kuždy z nas błonku ze słodkim mjodom do ruki. Hej, to jo była chłošćonka!

Ja pak som měł z pcołkami starkego cesto swoje starosći. Gaž su se kśěli rojś, njejsu

za tym pšašali, lěc jo starki doma abo na łuce w senje. To som dejał za nimi glědaś, a

gaž su se sednuli něźi na jabłušcynu w našom wjelikem gumnje, som dejał se wo to

staraś, až se ta wjelika grana pcołkow njerozpušćijo a na-žednje-zasejwiźenje

njewuleśijo. Sam njejsom směł nic howacej cyniś, ako do stareje kose klapaś (cogodla, to

hyšći źinsa njewěm) a granu pcołkow cesćej z wodu wobsykaś. Młogi raz som

njesćerpnje k wrotam glědał, lěc njepśiźo starki domoj. Co ga won by gronił, gaby mě

drogotny roj pcołkow wuleśeł! Zawěsće njeby mě žednje wěcej do rybow sobu

wzeł! Gaž pak jo skońcnje pśišeł, som wodychnuł. Ow, kak pogibliwy jo pon naš

starki był! Ja ga som měł južo wšo pśigotowane: Jabeŕ jo stojał pśi bomje, podla

prozny wul z gusynym kśidłom, a pachawu, ze sprochnjetym drjewom napołnjonu,

njejsom teke zabył. Starki jo na bom zalězł, njejo trjebał žeden šćit za swoju južo

bejnje gołu głowu, jo pcołki ze swojeju pachawu wobdymił a je z gusynym kśidłom do

wula zmjatł, jen zakšył a pśišeł - na głowje ceło zeštapany - dołoj. To pak njejo

jomu nic wugotowało, lěc jo jogo jadna pcołka štapiła abo jich dwaźasća a wěcej.

Gaž mě jadna pcołka štapijo, mam južo napuknjone woblico hejnak banja. Stary nan

pak njejo cas žywjenja žedno ryśe w cłonkach znał, to jo se měł swojim pcołkam

źěkowaś.

Won jo był teke gumnaŕ. Jo měł w našom wjelikem gumnje wjele sadowych bomow.

Tym jo teke słušała jogo wjelika lubosć. Wosebnje jabłušcyny jo wjelgin derje

wotwardował. Gaž jo něźi nowu družynu jabłukow wuslěźił, njejo měł pjerwjej

měra, až jo ju našćěpił na jaden ze swojich bomow. Tam jo stojała slězy w gumnje

taka tłusta, stara jabłušcyna. W nazymje, gaž su chapjali jabłuka zdrjaś, jo to był

źiwny poglěd. Sedym abo wosym družynow jabłukow jo tam wisało, na kuždej gałuze

druge - wjelike, srědne a małe, zelene, žołte, cerwjene abo cerwjenolickate. Dwě

wjelikej kšušcynje stej w srjejźi gumna stojałej. Kšuški njejsu byli wjelgin dobre k

jěźi, ale pla starego nana njejo se směło nic skazyś. Gaž su byli kšuški zdrjałe a

južo tšochu měkliwe, jo won kuždy źeń pjac topił a kšuški sušył. W młogem

lěśe jo měł połnu najśpu pjaceńkow, a pśecej su byli w nalěśu wše. Su byli dobre

pśiběranje k wobjedoju, a gaž smy šli do šule abo do gole, smy měli pśecej połnu

kapsu pjaceńkow. Njejsmy tencas byli tak roztśeńtślone ze słodkosćami ako něntejšne

źiśi, kšuškowe pjaceńce su byli teke słodke, a smy byli z nimi spokojom. W lětach

prědneje swětoweje wojny jo stary nan tak młogemu głodnemu měsćanarjeju nasypał

nakšebjatnik połny z pjaceńcami, a ten jo šeł wjasoły z dworu, jo měł zasej něco za

swoje głodne źiśi.

Gaž rowno wo wojnje powědamy, cu teke na to spomnjeś, až njejo naš stary nan wjele

wo kejžorje, wojnstwje a wšych wjelikogłowach (won jo pśecej gronił »die

Großköppe«) roźeł. Sam njejo był žednje wojak, dokulaž jo měł »bruch«. Tak njejo

ako młody trjebał do wojnow 1864, 1866 a 1870/71. Njejo teke wjele roźeł wo

wojarskich zjadnośeństwach. Ako jo se w lěśe 1913 swěśiło 25. lěto kněžarstwa

kejžora Wilhelma II., su wugotowali Drjejcańske a Janšojske wusłužone wojaki, kenž

su byli we wojarskima zjadnośeństwoma, wjelike wojnske graśe na »Gorkach« w goli

mjazy Drjejcami a Janšojcami. To jo był zogol, a wot wšyknych bokow jo se stśělało.

Stary nan jo se togodla gorił a jo pśi sebje barkotał: »Praskajśo jan, praskajśo, nejskerjej

se něco gromadu spraskaśo!«

Južo lěto pozdźej jo było tak daloko! Te, ako su tam grali wojnu k cesći kejžora, su

dejali śěgnuś do nowego praskanja, tenraz pak z wotšymi patronami, do wojny, źož su

kule lětali a tak młogego z nich k cesći »kejžora a woścojskeje« na zemju a pod zemju

sporali. Teke stary nan jo płakał, ako jo pśišła w lěśe 1916 powěsć z Belgiskeje, až

jo jogo syn Awgust, 43lětny »Landsturmmann«, tam padnuł.

To njejo nikula powušyło jogo lubosć a pśichylnosć ku kejžoroju a wšym knězam a

kněžkam. Won njejo se po mojom zdaśu žednje gotował wjelike myslenja dla politiki

swojogo casa. Gaž pak źinsa se dopomnjeju na to, co jo mě po droze do rybow

wulicował, pon mogu groniś, až jo se cuł pśecej ako murjaŕ-źěłaśeŕ, kenž njejo

měł žednu dowěru do kněžeceje klase togo casa, w kotaremž jo był žywy.


W Maznikach
Gaž spominam na glucny cas, ako som był mały golc w Drjejcańskej šuli pla swojeje

mamki, žony wjelgin wažonego a wjelgin wotšego serbskego wucabnika Měta Huraza,

potom mě źinsa hyšći we wušyma klincy jadno mě: Mazniki! Njejo se minuł žeden

źeń w našom domje, na kotaremž njejo se powědało wo Maznikach.

Moja nejlubša dobra mamka, śota mojeje božko tak rano zemrěteje mamy, jo była

roźona w Maznikach, a teke moja mama jo se tam naroźiła, a tak su byli Mazniki, mogu

groniś, naša druga domownja. Kak smy se wjaselili, gaž ta swojźba jo pśišła do Drjejc

na mšu, a kak cesto smy tam chojźili woglědat do lubosnych Maznikow pśi wjelikem

jazorje.

Źinsa doleśiš spěšnje z kolasom abo južo z motorskim pśez golu k wjelikemu jazoroju

- my njejsmy znali kolasa a motorske, smy se šapali pěšy pśez Jazminy, mimo

Kałpjeńca a potom pśez kralojsku Turjańsku golu. A ducy jo nam pśecej wutšoba

dybotała, gaž smy se bližyli »šoseji«, twardej droze z Picnja do Gubina. Wo njej jo se

pśecej wulicowało, až su tam pšosarje a »wandrarske«. Nicht njejo se pšawje zwěrił,

hyś sam pśez drogu, wšake tšašne wulicowańka su se powědali. Z dybotajuceju

wutšobu smej se teke raz porałej do Maznikow, moja mamka a ja. Smej se wjaseliłej na

woglěd pśi swojźbje. Gaby jano ta Gubinska droga mimo była! A teke njejsy doprědka

nic wiźeł, dokulaž jo gusta zakaznja śi zadorała pśeglěd.

Pśiźomej k droze a tam wiźimej - co ga wiźimej? We wusokem wrjosu lažytej dwa

cłowjeka! Co ga něnto? Ženjomej, což možomej, ja ako młodšy doprědka, som źe

měł strowšu wutšobu ako mamka. A hyšći lěpjej smej gnałej, ako jo se zarjagotało

w goli. Gaby njepśišeł stary Balak z Drjejc nama napśeśiwo, drje by gnałej až do

Maznikow.

Gano som zasej šeł po samskej droze a som se wutšobnje smjał, kak smej tencas gnałej.

A potom jo se swětliło pśez te wjelike chojce wjelike jazoro! Naša droga jo pak šła

pśez wjelike, tłuste chojce, a potom smej šłej mimo Maznikojskeje golnikarnje, źož

stojašo stary dub pśed domom z takimi mocnymi gałuzami, až su sebje na njom natwarili

chłodnicu. Ja som sebje pśecej wutšobnje žycył, tam gorjej zalězć a w chłodnicy

sejźeś - ale golnik ga běšo za nas zastupnik wušyny; njeby se žednje zwěrił, stupiś

pśez źurka.

Za golnikarnju smej wiźełej Maznikojske dwory, jano šesć, a za chylku smej stupiłej na

Šlodarjowy dwor, rodny dom mojeje mamki a teke mojeje mamy. Wutšobne witanje!

Lubosćiwa »Maznikojska śota« njejo se mogała dowitaś a dowulicowaś, kak se wjaseli;

ze susednego dwora jo pśignała ta dobra Pumpic śota, kotaraž jo mě k jatšam

pśinjasła pyšne jajka a rědne dary.

Ja pak som se wobglědał na dworje a som wobźiwował wjeliki carny swětły kamjeń,

kenž jo tam lažał. Ale śota jo mě groniła, až njejo to kamjeń, až jo to stwarźona,

wokamjenjona smoła, zbytk z togo casa, ako naše prědowniki su měli how mazniki,

źož su maz škrěli ze starych pjeńkow.

Smy stupili do jśpy, a tam jo mě zajmowała wjelika biblija z wobrazami. Prězy na

běłych łopjenach su něgajšne nany wšo napisali, což jo se w swojźbje stało - gaž

jo se goletko naroźiło a gaž jo jaden wotstupił ze swěta. Ale božko, w lěśe 1910 su se

wotpalili cełe Mazniki, a kopica smoły a drogotna biblija stej z tym teke zajšłej.

Ale how z togo serbskego Šlodarjejc doma su wujšli pilne a mudre luźe. Jaden z nich jo w

pilnem źěle nastajił chroniku našeje swojźby. Tam cytamy a smy gjarde na to, až teke

maś Fryca Rochy běšo roźona how z togo Maznikojskego doma.

To pak som wšo akle pozdźej zgonił. Tencas jo mě wabiło wjele wěcej to wjelike

jazoro ned pod gumnom a polom našeje swojźby. Cyni to, až jo dom mojich

prědownikow wot maminego boka stojał blisko pśi jazorje, abo jo to derbstwo wot mojogo

starego nana, kenž jo był zagority rybak - wody, nejwěcej pak jazora mě wabje a tak

lažko zasej njepušćiju. Smy tam w Maznikach ako golcy łapali raki, kenž su se chowali

w podbrjožnych źěrach. Huj, jo to było juskanje a kwicanje, gaž su nas twardo šćipali!

A niźi njejsom wiźeł taku kšasnu wodu a cysty běły pěsk ako w Maznikojskem

jazorje, a jo se tam njewugronjecy rědnje kupało. Som tam teke rad jěł, ako som był

staršy, som tam sejźeł a se wjaselił nad rědnym wobrazom teje wusokeje gole na

napśeśiwnem brjoze. A cowach se slědk do něgajšnego casa, ako nad wušynu a jazorom

stej se dymiłej tej maznika.

Wušej sto lět tam južo wěcej njestojtej. Ale stare cerkwinske knigły w Janšojcach a

stare pomniki na kjarchobje w Šenhejźe a Drjejcach nam wulicuju, až naše prědowniki

how wšykne běchu maznikarske mejstarje. Kak su źěłali a kak su tu maz škrěli,

wěmy jano ze starych chronikow a z togo, což zgonimy z wulicowanja starych luźi.

Zajtša rano su se južo porali Maznikarje ze špodami, piłami a sekerami do gole, aby tam

te łucywate smolne pjeńki kopali. Su je zrězali a rědnje wobělili a zrozkłojowali.

Potom su je domoj zwozyli. Na Šlodarjejc dworje jo stojał jaden wusoki, wjeliki maznik, jo

wuglědał ako kulowaty pjac abo možoš groniś ako pcołcyny wul. Won mějašo dwě

sćěnje, kotarejž běštej kužda 30 cm tłusta. Sćěnje stej byłej poł metra roztyla. Do

nutśikownego pjaca su nakładowali to drjewo a potom su jen twardo zamurjowali. Do

choda mjazy nutśikowneju a wenkowneju murju su nakładli wusmolone drjewo. To su

zapalili a něnto topili bźez pśestaśa 60-72 goźinow. Wenkowna murja mějašo dymnicu,

aby kuŕ mogał wotśěgnuś.

Do nutśikownego pjaca su nakładli skoro 30 m pjeńkowego drjewa na zelezny rošt. Pod

1   2   3   4   5   6   7   8   9


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка