Prědne dožywjenja małego golca




старонка2/9
Дата канвертавання24.04.2016
Памер0.52 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9

pyšnym zwigańskim wěncom jo sejźeł glucny gerc a jo tšubił na swojej tšubale

wjasołe štucki, až jo zněło po cełej jsy. Běšo wjasoły, až mějašo dom, swoj

dom. Njejo hyšći wěźeł, až žednje njepśestupi źurja do swojeje śpy.

Prědnego awgusta 1914. Słyńco se pomałem chowa. Jěźomy z łuki domoj. Jo daloka

droga, a krowje se šmotlitej mucnje k Drjejcam. Sejźim na wozu na tšawje. Co ga to? W

Drjejcach se zwoni, tšubi? Jo ga tam wogeń? Pogonimy krowje, aby pochwatałej, ja

skocyju z woza, ženu doprědka do jsy. »Nagoriny Hans«, stary nocny stražnik a wejsny

kulaŕ, chojźi po jsy a tšubi, z torma bincy zwon. Na droze stoje luźe, žeńske płacu,

muže maju zmrocone, wažne woblica. Njejo wogeń we jsy - njejo wogeń w goli - jo

wogeń na cełem swěśe! Žeńske płacu, a muske du se pśigotowat, aby witśe šli do

wojny, snaź do smjerśi!

Njejo było nic cuś wo zagoritosći a wjaselu a gjardosći, sy jano wiźeł łdzy a

starosćiwe woblica ... Tak som dožywił zachopjeńk prědneje swětoweje wojny ...

Pawlowy gerc pak jo dejał spušćiś swoj njedogotowany dom, jo śěgnuł teke do wojny,

a za dwa tyźenja jo se zasej zwoniło z torma - po dušu. Njejo był samotny, ako jo dejał

spušćiś domownju a dom a žałosnje wumrěś tam něźi na cuzej zemi. W kuždem

domje jo se płakało, a w cerkwi su lěbda sćěny dosegali, aby tam powjesyli

spomnjeńske tofle.

Hyšći jadno dožywjenje z prědneje swětoweje wojny jo se mě twardo zaśišćało do

wutšoby.

Běšo w nalěśu 1916. Som był na mšy - źiśi buchu brane -, tam pśiźe moj nank a

gronjašo mě kšajźu do wucha: »Twoj wujk Awgust jo padnuł!«

Som goruco płakał tam w Picańskej cerkwi, tak až luźe na mnjo glědachu a

njesłuchachu na fararja. Domojducy z cerkwje zmakach se z kopicku popajźonych

Francozarjow, kenž tam, wobstražowane wot němskich wojakow, źěchu na źěło.

Dopomnjech se na wujka, kenž w belgiskej zemi wotpocywa, wot granatow zrozrywany, a

grozach tym cuzym wojakam z pěsću w mojom źiśecem rozymje, měnjecy, až woni su

wina na smjerśi mojogo wujka. Pozdźej, wjele pozdźej wuznach, až běchu toś te

popajźone cuze wojaki rowno tak njewinowate na wojnje ako moj wujk, jogo wudowa a ja

styrnasćolětny golc. Źinsa hyšći woblutuju, až som tencas pěsć pozwignuł ...
Serbski golc śěgnjo do wucby
Som wam južo raz wulicował, kak som ako źewjeślětny golc gjardy na wusokem wozu

do »wjelikego města Picnja« śěgnuł. Tenraz źo droga wo kus dalej. Ako sćo teke južo

zgonili, njejsom se měł pśecej lažko pla swojogo nanka-wucabnika. Nejgorjej pak jo to

było, ako jo se wupokazało, až mam tšochu mudru głowku. »Golc ma na šularja

wuknuś!« To jo było nankowe wotmyslenje južo, ako som lěbda prědne słowa

nawuknuł »buchštaběrowaś«. Jo, jo, tak smy prědnemu cytanjeju gronili, a po tej

metoźe smy to teke nawuknuli. Ale njok se wobźaržowaś z receptami, kak se cytanje

wucy. Nan jo se wulěkał, ako jo słyšał, co jo se stary šulaŕ wumyslił. Smy byli pěś

źiśi, naša mała žywnosć jo rowno teliko wunjasła, až smy měli klěb a kulki a potom

hyšći swinku k zarězanjeju. Wšo druge jo nan z tym zasłužył, až jo chojźił na

murjowanje. A golcy z Drjejc njejsu tencas nic drugego znali, ako wuknuś na murjarja abo na

kamjenika abo źěłaś pla zeleznice.

»Pśipłaśim połojcu, a to druge južo zdrapjoš ty gromadu«, troštowašo šulaŕ nana.

Ztakim běšo wugotowane, až pojdu do Noweje Cale na preparandu, to jo pśigotowańska

šula.

Njejsmy drje žednje tak wjele do gribow chojźili ako w lěśojskem casu lěta 1916. Na



gluku su derje rosli, a tak smy měli jich połne měchy nasušonych. Nazymu smy jěli ze

śotu, kenž jo nam njabogu mamu zastupowała, do města. Smy tam suche griby pśedali a

za nawikowane pjenjeze nakupowali wšo, což k tomu słuša, gaž śěgnjoš do cuzby:

zgła, šantki, powłoki a wšake druge.

Pśepytowanje za pśiwześe do preparandy som derje wobstał. Togodla pak njejo była

wucba weto tuńša. Nan jo dejał ned prědny raz rědnu kopicu pjenjez nalicyś, a to za

bydlenje, zežywjenje, za knigły, krotko za wšykno, což cłowjek trjeba, gaž jo pla

cuzych luźi. Razka wucba njejo była dermo, teke za to su dejali se kužde běrtyl lěta

někotare tolarje zapłaśiś. To jo była bejna starosć za nana, lěcrownož jo nank w

Picnju zwěrnje swoju zlubjonu połojcu pśipłaśił. Ale za dwě lěśe jo wumrěł a jogo

žeńska teke. Něnto jo měł nan wšu starosć sam.

»Golc, pśestań wuknuś - ty wěš, až sćo pěś źiśi ... Źi na zeleznicu, tam

zasłužyjoš ned pjenjeze!« Tak jo mě nan gronił, ako som měł skoro połojcu

wuknjeńskego casa pśewinjonu. Som płakał a se wobarał, něnto šulu spušćiś, źož

som z dobrym wuspěchom wuknuł. Ale šesć lět, to jo dłujki cas, gaž dejš za kuždy

źeń płaśiś.

Nan jo zdychnuł a gronił: »No, pon wostań, ale lažko to za mnjo njebuźo!« A njejo

zawěsće lažko było. Tak wjelgin ako som se pśecej na prozniny wjaselił, tak njedobry

jo był potom pśecej slědny źeń, gaž som se dejał zasej wudaś do Noweje Cale. Jo

była wojna, a šym mjenjej smy dostali k jěźi, śim wěcej su za to pominali. Kuždy raz

som dejał nana wo wěcej pjenjez pšosyś - teke knigły su byli droše -, a chudy nan jo

cesto slědne marki zezběrał, aby mojo wuknjenje zapłaśił.

Njejsmy jich togodla tam wjele byli z našych serbskich jsow. Tak młogi wobdarjony golc

jo dejał na murjowanje chojźiś a w zymskem casu na kloftarje do gole. Město togo pak jo

sejźeło na šulskich ławkach našeje preparandy w Nowej Cali dosć a dosć synaškow

bogatych zastojnikow a pśekupcow z městow, kenž njejsu trjebali tak na pjenjeze glědaś.

Cesto dosć pak jo měł jich nan wěcej pjenjez ako syn mudrosći w głowje.

Ako smy w oktobrje lěta 1916 zachopili, smy byli sedymatśiźasća wuknikow - a w juniju

lěta 1922 jo z tych było hyšći tśinasćo wušej. Za wětšy źěl pak su se te ducy

zgubili, kenž su dejali na moc »něco lěpšego« wuknuś - nanowych pjenjez dla.

Njejo na škodu, se na take spomnjeś, gaž źinsa wiźimy, až su za naše źiśi wšykne

drogi wotworjone a šule su pśistupne wšyknym.

Wšake smy w šesć lětach našeje wucby dožywili. Teke tam w Nowej Cali njejsu měli

serbske młodostne se lažko. Někak ga jo nam wšyknym, kenž smy byli nawucone,

doma serbski powědaś, »Serb na gubu bił«. Nejwěcej jo to mucało našomu direktoroju

za muziku, Latz jo se pisał. To jo był taki pšawy gropyń. Wosebnje jo se rozpyrił, gaž

jo mjazy nowymi wuknikami Serba wupytnuł. »Das ist doch wieder ein Wende, der Kerl

spricht doch so breit ...« Nam bogim serbskim golcam jo pśecej wšykno zawiźeł.

Raz smy spiwali, jaden za drugim sam. Pśi tom jo gronił kněz Latz, ako běšo jaden

wuspiwał: »Ten kjarl ma taki blachowy głos.« Na to jo zašepotał pśecej bejnje njerodny

Kelling z Barlinja: »Ten jo blachowu kanu požrěł.« Jogo sused jo był moj serbski

pśijaśel Klawo z Drjejc, a ten jo wuprasnuł na to z napśiskim smjaśim. Naš Latz jo se

rozgorił. Jo měł rowno dłujki pokazowarski koł w ruce, jo zaskocył pśez ławki ku

Klawoju, jo klasnuł jomu z kołom do głowy a zawołał: »So ein ungehobelter Wende!«

A něnto gotujśo se sami swoje myslicki!
Młody wucabnik zaśěgnjo do Błotow
Tak młody ga njejsom zewšym wěcej był, ako som prědny raz do Błotow pśišeł.

Popšawem jo sromota groniś, až som był južo 26 lět stary, nježli som Błota poznał,

lěcrownož njejo z mojeje rodneje jsy až do Błotow razka hyšći 30 km drogi. Smy w

šuli słyšali wšake wo tej rědnej, źiwnej krajinje, a pśecej jo se mě někak za njeju

styskało, wosebnje togodla, až jo tam tak wjele wody a taki gusty zeleny lěs. Za lěs a

wodu som južo pśecej był a hyšći wěcej za ryby, kenž we woźe plěwaju.

Som togodla ako młody, na šulske městno južo pěś lět cakajucy wucabnik pśecej wo

tom cował, aby mogał byś »ceptaŕ« w Błotach. A toś to cowanje jo se zawěsće

społniło. Pjerwjej pak som pśebywał někotare mjasece w Bukowje mjazy Frankfurtom a

Barlinjom. Tam ga jo była teke wjelgin rědna krajina. Žednje pak njejo se mě w

městach spodobało, a tam wosebnje nic. Jazorow jo było tam dosć a lěsa teke, ale

wšykno jo słušało grobje von Fleming. Ten pak jo měł pśi kuždem rědnem flacku

tofle stojecy, až jo pśistup zakazany, a wodu jazorow sy směł jano wot nazdala

woglědaś. Rědnosć krajiny pak sy dejał hyšći wosebnje zapłaśiś, dokulaž jo było

bydlenje a zežywjenje tam wjele droše ako howac něźi. Njejsom pak był ako pomocny

wucabnik taki bogaśc, aby za rědnu, zwětšego njepśistupnu krajinu sobu płaśił, a tak

som wušemu sekretarjoju na kněžarstwje w Frankfurśe »na nerwy padał« z pominanim,

až cu měś druge šulske městno. Tych pak běšo tencas, w lěśe 1927, mało,

młodych wucabnikow śim wěcej. Kněz wušy sekretaŕ pak jo se snaź k slědkoju

myslił, až mě na wšykne case gubu zatkajo, gaž mě posćelo do gmejny, źož se po

jogo zdaśu liški a wuchace dobru noc gronje.

Dostach w januarje 1928 kortku, až mam nastupiś šulske městno w Borkowach w

Kuparskej gmejnje. Gaby ten dostojny kněz wěźeł, kak som se tomu wjaselił, njeby mě

zawěsće do rědnych Błotow posłał. Ako som se pśi njom wuźěkował, jo mě

směšaty gronił: »Ale kupśo sebje petrolejowu lampu!« To teke som dejał cyniś, ako

som tam był.

Tak som se wudał do Błotow, nejpjerwjej sam, žeńsku a małe źowćko som wostajił

hyšći w Bukowje. Som kśěł pjerjwjej woglědaś, kak tam jo, a wosebnje nejpjerwjej

bydlenje wobstaraś.

Ako som w Borkowach ze śěžkim kofrom z Błośańskeje zeleznicki wustupił a muža

pšašał, źo prědna Kuparska šula jo, jo ten cłowjek woblutujucy na mnjo a moj wjeliki

kofer poglědnuł a potom gronił: »Goźinu maśo stupaś, ale sami tu šulu žednje

njenamakajośo, to se zawěsće źaseś raz zabłuźijośo.« To ga su byli rědne wuglědy!

Ale w nejwětšej nuzy se pśecej namakajo dobra duša k pomocy. Tenraz jo to była

»duška«, cu groniś, až jo to był kněz Měto Duška z Kuparskeje gmejny, dostojny

stary muž z wjelikim naglědom w gmejnje, drugi zastupnik šołty a daloko znaty

šykowany twarc. To pak som akle pozdźej zgonił. Něnto jo był kněz Duška moj

witany, dobrośiwy pśewodnik. Jo mě gronił, až bydli njedaloko prědneje Kuparskeje

šule. Njedaloko, to pak su w Borkowach pśecej tak něźi dwa abo tśi kilometry. To som

teke akle ducy pytnuł. Smej stupałej po wuskej sćažce, smej pśeprěkowałej Młyńsku

Sprjewju po wusokej »ławje« a mału tšugu po tłustej deli, kenž jo tam lažała město

mosta. Potom jo pśišła skońcnje šyrša droga, zdźěla groznje pěskowata a kus dalej

zasej tšašnje parowata. »To tak jo«, gronjašo moj pśewodnik, ßmy měli zachadny

tyźeń małe polaśe. To jo w tom casu, gaž sněg tajo, pśecej tak. Dejśo se nejskerjej

škornje kupiś, we wašych crjejkach how daloko njepśiźośo!« To som nejskerjej sam

nazgonił, ako smej šyroku drogu zaso spušćiłej a se zasej winułej na drugu wusku

sćažku, kenž jo wjadła pśez šere łuki a mimo małych zagonkow. Njejo dłujko

warnowało, a som se zacrěł do pary a do na sćažce stojaceje wody. Tam a zas směj

pśišłej pśez burski dwor. Wšykne chromy su byli drjewjane a ze sćinu abo słomu

kšyte, a na swislach kuždego kšywa su se kśižyli łaty, wurězane podobnje

kronowanym wužam. Po chyli gronjašo kněz Duška:

»Tak, něnto dejśo hyś sami dalej. Źiśo jano how wo kus po tej droze gorjej, a potom sćo

južo w prědnej šuli.«

Droga běšoparowata, zawěsće wot slědnego polaśa. Jo było wiźeś, až běšo woda

drogu pśeběžała.

W šuli jo mě stary wucabnik Becker pśijaznje powitał; jo se wjaselił, až ma skońcnje

zastupnika. Dokulaž běšo južo pozdźe, njejsmej se dłujko wobźaržowałej, ale weto

jo won měł teliko casa, mě malsnje wulicowaś, kake pogoršowanje ze susedom ma,

kenž jomu nježycy žeden měr. Som pozdźej dwanasćo lět w šuli bydlił, ale z tym

susedom njejsom žednu zwadu měł. Na prědnem dnju pak som woblutował, až

njejsom wostał, wotkul som pśišeł.

Stary kolega jo mě něnto wjadł po wuskich, se wijatych sćažkach pśez šyroku

Blušnicu a małe tšugi k zastupnikoju šołty. Šołta běšo chory a pśebywašo na

dlejšy cas w gojarni.

Smej pśišłej do starego, ale derje wotwardowanego błośańskego domu ze słomjanym

kšywom. W cystej, śopłej śpě ze žołtobrunymi, swětłymi meblami z domacnego

jasenjowego drjewa jo sejźeł zasajźity muž z cerwjenym woblicom a běłymi włosami

- kněz Lipo Rogac, tencasny nejwušy cłowjek w Kuparskej gmejnje. Smy se powitali,

won jo zesuwnuł na bliźe swoje papjery gromadu, stara śota jo z hele pśichwatała

glědat, kaki woglěd se k wjacoroju pora. Potom se pak spěšnje zasej do hele zgubi,

chapjašo w kamjenach z gjarncami šwyraś, a potom słyšachmy, až trějo kafej. Som

knězoju Rogacoju swojo pisomne powołanje pokazał a jomu wulicował swoje

wobstojnosći, až som ženjony, mam gole a ako prědne trjebam bydlenje za swojźbu.

»To jo ta mjeńša starosć«, gronjašo kněz Rogac. »Bydlenje namakamy snaź južo źinsa

za was - ale buźo ga se wam w našej šuli spodobaś?«

»Cogodla nic? Togodla ga som wuknuł na ceptarja.«

»To njejsćo tam zawěsće wuknuli! Smy how serbske luźe, a naše źiśi powědaju doma

serbski, někotare njamogu zewšym nimski, gaž zachopiju do šule chojźiś ...«

»To jo ta mjeńša starosć«, som jomu z jogo samskimi słowami wotegronił, ale něnto w

serbskej rěcy. »Som serbski a som teke akle w šuli nimski nawuknuł.«

Šołta zaźiwany na mnjo poglědnu, ale w tom wokognuśu pśiźe stara śota do jśpy a

pśinjase wjeliku brjuchatu kanu kafeja a taski.

»Nun werden wir erst einmal Abendbrot essen«, gronjaše, a běšo słyšaś, až howac

cesto nimski njepowěda.

»Z našym nowym ceptarjom možoš serbski powědaś. Won ga wšo tšochu po

landojskem wugronijo, ale serbski možo«, gronjašo wujk Rogac smjejkotajucy.

Něnto jo było naraz tak, aby se južo dawno znali. Smy gromaźe wjacerjali, a to se wě,

až su mě až do slědnego wupšašowali, źo som doma, kaku žywnosć naše tam maju,

a k slědkoju jo se wupokazało, až gospodaŕ Drjejce a teke moj rodny dom derje znajo,

dokulaž jo tam na landojskich jsach kužde lěto zbožo kupował. Som se cuł ako mjazy

dawno znatymi pśijaśelami. Staremu ceptarjeju, kenž njejo serbski rozměł, drje jo se to

njezdało - jo kśěł naraz na moc domoj.

»Źiśo jan změrom«, gronjašo moj nowy pśijaśel, »ja se južo dalej staram.

Wobnocowaś možo na Wilišćach pla mojogo bratša, a bydlenje za njogo a jogo swojźbu

jomu hyšći wobstaram.« Stary ceptaŕ jo wujšeł.

Běšo carna śma, ako som se pla Rogacojc śoty za dobru wjacerju wuźěkował. Wona

pśigotowašo latarnju, a wudachmej se ze starym wujkom na drogu - wodajśo, na sćažku.

»Stupimej raz pjerwjej k Śichanowym, mojim susedam, te by měli rědne bydlenje za was,

su dobre luźe.« Som był ceło pognuty wot takeje pomocniwosći. Na wuskej ławce pśez

»Jězdźiwko«, mału, wusku tšugu, jo mě wujk za ruku pśimjeł, aby pśi śamnem

swětlašku latarnicki njestupił mimo a do wody njepadnuł.

Wu Śichanojc běšo to same pśijazne powitanje, njejsmy tam nimcowali, šołta jo mě

ned ako Serba pśedstajił. Dla bydlenja smy se malsnje wujadnali. Śichanojc śota jo teke

južo chapjała z gjarncami w kamjenach šwyraś. Smej se pak wuźěkowali, dokulaž ga

smej rowno wot kafeja pśišłej. Skoro jo gospoza nama to za złe wzeła, až smej jeje

gospodnosć tak za nic měłej.

Běšo pak hyšći bejny kus gnaś, nježli smej potom skońcnje do Rogacoweje kjarcmy na

Wilišćach stupiłej.

Z kjarcmarjom smy se ned dla wobnocowanja wujadnali, a jogo źowka Frida jo chwatała

postolu nawlekat. Jej ku chwalbje dejm groniś, až jo mě ten tyźeń, ako som tam bydlił,

derje zastarała. Stary kjarcmaŕ jo jěł ned na drugi źeń do rybow. Škoda, gaby njedejał

do šule, by jěł ned sobu, ale ryby w błośańskej jušce su mě potom weto wuběrnje

słoźeli.

Kjarcma běšo połna luźi, młoźina jo w žurli zwucowała někake źiwadłowe graśe

za »Landbundowy swěźeń«, a w kjarcmarskej śpě sejźechu starše muže. Nejpjerwjej

som samučki na murce sejźeł, ako nowy ceptaŕ z napnětosću wobglědany. Jo se pak

nejskerjej rozšepotało, až som Serb, a njejo dłujko warnowało, to smy byli w žywem

serbskem rozgranjanju.

Na drugi źeń som šeł prědny raz do swojeje noweje šule. Te golcy a źowća, kenž su

tencas tam w prědnem a drugem lětniku sejźeli, maju źinsa sami źiśi, kenž su w

źewjetem a źasetem lětniku polytechniskeje wušeje šule, a młoge juž se pśigotuju na

Rozšyrjonej serbskej wušej šuli w Chośebuzu na studij na uniwersiśe. Wo takem njejo se

nam tencas razka cowało. Wěm hyšći, kak som w lěśe 1932 z jadnym nanom měł

wjele rozgronow, aby swojogo wjelgin wobdarjonego golca na wušu šulu posłał. »K

tomu njamam pjenjeze!«, gronjašo nan kuždy raz, a z tym běšo wěc wotbyta.

Mam źinsa hyšći w spižce zešywk lažecy, dnjownik z lěta 1929, źož som kuždy

źeń dožywjenja a nazgonjenja w šulskem źěle napisał. Som měł tencas 20 wuknikow

w 3. a 4. lětniku. Z nich jo powědało 18 doma jano serbski. Tśiźasća lět pozdźej su

kśěli mě někotare z tych samych něgajšnych wuknikow pśi wobradowanju serbskich

pšašanjow w gmejnskem parlamenśe napowědaś, až njamogu serbski. Som mogał jim

toś tu łdžu lažko dopokazaś, a woni su něnto wšykne južo někotare lěta dobre

cłonki Domowiny. By pak mogał wjele pisaś wo našej Kuparskej šuli, ale což źinsa

njejo, možo se pozdźej staś.

Som chwatał na post, aby žeńskej telegram posłał, až mam bydlenje. Za někotare dny

jo pśišła z našym źowćkom a jo kśěła ned zadwělowaś, ako smej se pjekoriłej z

wozykom po njerownych, parowatych sćažkach do našogo bydlenja. W prědnych

tyźenjach njejo se wěriła z dwora, tšacha dla, až se zabłuźijo. Ale jo se teke

pśiwucyła nowym, ceło hynakšym poměram, a to śim lažčej, dokulaž jo skoro

pśišło nalěto z kšasnosću, kenž njamožo byś niźi rědnjejše ako w Błotach.

Něnto bydlim južo pśisamem pěśźaset lět w Borkowach, hyšći daloko wence w

Kuparskem wotźělu něnto zjadnośoneje gmejny. Wjele, wjelgin wjele jo se w tych lětach

pśeměniło. Lětstotki stara zawostanosć jo se minuła. Dosć nowych, twardych drogow

jo dało starym, wuskim sćažkam zarosć, nad rěkami se spinaju betonowe mosty, a

stawnje se twarje nowe. Małe grědki a zagonki su se zjadnośili do wětšych płoninow, a

źož jo Błotaŕ pjerwjej žurnje ze špodu swoju rolu rył, bubocu něnto traktory pśed

chołujom a nowymi rolnikarskimi rědami. Łuki na Lubnjojskem a Tšupcańskem, za

kotarež su Borkowarje pśez lětstotki tamym grobam wusoki pacht płaśili, słušaju

něnto jim. Lěbda raz jaden wozy swojo seno z cołnom domoj ako hyšći wšykne pśed

40 lětami. To se wě, až jo hyšći luźi, kenž njamogu se dopowědaś wo ßtarem

dobrem casu«, ale žeden z nich njeby kśěł se pod takimi gospodarskimi a socialnymi

poměrami žywiś, ako su byli how hyšći až do lěta 1945.

Něnto pak stojmy na zachopjeńku hyšći spěšnjejšego wuwiśa. Wiźimy z radosću,

kak se naše błośańske rolnikarje wěcej a wěcej zwězuju do zgromadnego źěła w

prodrustwje a kak płodna zemja Błotow pśinjaso pśez nałožowanje nowych

wědomnostnych wuznaśow z pomocu moderneje techniki pśecej lěpše wunoski. Hyšći

klincy how serbska rěc, a wona njezajźo, dokulaž naše źiśi maju to pšawo, ako my jo

měli njejsmy, wuknuś w šuli maminu rěc.

Krajina jo tak kšasna, ako jo była. Njejsom žednje woblutował, až jo mě pśisud do

rědnych Kuparskich Borkow dowjadł a mě z tym dał nowu, njezastawnje lubowanu

domownju.

Pśi Serbowce w cuzbje
Gano som był w Jutšobogu pśi starej śośe na woglědu. Jo teke roźona Serbowka, ale

bydli južo skoro 50 lět zwenka Serbow. Ako som pśi njej był, smej se dłujko, dłujko

wulicowałej wo starych casach, a lěcrownož bydli 76 lět stara sóta južo tak dłujko w

nimskem kraju, njejo hyšći serbsku rěc zabyła, smej z razom pśišłej do powědanja w

lubjej starej maminej rěcy. Smej se chopiłej wulicowaś wotpołdnja pśi kafeju, njejsmej

nic wěźełej, až jo se pomałem zajśmiło, smej zabyłej wjacerju a wšo, tak smej se

zapśědłej do spomnjeśa na našu staru serbsku domownju. Śota jo mě wulicowała, kak

jo była ako małe źowćycko w Šejnejźe, jo mě powědała wot stareje Kinelojc śoty,

kaka to jo była mudra, pilna a cysta žeńska - a to běšo maś Fryca Rochy.

Wjasołe dny w lubosnych Maznikach su zasej na prědk stupili ze zachadnosći a glucne

swojźbne žywjenje w Drjejcańskej šuli. Pśed nama jo stojała zasej jeje mama - moja

luba mamka - Drjejcańska šularka, kotaraž jo cas žywjenja nosyła serbsku drastwu.

Gaž ale šularske źiśi su byli njerodne, jo jich nan gronił: „Cakajśo, gaž njesłuchaśo,

dej mama se kupiś bergarsku drastwu!" Syn Pawoł jo potom wobojmał swoju mamu a jo

gronił: „Luba mamcycka, njok wěcej njerodny byś, njewoblac se bergarsku drastwu."

A toś ten Pawoł bu wucabnik a běšo nejwětšy źěł swojogo žywjenja we wukraju, w

Turkojskej a slědkoju w połudnjejšej Americe w Ekwadorje. Z jogo listow ale smy pśecej

wiźeli, až jo se jomu styskało za serbskeju domownju - jo kśěł ju rad hyšći raz

woglědaś, ale njejo to wěcej dožywił. Jogo žeńska a jogo źiśi ale su nam pisali, až

jo wjele powědał wo serbskej swojźbje w Šejnejźe, Maznikach a Drjejcach, tak až jogo

syn, kotaryž powěda špańsku rěc, jo nam pisał, až co pśiś a sebje domownju

swojogo nana woglědaś.

Wěmy, až wjeliki basnik Mato Kosyk jo cas swojogo žywjenja měł požedanje za

błotojskeju domownju - a to drje ma kuždy, kenž jo zdalony wot njeje. My ale, kenž smy

tak glucne, byś doma w serbskem kraju, smy my teke tak zwěrne? Wjele našych Serbow

wotchyśijo to, což jo našo nejwětše bogatstwo: serbsku rěc a serbsku narodnosć? Akle

w cuzbje poznajoš, kak bogaty sy doma był.

Take wšake a wjele wěcej smej tam powědałej we wotpocywańskej śpicce mojeje

stareje śoty, kotaraž jo teke wobchowała we wutšobje lubosć k serbskej domowni a

rěcy, lěcrownož jo južo 50 lět daloko w cuzbje.

Som jej pśinjasł někotare Nowe Casniki sobu a teke lětosku Pratyju a z teje som jej

pśedcytał moj nastawk „W Maznikach". To jo ju wjelgin pognuło, dokulaž jo po samych

drogach a dworach chojźiła w młodych lětach.

*

Běšo južo połnoc mimo, ako som šeł spat. W śośinej śpě ale jo se hyšći dłujko



swětło paliło. Som raz wocuśeł a glědał, co ga wona tam hyšći cyni: Jo sejźeła

pśi bliźe a jo cytała w Pratyji skoro cełu noc. Jo mě na drugi źeń potom wulicowała,

až jo derje znała Bogumiła Šwjelu, kotaryž jo w Strobicach serbski prjatkował, ako su

ju tam zapokazali do zastojnstwa ako gmejnsku sotšu. To běšo w lěśe 1907. „Na drugi

źeń som jěła do Drjejc na zakopowanje twojeje mamy", jo mě potom groniła a jo mě,

kenž mam jano słabe dospomnjenje na moju mamu, wjele wot njeje wulicowała.

W Pratyji jo teke namakała wobraz wot prof. dr. Muki, kenž jo był cesto gosć w

Drjejcańskej šuli. Wona jo jogo ned poznała a se na to mysliła, kak jo kśěł wšykno

wěźeś, kak luźe tam powědaju.

*

Tak su te tśi dny, ako som měł lichotny cas, pśejšli pśemalsnje. Som dejał zasej domoj

1   2   3   4   5   6   7   8   9


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка