Практыкаванні на ўтрыманне ўвагі Гульнявая прафілактыка галёрачных настрояў




Дата канвертавання18.05.2016
Памер82.26 Kb.
Практыкаванні на ўтрыманне ўвагі

Гульнявая прафілактыка галёрачных настрояў
Крыніца http://www.cs-network.ru/library/?content=doc&id=279
Адвечная праблема - дысцыпліна… Тыя, каму не паступаць у ВНУ, раптам пачынаюць замінаць працэсу навучання тых, каму паступаць. А ўвага настаўніка да адных прыводзіць да страты кантролю над астатнімі. Што рабіць? Заклікаць да сумлення? Прыстрашыць двойкай або бацькамі?..
Кожны настаўнік, вядома, неяк вырашае праблему дысцыпліны, і ветлівая цішыня худа-бедна вяртаецца на ўрок…. Да наступнага разу.
Каму надакучыла ўваходзіць у адну і тую жа каламутную раку і псаваць нервы, мы прапаноўваем заняцца стварэннем працоўнага настрою. Але не для абраных, а для ўсяго класа ў цэлым. Як? Шляхам рэжысёрскай “хуткай дапамогі”. Упэўненыя, што ў крытычнай сітуацыі (і не толькі на занятках, але і на класных гадзінах) наша “хуткая”акажа (падкажа) вам і вашым вучням першую дапамогу.

Тады, глядзіш, колькасць цікаўных да таго, што адбываецца ў класе, павялічыцца, а колькасць страціўшых увагу гультаёў скароціцца. І неабходнасць кантраляваць усіх і ўсё апынецца непатрэбнай.
Вячаслаў Букатаў,

доктар педагагічных навук;

Аляксандра Яршова,

кандыдат педагагічных навук

Прапанаваныя практыкаванні праводзяцца на ўроку або класнай гадзіне як універсальная дапамога ва ўсталяванні дысцыпліны. Практыкаванні-размінкі выдатна пераключаюць увагу вучняў у пачатку ўсякай новай справы або пры чарговай змене заданняў. (Гэтыя і іншыя гульнявыя прыёмы, заданні і практыкаванні вы знойдзеце ў «Хрэстаматыі гульнявых прыёмаў навучання», Бібліятэка «Першага верасня», 2002.)


Эстафеты-размінкі
Самая простая эстафета: вучні па ланцужку ўстаюць і садзяцца ў адзіным рытме – так, каб, як толькі сеў папярэдні, устаў наступны. Умовы элементарныя, эфект стабільны. Паспрабуйце, не пашкадуеце!

Парадак уставання можна змяняць – па шэрагах, ад парты да парты; змейкай, праз два чалавекі; адначасова па адным з кожнага шэрагу (падвойная эстафета); паводле алфавіта. Галоўнае ў заданні – не падштурхоўваць наступнага локцем, не выкрыкваць ягонае імя, адным словам, не ўмешвацца ў працу іншага чалавека. Калі ж гэта адбылося, настаўніку нічога не застаецца, як тут жа спыніць эстафету (дамова даражэй за грошы!) і пачаць яе зноўку. Уставанне можна замяніць плясканнем у далоні.


Каментар

У эстафетах трэніруецца самастойнасць у вызначэнні моманту свайго далучэння да агульнай справы, пачуццё залежнасці ад іншых. Гэта калектыўнае практыкаванне, у якім кожны мае свой абавязак, які трэба выканаць своечасова. Гэтае «своечасова» і з’яўляецца асноўнай цяжкасцю: бо ад кожнага з удзельнікаў патрабуецца дакладна вызначыць момант, калі яму самому трэба ўстаць або сесці, а ад астатніх – не ўмешвацца ў працу кожнага, а цярпліва чакаць, не прыспешваць, не падштурхоўваць, не спыняць.

Цярплівае стаўленне адзін да аднаго ў такім простым заданні аказваецца зусім не простай справай для ўдзельнікаў. Асабліва карыснае гэтае практыкаванне для дзяцей эгацэнтрычнага складу, якія не ўмеюць даслухаць, саступіць, дачакацца.
Калі на занятках вучні і настаўнікі прызвычаіліся да гульнявога стылю, узнікае магчымасць весці апытанне не паводле журнала або паднятых рук, а па эстафеце. Знакамітая маскоўская настаўніца Л.К. Філякіна карысталася такім удасканаленнем апытальнага ланцужка. Калі пры адказе вучань памыліўся, тады ён працягвае стаяць, хоць ланцужок рухаецца далей, гэта значыць на кожнае агучанае ў класе пытанне падымаецца і адказвае вучань з наступным па парадку нумарам. У таго ж, хто стаіць, ёсць права ўклінавацца, гэта значыць адказаць па-за чаргой. І калі гэты адказ будзе слушным, то ён садзіцца.

Такім чынам, у кожнага вучня з’яўлялася магчымасць знайсці такія пытанні, на якія ён можа дакладна адказаць. Падобны досвед потым дапаможа яму дакладна арыентавацца і ў складанейшых сітуацыях.

Памятайце, што ў выпадку ўзнікнення непрацоўнага шуму (вэрхалу на ўроку або, наадварот, соннага царства), чым прасцей вы дасце заданне для эстафеты, тым лепш. Можна, вядома, прывязаць эстафету да патрэбаў урока (напрыклад, кожны, хто выбягае з шэрагу, павінен напісаць на дошцы формулу па фізіцы). Але будзьце асцярожныя! З-за дыдактычнасці задання можа істотна знізіцца мабілізацыя.
Дружнае рэха
Умова: клас адказвае на воплеск вядоўцы (настаўніка або аднакласніка) дружным рэхам.

Напрыклад, на адзін пляск выкладчыка клас звычайна адклікаецца рыкашэтам апладысментаў. Дружным жа воплескам атрымоўваецца адказаць толькі ў тым выпадку, калі ўсе прысутныя не замкнёныя на сабе, але адчыненыя для працы з іншымі. Тады сапраўды ў адказ на пляск настаўніка чуецца пругкі, гучны, адзіны пляск ўсяго класа.

Настаўнік можа задаваць серыю воплескаў, змяняючы іх колькасць і рытмічны малюнак.

Воплескі могуць быць замененыя на шчоўканне пальцамі, чачотку або нават на вымаўленне нейкіх слоў (напрыклад, слоў-выключэнняў з правілаў).


Варыянт «Дружнае рэха на паўкласа». Клас дзеліцца на дзве часткі (правядзіце умоўную лінію ўпоперак шэрагаў, каб падзяліць клас напалову або ўздоўж сярэдняга шэрагу – вось і дзве каманды!). Адна палова – судзіць, іншая – працуе рэхам.

Настаўніку ж галоўнае – хутка змяняць ролі паміж камандамі. Тады тэмп практыкавання-размінкі трансфармуецца ў рытм.

Часу на падобны варыянт ідзе не больш за адну хвіліну (пры 4–5 зменах роляў), а зарадкі бадзёрасці хапае надоўга.
Каментар
Часам адзінага воплеску не атрымоўваецца, таму што частка вучняў накіраваная толькі на настаўніка і імкнецца пляснуць у ладкі адначасова з ім, забываючыся аб тым, што рэха павінна быць «дружным». Выпаўшай з працы галёркі не будзе, калі ўсе вучні накіраваныя адзін на аднаго.

Варыянты ўскладненняў: адбіванне настаўнікам серыі воплескаў (3–6) у вызначаным рытме; замена воплескаў паляпваннем па крэсле, сцяне, каленях або прытопваннем.


Уявім: клас пасля недоўгачасовых трэніровак на некалькіх занятках навучыўся дружна паўтараць зададзены рытм і робіць гэта з відавочным задавальненнем. Настаўнік, бачачы, што заданне «Рэха» становіцца залёгкім – што пагражае ў стратай цікавасці, – нечакана падыходзіць да сцяны і пляскае па ёй далонню два разы.

У класе – замяшанне. Хтосьці ўжо падбег да той жа сцяны і ўжо пляснуў па ёй два разы. Хтосьці пляснуў яшчэ раней аб сцяну, якая была ў яго за спіной. А хтосьці ўсё яшчэ разгублена стаіць і не разумее, чаму яго не пачакалі. Дружнае рэха рассыпалася.


Аказваецца, дастаткова было вучням павярнуцца і зрабіць адзін-два крокі, як ранейшы навык адкрытасці і гатовасці сумеснай працы развейваецца, як міраж. Удзельнікі, разумеючы гэта, пачынаюць з запалам аднаўляць зніклую згуртаванасць, спадзеючыся на большы запас трываласці сваёй унутранай устаноўкі. А ў надзеі, якая нараджаецца ў гульнявой дзейнасці і падмацоўваецца ёю, шанцы стаць рэальнасцю павялічваюцца.
Варыянты «Рэха» можна выкарыстаць на розных прадметах і ў розныя моманты ўрока. Але працягласць падобнай зарадкі-размінкі не павінна быць вялікай, інакш гульнявы характар незаўважна для педагога (але не для дзяцей) пяройдзе ў сваю супрацьлегласць – педагагічную муштру. І тады галёркі зноў пачнуць узнікаць у шматлікіх месцах і ў геаметрычнай прагрэсіі.
Хто мяне чуе
У класе стаіць гоман. Працоўны або непрацоўны – у дадзеным выпадку не гэтак важна, а важна тое, што настаўніку цяпер трэба ўключыцца са сваёй ініцыятывай. Не імкнучыся перакрычаць гоман, а наадварот, вельмі ціха, сабе пад нос настаўнік гаворыць амаль што шэптам: «Хто-о мяне-е чу-у-е... падніміце леваю руку». Некаторыя вучні напэўна пачнуць прыслухвацца.

А настаўнік працягвае: «Хто-о мяне-е чу-у-е... пагладзьце сябе па плячу». Некалькі рук мільгочуць у паветры, з'яўляюцца ўсмешкі.

«Хто-о мяне-е чу-у-е... – усё гэтак жа ціха, злёгку расцягваючы націскныя галосныя, бубніць ён, – пастукаеце па стале тры разы». Раздаецца гук лёгкіх паляпванняў, якія насцярожваюць нават тых, каго і гучным голасам не адразу дагукаешся.

«Хто-о мяне-е чу-у-е... дакраніцеся правай рукой да правага пляча суседа».

«Хто-о мяне-е чу-у-е... устаньце». Усё дружна ўстаюць. У класе ідэальная цішыня: муха праляціць – чуваць будзе.

«Хто-о мяне-е чу-у-е... сядзьце. Увага да мяне!» Усё садзяцца. Усё трымаюць увагу.

Ледзь падвысіўшы голас (але па-ранейшаму не напружваючы яго), настаўнік працягвае весці ўрок.
Каментар

Як ужо адзначалася, гэты гульнявы прыём быў апрабаваны ў працы з ўсімі ўзроставымі групамі, пачынаючы з пяцігадовых дзяцей старэйшых груп дзіцячага садка.

Але найбольш эфектыўны ён на занятках са старшакласнікамі. Пры ўмове нечаканых і разнастайных заданняў-рухаў (пачасаць нос, пагладзіць сябе па галаве, паслаць паветраны пацалунак, залезці пад парту і г.д.). Вядома, у першы раз пачынаць трэба з просценькага, а ўжо потым на ўсю моц паддаваць гульнявога пылу!
Рукі-ногі
На адзін воплеск настаўніка клас падымае рукі, на два – устае. Калі рукі ўжо паднятыя, тады на адзін воплеск іх трэба апусціць (адпаведна, калі дзеці ўжо стаяць, тады на два воплескі яны павінныя сесці). Змяняючы паслядоўнасць і тэмп воплескаў, настаўнік спрабуе збіць вучняў з панталыку, трэніруючы іх сабранасць.
Каментар

Практыкаванне вельмі эфектыўна засяроджвае ўвагу, адчувальна змяняючы мабілізаванасць кожнага з удзельнікаў. Спраўляецца той, хто здольны выразна падпарадкоўвацца няхітрым камандам, не паддаючыся спакусе паўтараць рухі суседзяў, якія могуць быць няслушнымі.

Умовы практыкавання раім тлумачыць вельмі каротка: «Адзін воплеск – каманда рукам: іх трэба падняць або апусціць; два воплескі – каманда нагам: трэба ўстаць або сесці» – пасля чаго настаўнік тут жа падае сігналы.

Маментальнае ўключэнне вучняў у практыкаванне прымушае іх па ходзе справы асэнсоўваць заданне, спадзеючыся на сваю кемлівасць і знаходлівасць. Пасля некалькіх камандаў большасць вучняў ужо добра арыентуюцца ў заданні і з задавальненнем яго выконваюць, нягледзячы на хуткую змену воплескаў-каманд.


«Рукі-ногі» можна выконваць, падзяліўшы клас на дзве каманды: адна працуе, другая судзіць.
Устаць «па пальцах»
Зыходнае становішча: усе сядзяць; настаўнік, заплюшчыўшы вочы (а лепш – адвярнуўшыся), задае класу лік, паказаўшы над галавой адпаведную колькасць пальцаў.

Потым ён вымаўляе: «Раз-два-тры! Замры!» – і адкрывае вочы (паварочваецца да вучняў). У класе павінна стаяць роўна столькі вучняў, колькі пальцаў паказаў настаўнік.

Падчас выканання гульнявога задання кожнаму з вучняў прыходзіцца хутка зарыентавацца: калі колькасць вучняў, якія стаяць, меншая за зададзеную – тады ўскочыць самому; калі ж больш (а ён сам пры гэтым стаіць), тады імгненна сесці.

На дошцы вядзецца гульнявы лік: калі колькасць вучняў, якія стаяць, дакладная – , прысуджаецца класу, калі яна большая або меншая за зададзеную – настаўніку.


Каментар

Разынка гэтага практыкавання – у своеасаблівай рызыкоўнай мабілізацыі ўсіх удзельнікаў да адзінага. Яна выяўляецца ў гатовасці кожнага альбо неадкладна ўскочыць, альбо сядзець, не зварухнуўшыся.

Кожны ўнутрана вырашае і знешне вызначае меру свайго ўдзелу ў выкананні задання. Бо ўдзельнікі не ведаюць, хто менавіта будзе стаяць і колькі іх будзе. Гатовасць кожнага ўстаць (калі колькасць недастатковая) або адразу ж сесці (калі іх больш, чым трэба) эфектыўна ўплывае на агульны працоўны настрой вучняў на ўроку.

Нярэдка ў групе аказваюцца два-тры вучні, якія ўстаюць кожную гульню (ванькі-ўстанькі), і пяць-шэсць, якія, наадварот, заўсёды сядзяць (соні). Для пераадолення такога раскладу можна прапанаваць наступнае: занадта актыўных прызначыць у асобную каманду суддзяў, якія будуць назіраць за дакладнасцю выканання каманды «Замры!» або стварыць асобную падгрупу з неактыўных і гуляць у дзве каманды.



Адзін з сакрэтаў правядзення любога варыянту гэтага практыкавання складаецца ў мабілізаванасці самога настаўніка. Яго азарт запальвае і вучняў. І што б ні прапанаваў настаўнік, яны ўжо гатовыя да таго, што і гэта апынецца ў рэшце рэшт цікавым.


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка