Па сучаснай беларускай мове для студэнтаў 1 курса спецыяльнасці “Беларуская філалогія” Пісьмовая работа №1




старонка1/3
Дата канвертавання17.03.2016
Памер391.29 Kb.
  1   2   3
ДАДАТКОВЫЯ МАТЭРЫЯЛЫ ДА ПРАКТЫЧНЫХ ЗАНЯТКАЎ

па сучаснай беларускай мове

для студэнтаў 1 курса спецыяльнасці “Беларуская філалогія”
Пісьмовая работа № 1

Дыктоўка
I раптам я ўбачыў: вышэй за ўсе дрэвы ўзносiлася над светам не дужа густая, але магутная верхавiна i некалькi велiзарных, як бярвенне, галiн. Стройны, як калона, у мноства абхватаў ля зямлi, дасканалы ў сваёй велiчнай зграбнасцi, стаяў сярод лесу, сярод сыноў сваiх, унукаў, праўнукаў, далёкiх нашчадкаў лясны дуб-волат. Здавалася, метраў за сорак-пяцьдзесят яго нi з чым нельга было параўнаць: вышэйшы за ўсё на зямлi. Роўненькi, гладкi, амаль як мармур, карою (так уяўлялася ўпрыцемку), ён толькi ля верхавiны шырыў недзе ў самiх нябёсах магутныя свае лапы.

Наўрад цi меншым быў гэты дуб, калi чалавек з вачыма хiтруна, з сэрцам, у якiм жыла аднак, гарачая любоў да сваёй беларускай зямлi, Крывашапка, стаяў пад iм i клiкаў на паўстанне сялян – сваiх братоў. Палалi вогнiшчы. Полымя iхняе адбiвалася на лёзах кос, на вострых iглах вiлаў, чырванела на кары Вечнага Дрэва.

Не ведаю, цi адпавядае дрэву iмя “цар-дуб”. Назва “дуб Крывашапкi”, мяркую падыходзiць больш, хоць i яна не самая лепшая. Усякае iмя варта жалю перад гэтай велiчнай i мудрай вечнасцю.

Ён быў сведкам усёй нашай гiсторыi – сведкам канца радавога ладу, сведкам з’яўлення князёў i ўвядзення хрысцiянства, сведкам разгрому татарскай навалы, сведкам паўстанняў семнаццатага стагоддзя i сведкам апошняй вайны.

Крый божа стаць яму сведкам вайны атамнай, сведкам канца чалавецтва i сваёй смерцi разам з iм. Гэтага не павiнна быць. Гэтага не будзе. I значыць, гадоў трыста дуб яшчэ прастаiць, здаровы, поўны сiл. Да таго часу ягоныя суседзi (i, напэўна дзецi), трохi маладзейшыя за яго, стануць такiя самыя, а тады i падаць можна.

У гэтай дуброве не павiнна стукаць сякера. Уся з шасцiсот-сямiсотгадовых дубоў, яна павiнна зрабiцца запаведнiкам велiчы, сведчаннем таго, што можа даць наша зямля.


Пісьмовая работа № 2
Мэта. Праверыць лінгвістычную і маўленчую кампетэнцыю студэнтаў, іх уменне карыстацца набытымі ў школе ведамі для дасягнення арфаграфічнай і пунктуацыйнай пісьменнасці, а таксама праверыць навыкі фанетычнага разбору.
Варыянт 1
Заданні

1. Запішыце тэкст, падзяляючы яго на абзацы і афармляючы ў адпаведнасці з арфаграфічнымі і пунктуацыйнымі нормамі. Лічбы, якія сустракаюцца ў тэксце, запішыце словамі.

2. Вызначце і запішыце тэму і ідэю (галоўную думку) тэксту.

3. Укажыце стыль тэксту і тып маўлення.

4. Зрабіце фанетычны разбор падкрэсленых слоў.
Аб чым гавораць тапанімічныя факты?

першыя паведамлен..і аб назве Беларусі адносяцца да другой паловы XIV cт..год..я (у,ў) вершы (А,а)ўстрыйскага пр..дворнага паэта Петэра Зухенвірта прыс..веча(н, нн)ага памяці рыц..ра які памёр у 1360 го..е сустракаецца выраз Weizzen-Reuzzen які ўяўляе сабой пер..клад наймен..я Беларусі паэт Зухенвірт жыў пры (В,в)енскім двар.. ў 1356–1395 гадах што дае магчымас..ць прыкладна вызначыць дату напісан..я верш.. першая фіксацыя наймен..я Белая Русь (на)жаль не змя..чае інф..рмацыі аб яе г(ія,еа,ея)графічнай праекцы.. аднак дакладна в..дома што ўжо (ў)пачатку XV ст..год..я (П,п)рус..кія рыц..ры выкарысто..валі гэтае наймен..е ў адносінах да (М,м)аско..скай (Р,р)усі (у,ў) 1413 го..е вялікі магістр Прусіі паведамляў чэ..каму каралю аб хуткай вайне з (М,м)асковіяй і называў гэтую краіну Белай Рус..ю (П,п)ольскі храніст XVI ст..год..я Мацей Стрыйкоўскі лічыў вялікага правіц..ля (М,м)аскоўскага кня..тва Івана Данілавіча Каліту “князем беларускім” гэтым і ін..шым фактам або не ..находзілі тлумачэн..я або лічылі іх памылковымі і нават фальсіфікацы..й наўмысным ра..мяшчэн..ем Белай Русі ў межах (М,м)асковіі справа ў тым што адзначан..ую г(ія,еа,ея)графічную пра..кцыю Белай Русі ма..чыма зразумець толькі пры ўмове дакладнага ўразуме(ні,нн)я значэн..я слова “белы” (у,ў) спалучэнні Белая Русь нас цікавіць не на..огул сукупнас..ць усіх р..знастайных пер..асэнсаван..яў слова “белы” якія сустракаюцца ў фалькл..рных і міфалагічных сюж..тах розных народаў што зразумела цікава ў плане вывучэння колеравай сімволікі на..огул яе адлюстраван..я ў (да)хрысц(ія, іа)нскай культурнай тра(ды,дзі)цыі якая ў..ыходзіць да найстаражытнейшай (І,і)ндаеўрапейскай эпохі мы павінны асэнсаваць менавіта тапанімічнае значэн..е слова “белы” якое цалкам “ра..шыфроўвае..ца” пры супастаўле(ні,нн)і з ін..шымі г(ія,еа,ея)графічнымі назвамі у гэтай с..вязі асабліва паказальная назва горад.. (В,в)ены якая ў..ыходзіць да (старажытна)кель(тс,ц)кага абазначэн..я Vindobona дзе vindfind –“белы” такія абазначэн..і служылі перш за ўсё для наймення асабліва значнага горада на славянскіх (тэ,це)рыторыях блі..кімі або то..снымі па першапачатковаму значэ(ні,нн)ю аказваюцца шматлікі.. назвы гарадоў тыпу Белгарад, Белград, Белая Царква такім чынам найменне Белая Русь на (ўсходне)славянскай (тэ, це)рыторыі першапачаткова мела ху..чэй за ўсё значэн..е “цэнтральная галоўная самая значная зямля палітычны цэнтр”

(А.Рогалеў)

Варыянт 2
Заданні


  1. Запішыце тэкст, падзяляючы яго на абзацы і афармляючы ў адпаведнасці з арфаграфічнымі і пунктуацыйнымі нормамі. Лічбы, якія сустракаюцца ў тэксце, запісаць словамі.

  2. Вызначце і запішыце тэму і ідэю (галоўную думку) тэксту.

  3. Укажыце стыль тэксту і тып маўлення.

  4. Зрабіце фанетычны разбор падкрэсленых слоў.

пакара(ні,нн)е б..спамятнасцю адна з самых жорс(ц,т)кіх караў якія толькі ведае чалаве(тс,ц)тва наш народ каралі гэтай караю (на)працягу стагод..яў амаль усе заваё(в,ў)нікі і трэба сказаць многае дамагліся адзін з самых гордых і таленавітых народаў які стварыў ш..дэўры ў шмат якіх галінах ч..лавечай дзейнас..ці які меў сваю дз..ржаву (В,в)ялікае (К,к)няства (Л,л)ітоўскае ледзь (не,ня,ні) быў ператвораны ў людзей што не помняць сваіх каранёў (па)просту ў насельніцтва кажуць калі ч..лавеку паўтараць увесь час што ён (не,ні) ч..лавек а свін..я ён не вытрымае зарохкае а нам жа бел..русам паўтаралі (што)дзень гадамі што мы ніякі (не,ні) народ што мы (не,ня,ні) маем сваёй мовы што ў нас (не,ні) было і няма сваёй гісторыі свайго мінулага і будучага хаваліся замоўч..валіся факты і імён.. наш..й славы і велічы а калі (сёе)тое і (в,у,ў)спаміналася дык толькі з адмоўнымі эпіт..тамі былі распрацаваны цэлы.. прагра(м,мм)ы па апаляч..ва(ні,нн)ю анямеч..ва(ні,нн)ю русіфікацыі нельга было як пісаў М.Дабралюбаў каб цэлы край так вось узялі ды і забілі паглядзім што яшчэ скажуць самі беларусы і беларусы сказалі ў канцы XIX пачатку XX стаго..зя ўзнікаюць адна за адной белару(с,сс)кія нац(ыя,ыа)нальныя арганізацыі партыі выдаве(тс,ц)твы газеты пачалося беларускае (А,а)драджэн..е асаблівага ўздым.. яно дасягнула ў часы рэвалюц(ыё,ый)ных падзей 1905-1907 і 1917-1918 гадоў гэта і прывяло да ўтварэ(ні,нн)я с..пярша (Б,б)елару(с,сс)кай (Н,н)ароднай (Р,р)эспублікі потым (Б,б)елару(с,сс)кай (С,с)ацы..лістычнай (С,с)авецкай (Р,р)эспублікі такі ход падзей (не,ня) ўсім быў (да)спадобы ужо ў с..р..дзіне 20-х гадоў у (З,з)аходняй (Б,б)еларусі пачынаецца бара(дзь,ць)ба з усякім нац(ыя,ыа)нальным белару(с,сс)кім рухам зачыняюцца белару(с,сс)кія школы арышто..ваюцца вядомыя дзе..чы спыняецца выданне многіх белару(с,сс)кіх газет паступова гэтая бара(дзь,ць)ба перакід..ваецца і ў (С,с)аве(тс,ц)кую Беларусь пад выглядам выкрыц..я так званага нац(ыя,ыа)нал(дэмакратызм..) нацдэмаўшчыны вядзецца планамернае выні..чэ(ні,нн)е ўсіх культурных слаёў грама(дс,ц)тва ган..буецца мінулае белару(с,сс)кага народ.. яго мова сёння калі Беларусь заявіла пра незалежнас..ць і сув..рэні(тэ,це)т калі мы вяртаем гістарычную пам..ць вядома ж нады..шоў час а..даць тое што ў яго забралі а найперш трэба ўзнавіць імёны тых хто рабіў усё што было ў змозе каб белару(с,сс)кі народ а..чуваў с..бе народам меў сваю дзяржаўнас..ць рас..казаць пра кожнага з іх праўду



(Б.Сачанка)
Пісьмовая работа № 3
1. Вызначце артыкуляцыйныя характарыстыкі гукаў, якія абазначаюцца падкрэсленымі літарамі (у адпаведным слупку ставіцца знак “+”).
Варыянт-1




Рух языка па гарызанталі

Рух языка па вертыкалі




пярэдні

сярэдні

задні

верхні

сярэдні

ніжні

сэрца



















возера



















водар



















сумны



















высокі



















рэха



















восень




















Варыянт-2




Рух языка па гарызанталі

Рух языка па вертыкалі




пярэдні

сярэдні

задні

верхні

сярэдні

ніжні

паверх



















тэма



















аб’ява



















жыццё



















вясна



















вусны



















яма



















2. Вызначце, якімі артыкуляцыйнымі прыкметамі адрозніваюцца націскныя галосныя гукі (у правым слупку ставіцца адпаведная лічба: 1 – рад, наяўнасць / адсутнасць лабіялізацыі; 2 – рад, пад’ём, наяўнасць / адсутнасць лабіялізацыі; 3 – пад’ём; 4 – рад).

Варыянт-1

мех – мох




боль – быль




быць – біць




Орша – сёлета




сок – сук





Варыянт-2

люк – лік




тост – тэст




лук – лак




быў – біў




дым – дам





3. Ахарактарызуйце зычныя гукі, якія абазначаюцца падкрэсленымі літарамі, паводле спосабу ўтварэння (у правым слупку ставіцца адпаведная лічба: 1 – выбухны; 2 – шчылінны; 3 – змычна-шчылінны; 4 – змычна-праходны).

Варыянт-1

усвядоміць




скласці




дуб




пераспелы




падарожны




сяброўства




паказчык






Варыянт-2

футболка




падзяліцца




перашкаджаць




рассекчы




глядзець




натхненне




малацьба





4. Ахарактарызуйце зычныя гукі, якія абазначаюцца падкрэсленымі літарамі, паводле месца ўтварэння (у правым слупку ставіцца адпаведная лічба: 1 – губна-губны; 2 – губна-зубны; 3 – пярэднеязычны зубны; 4 – пярэднеязычны пярэднепаднябенны; 5 – сярэднеязычны; 6 -- заднеязычны).
Варыянт-1

увечары




бестурботны




звесці




уважлівы




разгледзець




пайшоў




заганарыцца





Варыянт-2

падставіць




кемлівы




хістацца




збоку




даверху




уголас




дзе





5. Вызначце словы паводле ахарактарызаваных гукаў.

Варыянт-1

1)


Характарыстыкі гукаў

Гукі

зычны; шумны, шчылінны, пярэднепаднябенны, глухі, цвёрды

 

галосны; сярэдняга рада, ніжняга пад’ёму, нелабіялізаваны

 

зычны; санорны, змычна-праходны, пярэднеязычны, дрыжачы, цвёрды

 

Слова_____________________
2)

Характарыстыкі гукаў

Гукі

зычны; шумны, выбухны, губна-губны, глухі, цвёрды

 

галосны; задняга рада, сярэдняга пад’ёму, лабіялізаваны

 

зычны; санорны, шчылінны, губна-губны

 

зычны; шумны, змычна-шчылінны, звонкі, мяккі

 

галосны; пярэдняга рада, сярэдняга пад’ёму, нелабіялізаваны

 

зычны; санорны, змычна-праходны, пярэднепаднябенны, мяккі

 

Слова_______________________
3)

Характарыстыкі гукаў

Гукі

зычны; шумны, шчылінны, пярэднеязычны, зубны, звонкі, цвёрды

 

зычны; санорны, шчылінны, губна-зубны, цвёрды

 

галосны; задняга рада, сярэдняга пад’ёму, лабіялізаваны

 

зычны; санорны, змычна-праходны, пярэднеязычны, зубны, цвёрды

 

Слова_______________________
4)

Характарыстыкі гукаў

Гукі

зычны; санорны, змычна-праходны, зубны, бакавы, мяккі

 

галосны; пярэдняга рада, сярэдняга пад’ёму, нелабіялізаваны

 

зычны; шумны, выбухны, пярэднеязычны, зубны, глухі, цвёрды

 

галосны; пярэдняга рада, ніжняга пад’ёму, нелабіялізаваны

 

Слова_________________________

  1   2   3


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка