Націскныя галосныя галосныя, агульныя з літаратурнай мовай




Дата канвертавання06.05.2016
Памер241.65 Kb.
ГАЛОСНЫЯ

НАЦІСКНЫЯ ГАЛОСНЫЯ








ГАЛОСНЫЯ, АГУЛЬНЫЯ З ЛІТАРАТУРНАЙ МОВАЙ

[і], [ы], [а], [о], [у], [е]


ТЫПОВА ДЫЯЛЕКТНЫЯ ГАЛОСНЫЯ

[ê] ([іе]), [ô] ([уо])
АРТЫКУЛЯЦЫЙНЫЯ ХАРАКТАРЫСТЫКІ ГАЛОСНЫХ ФАНЕМ


РАД

ПАД’ЁМ


ПЯРЭДНІ

СЯРЭДНІ

ЗАДНІ

ВЕРХНІ

[і]

[ы]

[у]

СЯРЭДНЕ-

ВЕРХНІ


[ê]

([іе])





[ô]

([уо])


СЯРЭДНІ

[е]




[о]

НІЖНІ




[а]



АКУСТЫЧНЫЯ ВАРЫЯНТЫ ЗАКРЫТЫХ ФАНЕМ У ГАВОРКАХ

[ê] [ô]


еі іе і оу уо у

ТЫПЫ ГАВОРАК ПАВОДЛЕ СКЛАДУ НАЦІСКНЫХ ГАЛОСНЫХ ФАНЕМ





Тыпы гаворак

Наяўныя фанемы

Тэрыторыя распаўсюджання

Гаворкі з 8-мі фанемным

складам – гаворкі

з максімальнай колькасцю

фанем

[і],[ы],[е],[а],[у],[о],

[ê] ([іе]),[ô] ([уо])



Гомельская вобласць, Брэсцкая вобласць

(без паўднёва-заходніх раёнаў)

большая частка Гродзенскай,

паўднёвая частка Мінскай,

паўднёва-заходняя частка Магілёўскай

абласцей



Гаворкі з 6-мі фанемным

складам – гаворкі

з мінімальнай колькасцю

фанем



[і],[ы],[е],[а],[у],[о]




Ідуць на поўнач ад гаворак з 8-мі фанем-

ным складам да мяжы Беларусі з Расіяй,

Літвой і Латвіяй


Гаворкі з 7-мі фанемным

складам – пераходныя

гаворкі

[і],[ы,][е],[а],[у],[о],

[ô] ([уо])


Невялікая група гаворак на мяжы пер-

шых дзвюх груп: паўднёвая частка Пру-

жанскага і Бярозаўскага раёнаў, заход-

няя частка Столінскага раёна



ЛАБІЯЛІЗАЦЫЯ НАЦІСКНЫХ ГАЛОСНЫХ



ВЫМАЎЛЕННЕ [Ы] як [У]

паміж губных і каля губнога



(буў, ву́п’іў, му́ло, бу́йстры, кобу́ла )

Характэрна для некаторых палескіх гаворак






ВЫМАЎЛЕННЕ [А] як [О]

у становішчы перад [Ў]



(зо́ўтра, про́ўда, казо́ў, насто́ўн’ік)

Характэрна для гаворак Чэрвеньскага, Пуха-

віцкага, Дзяржынскага, Маладзечанскага, Ві-

лейскага р-наў Мінскай вобл., Навагрудскага

і Слонімскага р-наў Гродзенскай вобл.

НЕНАЦІСКНЫЯ ГАЛОСНЫЯ


АСНОЎНЫЯ ТЫПЫ НЕНАЦІСКНОГА ВАКАЛІЗМУ

1-ГА ПЕРАДНАЦІСКНОГА СКЛАДУ

ПАСЛЯ ЦВЁРДЫХ І ЗАЦВЯРДЗЕЛЫХ ЗЫЧНЫХ

АКАННЕ ОКАННЕ





вызначаем па 1-му пераднаціскному складу




ДЫСІМІЛЯТЫЎНАЕ НЕДЫСІМІЛЯТЫЎНАЕ ПОЎНАЕ НЯПОЎНАЕ



вызначаем па 1-му пераднаціскному складу вызначаем па ненаціскных складах,

пры націскным галосным [а] акрамя 1-га пераднаціскнога



ПОЎНАЕ НЯПОЎНАЕ



вызначаем па канцавым адкрытым складзе

АСНОЎНАЯ СХЕМА ДЫСІМІЛЯТЫЎНАГА АКАННЯ


1-Ы ПЕРАДНАЦІСКНЫ СКЛАД

НАЦІСКНЫ СКЛАД

[А]

ТРАВ’І́ЦА, НА ТРАВ’Е́, ТРАВЫ́, ТРАВУ́, ТРАВО́Й


[І], [Е], [Ы], [У], [О]

[Ъ] ([Ы])

ТРЪВА́ (ТРЫВА́)

[А]


У 1-ЫМ СКЛАДЗЕ ПЕРАД НАЦІСКАМ КАЛІ ПАД НАЦІСКАМ

[А] НЕ- [А]


У 1-ЫМ СКЛАДЗЕ ПЕРАД НАЦІСКАМ КАЛІ ПАД НАЦІСКАМ
НЕ- [А] [А]

АСНОЎНАЯ СХЕМА НЕДЫСІМІЛЯТЫЎНАГА АКАННЯ





1-Ы ПЕРАДНАЦІСКНЫ СКЛАД

НАЦІСКНЫ СКЛАД

[А]


ТРАВ’І́ЦА, НА ТРАВ’Е́, ТРАВЫ́, ТРАВУ́, ТРАВО́Й

ТРАВА


[І], [Е], [Ы], [У], [О], [А]






У 1-ЫМ СКЛАДЗЕ ПЕРАД НАЦІСКАМ КАЛІ ПАД НАЦІСКАМ


[А] ЛЮБЫ ГУК

ПАДТЫПЫ НЕДЫСІМІЛЯТЫЎНАГА АКАННЯ


ПАДТЫП

ІЛЮСТРАЦЫІ

ТЭРЫТОРЫЯ


РАСПАЎСЮДЖАННЯ

ПОЎНАЕ

мо́цна, ц'о́пла, мо́ра, с'е́на, сало́дкага, но́вага

Уласціва гаворкам Гродзенскай, большай часткі Мінскай і ўсходніх раёнаў Гомельскай вобласці

НЯПОЎНАЕ

мо́цно, ц'о́пло, мо́рэ, с'е́но,

сало́дкаго, но́ваго

Характэрнае для слуцкіх і гродзенска-баранавіцкіх гаворак

ТЫПЫ ОКАННЯ



ТЫП

ІЛЮСТРАЦЫІ

ТЭРЫТОРЫЯ


РАСПАЎСЮДЖАННЯ

ПОЎНАЕ

Борода́, до́рого, молодо́го, таба́к, база́р

Характэрна для гаворак паўднёвай часткі Брэсцкай і паўднёва-заходняй часткі Гомельскай вобласці

НЯПОЎНАЕ

Барода́, до́рага, малодо́га,

таба́к, база́р

Характэрна паўднёва-заходнім гаворкам да мяжы з акаючымі гаворкамі

АСНОЎНЫЯ ТЫПЫ НЕНАЦІСКНОГА ВАКАЛІЗМУ

1-ГА ПЕРАДНАЦІСКНОГА СКЛАДУ

ПАСЛЯ МЯККІХ ЗЫЧНЫХ


ЯКАННЕ ЕКАННЕ





вызначаем па 1-му пераднаціскному складу




ДЫСІМІЛЯТЫЎНАЕ НЕДЫСІМІЛЯТЫЎНАЕ



вызначаем па 1-му пераднаціскному складу



пры націскным галосным [а]

ВІЦЕБСКАЕ БЕЛАРУСКАЕ ПОЎНАЕ НЯПОЎНАЕ




вызначаем па 1-му пераднаціскному складу вызначаем па ненаціскных складах,

пры націскным [е] акрамя 1-га пераднаціскнога

АСНОЎНАЯ СХЕМА ДЫСІМІЛЯТЫЎНАГА ЯКАННЯ

ВІЦЕБСКАГА ПАДТЫПУ


1-Ы ПЕРАДНАЦІСКНЫ СКЛАД

НАЦІСКНЫ СКЛАД

[А]

НА З’АМЛ’І́, З’АМЛ’У́, ПАД З’АМЛ’О́Й


[І], [Ы], [У], [О]

[І]

З’ІМЛ’А́, З’ІМЛ’Е́

[А], [Е]

АСНОЎНАЯ СХЕМА ДЫСІМІЛЯТЫЎНАГА ЯКАННЯ

БЕЛАРУСКАГА ПАДТЫПУ


1-Ы ПЕРАДНАЦІСКНЫ СКЛАД

НАЦІСКНЫ СКЛАД

[А]

НА З’АМЛ’І́, З’АМЛ’У́, ПАД З’АМЛ’О́Й, З’АМЛ’Е́



[І], [Ы], [У], [О], [Е]

[І]

З’ІМЛ’А́

[А]

ПАДТЫПЫ НЕДЫСІМІЛЯТЫЎНАГА ЯКАННЯ



ПАДТЫП

ІЛЮСТРАЦЫІ

ТЭРЫТОРЫЯ


РАСПАЎСЮДЖАННЯ

ПОЎНАЕ

в'ясна́,з'амл'а́,

с'ярада́, в'араб'е́й, з'ал'анава́ты, во́с'ан', в'е́ц'ар

Распаўсюджана ў асобных раёнах Гродзенскай, Мінскай і чсткова Гомельскай абласцей

НЯПОЎНАЕ

в'асна́, з'амл'а́,

с'ерада́, в'ерабе́й, з'ел'енава́ты, во́с'ен', в'е́ц'ер

Сустракаецца ў гаворках цэнтра Беларусі – Гродзенскай, паўночных раёнаў Брэсцкай, паўднёвай часткі Мінскай і часткова Магілёўскай абласцей

ПАДТЫПЫ ДЫСІМІЛЯТЫЎНАГА ЯКАННЯ





ПАДТЫП

ІЛЮСТРАЦЫІ

ТЭРЫТОРЫЯ


РАСПАЎСЮДЖАННЯ

БЕЛАРУСКАЕ

в'асны́, в'асно́й, в'асн'е́, в'асну́,

в'існа́

Назіраецца ў гаворках Віцебскай (акрамя паўночна-ўсходніх раёнаў), Магілёўскай (акрамя паўднёва-заходняй часткі), паўночных раёнаў Мінскай і паўночна-ўсходняй ускраіны Гомельскай вобласці

ВІЦЕБСКАЕ

в'асны́, в'асно́й, в'асну́,

в'існа́, в'існ'е́

Назіраецца на паўночным усходзе Віцебскай вобласці

ЗВОДНАЯ ТАБЛІЦА ТЭРЫТАРЫЯЛЬНАГА РАСПАЎСЮДЖАННЯ

АСНОЎНЫХ ТЫПАЎ ВАКАЛІЗМУ


ПАСЛЯ ЦВЁРДЫХЗЫЧНЫХ


ТЫПЫ І ПАДТЫПЫ ВАКАЛІЗМУ

ТЭРЫТОРЫЯ РАСПАЎСЮДЖАННЯ




НЕДЫСІМІЛЯТЫЎНАЕ

АКАННЕ


Займае цэнтральную частку Беларусі: пашырана на тэрыторыі Гродзенскай, часткі Мінскай, у заходніх раёнах Магілёўскай, ва ўсходняй частцы Гомельскай і паўночнай частцы Брэсцкай абласцей

ПОЎНАЕ НЕДЫСІМІЛЯТЫЎНАЕ

АКАННЕ


Уласціва гаворкам Гродзенскай, большай часткі Мінскай і ўсходніх раёнаў Гомельскай вобласці

НЯПОЎНАЕ НЕДЫСІМІЛЯТЫЎНАЕ

АКАННЕ


Характэрнае для слуцкіх і гродзенска-баранавіцкіх гаворак

ДЫСІМІЛЯТЫЎНАЕ

АКАННЕ


Зафіксавана ў паўночна-усходняй частцы Беларусі: на тэрыторыі Віцебскай, усходняй часткі Магілёўскай, паўночна-ўсходніх ускраінах Мінскай і Гомельскай абласцей

ПОЎНАЕ ОКАННЕ


Характэрна для гаворак паўднёвай часткі Брэсцкай і паўднёва-заходняй часткі Гомельскай вобласці

НЯПОЎНАЕ ОКАННЕ

-- // --




ПАСЛЯ МЯККІХ ЗЫЧНЫХ




ТЫПЫ І ПАДТЫПЫ ВАКАЛІЗМУ

ТЭРЫТОРЫЯ РАСПАЎСЮДЖАННЯ




НЕДЫСІМІЛЯТЫЎНАЕ

ЯКАННЕ


Назіраецца ў сярэдняй, цэнтральнай і паўднёвай частцы Мінскай, у межах Гомельскай, Гродзенскай і часткова Магілёўскай вобласці

ПОЎНАЕ НЕДЫСІМІЛЯТЫЎНАЕ

ЯКАННЕ


Распаўсюджана ў асобных раёнах Гродзенскай, Мінскай і часткова Гомельскай абласцей

НЯПОЎНАЕ НЕДЫСІМІЛЯТЫЎНАЕ

ЯКАННЕ



Сустракаецца ў гаворках цэнтра Беларусі – Гродзенскай, паўночных раёнаў Брэсцкай, паўднёвай часткі Мінскай і часткова Магілёўскай абласцей

ДЫСІМІЛЯТЫЎНАЕ

ЯКАННЕ


Назіраецца ў гаворках Віцебскай (акрамя паўночна-ўсходніх раёнаў), Магілёўскай (акрамя паўднёва-заходняй часткі), паўночных раёнаў Мінскай і паўночна-ўсходняй ускраіны Гомельскай вобласці

ВІЦЕБСКАЕ ДЫСІМІЛЯТЫЎНАЕ

ЯКАННЕ


Назіраецца на паўночным усходзе Віцебскай вобласці

БЕЛАРУСКАЕ ДЫСІМІЛЯТЫЎНАЕ

ЯКАННЕ


Назіраецца ў гаворках Віцебскай (акрамя паўночна-ўсходніх раёнаў), Магілёўскай (акрамя паўднёва-заходняй часткі), паўночных раёнаў Мінскай і паўночна-ўсходняй ускраіны Гомельскай вобласці

ЕКАННЕ

Назіраецца на поўдні Беларусі: у заходняй частцы Гомельскай, паўднёвай частцы Мінскай, некаторых гаворках Брэсцкай вобласці

ПЕРАХОДНЫЯ ТЫПЫ ВАКАЛІЗМУ

Гаворкі з дысімілятыўна-недысімілятыўным аканнем
У1-ЫМ СКЛАДЗЕ ПЕРАД НАЦІСКАМ КАЛІ ПАД НАЦІСКАМ


[А] НЕ- [А]


У1-ЫМ СКЛАДЗЕ ПЕРАД НАЦІСКАМ КАЛІ ПАД НАЦІСКАМ


[Ъ] ([Ы] ) (як пры дысімілятыўным аканні) і [А]

[А] (як пры недысімілятыўным аканні)

Окаюча-акаючы гаворкі


  1. АСІМІЛЯТЫЎНАЕ ОКАННЕ


У1-ЫМ СКЛАДЗЕ ПЕРАД НАЦІСКАМ КАЛІ ПАД НАЦІСКАМ





[А] [І], [У], [А], [Ы], [Е]


У1-ЫМ СКЛАДЗЕ ПЕРАД НАЦІСКАМ КАЛІ ПАД НАЦІСКАМ

[О] і [А] [О]





  1. АСІМІЛЯТЫЎНАЕ АКАННЕ


У1-ЫМ СКЛАДЗЕ ПЕРАД НАЦІСКАМ КАЛІ ПАД НАЦІСКАМ





[А] і [О] [І], [У], [О], [Ы], [Е]


У1-ЫМ СКЛАДЗЕ ПЕРАД НАЦІСКАМ КАЛІ ПАД НАЦІСКАМ

[А] [А]


Гаворкі з дысімілятыўна-недысімілятыўным яканнем
У1-ЫМ СКЛАДЗЕ ПЕРАД НАЦІСКАМ КАЛІ ПАД НАЦІСКАМ

[А] НЕ- [А]


У1-ЫМ СКЛАДЗЕ ПЕРАД НАЦІСКАМ КАЛІ ПАД НАЦІСКАМ





[І] (як пры дысімілятыўным яканні) і [А]

[А] (як пры недысімілятыўным яканні)

Екаюча-якаючыя гаворкі
У 1-ЫМ СКЛАДЗЕ ПЕРАД НАЦІСКАМ
[А] і [Е]

ЗЫЧНЫЯ
АСАБЛІВАСЦІ ДЫЯЛЕКТНАГА СКЛАДУ ЗЫЧНЫХ ФАНЕМ

У ПАРАЎНАННІ З ЛІТАРАТУРНАЙ МОВАЙ


ТЫПОВА ДЫЯЛЕКТНЫЯ ФАНЕМЫ

ТЭРЫТОРЫЯ ПАШЫРЭННЯ

[Р’]

Віцебскія і ўсходнемагілёўскія гаворкі , а таксама некаторыя гаворкі беларускага Палесся

[Д’], [Т’]

Ніжэй лініі Пружаны – Бяроза – Івацэвічы – Лунінец – Столін і ў гаворках памежных з Украінай

[Ж’], [Ш’], [Ч’]

Асобныя гаворкі брэсцкага і гомельскага Палесся

ЗАЦВЯРДЗЕЛЫЯ ЭТЫМА-ЛАГІЧНА МЯККІЯ ГУБНЫЯ

[Б’], [В’], [М’], [П’]

ПЕРАД ГАЛОСНЫМІ ЗАДНЯГА РАДА


Большасць паўднёва-заходніх гаворак

ЗАЦВЯРДЗЕЛЫЯ ЭТЫМА-ЛАГІЧНА МЯККІЯ ГУБНЫЯ

[Б’], [В’], [М’], [П’]

ПЕРАД ГАЛОСНЫМІ

ПЯРЭДНЯГА РАДА



Некаторыя паўднёвыя гаворкі

ВЫБУХНЫ [Г]

Ва ўсіх гаворках у асобных лексемах

[П], [Х], [Ч], [К], [Т], [В] І СПАЛУЧЭННІ [ХВ], [КВ] НА МЕСЦЫ [Ф]

Ва ўсіх гаворках у асобных лексемах

ХАРАКТАР ФАНЕМЫ [Р’]

У ГАВОРКАХ




УЖЫВАЕЦЦА


1) на месцы этымалагічнага [р’]

(гр’і́ва, гр’ібы́, кр’е́пкі, б’ар’о́за);

2) на канцы слова

(суха́р’, пі́сар’, кур’у́, ц’іп’е́р’)

ПАЎНОЧНА - ЎСХОДНІЯ ГАВОРКІ


УЖЫВАЕЦЦА


1) перад [і], якое паходзіць з этымалагічнага [о]

(дор’і́шка, др’і́бны, р’ік);

і былога [Ь]

(р’е́чка, созр’і́ло);

2) перад галоснымі [а], [у]

(гр’аз’, р’а́шка, бр’у́хо, кр’ук)


ГАВОРКІ ПОЎДНЯ БЕЛАРУСІ



ВАРЫЯНТЫ ВЫМАЎЛЕННЯ


МЯККІХ [Д’] І [Т’] У ГАВОРКАХ


АФРЫКАТЫ ЗМЫЧНЫЯ

[ДЗ’], [Ц’] [Д’],[Т’] [Д], [Т]


БОЛЬШАСЦЬ БЕЛАРУСКІХ ГАВОРАК ГАВОРКІ БЕЛАРУСКАГА ПАЛЕССЯ



(дз'і́к'і, дз'ен', ц'е́ста, ла́пц'і) (луд'е́й, с'т'е́шка; дэн', тэ́шча)

ВАРЫЯНТЫ ВЫМАЎЛЕННЯ

ПЯРЭДНЕЯЗЫЧНЫХ ШЫПЯЧЫХ [Ж], [Ш]

І АФРЫКАТ [ДЖ], [Ч], [Ц]





[Ж],[Ш],[ДЖ],[Ч],[Ц]

Большасць беларускіх гаворак
(жыла́, гро́шы, прыйажджа́ц',

пчала́, маладзі́ца)




[Ж’],[Ш’],[ДЖ’],[Ч’],[Ц’]

Асобныя гаворкі брэсцкага і

Гомельскага Палесся

(ж'іла́, гро́ш'і, прыйіждж'а́ты,

пч'іла́, молоды́ц'а)

ВАРЫЯНТЫ ЗАЦВЯРДЗЕННЯ

ГУБНЫХ У ГАВОРКАХ





ПАЗІЦЫЯ

ПРЫКЛАДЫ

ТЭРЫТОРЫЯ

Зацвярдзенне перад

[І]

МЫ́СКА, ЗРОБЫ́В,

ПЫ́ВО

Заходняе Палессе

Зацвярдзенне перад

[Е]

МЭ́ЛЬНІК, БЭ́РЭГ,

ПЭ́РШЫ

Паўднёва-заходняя частка Брэсцкай воб-ласці і гаворкі прыля-гаючых да яе раёнаў Гомельскай вобласці

Зацвярдзенне перад

[А],[О]

ПЙАЦ', АЎЙО́С,

МН'А́СО

Заходняе Палессе



ГРУПЫ СЛОЎ, ЯКІЯ ВЫМАЎЛЯЮЦЦА

З ВЫБУХНЫМ ЗАДНЕЯЗЫЧНЫМ [Ґ]


СЛОВЫ ІНШАМОЎНАГА

ПАХОДЖАННЯ

Ґа́нак, ґа́за, ґазэ́та, шва́ґ'ер, ґу́з'ік, ґутал'і́на, ґо́нта


ГУКАПЕРАЙМАЛЬНЫЯ

СЛОВЫ

ґ'ерґ'ета́ц', ґ'е́ґац'

ВАРЫЯНТЫ ВЫМАЎЛЕННЯ


ГУБНА-ЗУБНЫХ ФАНЕМ [Ф],[Ф’] У ГАВОРКАХ



[ХВ] [КВ] [П] [Х] [Ч] [К] [Т] [В]

хварту́к квасо́ля Пана́с хо́рма Нічы́пар проску́рка Тэ́кля вігу́ра

ЗМЕНЫ ЗЫЧНЫХ У ГАВОРКАХ




СПЕЦЫФІЧНЫЯ ДЫЯЛЕКТНЫЯ ЗМЕНЫ ЗЫЧНЫХ

ІЛЮСТРАЦЫІ

АДСУТНАСЦЬ АГЛУШЭННЯ ЗВОНКІХ ЗЫЧНЫХ ПЕРАД ГЛУХІМІ І НА КАНЦЫ СЛОЎ

жэ́рдка, сус'е́дка, с'ц'е́жка, н'і́зка,

хл'еб, м'од, дз'ед, за́муж, вы́л'ез

АЗВАНЧЭННЕ ГЛУХІХ ПЕРАД ГАЛОСНЫМІ

в'і́га [в’іка], гарн’і́зы [карн’ізы],

зо́да [сода], па́жа [паша]

АДСУТНАСЦЬ АСІМІЛЯЦЫЙНАЙ МЯККАСЦІ

сн'еда́н'н'е, св'іст, зм'е́на, зм'аjа,

дзв'е́ры, дзв'е, цв'ісц'і́, цв'орды

УЗМОЦНЕНАЯ АСІМІЛЯЦЫЙНАЯ МЯККАСЦЬ

с''л'апы́, с''м'е́ц'ц'а, пас''ла́, го́с''ц'і,

ра́дас''ц'ей

НАЯЎНАСЦЬ АСІМІЛЯЦЫЙНАЙ МЯККАСЦІ

ПЕРАД [Г], [К], [Х]

з'г'і́нуц', з' Г'ірман'і, с'к'і́нуц', с'кі́в'іцы, ск'і́бка, с'х'ітрава́ц', рас'х'іну́цца

АДСУТНАСЦЬ З’ЯВЫ ФАНЕТЫЧНАГА ПАДАЎЖЭННЯ (АДЗІНОЧНЫ ГУК НА МЕСЦЫ БЫЛОГА СПАЛУЧЭННЯ “мяккі зычны + ъj”)


з'е́л’йе, кало́с'йе, во́с'ен'йу, зац'і́шйе, жы́ц'йе, но́чйу, збо́жйе, судз'йа́

АДСУТНАСЦЬ З’ЯВЫ ФАНЕТЫЧНАГА ПАДАЎЖЭННЯ (ЗАХАВАННЕ БЫЛОГА СПАЛУЧЭННЯ “мяккі зычны + ъj”)


з'е́л'е, кало́с'е, во́с'ен'у, зац'і́ша, жы́ц'е, но́чу, збо́жа, судз'а́





ТЫПЫ ГАВОРАК

ПАВОДЛЕ НАЯЎНАСЦІ-АДСУТНАСЦІ ПРАТЭТЫЧНЫХ ГУКАЎ



ТЫПЫ ГАВОРАК
ТЭРЫТОРЫЯ РАСПАЎСЮДЖАННЯ

ГАВОРКІ З ПРЫСТАЎНЫМ [В]

во́ка, во́с’ен’, ву́л’ей, ву́л’іца

Гаворкі паўднёва-заходняга і паўночна-ўсходняга дыялектаў

ГАВОРКІ З ПРЫСТАЎНЫМ [Г]

го́стрый, го́сэн’, гу́тка, гу́лыца

Гаворкі заходняй Гродзеншчыны, паўднёва-заходняй Брэстчыны, паўднёвай Гомельшчыны

ГАВОРКІ, У ЯКІХ ПРЫСТАЎ-НЫЯ ГУКІ АДСУТНІЧАЮЦЬ

о́кна, о́с'ан', у́шко, у́л'іца



Гаворкі заходніх раёнаў Гродзенскай, паўднёва-заходніх раёнаў Брэсцкай і Гомельскай абласцей

ЭПЕНТЭТЫЧНЫЯ ГУКІ Ў ГАВОРКАХ





ГУК

У ЯКОЙ ПАЗІЦЫІ І Ў ЯКІХ ГАВОРКАХ УЖЫ-ВАЕЦЦА


ІЛЮСТРАЦЫІ

ГУК [Й]

Узнік у выніку зацвяр-дзення губных паміж губным і галосным.

Сустракаецца ў розных гаворках


пйац', вавйо́рка, мйод

ГУК [Н’]

– '' –

Сустракаецца ў гавор-ках Брэстчыны



мн'а́са, мн'а́та, сэмн'а́

ГУК [Л’]

Узнік са спалучэння “губны + [й]”, на месцы якога развілося спалу-чэнне “губны + [л]”. Захоўваецца ў гаворках прыпяцкага Палесся

купл'у́, ку́пл'іш, ку́пл'іц', ку́пл'ім, ку́пл'іц'е

ГУК [В]

Ужываецца ў асобных запазычаных словах

ра́дз'іво, стадз'іво́н

СПЕЦЫФІЧНА ДЫЯЛЕКТНЫЯ РАЗНАВІДНАСЦІ

АСІМІЛЯЦЫІ І ДЫСІМІЛЯЦЫІ ЗЫЧНЫХ
АСІМІЛЯЦЫЯ


ПОЎНАЯ РЭГРЭСІЎНАЯ КАНТАКТНАЯ

ў спалучэннях

[дн]>[нн], [бм]>[мм]

м’е́нны, анна́, ла́нны; амма́зац’,

амм’е́н

ПОЎНАЯ РЭГРЭСІЎНАЯ

ДЫСТАКТНАЯ

ў спалучэннях

[бв]>[вв], [вн]>[мн], [мн]>[вн]

бло́мба, зал’е́за, п’іл’іцыл’і́н; овв’е́с’т’і, оввар’і́лас’а; дамно́, мнук; пр’ійо́вн’ік, разу́вн’ік

ДЫСІМІЛЯЦЫЯ





ПОЎНАЯ РЭГРЭСІЎНАЯ ДЫСТАКТНАЯ

ў спалучэннях

[Р] …[Р] > [Л] …[Р]

[Р] …[Р] > [Н] …[Р]

[Н] …[Н] > [Л] …[Н]



л’івал’в’е́рт, с’ікл’іта́рша

анц’іл’е́рыя

п’іл’іцыл’і́н

ЧАСТКОВАЯ РЭГРЭСІЎНАЯ КАНТАКТНАЯ

ў спалучэннях

[КТ]> [ХТ], [ХЦ]

[МБ], [МВ], [МП] > [МН], [НВ], [НП]

[НН] > [Л’Н’], [ЙН]



до́хтыр, тра́ктыр, хара́хц’ір

канба́й, транва́й, ла́нпа

п’е́с’ел’н’ік, п’е́с’ейн’ік


ПРАГРЭСІЎНАЯ КАНТАКТНАЯ

ў спалучэннях

[МН] > [МЛ]

[ЗШ] > [ЖШ], [ЖЧ]

[СФ] > [СК]

[СС] > [СЦ]

[З’З’] > [З’ДЗ’]

[ЖЖ] > [ЖДЖ]

[ШШ] > [ШЧ]



ко́млаты, сумліва́цца

бл’і́жшы, бл’і́жчы

проску́рка

с цукна́

ръз'дз'а́ва

жджа́рыў

шчыў








База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка