«На пачатку было Слова, і Слова было ў Бога, і Слова было Бог » і пры канцы ўсяго і чалавека і сусвету будзе слова




старонка4/5
Дата канвертавання30.04.2016
Памер1.04 Mb.
1   2   3   4   5

Маме я не ўсё гаварыў,

Часта клікаў маму на падмогу.

І застаўся адзін,

Як абрыў.

Што ўдзічэў ад глухога глогу.

Лёс


Апошні адчай падарыў –

Гаварыць шчыра толькі,

Богу.

З мамай звязана ўсё на гэтым свеце: святло першага снегу; пярун, што цэліць у іголку ў руках роднай; песня і ўборы з каларытам фальклорным; гады вайны. Асабліва мяняецца тон лірыкі паэта пасля смерці Мамы: “хвоя пад табою сынавай журбою”; “А журба – нагніцай, неба – абажурнай журыцца крыніца, Бор сыры зажураны. Голас падупалы – скруха жаўрукова”. Для яго назаўсёды ўваходам у вечнасць стаўся перажагнаны болем супынены адлік зямны мамы: Мой цень – Працг тваёй вярсты. Не вечны ён таксама. Цяпер мяне чакаеш ты, а я старэю, мама...



Калі выспу ягонага смутку ледзяняць маразы, яму, нібы дзіцёнку, пачынае здавацца, што “маме ў зямлі сцюдзёна”. У нечым паўтараючы выслоўе Мафусаіла, які, пражыўшы 969 гадоў, на пытанне Бога ці нажыўся, адказаў, мне здалося, што я ўвайшоў праз адны дзверы і выйшаў праз другія, Р.Барадулін сцвярджае: “Здаецца, учора я выйшаў з хаты, А ўжо вяртацца пара дадому”. Некалі, у пякуча-пранікнёным вершы “Бацьку” ён уяўляў немажлівае – вяртаецца дадому і бачыць за сталом бацьку і чуе матчыны словы: “Вось і ўся сямейка ў хаце”. Цяпер чарговая надзея на спатканне:

Туды, дадому, дзе лугавіна

Улетку цёплая, як палаці,

Дзе долу кланяецца дамавіна.

Там мама стрэне ў вечнае хаце.

Надзея наіўная і нездзяйсняльная, вось чаму паэт шле “Маме на васьмідзесяцігоддзе” і сваё жалобнае вітанне:

Та стала зямлёй,

А твае гады

Ідуць без цябе па зямлі.

Ідуць гады,

А твае сляды

З зямлі халады змялі.


Ідуць з маімі твае гады.

Дзе твае, дзе мае?


Калі

Замоўкнуць,

Прыстануць гады ад хады?

Не дазнаемся,

Як ні малі

Усявышняга –

Ён малады заўсягды

І стары,


Як скрыль араллі.
Жыву, каб чуць,

Як твае гады

З маімі ідуць па зямлі.

Асаблівую завершанасць набывае ўвасабленне светлага вобразу маці ў цыкле “З застрэшша мамінае хаты” Бога і Маму ў душы нашу; дзе, развіваючы вобраз з верша ў прозе “Планета матуль” (“Міласэрнасць плахі”), ён сцвярджае, што мы ўсе жывём пад зоркамі матуль, якія сагрэлі гэты свет для нас, вось чаму мы і глядзім на гэты свет іхнімі вачыма. Толькі праз Маму прыйшоў Р.Барадулін да Бога. Вушачы – гэта той вушак, які трымае дзверы, расчыненыя для веры. Менавіта ў Чысты Чацвер маці мыла яму вочы, там у свянцонай вадзе ляжала чырвонае вялічка, там ён назаўсёды запомніў Семуху, угодную Богу Тройцу, бо ў гэты дзень прыйшла на свет мама, там прыляталі сініцы, у якіх бачыліся душы людзей, “мама вачыма, святымі ад слёз, У Бога выпрасіла мой лёс”.

Шлях спазнання вышэйшай таямніцы сплятаецца з народнымі шляхамі. У гэтым плане Р. Барадулін ідзе сцежкамі згданага Дантэ з ягоным увасабленнем народнай рэлігійнай свядомасці. А яшчэ раней у гэтым напрамку прайшоўся Гамер з выкарыстаннем грэцкай міфалогіі. Дантэ ў міфалогіі сярэдневяковага хрысціянства знайшоў глебу для стварэння “Боскай камедыі”, бо здолеў спалучыць і класічныя пастулаты хрысціянства з народным богашукальніцтвам, што дазволіла яму стварыць уласны народны эпас.

Спасціжэнне, не, нават простае памкненне і неўрымслівае жаданне прычасціцца да вечнай таямніцы быцця не можа не быць пакарана. Менавіта таму жыццё лірычнага героя Р. Барадуліна цяпер праходзіць пад спрадвечным знакам суму, маркоты, падчас адчаю. Ключэўскі назваў гэты стан прыгожа-дасканалым тэрмінам – христианская грусть. Адзінота валадарыць сусветам: адзін чалавек прыходзіць на гэты свет, адзін і сыходзіць:

Няма да каго прыхінуцца душою,

Нікога наўкола няма,

Душа свая часам здаецца чужою,

Не чуе сябе сама.

“Нас на Зямлі за ўсё мацней Трымае смутак развітання”; “Наш прыход і адыход нікога не расчуліць, ані патурбуе”, толькі можа ганак Пана Бога пачуе нашых сценяў ціхі крок; “Мы – чаўны надзей і дамавіны”; “Мы знакі прыпынку ў Вечнай Кнізе”; Усявышні пасылае нам лёс, які кожнаму ўсміхаецца, як вотчым, зямля жывых то ўзвысіць, то абнізіць, але ніхто свой лёс не перарос. Людзі – гэта лёс (нязменная сутнасць), а дзён трасту адвее вецер паступова:

Каромысел вясёлкі не сагнецца,

Набраўшы поўны вёдры цішыні.

І толькі след на небе застанецца

Ад нас –

Тварцоў зямное мітусні.

Зямля сама сумуе без цяпла.

І толькі след на небе

Скажа смерці,

Дзе наша памяць зорамі ўзышла...



Христианская грусть аснова творчасці ўсіх паэтаў, што разважаюць над сутнасцю і сэнсам жыцця. Матыў суму, тугі, душэўных пакут заўсёды суправаджаў Рыгора Скавараду. Гэта своеасаблівы антысвет, які супрацьпастаўлены духовному миру – веселию сердца. Тоска проклята, докучлива печаль, скука… Люта мира – вось асноўныя матывы ягонай лірыкі. У Выбраных местах из переписки с друзьями Гогаля над усім пануе исполинский образ скуки.

Сум паэзіі Рыгора Барадуліна надзвычай блізкі самоце вялікага рускага паэта Івана Буніна, філасофская лірыка якога знаходзіцца пад пастаяннай аховай незрячего взора смерти, а на першы план выходзіць апісанні магілаў, закінутых цэркваў і касцёлаў, што нагадвае аб вечным і незваротным зыходзе:



Под орган душа тоскует,

Плачет и поет.

Торжествует, негодует,

Горестно завет:
О благий и скорбий! Буди

Милостив к земле!

Скудны, нищи, жалки люди

И в добре, и в зле!
О Исусе, в крестной муке

Преклонивший лик!

Есть святые в сердце звуки, --

Дай для них язык!

І. Бунін з’яўляецца ўвасабленнем згаданага смутку быцця чалавечага, пад зоркай якога і будзе эвалюцыянаваць уся ягоная паэзія: Но я всегда делю с тобою думы: Я человек: как бог, я обречен Познать тоску всех стран и всех времен.

Надзвычай папулярны, а таму ўжо звыштрадыцыйны вобраз сасны, з якой можна зрабіць адначасова і калыску, і труну, у Р.Барадуліна замяняецца вобразам ільну, з якога яму пашыюць апошнюю кашулю. Сінявокі сімвал роднага краю не спяшаецца расці (у тэксце майстэрская гульня гучаннем слова: ляны і рост у іх ляны), бо адчувае глыбінны сум паэта. Лён як кантраст Смерці натхняе і Буніна:

Присела на могильнике Савура

Старуха Смерть, глядит на модный шлях.

Цветущий лён полоскою лазури

Синеет на полях.
И говорит старуха Смерти: «Здорово,

Прохожие! Не надо ли кому

Льняного погребального покрова? –

Не дорогу возьму».
И говорит Савур – курган: «Не каркай!

и саван – прах. И саван обречен

Истлеть в земле, чтоб снова вырос яркий

Небено-синий лён».

І міжволі верыцца ў здольнасць расліны і кургана валодаць дарам прадчування, бо ў свеце Рыгора Барадуліна ўсё жывое. На зямлі вольна думаць могуць толькі камяні, бо менавіта ў іх увасоблены нябесныя думкі, што скамянелі ў вечным палёце; там жывыя ўсе чалавечыя пачуцці; нават страх жывы, і ён сам баіцца і толькі на пласе ажывае разам з ахвярай: “Цвердалоба, Зірката, Зацята, Смелы страх Пазірае на ката”. Над усім валодае маркота:

І я адыду,

Адыду туды,

Адкуль не прывыклі вяртацца, –

Адпырсак бяды,

Асклёпак нуды,

Свайго беспрытулля дарадца.

З віною сваёй,

Са сваёй маной

Паспець бы пагаварыць цвяроза.

Калі й заплача хто нада мной,

Дык, мусіць,

Глухая бяроза...

Калі ніхто над табой не заплача, то трэба звыкаць паступова да смерці – спачатку да чужой, хаця і свая не за зялёным гаем. Працэс бытавання амбівалентны, як спачатку з гадамі прывык да жыцця, перастаў здзіўляцца яму, адкрываць штоімгненна цуд у штодзённым існаванні. А можа не столькі мы прывыкаем, колькі смерць нас прыручае, прывучае, ёй самотна адной у гэтым свеце, нягледзячы на велізарную колькасць памагатых. Таму яна збірае ўсіх самотнікаў-людзей, каб множылася самота, а можа падобнымі сустрэчамі грэецца старая? І. Бунін пакінуў глыбока філасофскую “Надпісь на чаше”:

«Вечно лишь море, безбрежное море и небо,

Вечно лишь солнце, земля и её красота,

Вечно лишь то, что связует незримою связью

Душу и сердце живых с тёмною душою могил».

Р. Барадуліна нельга абвінаваціць у страху смерці, у чым папракаў Л. Талстога І. Бунін: Старик смерти испугался. У яго асноўны акцэнт перажыванняў зроблены не на цела, якое ўсё роўна адыдзе, а на душу, якая пакутуе найбольш. Апостол Павел отличает человека плотского, который не знает, что присуще Богу, от человека духовного, который обо всём судит: «Всякая плоть – трава, и вся слава ее – как цветок полевой. Засохла трава – и цветок ее упадет, потому что Дух Господен подул на нее; слово же Господа пребывает вечно». Цела чакае надзвычай шырокая дарога, бо яна творыцца з вышываных ручнікоў, на якіх апускаюць маўклівую труну. Таму, з аднаго боку, трэба вучыцца ў вольных дрэваў, як трымацца за зямлю. А з другога, паколькі, мы самім сабе, як успаміны”, а “жыццё – салодкая гаркота”, з намі ад “пачатку да канчыны Наша беспрытульная самота”, то варта не паддавацца адчаю, а трэба запрасіць самоту пасмуткаваць удвух, бо “раллёю, лядам, пакошаю вядуць на могільнік сляды”, “Бяроза светлая плача па леце. Расце імжа, як іржа, рудая. Жуда, як роднага, мяне абдымае”: “прасейвае час секунды на сіце густым цыкад”, “глушэюць вёскі, а ў гарадах перанаселены могілкі”, “Абрабаваны курганы... Скіфскім царам не соладка І ў царстве вечным – І тут яны спакойна не спяць з-за золата”. Апошняе амаль ці не па Буніну – Был воин, вождь, но имя смерть украла и унеслась на чёрном скакуне. Спакой толькі ў Бога – лічыць Р. Барадулін. Всё мимолётно – и скорбь, и радость, и песни, Вечен лишь бог. Он в ночной неземной тишине, усклікае Іван Бунін.

Не ўкрыжавалі –

Рукі развялі

Хрысту,

Каб вешчая душа ўзляцела.



Нябеснае не скорыцца зямлі.

Зямному пргнецца ўсяго ўсыцела.


І птушка –

Парабчанка вышыні –

Крыжападобная ў сваім палёце.

Крыжуюцца

Сняжынкі, й прамяні,

І асака ў расчуленай самоце.


І на магілах

Цьмеюць не крыжы,

А цені крылаў

Утрапёных душаў –

Яны лятуць дамоў,

І свет чужы.

Не апаганіў іх і не адужыў...

Развагі Р. Барадуліна набываюць глыбокую філасафічнасць і афарыстычнасць: “Жыццё ёсць сон, Які сасніў Гасподзь”; “У душы маёй цёмна, як у труне, Дзе нябыт і развага Закончылі спрэчку”; душа сядзіць у правінах, як у яме. Адзінае, што варта берагчы на свеце, лічыць паэт, гэта душа, бо там ёсць Бог і Мама. Але і яна ўжо здрыганулася, бо яе гукнулі продкі. Як старажытныя рымляне, ён хоча ўпэўніцца ў тым, што SĀLVAVI ANIMAM MEAM:

Ратоўца й вартаўнік душы

Сваёй


На цёмнай той мяжы,

Дзе звада

Вадзіцца са здрадаю,

Не веру я віжу й вужу.

То каменем,

То пухам падаю

І ўсё над прорваю кружу.
Хачу я,

Прачурыўшы жаль,

Паразумеўшыся амаль

З нябеснымі й зямнымі мытнямі,

Вяртаючыся з кірмашу,

Сказаць услед за старажытнымі:

Я ўратаваў сваю душу.

Інакш здарыцца страшэннае, непапраўнае, незваротнае, як у І.Буніна:



Никогда вы не воскреснете, не встанете

Из гнилых своих гробов.

Никогда на божий лик не глянете,

Ибо нет восстанья для рабов,

Тёмных слуг корысти, злобы, ярости,

Мести, страха, похоти и лжи,

Тучных тел и скучной, грязной старости:

Закопали – и лежи!

Узорам у гэтым высакародным падвіжніцтве з’яўляецца Ісус Хрыстос, з якім звязаны ўсе надзеі і парыванні: “Чым далей, Тым бліжэй да Цябе Думкамі і душою хінуся”. Невялікае дасягненне ісці нагамі па слядах Хрыста, але вельмі істотна – ісці за ім у любові. Духоўны хлеб з’явіўся разам з ім – “Ці шляхам зерня ў свет Прыйшоў Хрыстос. Ці зерне Шлях Хрыстовы паўтарыла”. Галоўнае, што менавіта Ён прынёс надзею:

... Ён цяжка нёс

Крыж,


Быццам цень адзервянелы птаха.

І цень хацеў

Узняцца да нябёс,

Ды носьбіта

Чакала моўчкі плаха.

Свет разумеў

Сябе самога блага.

І перакрэсліў

Смерцю Смерць Хрыстос.

Вось чаму, адштурхоўваючыся ад выслоўя Яна Паўла ІІ Jezus Chrystus jest jedyną deską ratunku dla dzisiejszego Swiata, ён піша праграмны твор “Дошка выратавання”:

Хай празарлівая воля нябёс

Душам пашле дараванне.

Ў небе ўрагану

Ўваскрослы Хрыстос –

Дошка выратавання.
Госпад дазволіў на дошцы плысці,

Маючы ветразем веру.

Дно не дастаць у прадонным жыцці

Ломкім шастом намеру.


Сцежкаю думкі, дарогай хады,

Ветрам дыхання жывога

Вечныя нашы й зямныя гады

Рушаць да Пана Бога.


Крыжам аслонены, свенціцца лёс

Радасцю Райскага рання.

Ў моры адчаю

Светлы Хрыстос –

Зорка выратавання.
У гэтым ён надзвычай блізкі Ф.М.Дастаевскаму:

...Бог посылает мне иногда минуты, в которые я совершенно спокоен; в эти минуты я люблю и нахожу, что другими любим, и в такие-то минуты я сложил Символ веры, в котором всё для меня ясно и свято. Этот Символ очень прост, вот он: верить, что нет ничего прекраснее, глубже, симпатичнее, разумнее, мужественнее и совершеннее Христа, а не только нет, но и с ревнивою любовию говорю себе, что и не может быть. Мало того, если бы кто мне доказал, что Христос вне истины, и действительно было бы, что истина вне Христа, то мне лучше хотелось бы остаться со Христом, нежели с истиной.

Падобная грунтоўнейшая аснова дазваляе ўзняцца на новы, значны больш высокі віток спіралі пазнання Бога. Гэта філасофскі дыспут аб тым, хто старэйшы і шчырэйшы – думка ці слова («Бог спачатку задумаў слова, Сведкай гэтаму думка была»); чаму смакоўніца сохне, а не гніе; чаму яблыкі гефсіманскага саду ў кулачках трымаюць страх зярнят, а паломнік, смутку паслядоўнік, чуе літанне смяглае травы. Яго цікавіць – колькі доўжыўся той дзень з сямі, за якія Госпад стварыў сусвет – год ці стагоддзе і ў сувязі з гэтым колькі будзе цягнуцца Дзень Судны – год ці стагоддзе? Усё гэта дазваляе ўбачыць у Богу не нейкую магутную неспазнаную неабдымную і неўяўляльную сілу, а магутнага Гаспадара, якога можа зразумець звычайны аратай. А таму, нібы звычайны селянін, Ён не мае часу хварэць, бо адзін на ўсю гаспадарку: няма калі Яму старэць, бо чорт маладзее з гадамі; няма калі дбаць пра Сябе, бо трэба клапаціцца аб кожнай тварыне. Таму «Хай Богу хоць сон залаты Прысніцца ў нябеснай адрыне…» У гэтым жа шэрагу і зычэнні Богу здароўя і бясконцасці вечнасці, якія ў іншых выпадках маглі б уявіцца блюзнерствам. Абсалютна новы пагляд Р. Барадуліна на суадносіны, сумеры свету і Стваральніка: «Зямля парушынка ў воку Бога». Вока Божае – адзін з самых дасканалых і прыгожых вобразаў у класічнай традыцыі. Р.Барадулін уносіць сваё бачанне гэтай існа-прарочай з'явы – «А з прышласці ў прошласць Праз нас, праз вякі Глядзяць Недасяжныя вочы Хрыстовы»; «Богу ў вочы глядзець І душою Па Ягоных сцяжынах ісці»; «Богу ў вочы глядзець І душою Размаўляць з Усявышнім Тварцом».

Надзвычай складаны і шматузроўневы вобраз вады. «Вада на тое й тоіцца, каб ліцца»; «Вада з вадою не зліваецца, Ліецца кожная сама»; Вада ўспрымаецца як жывая істота, якая ўцякае ў халады; бяда можа выходзіць з сухой вады і губляць мокрыя сляды; Калі вадзе жывой заплачацца, Неўчуе мёртвая вада… Эразм пісаў, што «Святой Дух обычно называет знание божественного закона водой… В Писании, полном тайн, часто упоминаются колодцы, источники, реки только для того, чтобы побудить нас тщательно исследовать неявный смысл. Ведь что такое вода, скрытая в артериях земли, как не тайна, прикрытая словом? Что такое вода, бьющая ключом, как не тайна, добытая и объясненная?» Падобнае заглыбленне ў чароўны свет Вечнай Кнігі дае мажлівасць урэшце рэшт сцвердзіць:

Гэты свет –

Урачысты храм,

Дзе святарыць жыццё маладое,

Усявышні даверыў нам

З долам смутку

І небам спакою.
Каб праверыць няпэўных нас

На адданасць высокай веры,

Каб у нас

Той промень не згас,

Што світаў Патайнай Вягэры...

“На жаль, усклікае паэт – у кожным з нас жыве Варава і рэдкім госцем Пан Хрыстос”. Менавіта таму кожны павінен працаваць над сабою, каб пазбыцца страху: “Бога не трэба баяцца, бога трэба любіць”. Р.Барадулін у чарговы раз сцвярджае Sancta Sactorum хрысціянства. Через надразумные подвиги веры, молитвы, смирения человек особождает себя, выносит всё содержание своего существа из стального шара времени и пространства и помешает его в Вечность и беспространственность. Человек становится прыгуном, который самоотверженным сальто-мортале выпрыгивает из времени в Вечность, отрекается от души своей, сердца своего, ума своего, отрекается от своего «я», своего эгоистического закона: «я=я» и переходит в нея. Посредством подвига веры человека засевает зерно личности своей в неизведание глубины Вечного и Невидимого. Посредством подвига с молитвы зерно распадается, умирает и врастает в сердце Невидимого. Посредством подвига смирения человек приходит к пламенному ощущению и жгучему осознанию, что зерно его сущетсва неизмеримо мало, мелко и незначительно по сравнению с беспредельной и абсрлютной ценностью Личности Христа, что оно получает свою непреходящую ценность лишь тогда, когда сливается органически со Христом. Но весь этот процесс самоотверженного упражнения себя, перенесения себя из временного в вечное, весь этот кенозис, есть не что иное, как детально осознанная и осуществлённая первая и наибольшая заповедь: Возлюби Господа Бога твоего всем сердцем твоим, и всею душою твоею, и всем разумением твоим, и всею крепостию твоею» (Преподобный Иустин). Асноўныя палажэнні ўсіх Евангелляў сцвярджаюць адзіны асноўны, дамінантны закон:В результате такого молитвенного упражнения все сердце, вся душа, весь ум, вся крепость человеческой личности умирает, истлевает в Бога. Весь человек обитает в Боге, молитвенно соединяется с Ним до чудесной близости. Воспитуемый молитвой, он постоянно обретает все больший и больший молитвенный опыт, все более святые добродетели, пока наконец не обретает средоточие всех добродетелей – любовь.

Малітва ў хрысціянскай традыцыі – гэта сустрэча з жывым Богам, Які чуе чалавека, дапамагае яму, бо любіць яго. Ва ўсіх іншых рэлігіях Бог – гэта супербыццё, якое ні спазнаць, ні ўявіць, ні апісаць, ні намаляваць, ні спасцігнуць ніяк немажліва. У хрысціянстве Бог стаўся чалавекам, менавіта таму мы маем шчасце ўявіць Яго, наблізіцца да Яго і іменна праз Ісуса Хрыста, Ягоную чалавечую сутнасць наблізіцца да Бога. Падобны шлях надзвычай складаны, на ім велізарная колькасць перашкод, якія знішчаюцца толькі з дапамогай малітвы. Тым болей, што чалавек у выключнай ступені апантаны практыцызмам, таму ягоныя звароты нагадваюць просьбу зрабіць сеё-тое па гаспадарцы. Бог заўсёды поруч з намі, але мы падчас надзвычай далёка ад Яго, Бог заўсёды ўнутры нас, але мы – звонку, Бог у нас дома, але мы ў Ім – чужыя.

Малітва ў беларускай традыцыі – не самы распаўсюджаны жанр. Можна толькі згадаць спарадычныя звароты Кірыла з Турава, Францыска Скарыны, Янкі Купалы, Якуба Коласа, Казімера Сваяка. Тым болей, што святарная малітва і паэтычная вельмі адрозныя паміж сабой, як і сам паэт у споведзі – малітве адрозны ад звычайнага хрысціяніна, бо ўпадабляецца хутчэй язычніку, невыпадкова яны параўноўваюць малітву з паганскай замовай, называючы яе замовай, закляццем, захоўваючы, аднак, усялякімі мажлівасцямі яе сакральнасць і містычнасць малітвы хрысціянскай.

Звычайны хрысціянін мае ў душы страх Божы, якім кіруецца ва ўсіх праявах духоўнага і фізічнага быцця, у ягонай малітве валадарыць смирение. Паэт найчасцей – бунтар. Сцвярджаючы услед за Шлегелем перавагу мастака над звычайным чалавекам (у такой ступені, у якой апошні дамінуе над жывёлай), паэты нават кідалі выклік вышэйшай сіле, намагаючыся падчас стварыць уласную рэлігію, у нечым падобную да хрысціянства, а падчас зусім альтэрнатыўную. І называлі яе рэлігіяй душы, паэтычнай рэлігіяй, эстэтычнай рэлігіяй, аднак і ў тэарэтычным і, тым болей, практычным аспектах пацярпелі фіаска.

З гэтага часу і лічыцца, што малітва паэта і малітва хрысціяніна ў сваёй сутнаснай аснове супрацьлеглыя, антаганістычныя, бо хрысціянін павінен забыць пра сябе ў працэсе медытацыі, а ў свецкай культуры ў выключнейшай ступені цэніцца арыгінальнасць, індывідуальнасць артыста. От гордости усиливается действие воображения, а от смирения оно прекращается, гордость пыжится создать свой мир, а смирение воспринимает жизнь от Бога (архимандрит Софроний). Аднак аб’ядноўвае іх – шчырасць, выключная шчырасць на ўзроўні споведзі, откровения. Мастацтва, творчасць у ідэальным выпадку павінны сыходзіць з рэлігійнага вопыту і жыцця на аснове запаветаў, з пакаяння, аскезы, малітвы, якая толькі ў такім выпадку будзе валодаць выключнейшай сілаю. Малітва есть наша благовейная беседа с жывым Богом;… непосредственное – лицом к лицу – общение нашего бессмертного духа со своим Творцом (Феофан Затворник). Шлях далучэння да Бога – невыказальнейшая таямніца. Містычная прырода малітвы, яе сувязь з вучэннем аб унутраным, сакральным быцці чалавека з Богам і робяць яе выключна прыцягальнай для мастацтва. На працягу тысячагоддзяў христианство разработало подробнейшую и сложнейшую физиологию молитвы (А.А.Лосев). Таму існуе некалькі асноўных відаў малітвы – велічальная, падзячная, прашэнне. Аднак у “чыстым” выглядзе яны існуюць параўнальна рэдка, у большасці малітваў назіраецца арганічнае спалучэнне элементаў дзвюх, а то і трох відаў малітоўнага звароту.

Аб структуры і сутнасці малітвы шмат пісаў вялікі Эразм, які сцвярджаў, што хрысціянскі воін павінен бесперапынна маліцца, каб сустрэць ворага душы чалавечай ў баявой гатоўнсці: Чистая молитва ведет чувство на небо, словно в крепость, неприступную для врагов; знания укрепляют ум спасительными помыслами, так что не следует лишаться ни того ни другого. Одно именно вымаливает, а другое внушает, о чём надлежит молиться. Малітва спалучае з Богам, аднак трэба дакладна ведаць, што ты хочаш пачуць ці атрымаць ад Бога (згадаем Хрыста: Не знаете, чего просите), менавіта таму патрэбна не сачыць за колькасцю прабарматаных псалмаў і не лічыць дасягненнем шматслоўную малітву. У гэтым, лічыў Эразм, самая вялікая памылка тых, хто яшчэ не дарос да Пісання і не здабыў мужнасці духу. У Евангеллі ад Мацвея І.Хрыстос сцвярджае: А молясь, не говорите много, как поступают язычники; ибо они думают, что в многословии своем будут услышаны. Поэтому не уподобляйтесь им. Ибо знает Отец ваш, что вам нужно, прежде, чем Вы его просите. Сам апостал Павел сцвярджаў, што пяць слоў, сказаных з разуменнем, варты дзесяці тысячам слоў пустых. Маісей яшчэ не сказаў і слова, аднак пачуў: Что ты взываешь ко Мне?

Малітва Велічальная прысвечана выказванню захаплення дасканаласцю Бога і створанага ім свету. У рэлігійнай паэзіі Р.Барадуліна падобная тэма праходзіць чырвонай ніткай, але непасрэдна велічы Крэатара прысвечаны наступныя малітвы: “Слава”, “Малю”, “Кленчу”, “Сын нябёс”, “Я пачую цябе”, “Зычэнні”. Кожная з іх напоўнена непадробленым пачуццем шчыра-узнёслага адчування далучэння да нечага выокага і недасяжнага, чаму цяжка знайсці адпаведныя словы:

– Ойча Святы, Недасяжны, Адзіны,

Дзякуй за гнеў і за ласку тваю;


– Слава ў нябёсах і на зямлі!

Слава бясконца!

Нас мілатою Сваёй наталі,

Сэрца Господняга сонца.

1   2   3   4   5


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка