«На пачатку было Слова, і Слова было ў Бога, і Слова было Бог » і пры канцы ўсяго і чалавека і сусвету будзе слова




старонка3/5
Дата канвертавання30.04.2016
Памер1.04 Mb.
1   2   3   4   5
БОГ

Ранак высвеціў поле і бор напаўсонны,

А на ўсходзе аблокі гараць, як рубіны;

Шмат чуваць журавоў над вазёрным затонам

І ў зялёнай гушчэчы хароў салаўіных.

Божа! Колькі падзякі Табе ў прыродзе!

Загадаеш, і краскай вясна нас вітае,

Загадаеш, як слотная восень прыходзіць

І у вырай вандроўнае птаства злятае.

А даброты Твае ўсе стварэнні зазналі,

Там, дзе моры пяскоў пад адвечнай спякотай,

Там, дзе моры ільдоў назаўсёды паўсталі,

Ёсць апека Твая над найменшай істотай.

Услаўленне велічы Бога – галоўны матыў «Песні над песнямі Саламонава» у пераспеве Рыгора Барадуліна (2001). Гэта ўжо трэцяе перастварэнне ў беларускай традыцыі, пасля «Песнь Песнямъ» Ф. Скарыны і «Найвышэйшай Песні Саламонава» В. Сёмухі (1991). У дадзеным выпадку варта гаварыць у першую чаргу аб велізарным паэтычным майстэрстве Барадуліна-перакладчыка, бо ён у спробах перастварэння вялікай Песні ідзе ў рэчышчы сусветнай традыцыі пераўвасаблення класічнага першаўзора на нацыянальнай мове, што добра відаць на адпаведным прыкладзе:

Найвышэйшая песьня Саламонава.

2. Няхай вусны яго мяне пацалуюць! Бо лепшыя за віно твае ласкі.

3. Ад водару мазяў тваіх імя тваё – як разьлітае міра; таму і дзяўчаты цябе кахаюць.

4. Надзь мяне! Мы пабяжым за табою; – цар мяне ўвёў у харомы свае! Радавацца і весяліцца будзем з табою; – больш за віно будзем славіць пяшчоты; цябе годнасна любяць!

5. Ерусалімскія дочкі!







Хай мяне абцалуе ён

Цалаваннем вуснаў сваіх!

Бо пешчы твае хмялейшыя за віно.

Ад пахучасці масцяў тваіх

Твайго ймя дасконны палон.

Як міра разлітае

Нябёсам на дно яно.

За нявытхнутае, аблачыністае

І кахаюць цябе дзяўчыністыя.

Памкні мяне, пабежымо за табой.

Кароль павёў мяне да сваіх харомаў.

Будзьма радавацца і цешыцца

Сэрцаў нашых салодкаму грому,

Небаўзносячыся хвалой.

Бо за віно, якое забыць сябе не дае,

Мацнейшыя пешчы твае.

Годныя цябе кахаюць,

Аж у журбе засыхаюць.

Дочкі Ерусалімскія.


У гэтым не трэба бачыць нейкай другаснасці, бо падобным шляхам ішлі, ідуць, будуць ісці і ягоныя папярэднікі, нават паўтараючы і пэўныя, на погляд некаторых вучоных, недакладнасці. Так, у Песні першай Р. Барадулін услед за «Толковой Библией» (глава 1:11), І.М.Дзіяканавым (Поэзия и проза Дальнего Востока, с. 626) ужывае слова нард (нард мой свой пах выдаваў – нардъ мой издавалъ благовоніе свое), то ў беларускай «Бібліі» і ў перакладзе В. Сёмухі гучыць аднолькава зразумела (не ведаю ці дакладна) – мой народ разліваў пахошчы). Таму варта адзначыць цудоўныя вобразна-выяўленчыя знаходкі паэта – «За нявытхнутае, аблачыністае І кахаюць цябе дзяўчыністыя» (працяг развіцця асацыятыўнасці загалоўка); «Раскашуюцца ў кунежлівай харашбе»; «Шыя твая ў каралях, зашаптаных хвалебнамі»; «павіснелая ад святла»; «грудзьмі сасіла» (карміла).

Даследчыкі Бібліі даўно пагадзіліся з тым, што цалкам спазнаць змест і сутнасць першапачатковай задумы аўтара “Песні над Песняй Саламона” немажліва, бо яна падобная замку, ад якога даўно згубілі ключы. Таму адны сцвярджаюць, што яна адносіцца да царства ізраільскага, іншыя – да закону, трэція – да часоў палону, чацвёртыя – да Месіі. Невыпадкова ў яўрэяў было забаронена чытаць гэтую кнігу (як і пачатак кнігі Быція і пачатак і канец кнігі прарока Іезікіілі) ранй трыццацігадовага ўзросту. Падобная насцярожанасць была ўласціва і хрысціянскай традыцыі.

Што ж тычыцца знешняй, г.зн. літаратурнай формы “Песні над Песнямі Саламона”, то і ў плане вобразнай сістэмы і паэтыкі ў цэлым яна займае выключнае становішча сярод усіх старазапаветных кніг. У ёй зусім адсутнічае апавядальны элемент, аўтар не выказвае ад свайго імені ніводнай думкі, ніводнай тлумачальнай заўвагі, уся кніга ад першага да апошняга вершы ўяўляе сабой шэраг душэўных споведзяў. Вось чаму яе называлі брачною пЂснею (epithalanium); зыходзячы з чатырох груп дзеючых асоб яе падраздзялялі як бы на акты ці дзеянні, што дазволіла сцвярджаць, што напісана яна in modum dramatis і магла быць задуманай для сцэны, што, зразумела, уплывала на выбар вобразна-выяўленчых сродкаў і мастацка-стылёвых прыёмаў. Асабліва гэта неабходна, сцвярджаюць даследчыкі Бібліі, у супастаўленні апісання вобразаў чалавечых і прыродных, прычым апошнія яўна перамагаюць, што добра падкрэслена адпаведнымі прыкладамі:


  • Глаза твои – голуби;

  • Зубы твои – какъ стадо выстриженныхъ овецъ, выходящихъ изъ купальны, изъ которыхъ у каждой пара ягнятъ, и безплодной петь между нами;

  • Шея твоя – башня Давидова, построенная для оружий.

  • Глядзяць у маю душу вочы твае

галубіныя;

– Зубы твае, як авец астрыжаных статак,

Што выходзіць з куделькі,

А ў кожнай авечкі двойца ягнятак,

А бясплоднай між іх няма такі;

– Шыя твая, як стоўп Давідаў,

Збудаваны пад зброю.


Падобнае выкарыстанне спалучэння прыродных вобразаў і апісання чалавека Р. Барадулін разаўе ў некласічных міфалагемах, у той ці іншай ступені звязаных з Вялікай Кнігай.

Я ни в коем случае не хочу, чтобы ты, наделённый столь счастливым дарованием, погряз в пустых буквах; тебе следует стремиться к скрытому смыслу и подкреплять неустанно усилия частыми молитвами, пока не откроет тебе книгу за семью печатями.

У беларускай мастацкай традыцыі існавалі апокрыфы, г. зн. мастацкія творы, у той ці іншай ступені сюжэтна звязаныя з Бібліяй («Хаджэнне Багародзіцы па пакутах», «Страцім-птушка», казкі, духоўныя вершы), але якія не лічыліся кананічнымі. У дахрысціянскія часы гэтым тэрмінам абазначаліся творы, глыбокі і загадкавы змест якіх быў зразумелы не кожнаму. Якраз у такім аспекце ўспрымаецца і цыкл Р.Барадуліна «Босая зорка», дзе можна сустрэцца з увасабленнем вушацкіх, крывіцкіх паданняў аб стварэнні света, народных успрыняццяў асноўных Біблейскіх і Евангельскіх падзей, пераклады рэлігійнай паэзіі. Тым самым паэтычнае беларускае ўвасабленне народным паэтам набывае лагічнае завяршэнне.



Тот, Кто имеет ключ Давидов, Кто замыкает; никто не откроет тайн Отца, которых никто не знает, кроме Сына и того, кому Сын поможет приоткрыть их.

Рыгор Барадулін надзвычай доўга, амаль усё свядомае жыццё ішоў да Бога, паэтычна аэнсоўваючы, усведамляючы і вылучаючы асноўныя вехі гэтага шляху. Даволі выпадковы хрэст у дзяцінстве (“Калі мяне трэба было хрысціць, ішла “культурная рэвалюцыя, святарам падпальвалі бароды, трактарамі сцягвалі крыжы з храмаў, разбіралі сцены святыняў і будавалі сабе дамы і хлявы, абразамі палілі печкі. Асабліва перажывала бабуля Малання, што ўнук расце нехрысцем. Праездам быў ксёндз. Вырашылі ахрысціць хоць у ксяндза. Маткай хроснай была Феліцыя Антонаўна Міклашэўская, хросным бацькам – Качан”. Потым, калі прыязджаў праваслаўны духоўнік, сказаў, што хрост важны і даецца толькі адзін раз у жыцці чалавека) не мог стацца вызначальнай з’явай нават у жыцці такой выключна-уражлівай і ўзнёслай асобы як Р. Барадулін. Патрэбны былі новыя падзеі, асабліва з ліку выключных (а іх цяжка было знайсці ў эпоху будаўніцтва камунізму), знамянальных (або нават рэзкае павелічэнне іх, каб колькасць перарасла – ператварылася ў якасць) і, асабліва, безупыннай працы душы, якая заўсёды павінна быць жывой. Паэтам на падобным шляху і прасцей і значна складаней, бо, як і ўсе рамантыкі (класічныя і неа-), яны падкрэсліваюць дамінантную перавагу Ўяўлення (Воображения) над асветніцкім Розумам, і лічаць, што фантазія і інтуіцыя дапамагаюць непамерна глыбей і шматаспектней спасцігаць патаемную сутнасць рэчаў і характараў. І падчас гэты працэс мае падсвядомую структуру, бо спасціжэнне паэтам прыгажосці Прыроды прыводзіць да спасціжэння Прыгажосці Бога, які ўвасобіў свой воблік ва ўсіх тварэннях жывой і нежывой Прыроды.

Р.Барадулін, як і большасць еўрапейскіх паэтаў ХІХ-ХХ ст., доўгі час быў і заставаўся яскравым паганцам, што не аднойчы па-мастакоўску метафарычна сцвердзіць як уласнымі прызнаннямі, так і творчасцю.

А потым нават знойдзе бліскуча-доказную тэорыю тлумачэння гэтаму выключнаму феномену. Так, ён не знішчаў і не валок звергнутых ідалаў у Дняпро ці Ушачку, што рабілі неафіты-хрысціяне, наадварот, нават ужо ў перыяд “Кстоў”, ён, не забываючы і зусім не адмаўляючыся ад сваіх паклонаў звергнутым бажышчам мінуласці, сцвярджае надзвычай арыгінальную думку, да якой ніхто не прыйшоў у еўрапейскай традыцыі, -- і гэтыя ідалы суць тварэння Бога, які зрабіў іх дзеля самага ранняга, першапачатковага этапу пазнання Яго:

Здаецца падчас, што й паганскіх багоў

Як першапраходцаў, як чорнарабочых

Госпад паслаў да зямных берагоў,

Да працы зусім незямное ахвочых.


Яны пабылі –дрэвы ды камяні,

Вятры с перунамі – багамі.

І слову служылі, й глухой цішыні,

І першае святасці дапамагалі.


Ад дрэў радавод багоў нават пні

Сякера веры секла з размаху.

Але дагэтуль іх карані

Варушацца ў цемры нашага страху...

Як і кожная сур’ёзная навуковая выснова, а тым болей канцэпцыя, у сваім абгрунтаванні яна мае значную колькасць болей-меней разгорнутых прыкладаў, вобразаў і іншых артэфактаў.

Чорнарабочыя Бога настолькі дасканала выканалі заданне – прадпісанне, што і цяпер ягоныя вынікі адрыгаюцца (жартаўліва ці трагедыйна, або хутчэй трагікамічна, што так адпавядае беларускаму менталітэту). Гэта вобразы народнай дэманалогіі, з’явы народнай медыцыны (Р.Барадулін падрабязна расказвае, як выводзілі лішай, знішчалі барадаўкі “дактары Медыцыны паганскай пары”). Адзін з раздзелаў зборніка “Міласэрнасць плахі” называецца More majorum –

па звычаю продкаў,

Ці, як рабіліся ў даўніну,

Пчолы сваіх не цураліся лёткаў,

Сум гаркату аддаваў палыну.

Лічыць узрост свой

Душа не гадамі –

Грамніцамі, Саракамі, Дзядамі.

Падобныя творы – адметны працяг фалькларыстычнай дзейнасці і зацікаўленасці паэта (вядома, што Р. Барадулін сабраў вялікую колькасць народных песняў, жартаў на Вушаччыне, якія потым друкаваў на старонках “Полымя”). Як некалі Ян Чачот, Ян Баршчэўскі ў ХІХ ст., браты Гарэцкія на пачатку ХХ, ён зрабіў аналагічную справу на пераломе другога і трэцяга тысячагоддзяў. Падобная падрыхтоўка дапамагла яму стварыць адметны збор паганскіх багоў ( бяседа багоў) у стылі “Тараса на Парнасе”(у загалоўнай ролі тут выступае сам паэт). На багатую куццю (“сягодня якраз Каляда багатая”) паэт сядзіць за сталом, шчодра ўстаўленым ядой, чакае гаспадара Дамавіка Бая, што бегае па сцяне з лапцямі, Дзядоў, якіх кліча мамін голас. І тут з’яўляецца цэлы сонм багоў, бажкоў, памагатых, пачынаючы ад нябачнага Чура, валадара падземнай гасподы, да загадкавай Вешчы, што вяшчуе на покуці. Асобна з’яўляюцца Пярун-залатавус, Ярыла ён і Юр’я, Жыжаль, Зюзя са сваімі памагатымі – “Прагун, Траскун, Скварун, Пабягун, Цягун, Дрыгун, Крахкатун, Звягун, Маўчун, Казытун, Крутун, Шчыпун – покуль назавеш усіх, Ад марозу зойме дых”); Цёця (Дунай-жанчына), Ляля, Жыцень, Бягун, Лясун, Вадзянік, Кон са сваім намеснікам Сконам.

Аўтар глядзіць з усмешкай, з радасцю, бо гэта частка ягонага дзяцінства, якое, на шчасце, было звязана з казкай, што была блізкай, роднай, жывой. Тут Грамніцы адыходзяць, яшчэ не наступіла іх пара. Тут усё зразумелае, блізкае, бо беларусы верылі ў існаванне міфалагічных істот. І перад намі сапраўдны звод казачных істот сусвету, дзе ўсё незвычайнае, жывое, дзейснае – стома хоча легчы спаць, смех бегае, цемра злуецца:

А ў застолле спаўзаюцца і злятаюцца,

Прыязджаюць, выходзяць з кутоў

Разнаякія і аднастайныя,

Не злічыць ног, хвастоў, капытоў.

Тут жа босыя, і абутыя,

І падкутыя, і раскутыя.

І тыя,


У каго замест плячэй шыя,

Замест ног рогі,

А замест рагоў ногі.

Кожная пачвара

Знойдзе сабе пару.

Р. Барадулін у нечым ідзе за аўтарам “Тараса на Парнасе”, бо ў ягонай бяседзе багі і людзі паселі за сталом, нібы ў славутым творы. Іншая справа, што ў барадулінскай бяседзе знайшлося месца і жывым, і Дзядочкам з мёртвымі, якіх можа ажавіць Крук вадой гаючай, вадой жывучай, і ўсім дванаццаці сёстрам трасцы, і раней згаданым бажкам, і іх памагатым. Наш сучаснік ідзе на прамую кантамінацыю народных першаўзораў, якія ўжо прадстаўлены ў зборах народнай творчасці ці ў ягоных уласных запісах (“прыйшоў Пятрок, Сарваў лісток”; Крук купае дзяцей да ўсходу сонца; Цмок валачэ багацце ў хату; панічок прымае мядзведзя за ката; гучаць салёныя прыпеўкі пра дзявочы перадок; прыкметы: ложка падае, нож – спяшае кабета, мужчына; калі паэта здрыганула – гэта воўк ступіў у ягоны след у лесе недзе; у зязюлю перактнулі дзеўку).

Падобнае нельга адмаўляць цалкам – гэта не памылка, не пакланенне ідалам, гэта дзяцінства чалавека канкрэтнага і чалавецтва ў цэлым. Апостал Павел сцвярджаў: Если ты из языческих книг возьмёшь самое лучшее и, как пчела, облетая все сады древних, минуешь ядовитый сок, а высосешь только спасательный и благородный, то возвратишь свою душу жизни всеобщей, которую и называют этической, намного более вооружённой… Знай, что вся истина, где бы ты с ней не сталкивался, Христова.

Адмаўленне паганскіх увасабленняў вышэйшай сілы ў артадаксальным хрысціянстве – гэта метафарычнае адцуранне нізкай часткі жыцця чалавечага, супраць чаго ўсё жыццё змагаўся апостал Павел: Умертви свои земные члены: блуд, нечистоту, похоть, злую страсть и любостяжание, которое есть служение идолам (падкрэслены намі – І.Ш.). Тым самым па сутнасці працягваецца адвечны падзел – з душою звязана ўсё высокае, нябеснае, боскае; з целам – супрацьлеглае, антаганічнае: Дела плоти известны: это блуд, нечистота, бесстыдство, роскошь, служение идолам (ізноў падкрэслена намі – І.Ш.), волшба, вражда, распри, соперничество, гнев, ссоры, разногласия, сресь, зависть, убийство, пьянство, разгул и тому подобное (Римлянам, 2:2). Разам з тым вядучыя багасловы не адмаўлялі катэгарычна пісанні язычніцкіх паэтаў, лічачы, што і там можна знайсці шмат карыснага для праведнага жыцця. Эразм сцвярджаў, што творы старажытных паэтаў лепят и оживляют детский разум и удивительным образом подготавливают к познанию божественных писаний… описанное заставляет скорее бояться пороков и, воздерживаясь от гнусностей, сильнее любить достойное. Філосаф заклікаў нават хрысціян ісці за платонікамі, якія бліжэй за ўсіх стаяць да прафетычнага і евангельскага стылю. Таму карысна дакрануцца да самых разнастайных крыніц, калі гэта вядзе да Хрыста, бо рuris omnia pura (для чыстых усё чыстае).

Паэзія Р. Барадуліна ранняга перыяду нагадвае антычную, а з усіх пералічаных брыдот, якія прыпісвалі паганству, ёй можна інкрыміраваць бадай толькі захапленне жаночай прыгажосцю, што характэрна паэзіі ўсіх часоў і народаў. Беларускі паэт адным з першых запатрабаваў, што “Не трэба з жанчыны рабіць святую, Яна зямная, як сенажаць”:

Начэе смуткам,

Днее слязою,
Займаюцца на сенажаці ў цішы

Зняверу дзядоўе

І красак сузор’е –

Каб знічкамі падаць

У студню душы...

Яе прызначэнне зусім іншае, пагэтаму трэба быць рашучым і адважным, каб здабыць імгенне шчасця, (женщина – плотская часть человека), якое паслана ў гэтым складаным свеце:

Бяры

Калень дары,



Галіны рук заломвай!

Адчаю халахуп

Змяёй па юных сцёгнах.

Пал спалымненых губ

Хай захлынецца ў стогнах.

Хай небасхіл калін

Світае над табою.
Ног жураўліны клін,

Вяслуй па лістабою!..

Хаця ў ранняй лірыцы Р. Барадуліна дамінуе выключна мужчынскі пачатак, ён усё ж такі і ў жанчыне заўсёды бачыць асобу. Вось чаму без ідэалізацыі, але і без экзальтацыі, ён можа прыняць жаночы погляд на свет, у прыватнасці, погляд М.Цветаевай:

В гибельном фолианте

Нету соблазна для

Женщины – Ars Amandi

Женщине – вся земля.
Сердце – любовных зелий

Зелье – вернее всех.

Женщина с колыбели

Чей-нибудь смертный грех.
Ах, далеко до неба!

Губы – близки во мгле…

Бог, не суди! – Ты не был



Женщиной на земле!

Згадаем, што Не женщина наградила Спасителя предательским поцелуем, не она трижды отреклась от него; когда апостолы задрожали, она не устрашилась – последняя у креста и первая у гроба (И. Баррет).

Але ў цэлым у паэзіі Р. Барадуліна дамінуе ўслаўленне сусвету, якое некаторыя памылкова ўспрымаюць паганскім. Сусвет акаляючы, яшчэ без апошняй атрыбутыкі, рознакаляровы, метафарызаваны, мудры. Чалавек ці дакладней, рэцэптары на задняй сценцы вочнага яблыка, як лічаць вучоныя, здольны успрымаць толькі тры колеры – чырвоны, сіні, зялёны, іншыя ўзнікаюць у свядомасці толькі ў выніку самых разнастайных іхніх камбінацый і спалучэнняў. Аналізуючы паэтычную палітру Р.Барадуліна, прыходзіш да парадаксальнай высновы, што паэт падобны птушкам, якія таксама некалі былі ў эдэмскім садзе, валодае здольнасцю ўспрымаць і ультрафіялетавы колер. Менавіта таму ягоныя карціны прыроды выключна адметныя, спрэс арыгінальныя і непаўторныя, хаця менавіта гэтым, здавалася б, цяжка каго-небудзь здзівіць у беларускай традыцыі.

Метафарызацыя, асацыятыўнасць лірыкі Р.Барадуліна настолькі выключная, што адзначыць яе ў чарговы раз – абсалютны маветон або непрыхаванае нахабства. Самае галоўнае, ён здольны перадаць выключнейшае захапленне прыгажосцю Прыроды і радасць існавання ўсяго ў гэтым свеце. Таму снег у яго нагадвае “шыпячы зычных збег”, бо ён настолькі далікатны, што баіцца аб ігліцу параніцца; “заход заламаў аблачынкі брылёк”, “Замроена промні лятуць у вуллі”; “заход з паганскай радасцю рыдае”; “на недакошаным небасхіле Заходзіць сланечнік з асеннім чмялём”; “на волю просіцца крык крыг”, “Пярун ідзе па хмарах басанож – І пырскаюць з-пад пят яго маланкі”; “рэха ў іржэўі параніцца, росам свой боль раздае”; “раса ў канваліях нараспіў”, “Схмялела світанне жмурыцца. І жаўранак чаргу нябесся разбіў на дробныя цурачкі”, “сабор уявы, постраху хлявец не змесцяць статак жахаў вогнехібных”. Незвычайнае захапленне радасцю быцця вядзе да разумення таго, што ўсё надзвычай вокаімгненна, што гэтая радасць быцця не вечная, а выключна тымчасовая і хутка замілавання дрозд замоўкне і папярхнецца даўкаю журбою, калі пачнеш адчуваць узрост, пяшчоты прысмак і адчаю смак:

У вечнасць, бы ў люстэрка чараўнічае,

З надзеяй кожны жыццё глядзела.

Люстэрка прывідны адбітак нішчыла

І тут жа халадзела

Знелюдзела.

“Толькі ў рэчцы жыццёвай лункі час прабіў” так метафарычна ацэньвае гэты працэс паэт. Здымаецца флёр часу, падману, адкрываецца выключна рэальная нябесная праўда, спачатку праз невялічкія палонкі, якія з’яўляюцца ад дыхання душы, закутай у лёд штодзёнасці, звыкласці, абыякавасці і паступова адкрываецца велічная праўда Быцця, якая расчыняе свае таямніцы толькі абраным і самым настойлівым. Але яно патрабуе ахвяраў, і першай з іх становіцца весялосць, радасць, якія ўсё часцей і часцей саступаюць смутку, адчаю, жалю, але затое вядуць да збавення. Тут патрэбен добры дарадца, які мог бы падказаць далейшую дарогу. І ён, спадарожнік, не прымушае сябе чакаць – гэта Дантэ. Рыгор Барадулін паўтарае ў нечым вялікага італьянца, асабліва яго славутае выслоўе: Земную жизнь пройдя до половины, я очутился в сумрачном лесу. Жах апошняга збівае Дантэ са шляху на ўзгорак, які ўвасабляе царства справядлівасці і чалавечнасці, тым болей, што перад італьянскім паэтам узнікае рысь, леў і ваўчыца, якія знамянуюць сабой распуства, здраду, гардыню, сябелюбства, хцівасць. Лірычны герой Барадуліна ў такім прыкладна ўзросце (зборнік “Абсяг” выйшаў у 1978 годзе) – “цяпер – ці ў радасці згары, ці згасні ад адчаю, Адчуй адно: Ідзеш з гары. Твой смутак залачае...”) звяртаецца сам да сябе: “Далёка бачыў на гары – Ідзі з гары спакойна”.

Гэта не проста філасофскае суцяшэнне, не сум ад недасягальнасці, як і ў Дантэ, ідэала, не класічны чалавечы страх перад няўмольнай перспектывай: Плата за грех – смерть (Апостал Павел), а нешта значна большае і велічнае, пра што так шматкроць пісаў Эразм: Мы так непомерно боимся гибели тела, потому что оно видно глазами телесными. В смерть души, потому что ее никто не видит, верят немногие, совсем мало кто боится ее, хотя эта смерть настолько страшней той. Душа памірае тады, калі яна страчвае Бога, тым самым страчваючы жыццё. Толькі там дзе ёсць любоў, ёсць Бог, таму што Бог – гэта і ёсць любоў. А інакш не вырвацца з адвечнага кола:

Здагадак чаўнакі снавалі,

Саткалі капу забыцця,

Каб захінуць ёй

Шлюбны ложак,

Вясельны і хаўтурны стол.

Сагрэлі ўзор давер валошак

І снег, што ўснежыў вечны дол.

Смутак паступова пачынае дамінаваць у сусвеце паэзіі Рыгора Брадуліна. Адзін з раздзелаў зборніка “Абсяг” (1978) мае падраздзел “Ветах смутку”, у якім апошні ў самых разнастайных праявах маналітна валадарыць: “Мы вараных дадзім табе з журботнай песні”, “Сам шалю жалю перасвер”; “На сцежках радасці былых Смяецца смутку ветах...”; “ад жалю зойдуцца бары”, “святло і маёй тугі”; “палын ад суму перагоркі”; “кленчы харашбе ў журбе”; “лістапад маёй журбы”; “суму расклад”; “была балючым болем – балючай крыўдай стала”; “пазычыць радасці журбе”; “чужы жудзе, бядзе”.

Фрэйд лічыў, што калі чалавек пачынае цікавіцца сэнсам жыцця ці яго вартасцю, то чалавек хворы. Але для Барадуліна ўсё гэта не вынік прадчування смерці цела і страха за яго, а падсвядомая трывога за душу, уласную і людства. За душу, якая павінна адгуквацца на ўсе няшчасці, нядолі, трывогі, боль, вайну, здрадніцтва, трыумф неправедных, інакш яна – мёртвая. И не так мертво тело, покинутое душой, как мертва душа, оставленная Богом. И ни одно мертвое тело не меет такого запаха, как зловоние погребенной души. Когда из груды исходят мертвые слова, внутри неременно покоится труп (Эразм). Пра ролю пахаў у паэзіі Р. Барадуліна можна пісаць асобнаеа даследаванне, бо ў гэтай справе ён роўны Івану Буніну. Менавіта таму ён, узгадаваны на паху туманоў і бялютнага снегу, сырадою і хвоі, лёгка адчувае з’яўленне паху тлену ў душах людства. Падобныя трывожныя прадчуванні былі дамінуючымі ў светапоглядзе Р.Барадуліна 80-90-ых гадоў, асабліва ў зборніку “Міласэрнасць плахі” (1992), эпіграфам да якога хутчэй за ўсё сталася выслоўе “Memento mori”. Праўда, нягледзячы на лацінскія эпіграфы, у стыхіі мовы Вергілія ён не затрымліваецца да канца, таму Аb ovo замяняецца вялічкам, а tе ipse fonte ­­– з самой крыніцы.

Чаканыя афарызмы класічнай латыні плаўна перацякаюць у нацыянальную стыхію і набываюць не менш класічнае роднае ўвасабленне, бо Vitae magistra (назва другога раздзела зборніка) перамагае. Таму з большым інтарэсам сочым за роднымі вобразамі: “старасць дрыжыць апошняй кропляй на галіне”; “калі ў цішыні дамавіны Ашчэраць да дзясноў раты, З жывіцай яшчэ габлявіны З нябожчыкам будуць на ты”; “і калі майго ценю не стане, не заўважаць прапажы вякі”; “сырая зямля не сагрэе мяне, І я не сагрэю сырую”; развіваючы класічнае параўнанне чалавека з дрэвам, ён уяўляе чалавечае цела ў зямлі падобным карэнням, менавіта таму “вершалінам памкненняў Адно на зямлі застаецца – Трымацца за неба...” Толькі ў такім выпадку адбываецца доўгачаканае: “І душа прагне трапіць у невады Веры, вырваўшыся з бязвер’я”.

Выключную ролю ў гэтым працэсе адыгрывае Маці паэта, прычым значнасць уплыву ўзрастае з яе смерцю. І як тут не паверыць у pozagrobovu opeкu matki nad dzieckiem, што было ўласціва беларусам яшчэ ў ХІХ стагоддзі:

1   2   3   4   5


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка