«На пачатку было Слова, і Слова было ў Бога, і Слова было Бог » і пры канцы ўсяго і чалавека і сусвету будзе слова




старонка1/5
Дата канвертавання30.04.2016
Памер1.04 Mb.
  1   2   3   4   5
«На пачатку было Слова, і Слова было ў Бога, і Слова было Бог...» і пры канцы ўсяго – і чалавека і сусвету – будзе слова (чалавечае) і Слова (Божае). Знак першага – у чалавека перад скананнем займае мову, бо слова яму спатрэбіцца крыху ці значна пазней, калі пачнецца ўзважвацца і вызначацца вартасць яго зямнога існавання. Знакам другога могуць стаць існыя знаменні, значныя і велічныя, сілу якіх мы падсвядома адчуваем, але не заўсёды можам адзначыць і спасцігнуць.

І як кожнаму чалавеку, кожнай так нацыі даецца пры нараджэнні і адымаецца пры скананні Мова. І толькі адзін Бог захавае памяць пра яе, бо толькі на гэтай Мове будзе трымаць справаздачу свайго існавання зніклая нацыя, што з кожным чалавекам паасобку адышла ў нябыт.

Вось чаму слова назаўсёды застаецца ў сваёй пастаяннай нязменлівасці, нягледзячы на ўсе намаганні – часу і чалавека – надаць яму новую, неўласцівую яму сутнасць. Як дыямент, які, хоць набыў праз аграненне бляск, зіхаценне, унутрана застаецца першародным алмазам, так і словам не схаваеш ісціну, бо яно ісцінна само па сабе. У слове – музыка, сэнс, у слове – вера і адвечная таямніца, бо яму наканавана быць Словам-пасрэднікам паміж чалавекам і Богам.

Ці не таму ў падсвядомасці кожнай зямной мовы і яе носьбітаў існуе не заўсёды асэнсаванае і аргументаванае сумненне ва ўласных сілах і вартасцях, падуладнасці гэтай наканаванасці, а разам з тым здольнасці выканаць адвечнае прадвызначэнне і, як вынік, – добраахвотна-прымусовы зварот да сілавога поля больш магутных моваў. Падобныя сумненні шматразова павялічваюцца, калі гаворка заходзіць пра мовы, якім адмаўляецца нават права на існаванне ў справаводстве, навуцы і штодзённым побыце, што добра відаць на прыкладзе нашай долі. Беларус даўно ўжо пазбавіў сваю мову арэолу таямнічасці і сакральнасці, і, здаецца, ужо нішто, нават шматлікія спасылкі на подзвіг Ф. Скарыны, С. Буднага, В. Цяпінскага, не кажучы пра святых Ефрасінню і Кірылу, не ўстрывожыць адпаведныя струны яго душы.

Якраз у такіх варунках новага гістарычнага існавання беларусаў, якія яшчэ канчаткова не вызначыліся, каму служыць: Богу ці мамоне, выразна схіляючыся да ўтылітарна-прымітыўнага варыянта апошняй і тым самым амаль адмаўляючы агульнанацыянальны зварот да Госпада, народны паэт Рыгор Барадулін узнаўляе класічныя еўрапейскія і нацыянальныя традыцыі ўвасаблення спрадвечнай ісціны. Падобных асноўных падыходаў у яго будзе тры, прычым кожная спроба складаецца з асноўных трох частак. Невыпадкова першая так і называецца – «Трыкірый» (першая публікацыя – «Полымя», 1993, № 7):

Трыкірый –

Тры свечкі святла

Айца й Сына й Духу святога.

Тры полымі вера звяла

У полымя сэрца Бога.

Полымя свечкі ў хрысціянскай традыцыі ў сваім першасным, галоўным значэнні абазначае любоў Хрыста да чалавецтва і радасць духоўную. Блаж.Сімеон Салунскі так тлумачыў: Горение свечи символизирует обожение человека, его превращение и очищение огнем Божественной любви. Лампады и свечи суть образ вечного света, а также означают свет, которым сияют праведники:

Трысвечча.

Трохкутнік.

Трысцё.


Трысцен.

Трыадзінства.

Трыпутнік.

Спрадвечча.

Прадонне.

Жыццё.


І раскрыжаваны пакутнік.

Даволі своеасаблівымі ўяўляецца кожная са свечак, запаленых талентам і натхненнем паэта. Агонь свечак павінен разагнаць цемру, што паяднана са слепатой (сляпы – гэта той, хто не хоча бачыць Ісціну ў Бозе і пакланяецца ідалам: народ сей ослепил глаза свои и окаменил сердце свое, да не видят глазами и не уразумеют сердцем, и не обратятся, чтоб Я исцелил их (ИС. 6, 9-10).

Трыкірый Р. Барадуліна – гэта своеасаблівы агеньчык у цемры, што павінен паказаць на выхад з яе. Вось чаму з усяго Новага Запавету ён звяртаецца не да яскрава-жахлівых старонак Апакаліпсісу ці шчымлівай шчырасці Евангелляў, а спрабуе прайсці следам апостала Паўла, зразумець урок гэтай супярэчлівай натуры. У вобразе Саўла, які праследаваў хрысціян, быў ля эшафота, а можа нават прымаў удзел у пабіцці камянямі святога, а пасля знамення стаў менавіта шчырым неафітам, адэптам новага вучэння і, урэшце, Паўлам, які пакінуў пасля сябе найбольш яскравыя пасланні слова Божага, беларусу бачыцца вельмі многае. Мы чытаем пра знешняга чалавека, які сапсаваны, і пра ўнутранага, які мяняецца штодзённа. Платон сцвярджаў, што ў чалавека дзве душы. Павел бачыць у адным і тым жа чалавеку двух людзей, настолькі звязаных, што адзін без другога не можа быць ні ў славе, ні ў геене, і настолькі раз'яднаных, што смерць аднаго – гэта жыццё для іншага. Беларус заўсёды быў двудушны, згадаем «Душа не ў сваім целе» Яна Баршчэўскага і «Дзве душы» М.Гарэцкага. Вось чаму асабліва блізкія яму выслоўі апостала Паўла: «Бо, калі я малюся на незразумелай мове, то, хаця дух мой і моліцца, але розум мой застаецца няплодным» (1-е пасланне карынфянам, 14, 14). Р.Барадулін па-свойму пераўтварае гэтыя радкі:

Хоць прысак у прыцемку не атух,

Халаднавата вуголлям

галодным,

У незнаёмай мове моліцца дух,

Але застаецца розум халодным,

Халаднавата сэрцу ў мове чужой,

Нібыта ў неасвенчаным храме,

Што поўніцца неабжытай імжой

І неўсвядомленымі дарамі.

Малітва на матчынай мове адна

І Госпаду, й зорам, і ніцым

лозам –

Усім зразумела будзе да дна,



І ўсцешыць, і разварушыць

розум.


«Але ў царкве хачу лепш пяць слоў сказаць розумам сваім... чым тысяча слоў на незразумелай мове» (1-е пасланне карынфянам, 14, 19). Згаданыя словы Р. Барадулін не цытуе, але ў кожнай з трох(!) строф кожнага твора адчуваецца прыхаваная, унутраная палеміка з тымі, хто не верыць у мажлівасць «сялянскай» беларускай мовы загаварыць такім высокім стылем. Народны паэт свядома падкрэслівае зямныя вытокі беларускіх слоў, ён нават адмаўляецца ад высока распрацаванай стараславянскай лексікі ці яе скарынаўскіх варыянтаў. І ў гэтым ён надзвычай блізкі галоўным запаветам хрысціянства. Так, у свой час Збавіцель ведаў, што сваё асноўнае прызначэнне ён будзе выконваць не сярод фарысеяў і кніжнікаў, а сярод рамеснікаў, якім і ён быў пэўны час, ратаяў, рыбакоў, людзей, якія будуць гаварыць аб сваіх штодзённых турботах, клапаціцца аб тым, ці ўзыдзе пасеянае жыта, ці хопіць яму дажджу, сачыць за надвор’ем, каб убачыць загадзя буру, ці саранчу, што нясе патэнцыяльную шкоду ўраджаю. Ён усведамляў, што стане даступным людзям толькі тады, калі звернецца да іх са Словам, зразумелым ім. Для людзей, усё жыццё якіх звязана з адмысловым сялянскім укладам, усе асноўныя пастулаты новай дамовы Збавіцель увасабляе ў звыклых этапах адвечнага кругабегу земляроба: «Я ёсць хлеб жыцця...»

Р. Барадулін адчувае ўнутраную адпаведнасць падобнага разумення вечнай існасці і ў светаўспрыманні беларусаў. Вачыма касца ён успрымае змену пакаленняў («Луг памяне атаваю пакошу»), вачыма сяўца – веру ў лепшае («I на заснежаную араллю Вадзіў басанож надзею»), душою земляроба – закон вечнасці («Надзеяй жыве хлебароб, хлебараб у Рабстве надзённага хлеба»). Аднак самае галоўнае – ён падкрэслівае незвычайную адпаведнасць хрысціянскіх ідэалаў нацыянальнаму духоўнаму вобліку беларусаў з іх талерантнасцю, цярпімасцю, надзеяй, любоўю. Падчас амаль тэкстуальна пераўтварае адпаведныя радкі Пасланняў Паўла Р. Барадулін – «I мёртвымі будзьце для грэху, Жывымі – для Бога, ў Хрысце» («Да рымлянаў», 7, 4); «Радуйцеся з тымі, хто радуецца, Плачце і з тымі, хто плача» («Да рымлянаў», 12,15); («Надзею майце, як якар душы» – («Да рымлянаў», 12). Нягледзячы на тое, што «Завершыць труна прастакута Крывыя дарогі жыцця», беларускі паэт бачыць радасць у гэтым існаванні. Таму ён, у адпаведнасці з традыцыяй, звяртаецца непасрэдна да ўсіх, каму выпала шчасце жыць на гэтым свеце:

Прыйшлі, каб пайсці са

сваёй таемнасцю.

Рухавы туман растане.

Дык хоць саміх сябе ўзаемнасцю

Сагрэйце на развітанне.

Бо толькі тады, калі «кожнаму ягоны грэх залічыцца За ваду вадой, крывёй за кроў», калі «душа аднаверніца Споўніць свой абавязак», бо, нарэшце, зразумее, што «ўсё відочнае – часовае. А невідочнае ўсё – вечнае», што «мы не прынеслі на свет нічога і вынесці, значыць, нічога не можам», знішчыцца апошні вораг чалавечы – Смерць.

Галоўны запавет Паўла – Более же всего имейте любовь, которая – связь совершенства, и да возникнет в сердцах ваших мир Бога Христа, к которому вы призваны в одном теле – надзвычай адпавядае светапогляду народнага паэта. Какой земной, таковы и земные; и каков небесный, таковы и небесные. Поэтому, если мы носим образ земного, то будем носить и образ небесного. Но я говорю, братья, что плоть и кровь не будут владеть царством Божьим и тление не будет владеть нетлением.

Многія з гэтых думак набываюць сваё сапраўды афарыстычнае ўвасабленне. З трох раздзелаў «Трыкірыя» два інспірыраваны Ветхім запаветам, адзін – Новым. Мажліва, што пасля выразнай мінорнасці, усяленскай тугі і самоты Эклезіяста і Прыпавесцей, міжволі сэрца і душа паэта схіляецца да Асобы, праведніцкая сутнасць якога накіраваны на сцвярджэнне Надзеі і Святла, – (Прежде всего хорошо познакомься с Павлом. Пусть он всегда будет у тебя под рукой, листай его ночью и днём, наконец, выучи его наизусть, – сцвярджае Эразм). Апостал Павел прыцягнуў увагу сваімі якасцямі, якія вельмі рэдка спалучаюцца ў адным чалавеку: сіла розуму, цвёрдасць волі, жывасць пачуцця. Менавіта таму ўдалося вырашыць спрадвечную дылему паміж справай Адама і справай Хрыста, супрацьпастаўленне якіх сталася вызначальным у пасланнях Апостала.




Адам ў Паўла – родапачынальнік старажытнага чалавецтва, Хрыстос – новага. Як Адам нарадзіў грэшнае патомства, якое жыло пад гневам Божым і памерла без прымірэння з Богам, так і ад веры ў Хрыста нараджаецца новае пакаленне, што жыве з Богам і пасля смерці атрымлівае вечнае жыццё.

Ад Адама (пра Еву Апостал не згадвае, як і беларускі паэт) для чалавецтва ішла пагібель, ад Хрыста – збавенне.

З’яўленне смерці – заслуга Адама, бо чалавек сваёй прыродай удзельнічае ў злачынстве праатца. Разам з тым Адам – правобраз будучага Адама, г. зн. Хрыста.


Спрадвечнасць не вымяраюць гадамі.

На небе трава забыцця не расце.

Бо, як паміраюць усе ў Адаме,

Ажываюць гэтак усе ў Хрысце.
За грэх, што пайшоў ад Адама і Евы,

Нясе пакуту зямная плоць.

І як мяняюць убор свой дрэвы,

Мяняе паству Сваю гасподзь.
І адпаведна кожнаму ў чару –

Рабу й анёлу – нальецца ўшчэрць


На тым Судзе, што вызначыць кару.

Апошні вораг знішчыцца – смерць.

  1   2   3   4   5


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка