Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь Дзяржаўная ўстанова адукацыі




старонка4/8
Дата канвертавання14.03.2016
Памер1.73 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8

Бібліятэчныя ўстановы

Дзейнасць бібліятэк Рэспублікі Беларусь ажыццяўлялася ў рамках дзяржаўных і галіновых праграм, у выніку якіх у краіне створана інфраструктура для фарміравання адзінай інфармацыйнай прасторы на прынцыпах карпаратыўнага ўзаемадзеяння.

Бібліятэчная сістэма ўключае каля 9,3 тыс. публічных і спецыяльных бібліятэк з агульным аб’ёмам фонду звыш 200 млн экзэмпляраў.

Найбольш шматлікай з’яўляецца бібліятэчная сетка Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь, якая налічвае 3822 бібліятэкі. На 2,4 тыс. жыхароў прыпадае адна публічная бібліятэка, што практычна адпавядае нарматывам IFLA / UNESCO.

Вядзецца будаўніцтва новых будынкаў для бібліятэк. З мэ­тай рэалізацыі дзяржаўнай бібліятэчнай палітыкі, накіраванай на захаванне і развіццё патэнцыялу сельскіх тэрыторый, пачалі функцыянаваць 937 бібліятэк у аграгарадках. Аднак пастаяннае памяншэнне колькасці сельскага насельніц­тва захоўвае тэндэнцыю скарачэння сеткі сельскіх бібліятэк (за 5 гадоў — на 307,2 тыс. чал., 12,6 %, і на 373 адзінкі, 11,7 %, адпаведна).

Штогод публічныя бібліятэкі прымаюць удзел у Рэспубліканскім конкурсе «Бібліятэка — асяродак нацыянальнай культуры», мэтай якога з’яўляецца ўзмацненне ролі публічных бібліятэк у фарміраванні нацыянальнай свядомасці насель­ніцтва, распаўсюджванні ідэі беларускасці, прапаганды нацыя­нальнай спадчыны, гісторыі, літаратуры, мовы.

У рамках конкурсу ў 2010 г. праведзены прэзентацыі твораў беларускіх аўтараў і сустрэчы з сучаснымі беларускімі пісьменнікамі М. Пазняковым, В. Шніпам, Г. Бураўкіным, М. Баш­лаковым, М. Шабовічам, Р. Малахоўскім, А. Зэкавым, А. Масла, У. Ліпскім, В. Ткачовым, С. Шах, І. Катляровым, М. Мятліцкім і інш. Вялікая колькасць мерапрыемстваў прымеркавана да юбілеяў. Паўсюдна былі аформлены кніжныя выстаўкі, тэматычныя паліцы «Наша мова з глыбінь стагоддзяў», «Мова родная мая», «Матуліна мова», «Сакрэты роднай мовы». У бібліятэках прайшлі гістарычныя і літаратурныя гадзіны, урокі ведаў і вандровак, віктарыны, гутаркі «Нашчадкам слова застаецца», «Слова жывое, роднае, гаваркое», «Ад вытокаў да нашых дзён». Напрыклад, створаны элек­тронныя музеі, якія даступны ўсім карыстальнікам: у Гомель­скай абласной бібліятэцы імя У. І. Леніна — пісьменнікаў-землякоў І. Мележа, І. Шамякіна, А. Макаёнка, Б. Сачанкі, І. Навуменкі; у Рагачоўскай цэнтральнай раённай бібліятэцы — У. Караткевіча да 80-годдзя з дня нараджэння пісьменніка.

Рэалізаваны сумесны праект Міністэрства культуры і Беларускага фонду культуры па выданні аповесці У. Караткевіча «Дзікае паляванне караля Стаха» на 4-х мовах, у тым ліку беларускай. Міністэрства культуры плануе ажыццявіць прэзентацыю кнігі ў Расіі, Украіне, Вялікабрытаніі і іншых замежных краінах.

Міністэрства культуры і Нацыянальная бібліятэка Беларусі ініцыявалі ў 2010 г. рэалізацыю міжнароднага праекта «Беларусь сёння». У межах праекта штогод у фонды буйнейшых бібліятэк свету перадаюцца па 100 лепшых кніг айчынных выдавецтваў, якія адлюстроўваюць сённяшні час, шматвекавую гісторыю і культуру краіны. Ужо перададзены кнігі Ра­сійскай дзяржаўнай бібліятэцы (у рамках XXIII Маскоўскай кніжнай выстаўкі-кірмашу) і Бібліятэцы Кангрэса ЗША. У наступ­ныя гады плануецца перадача камплектаў кніг нацыя­нальным бібліятэкам Украіны, Польшчы, Германіі і інш.

Укараненне новых інфармацыйных тэхналогій, якія пера­тварылі бібліятэкі ў найважнейшыя інфармацыйныя цэнтры грамадства, ажыццяўлялася ў межах галіновай пра-


грамы «Захаванне і развіццё культуры Рэспублікі Беларусь на перыяд 2006—2010 гг.», Праграмы інфарматызацыі галіны культуры на перыяд да 2010 г.

Сёння камп’ютарызавана трэць публічных бібліятэк рэспублікі, у тым ліку больш за чвэрць — сельскіх бібліятэк. Камп’ю­тарызаваны ўсе абласныя, цэнтральныя гарадскія і раённыя бібліятэкі. У аўтаматызаваным рэжыме функцыя­нуюць Нацыянальная бібліятэка Беларусі, усе рэспублікан­скія галіновыя і абласныя бібліятэкі, цэнтральныя бібліятэкі мясцовых органаў улады. Здзейснена падключэнне оптавалаконнымі каналамі сувязі ў адзіную карпаратыўную сетку Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі, рэспубліканскіх галіновых, абласных бібліятэк і бібліятэк ВНУ. Падключана да сеткі Internet 23,4 % публічных бібліятэк, у тым ліку кожная пятая сельская бібліятэка.

Атрымала актыўнае развіццё інфармацыйна-бібліятэчнае абслугоўванне ў электронным асяроддзі. Бібліятэкі рэспублікі фарміруюць электронныя каталогі і базы даных. Ва ўсіх камп’ютарызаваных бібліятэках забяспечана выкарыстанне электронных каталогаў цэнтральных бібліятэк, што дае магчымасць аператыўна інфармацыйна абслугоўваць карыстальнікаў.

Сумеснымі намаганнямі Віцебская абласная бібліятэка і цэнтральныя бібліятэкі вобласці стварылі паўнатэкставую электронную базу даных «Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць», якая выстаўлена на сайце абласной бібліятэкі. Карыстальнікі абласной бібліятэкі з 2010 г. атрымалі магчымасць працаваць з электроннай калекцыяй рэдкіх старадаўніх дакументаў краязнаўчага характару «Віцебшчына: дакументальная спадчына», ацыфроўку якіх зрабіла Нацыянальная бібліятэка Беларусі.

У Брэсцкай вобласці ў бібліятэках налічваюцца 53 базы даных уласнай генерацыі. У працэсе стварэння інфармацыйных рэсурсаў асобнае месца адводзіцца фарміраванню рэгія­нальных краязнаўчых баз даных. НВФ «ІNЕАК» распрацаваны праграмны прадукт «Памяць рэгіёна», набыццё якога з’яўляецца абавязковым для кожнай сістэмы. Укараненне гэтай праграмы ў практыку работы бібліятэк паспрыяе ўніфікацыі, далейшаму ўдасканальванню і пашырэнню дзейнасці па збору і захаванню краязнаўчых матэрыялаў.

Інавацыйнай стала арганізацыя інфармацыйна-бібліятэчнага абслугоўвання на базе віртуальнай чытальнай залы Нацыя­нальнай бібліятэкі Беларусі, што дазволіла значна пашырыць геаграфічныя межы доступу карыстальнікаў да электронных інфармацыйных рэсурсаў. Зараз віртуальная чытальная зала даступна ў 37 бібліятэках краіны.

Наступным этапам развіцця інфармацыйна-бібліятэчнага абслугоўвання з’яўляецца стварэнне нацыянальнай элек­троннай бібліятэкі як найважнейшага складальніка нацыянальнага здабытку, выкарыстанне магчымасцей сучасных сродкаў камунікацыі ў навуковых, тэхнічных і сацыяльна-культурных мэтах, а таксама каардынацыя прафесійнай і навуковай дзейнасці саміх бібліятэк.

Пачалася работа ў гэтым кірунку. У прыватнасці, распрацаваны Беларускі камунікатыўны фармат прадстаўлення бібліяграфічных запісаў у машыначытаемай форме (BELMARC), а таксама Беларускі камунікатыўны фармат прадстаўлення аўтарытэтных / нарматыўных запісаў у машыначытаемай форме (BELMARC / AUTHORITIES). Працуе ў поў­ным аб’ёме аўтаматызаваная інфармацыйная сістэма стварэння і вядзення нацыянальных баз даных аўтарытэтных /нарматыўных запісаў, якая з’яўляецца адным з неабходных элементаў паспяховага функцыянавання нацыянальнай электроннай бібліятэкі. Створана аснова для фарміравання нацыя­нальнай сістэмы карпаратыўнай каталагізацыі і зводнага электроннага каталога. Развіццё гэтай сістэмы павінна быць накіравана на павелічэнне колькасці бібліятэк-удзель­ніц, пашырэнне пераліку відаў дакументаў, якія адлюстраваны ў зводным электронным каталозе, аптымізацыю яго функ­цыянальных магчымасцей.

Нацыянальнай бібліятэкай Беларусі пры ўдзеле Нацыянальнай кніжнай палаты Беларусі і буйнейшых бібліятэк краіны была распрацавана «Праграма развіцця нацыянальнай бібліяграфіі Беларусі на 2011—2015 гг. і на перспектыву», якая зацверджана Міністэрствам культуры і Міністэрствам інфармацыі.

Сёння можна канстатаваць, што бібліятэкі з’яўляюцца базавым элементам у працэсе інфарматызацыі грамадства.

У рамках дзяржаўнай сістэмы прававой інфармацыі функцыянуе сетка публічных цэнтраў прававой інфармацыі (ПЦПІ) на базе агульнадаступных публічных бібліятэк, якая забя­спечвае доступ карыстальнікаў да прававой інфармацыі і садзейнічае фарміраванню прававой культуры насельніцтва.

На сённяшні дзень налічваюцца 437 ПЦПІ (у 2010 г. створаны 34) ва ўсіх рэгіёнах рэспублікі, кожны трэці з якіх знахо­дзіцца ў сельскай мясцовасці. 23 пункты свабоднага доступу да прававой інфармацыі працуюць пры дзіцячых бібліятэках. Наведванні наліч­ваюць больш за 170 тыс. у год. Карыстальнікам ПЦПІ выда­дзена больш за 250 тыс. дакументаў прававой тэматыкі і выканана больш за 150 тыс. даведак і кансультацый.

Паслугамі ПЦПІ карыстаюцца розныя катэгорыі грама­дзян, пры гэтым найбольш яны запатрабаваны сярод служачых і навучэнцаў, якія складаюць 46 % і 30 % адпаведна ад агульнай колькасці карыстальнікаў.

Усе ПЦПІ пры публічных бібліятэках аснашчаны камп’ютарнай тэхнікай, 73 % з іх маюць доступ да Internet, 69 % — электронную пошту, што дазваляе аператыўна задавальняць запытанні карыстальнікаў і ажыццяўляць электронную да­стаўку дакументаў. У распараджэнне бібліятэк, дзе створаны ПЦПІ, Нацыянальным цэнтрам прававой інфармацыі Рэспублікі Беларусь прадстаўляецца эталонны банк даных прававой інфармацыі (ЭБДПІ) «Эталон», у склад якога ўвахо­дзяць банкі даных «Заканадаўства Рэспублікі Беларусь», «Рашэн­ні органаў мясцовага кіравання і самакіравання» і «Міжнародныя дагаворы». Банк даных своечасова і рэгулярна абнаўляецца, што дазваляе аператыўна ажыццяўляць пошук неабходнай прававой інфармацыі.

У ПЦПІ прадстаўлены паслугі, якія адпавядаюць патрабаванням інфармацыйна-бібліятэчнага сэрвісу. Карыстальнікі маюць магчымасць ажыццяўляць пошук і прагляд дакументаў па эталонным банку даных, атрымліваць аператыўную інфармацыю аб новых паступленнях літаратуры па праву. У ПЦПІ таксама выконваюцца ксеракапіраванне і сканіраванне нарматыўных прававых актаў, запіс інфармацыі на электронны носьбіт, раздрукоўка інфармацыі на папяровы носьбіт, са­стаўленне спісаў нарматыўных дакументаў па тэме запытанняў наведвальнікаў і інш. Шырока практыкуецца правядзенне для насельніцтва публічных кансультацый, у тым ліку выязных па найбольш актуаль­ных пытаннях.

Аднак, нягледзячы на дасягнутыя вынікі, застаюцца нявырашаныя пытанні. Перш за ўсё не завершана аўтаматызацыя бібліятэк. Па-ранейшаму актуальна пытанне забеспячэння абнаўлення фондаў шляхам павелічэння новых паступленняў, якія не адпавядаюць міжнародным стандартам па бібліятэчнай справе. Шэраг праблем тычыцца арганізацыі бібліятэчнага абслугоўвання, у тым ліку яго нестацыянарных форм, развіцця абслугоўвання інвалідаў па зроку і карыстальнікаў з парушэннямі зроку. Агульны стан матэрыяльнай базы бібліятэк патрабуе паляпшэння, у тым ліку — падключэння бібліятэк да лакальнай вылічальнай сеткі і Internet.

Асаблівая ўвага неабходна бібліятэкам, якія размяшчаюцца ў аварыйных будынках, патрабуюць капітальнага рамонту або будаўніцтва новых памяшканняў. У многіх сельскіх бібліятэках да гэтага часу адсутнічае тэлефонная сувязь. Па-ра­нейшаму ў кожнай вобласці ёсць бібліятэкі, у якіх няма ацяплення.

Застаецца нявырашаным пытанне забеспячэння захавання бібліятэчных фондаў.

Не вырашана ў поўнай ступені кадравая праблема. Неабходнасць у спецыялістах значна перавышае колькасць студэнтаў-выпускнікоў. У той жа час сярэдняя заработная плата супрацоўнікаў бібліятэк ніжэй за сярэднюю заработную плату ў краіне, што непазбежна вядзе да адтоку кваліфікаваных кадраў з галіны і адсутнасці прытоку маладых спецыялістаў. Не да канца вырашана праблема прафесіяналізацыі і сама­адукацыі бібліятэчных кадраў.

Мэтай развіцця бібліятэчнай справы да 2015 г. у рэспуб­ліцы з’яўляецца забеспячэнне свабоднага і роўнага доступу да інфармацыйных рэсурсаў і бібліятэчных фондаў для розных груп насельніцтва.

Дасягненне вышэйазначанай мэты будзе садзейнічаць:

стварэнню адзінай культурна-інфармацыйнай прасторы шляхам здзяйснення поўнай камп’ютарызацыі і падключэння ўсіх бібліятэк рэспублікі да сеткі Internet, г. зн. забяспячэнню максімальнай даступнасці да інфармацыі ведаў, што па­спрыяе устойліваму сацыяльнаму і экана­мічнаму развіццю краіны;

захаванню бібліятэчных фондаў як нацыянальнага здабытку краіны і памяці нацыі;

стварэнню ўмоў для духоўнага ўдасканалення беларускага народа ў адпаведнасці з агульначалавечымі каштоў­насцямі;

інтэграцыі беларускай культуры ў сусветны культурны працэс і ўмацаванню пазітыўнага культурнага іміджу рэспублікі;

рацыянальнаму і эфектыўнаму выкарыстанню дзяржаўных рэсурсаў.

У. А. Шышкін,
намеснік начальніка ўпраўлення
ўстаноў культуры і народнай творчасці
Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь

Клубныя ўстановы


і народная мастацкая творчасць

Пераважная роля ў стварэнні і забеспячэнні ўмоў развіцця народнай творчасці належыць установам культуры клубнага тыпу, колькасць якіх на пачатак 2011 г. у галіне культуры складае 3492 адзінкі. Гэта клубы, дамы і палацы культуры, цэнтры культуры і вольнага часу, дамы і цэнтры фальклору, народнай творчасці і нацыянальнай культуры, дамы і цэнтры рамёстваў і народных майстроў, метадычныя цэнтры народнай творчасці і іншыя ўстановы.

Стабільнасць развіцця народнай творчасці ў краіне замацавана дзейнасцю клубных фарміраванняў: аматарскіх і фальклорных калектываў мастацкай творчасці, студый, гурткоў, аб’яднанняў, клубаў па інтарэсах. У 2010 г. колькасць клубных фарміраванняў павялічылася амаль на 100 і склала на пачатак 2011 г. 25 768 адзінак, якія аб’ядноўваюць больш за 284 916 удзельнікаў.

Больш паловы клубных фарміраванняў, а гэта больш за 14 тыс. адзінак з амаль 151 тыс. удзельнікаў, накіраваны на развіццё дзіцячай мастацкай творчасці. Такое становішча адпавядае прыярытэтам падтрымкі народнай творчасці. Міністэрствам культуры сканцэнтравана ўвага на тым, што сёння ў рэгіёнах неабходна ўдзяляць асаблівую ўвагу і падтрымку тым кірункам народ­най творчасці, якія ахопліваюць дзіцячую і маладзёжную мастацкую творчасць. Мы павінны бачыць маладую Беларусь, адчуваць патэнцыял маладых выканаўцаў і ведаць, што дзяржава і грамадства зацікаўлены ў стварэнні найбольш спрыяльных умоў для развіцця будучага культурнага стану нацыі.

Каля 69 % клубных фарміраванняў — гэта калектывы мастацкай творчасці. Менавіта яны забяспечваюць актыўную канцэртна-выставачную дзейнасць устаноў культуры клубнага тыпу, што і прадугледжана Палажэннем аб непрафесійным (аматарскім) калектыве мастацкай творчасці ў Рэспубліцы Беларусь. На працягу 2010 г. з удзелам аматарскіх мастацкіх калектываў праведзена больш за 72 тыс. канцэртаў і спектакляў, больш за 25 тыс. тэатралізаваных свят і абрадаў, больш за 23 тыс. выставак твораў дэкаратыўна-пры­кладнога мастацтва, народных рамёстваў і промыслаў.

Масавасць, уласцівая народнай творчасці, дазваляе ёй лічыцца паказчыкам патэнцыяльных магчымасцей культура­творчай дзейнасці ў грамадстве. У такім кантэксце арганізаваная аматарская творчасць выступае як самастойная падсістэ­ма сацыяльнага выхавання і адукацыі асобы.

У апошнія гады асаблівая ўвага надаецца аднаўленню і развіццю розных відаў народных мастацкіх промыслаў і рамёстваў. У галіне культуры працуюць 93 дамы і цэнтры рамёстваў, на пачатак 2011 г. — 2233 студыі, гуртка і майстэрні па розных відах народных мастацкіх промыслаў і рамёстваў, дэкаратыўна-прыкладнога і выяўленчага мастацтва.

У 2010 г. у Мінску адбыўся Рэспубліканскі фестываль-кірмаш рамёстваў «Вясновы букет». Сумесна з дзяржаўным вытворча-гандлёвым аб’яднаннем «Белмастацпромыслы» праведзены рэспубліканскі конкурс на саісканне прэміі Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь «Лепшы беларускі сувенір».

Народная творчасць, якая займае асобае месца ў сферы арганізацыі вольнага часу, ацэньваецца не толькі ўзроўнем арганізацыі, але і сваім мастацкім асэнсаваннем, што і вы­значае яе асаблівасць і ўнікальнасць. Важную ролю ў развіцці народнай творчасці іграе рэпертуар, у якім шырока выкары­стоўваюцца творы беларускіх прафесійных і сама­дзейных кампазітараў і драматургаў, лепшыя ўзоры айчын­най і замежнай класікі, фальклору.

Аб павышэнні творчага ўзроўню сведчыць рост колькасці аматарскіх калектываў мастацкай творчасці, якім прысвоена найменне «народны», «узорны» і званне «заслужаны аматарскі калектыў». У 2010 г. колькасць «народных», «узорных» калектываў у галіне павялічылася на 58. Званне «заслужаны аматарскі калектыў Рэспублікі Беларусь» прысвоена 14 калектывам.

Эфектыўнай формай падтрымкі народнай творчасці за­стаецца правядзенне фестывальных мерапрыемстваў, якія пераканаўча дэманструюць яе дасягненні, выяўляюць праблемы і тэндэнцыі развіцця. Сёння працягваецца работа і прымаюцца дадатковыя меры па ўдасканальванню правядзення фестываляў і дыферэнцыраваным падыходзе да іх фінансавання. Нагадаем, што ў мэтах удасканальвання фестывальнага руху пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 18 красавіка 2006 г. № 521 зацверджана Палажэнне аб парадку арганізацыі і правядзення фестываляў на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь, фінансуемых з рэспубліканскага і (ці) мясцовых бюджэтаў, дзе вызначаны агульныя палажэнні, статус фестывальных мерапрыемстваў, крытэрыі правядзення, структура, тэхналогія, стандарты і перыядычнасць. Рашэннем калегіі Міністэрства культуры ад 26 студзеня 2009 г. № 6 за­цверджаны пералік фестываляў, якія вызначаюць культурнае аблічча сучаснай Беларусі і маюць найбольшы ўплыў на развіццё розных відаў мастацтва і народнай творчасці. 5—7 мая ў г. Мінску адбыліся заключныя мерапрыемствы Х Рэспубліканскага фестывалю народнай творчасці ветэранскіх калектываў «Не стареют душой ветераны», які праводзіцца ў рамках рэалізацыі Рэспубліканскай комплекснай праграмы сацыяльнай падтрымкі састарэлых людзей, ветэранаў і асоб, якія пацярпелі ад наступстваў войн, на 2006—2010 гг.

Фестываль праходзіў паэтапна з чэрвеня 2009 г. па май 2010 г. і ўключаў гарадскія, раённыя, абласныя агляды-конкурсы ветэранскіх калектываў.

У заключных мерапрыемствах прынялі ўдзел больш за 400 артыстаў — ветэранаў вайны і працы.

У рамках фестывалю праведзены творчыя сустрэчы, майстар-класы, канцэртныя выступленні на пляцоўках г. Мінска. Мерапрыемствы мелі вялікі рэзананс у спецыялістаў і гледачоў, шырока асвятляліся ў абласных і рэспубліканскіх сродках масавай інфармацыі.

29 мая ў г. Мінску прайшоў Рэспубліканскі фестываль-кірмаш рамёстваў «Вясновы букет». У ім прынялі ўдзел творчыя дэлегацыі з усіх абласцей і г. Мінска, больш за 370 майстроў народных мастацкіх промыслаў і рамёстваў. У аснову свята быў пакладзены рэгіянальны прынцып, што дало магчымасць убачыць сучаснае народнае мастацтва ўсіх рэгіёнаў Беларусі, выявіць яго асаблівасці, характар, маштабы бытавання. Акрамя таго, тут былі прадстаўлены асобныя віды і жанры народнага мастацтва, тэматычныя і персанальныя экспа­зіцыі, адбыліся канцэртныя выступленні фальклорных калектываў мастацкай творчасці.

26—30 мая в г. Клімавічы Магілёўскай вобласці адбыўся VIII Міжнародны фестываль дзіцячай творчасці «Залатая пчолка». З года ў год расце колькасць яго ўдзельнікаў. У 2010 г. у фестывалі прынялі ўдзел больш за 1200 дзяцей і падлеткаў з 18 краін свету: дзіцячыя калектывы і індыві­дуальныя выканаўцы, выхаванцы дзіцячых кружкоў і студый уста­ноў культуры, цэнтраў пазашкольнай работы, навучэнцы дзіцячых школ мастацтваў, дзеці-сіроты і дзеці, якія засталіся без апекі бацькоў.

24—27 чэрвеня ў г. п. Акцябрскі Гомельскай вобласці прайшлі заключныя мерапрыемствы VI Рэспубліканскага фестывалю фальклорнага мастацтва «Берагіня», які праводзіўся адпаведна плана мерапрыемстваў па рэалізацыі Канцэпцыі нацыянальнай бяспекі Рэспублікі Беларусь, зацверджанай распараджэннем Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 7 жніўня 2002 г. № 218рп. У ім прынялі ўдзел дзіцячыя фальклорныя групы, аўтэнтычныя калектывы побытавых народных танцаў, індывідуальныя выканаўцы з усіх абласцей Беларусі і г. Мін­ска, а таксама госці з Літвы, Малдовы, Польшчы, Расіі, Украіны. У рамках фестывалю адбылася Рэспубліканская навукова-практычная канферэнцыя «Традыцыйная культура і дзеці: праблемы этнавыхавання», на якой разглядаліся пытанні, звязаныя з праблемамі адраджэння і захавання народнай культуры. Фестываль меў вялікі рэзананс сярод спецыялістаў і навуковых дзеячаў, шырока асвятляўся на старонках абласной і рэспубліканскай прэсы.

У мэтах павышэння мастацкага і арганізацыйнага ўзроўню, стварэння ўмоў для выяўлення і рэалізацыі новых арыгінальных творчых ідэй у 2010 г. Міністэрствам культуры праведзены рэспубліканскі конкурс фестывальных праектаў. Пераможцам у намінацыі «Народная мастацкая творчасць» стаў фестываль дзіцячай творчасці «Залатая пчолка» у г. Клімавічы Магілёўскай вобласці.

2—4 чэрвеня ў г. Паставы Віцебскай вобласці прайшоў ХIII Міжнародны фестываль народнай музыкі «Звіняць цымбалы і гармонік», які стаў значнай падзеяй у культурным жыцці краіны. Арганізатары падрыхтавалі разнастайную мастацкую праграму, у якой акрамя канцэртаў прайшлі майстар-класы, творчыя лабараторыі, конкурсы, тэатралізаваныя прадстаўленні, выступленні знакамітых прафесійных калектываў. У гэтым мерапрыемстве прыняла ўдзел каля 600 артыстаў аматарскіх інструментальных і фальклорных ансамбляў, індыві­дуальных выканаўцаў на народных інструментах з усіх рэгіёнаў Беларусі, а таксама з Латвіі, Літвы, Польшчы, Расіі, Украіны. Фестываль меў шырокі рэзананс у сродках масавай інфармацыі. На мерапрыемстве працавалі здымачныя групы Белтэлерадыёкампаніі і Белвідэацэнтра, створана некалькі тэматычных тэлевізійных праграм і кароткаметражных відэафільмаў.

У мэтах выканання пратакола даручэнняў Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, адднаных 16—17 і 24 ліпеня 2010 г. у час працоўных паездак у Гомельскую і Брэсцкую вобласці, 17—18 верасня 2010 г. на тэрыторыі дзяржаўнай прыродаахоўнай уста­новы «Нацыянальны парк «Прыпяцкі», у в. Ляскавічы Петрыкаўскага раёна Гомельскай вобласці адбыўся Першы фестываль этнакультурных традыцый «Покліч Палесся».

Асноўнымі задачамі фестывалю сталі падтрымка і развіц­цё самабытнай палескай культуры і ўсяго рэгіёна ў цэлым, папулярызацыя гісторыка-культурнай спадчыны, садзейнічанне развіццю турыстычных зон.

Праграма правядзення фестывалю ўключала прэс-канферэнцыю з удзелам арганізатараў, кіраўнікоў дэлегацый, прадстаўнікоў сродкаў масавай інфармацыі, гасцей фестывалю; урачыстае адкрыццё; канцэрт-прэзентацыю фальклорных і аматарскіх калектываў народнай творчасці і індыві­дуальных выканаўцаў Ельскага, Жыткавіцкага, Калінкавіцкага, Лельчыцкага, Мазырскага, Нараўлянскага, Петрыкаўскага, Хойніцкага раёнаў Гомельскай і Лунінецкага, Пінскага, Столін­скага раёнаў Брэсцкай абласцей; канцэрты Нацыянальнага акадэмічнага народнага хору Рэспублікі Беларусь імя Г. І. Цітовіча, Беларускага дзяржаўнага ансамбля «Песняры», фольк-рок-групы «Палац»; конкурсы рэгіянальных падвор­каў і нацыянальнай кухні; майстар-класы майстроў народных промыслаў і рамёстваў; маладзёжныя танцавальна-забаўляльныя праграмы з удзелам папулярных маладзёжных калектываў і індывідуальных выканаўцаў; святочны феерверк; урачыстае закрыццё фестывалю і ўзнагароджанне пераможцаў конкурсных мерапрыемстваў. У перыяд правя­дзення фесты­валю працавалі фотавыстаўка і выстаўка работ мастакоў «Зямля пад белымі крыламі», дзіцячыя і маладзёжныя дыскатэчныя пляцоўкі, гандлёвыя лаўкі, атракцыёны, праводзіліся тэатральна-відовішчныя і забаўляльныя мера­прыемствы.

Экспертная камісія фестывалю адзначыла высокі творчы ўзровень ўдзельнікаў фестывалю. У намінацыях былі вызначаны ўладальнікі Гран-пры, лаўрэаты і дыпламанты сярод творчых калектываў і індывідуальных выканаўцаў, майстроў народных промыслаў і рамёстваў. Добрай падтрымкай у далейшай творчай дзейнасці стала ўручэнне каштоўных падарункаў і грашовых прызоў, кожны ўдзельнік атрымаў спецыяль­ныя дыпломы фестывалю.

Усяго ў фестывалі ўдзельнічала амаль 900 артыстаў і каля 8 тыс. гледачоў. Фестываль меў вялікі рэзананс у сродках масавай інфармацыі, станоўчыя водгукі глядацкай аўдыторыі і спецыялістаў у вобласці традыцыйнай культуры.

У апошнія гады адбыліся якасныя змены ў дзейнасці па арганізацыйна-метадычным забеспячэнню народнай творчасці, узраслі патрабаванні да арганізацыі вольнага часу насельніцтва, што ў сваю чаргу паставіла шэраг задач перад усёй інфраструктурай. Так, у 2010 г. з мэтай вывучэння стану дзейнасці метадычных цэнтраў рэспублікі, актывізацыі і павышэння якасці іх работы падведзены вынікі праведзенага рэспубліканскага агляду-конкурсу сярод абласных метадычных цэнтраў народнай творчасці. Экспертная камісія аднагалосна прызнала пераможцам Метадычны цэнтр народнай творчасці Магілёўскай вобласці.

Аналіз сучаснага стану навукова-метадычнага забеспячэння ўстаноў культуры і народнай творчасці ў межах рэспубліканскага агляду-конкурсу сярод абласных метадычных цэнтраў дазваляе зрабіць наступныя высновы: метадычныя цэнтры застаюцца дзейснымі сацыякультурнымі інстытутамі, каардынатарамі культурнага развіцця рэгіёнаў краіны, на­даюць розным сацыякультурным працэсам устойлівы, стабіль­ны характар, забяспечваюць трывалую падтрымку народ­най творчасці і культурна-творчых ініцыятыў насель­ніцтва, са­дзейнічаюць удасканальванню механізмаў дзяржаўнага рэгулявання ў сферы культуры і вольнага часу.

У снежні пачаў працу ДУА «Інстытут культуры Беларусі», што дае падставу спадзявацца не толькі на адкрыццё новых магчымасцей навукова-метадычнага забеспячэння ў кірунку развіцця народнай творчасці, але і на актывізацыю патэн­цыялу ўсёй галіны культуры.

Абласныя і раённыя метадычныя цэнтры застаюцца аргані­затарамі і каардынатарамі канцэртна-фестывальных мерапрыемстваў народнай творчасці, прапануюць і выкары­стоўваюць сучасныя тэхналогіі падрыхтоўкі і правядзення святочна-відовішчных акцый.

І. І. Галабурда,
галоўны спецыяліст упраўлення
ўстаноў культуры і народнай творчасці
Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь

Адраджэнне і развіццё культуры сяла

Пры рэалізацыі Дзяржаўнай праграмы адраджэння і развіцця сяла на 2005—2010 гг. (раздзел 7 «Развіццё культурна-дасугавай дзейнасці ў сельскай мясцовасці, захаванне і развіццё традыцыйнай культуры рэгіёнаў») (далей — Праграма) усе паказчыкі за 2005—2008 гг. паспяхова выкананы. У 2009 г. па прычыне недастаковага фінансавання былі не выкананы планавыя паказчыкі па стварэнні перасоўных устаноў культуры (план выкананы на 59 %), план па стварэнні сельскіх і раённых дамоў рамёстваў (план выкананы на 75 %).

Улічваючы, што ў 2010 г. тэрмін рэалізацыі Праграмы заканчваецца, прымаючы ва ўвагу даручэнне Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь, Міністэрствам культуры, упраўленнямі і аддзеламі культуры мясцовых органаў ўлады ў 2010 г. былі прыкладзены агульныя намаганні не толькі на выкананне мерапрыемстваў, зацверджаных пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 25 студзеня 2010 г. № 91 «Аб мерах па рэалізацыі ў 2010 годзе Указа Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 25 сакавіка 2005 года № 150», але і ўсіх планавых заданняў Праграмы, якія не былі выкананы ў папярэднія гады. Фінансавыя абмежаванні аказалі ўплыў на ход выканання Праграмы.

За перыяд рэалізацыі Праграмы створаны 231 клубная ўстанова новага тыпу, з іх у 2010 г. — 38 (127 %): цэнтраў культуры — 3, цэнтраў культуры і вольнага часу — 1, цэнтраў культуры і дасуга — 12, цэнтраў культуры і адпачынку — 1, культурна-дасугавых цэнтраў — 2, дамоў вольнага часу — 2, дамоў культуры і народнай творчасці — 1, дамоў народнай творчасці — 2, дамоў фальклору — 2, бібліятэк — цэнтраў па­трыятычнага выхавання — 1, бібліятэк — цэнтраў края­знаўства і этнаграфіі — 1, бібліятэк-музеяў — 3, бібліятэк-клубаў — 1, клубаў-музеяў — 2, культурна-спартыўных цэнтраў — 2.

Стварэнне новых устаноў культуры ў аграгарадках падпарадкавана нарматыву забеспячэння аграгарадкоў дзяржаўнымі ўстановамі культуры, зацверджанаму пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 30 мая 2003 г. № 724. Камітэтам дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь у 2010 г. у выніку праверак аграгарадкоў Брэсцкай і Гродзен­скай абласцей выканання нарматыву сацыяльнага стандарту па культуры выказаны заўвагі аб забеспячэнні клубных устаноў кінавідэапраекцыйным абсталяваннем. У адпаведнасці з даручэннем Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь, а таксама на падставе заўваг Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь і прапаноў абласных упраўленняў культуры Міністэрствам культуры і Міністэрствам эканомікі было прапанава ўнесці змены ў нарматыў сацыяльнага стандарту ў частцы забеспячэння клубных устаноў кінавідэапраекцыйным абсталяваннем.

Прыярытэтным для рэгіёнаў застаецца кірунак адраджэння і развіцця асобных відаў народнай творчасці, промыслаў і рамёстваў. За 2005—2010 гг. рэалізацыі Праграмы адкрыты 29 раённых і сельскіх дамоў (цэнтраў) рамёстваў, 8 з іх у 2010 г. У Гомельскай вобласці, нягледзячы, што адпаведныя планавыя паказчыкі да вобласці даведзены не былі, створаны 3 дамы рамёстваў. Акрамя таго, у 2010 г. былі створаны 2 школы народнай творчасці (у Віцебскай і Гродзенскай абласцях). Такім чынам, у 2005—2010 гг. у рэспубліцы пачалі работу 6 школ народнай творчасці.

Актуальнымі з’яўляюцца пытанні ўдасканалення арганізацыі дзейнасці перасоўных устаноў культуры для абслугоў­вання маланаселеных і аддаленых пунктаў. У цэлым па рэспубліцы з пачатку рэалізацыі Праграмы створаны 371 перасоўны кінавідэакомплекс, аўтаклуб і бібліобус. З 61 пера­соў­-най установы ў 2010 г. арганізавана работа 59 (98 %). У Віцебскай вобласці планавыя паказчыкі выкананы толькі на 50 %.

У 2010 г. на базе сельскіх дамоў культуры пры запланаваных 46 створаны 46 пляцовак філарманічнага і тэатральнага абслугоўвання насельніцтва. Усяго ў сельскай мясцовасці — 286 такіх пляцовак, што садзейнічае павышэнню інтэнсіўнасці канцэртнага абслугоўвання сельскіх жыхароў.

Паляпшэнню культурнага абслугоўвання жыхароў сельскіх населеных пунктаў, актывізацыі творчых ініцыятыўных устаноў культуры спрыяе рэспубліканскае спаборніцтва на лепшую арганізацыю работы ўстаноў культуры і мастацтва па канцэртным і тэатральным абслугоўванні сельскага насель­ніцтва, якое праводзіцца ў адпаведнасці з даручэннем Прэ­зідэнта Рэспублікі Беларусь, дадзеным на нарадзе «Аб мерах па вырашэнню праблем развіцця культуры і мастацтва». Штогод у спаборніцтве прымаюць удзел тэатральныя і канцэртныя арганізацыі, установы адукацыі ў сферы культуры і мастацтва, установы культуры клубнага тыпу.

Рашэннем калегіі Міністэрства культуры ад 1 красавіка 2010 г. № 49 зацверджаны вынікі за 2009 г. У цэлым па рэспубліцы ў раздзелах спаборніцтва забяспечаны рост у параў­нанні з 2009 г., за выключэннем паказчыкаў па колькасці спектакляў, канцэртаў тэатральных і канцэртных арга­нізацый, па колькасці сельскіх жыхароў, якія іх наведалі. Па вы­ніках спаборніцтва ўстановамі культуры і мастацтваў для сельскага насельніцтва арганізаваны 112 311 канцэртаў, спектакляў, тэатралізаваных свят, абрадаў і прадстаўленняў, з іх тэатральнымі і канцэртнымі арганізацыямі абласцей — 2 848, установамі культуры клубнага тыпу — 99 261, установамі адукацыі ў сферы культуры і мастацтва — 10 202. У параўнанні з папярэднім годам у 2009 г. колькасць спектакляў і канцэртаў узрасла на 1913.

Найбольшую суму балаў па выніках спаборніцтва атрымала Магілёўская вобласць, якая забяспечыла перавышэнне ўсіх паказчыкаў 2009 г. над папярэднімі. Вобласць была ўзнагароджана спецыяльным дыпломам Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь і грашовай прэміяй па сукупнасці ў памеры 45 млн рублёў. Упраўленне культуры Гомельскага аблвыканкама ўзнагароджана Ганаровай граматай Міні­стэрства культуры Рэспублікі Беларусь за высокія паказчыкі ў намінацыі «Лепшая вобласць па арганізацыі тэатральнага і канцэртнага абслугоўвання сельскага насельніцтва клубнымі ўстановамі» за 2009 г. з уручэннем грашовай прэміі ў памеры 10 млн рублёў. У намінацыі «Лепшая вобласць па арганізацыі тэатральнага і канцэртнага абслугоўвання насель­ніцтва тэатральнымі і канцэртнымі арганізацыямі» перамагла Гродзенская вобласць, узнагароджаная Ганаровай граматай Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь і грашовай прэмі­яй у памеры 10 млн рублёў. Усе вобласці ў 2009 г. забяспечылі рост паказчыкаў па арганізацыі тэатральнага і канцэртнага абслугоўвання сельскага насельніцтва клубнымі ўстановамі (павелічэнне на 993 мера­прыемствы), установамі адукацыі ў сферы культуры і мастацтва.

Актывізавалася гастрольна-канцэртная дзейнасць у рамках традыцыйнага Рэспубліканскага фестывалю «Майстры мастацтваў — працаўнікам сяла». У выкананне пастановы Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь ад 23 лютага 2007 г. № 8 і загада Міністэрства культуры ад 23 лютага 2010 г. № 33 на працягу 2010 г. у аграгарадках Клецкага раё­на Мінскай вобласці, Лідскага раёна Гродзенскай вобласці, Краснапольскага раёна Магілёўскай вобласці, Дубровенскага раёна Віцебскай вобласці, Хойніцкага раёна Гомельскай вобласці, Ляхавіцкага раёна Брэсцкай вобласці адбыліся канцэрты з удзелам лепшых вакальных, харэаграфічных калек­тываў і салістаў краіны. Традыцыйна Міністэрствам культуры набыта і перададзена кожнаму з раёнаў-удзельнікаў гукаўзмацняльная апаратура.

Эфектыўнасць арганізацыйна-творчай работы аддзелаў культуры райвыканкамаў па фарміраванню структуры эстэтычнага выхавання ў сельскай мясцовасці відавочна. Пры запланаваных на 2010 г. 27 адкрыты 38 філіялаў і класаў дзіцячых школ мастацтваў (140 %), усяго за гады рэалізацыі Праграмы — 301 філіял і клас дзіцячых школ з рознымі кірункамі мастацкай творчасці: тэатральнага, харэаграфічнага, музычнага, выяўленчага мастацтва і інш. Лідэрам у гэтым кірунку застаецца Мінская вобласць, у якой створаны 72 філіялы і класы.

У аграгарадках за перыяд рэалізацыі Праграмы камп’ютарызаваны 1051 бібліятэка. Пры запланаванай камп’ютарызацыі 160 бібліятэк у 2010 г. устаноўлены і падключаны да сеткі Internet 181 камп’ютар (113 %).

Пытанні якасці арганізацыі вольнага часу дзяцей і моладзі ў вёсцы застаюцца асабліва актуальнымі. Супрацоўнікамі ўпраўленняў і аддзелаў культуры на працягу 2010 г. прыма­ліся неабходныя меры па вызначэнні якаснага ўзроўню культурных мерапрыемстваў, метадычнай дапамогі супрацоўнікам клубных устаноў, што адлюстроўвае ўвагу абласных наву­кова-метадычных цэнтраў зместу дзейнасці сельскіх уста­ноў культуры.

У 2009 г. была распачата праца па стварэнню праекта Дзяржаўнай праграмы развіцця сельскіх тэрыторый на 2011—2015 гг., якая павінна замацаваць дасягнутыя ў 2005—2010 гг. вынікі і стварыць умовы для далейшага развіцця культуры ў сельскай мясцовасці. Была распрацавана канцэпцыя дзяржпраграмы, ухваленая Прэзідыумам Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь 2 красавіка 2010 г. Міністэрствам культуры сумесна з упраўленнямі культуры аблвыканкамаў было прапанавана ўключыць у яе змест наступныя мерапрыемствы: паэтапная камп’ютарызацыя дамоў (цэнтраў) культуры аграгарадкоў з арганізацыяй электроннай пошты і падключэннем да сеткі Internet, завяршэнне камп’ютарызацыі бібліятэк аграгарадкоў, завяршэнне фарміравання ма­більнай сеткі ўстаноў культуры, стварэнне дамоў рамёстваў ці іх філіялаў, пашырэнне сеткі школ (класаў) народнай творчасці, стварэнне салонаў-крам і пунктаў продажу вырабаў майстроў народнай творчасці, арганізацыя на базе буйных сельсіх устаноў культуры пляцовак філарманічнага і тэа­тральнага абслугоўвання насельніцтва, забеспячэнне аднаўлення і захавання аб’ектаў гісторыка-культурнай спадчыны, падрыхтоўка і рэалізацыя інвестыцыйных праектаў на базе невыкарыстоўваемых помнікаў архітэктуры, правядзенне Рэспубліканскага смотру-конкурсу «Клуб года–2011», правядзенне выязных рэспубліканскіх семінараў-практыкумаў на базе лепшых устаноў кльтуры аграгарадкоў, правядзенне Рэспубліканскага фестывалю «Майстры мастацтваў — працаўнікам сяла», правядзенне рэспубліканскага спаборніцтва на лепшую арганізацыю работы ўстаноў культуры па канцэрт­ным і тэатральным абслугоўванні сельскага насель­ніцтва. Такім чынам, назіраецца сувязь дзвюх дзяржаўных праграм, якая забяспечвае працяг ажыццяўлення выбранай лініі развіцця культуры ў сельскай мясцовасці. Да 2015 г. сельская мясцовасць павінна атрымаць усё неабходнае для задавальнення ўзрастаючых патрэб насельніцтва.

Д. Г. Шляхцін,


галоўны спецыяліст упраўлення ўстаноў культуры і народнай творчасці
Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь

Дадатак


Дзяржаўная праграма адраджэння і развіцця сяла на 2005—2010 гг.

Раздзел 7. Развіццё культурна-дасугавай дзейнасці ў сельскай мясцовасці, захаванне і развіццё традыцыйнай культуры рэгіёнаў


Назва мерапрыемства


Заданне на

2005—2010 гг.



2005—2008 гг.

2009 г.

2010 г.

план

факт

план

факт

план

факт




Стварэнне ўстаноў культуры новага тыпу:

186

124

156 (126 %)

32

37 (116 %)

30

38 (127 %)

Брэсцкая

25

17

22

4

5

4

4

Віцебская

33

21

29

6

7

5

9

Гомельская

33

23

27

6

7

5

6

Гродзенская

26

17

19

5

5

4

5

Мінская

36

24

26

6

6

6

7

Магілёўская

33

22

33

5

7

6

7

Стварэнне сельскіх і раённых дамоў рамёстваў:

22

14

18 (129 %)

4

3 (75 %)

4

8 (200 %)

Брэсцкая

5

3

3

1

-

1

2

Віцебская

-

-

1

-

-

-

-

Гомельская

3

2

2

1

1

-

3

Гродзенская

7

5

8

1

1

1

1

Мінская

-

-

-

-

-

-

-

Магілёўская

7

4

4

1

1

2

2

Фарміраванне мабільнай сеткі ўстаноў культуры (аўтаклубы, бібліобусы, перасоўныя відэакомплексы):

354

222

273 (123 %)

66

39 (59 %)

61

59 (98 %)

Брэсцкая

48

30

36

9

4

9

11

Віцебская

63

39

50

12

2

12

6

Гомельская

63

39

39

12

12

12

12

Гродзенская

51

33

46

9

1

9

11

Мінская

66

42

52

12

8

7

7

Магілёўская

63

39

50

12

12

12

12

Камп’ютарызацыя буйных сельскіх бібліятэк з падключэннем іх да сеткі Internet:

954

634

708 (112 %)

160

162 (101 %)

160

181 (113 %)

Брэсцкая

130

86

111

22

26

22

22

Віцебская

168

112

127

28

22

28

38

Гомельская

168

112

102

28

28

28

28

Гродзенская

140

92

95

24

26

24

26

Мінская

180

120

130

30

31

30

36

Магілёўская

168

112

143

28

29

28

31

Арганізацыя пляцовак філарманічнага і тэатральнага абслугоўвання насельніцтва

250

161

190 (118 %)

43

50 (116 %)

46

46 (100 %)

Брэсцкая

30

20

29

5

6

5

5

Віцебская

47

30

30

8

8

9

8

Гомельская

46

29

29

8

12

9

9

Гродзенская

31

20

20

5

5

6

6

Мінская

49

31

31

9

9

9

9

Магілёўская

47

31

51

8

10

8

9

Адкрыццё філіялаў і класаў дзіцячых школ мастацтваў:

118

64

224 (350 %)

27

39 (144 %)

27

38 (140 %)

Брэсцкая

16

10

14

3

3

3

4

Віцебская

21

11

36

5

6

3

5

Гомельская

21

11

31

5

8

5

5

Гродзенская

17

9

44

4

4

4

4

Мінская

21

12

59

5

6

5

7

Магілёўская

22

11

40

5

12

5

13
1   2   3   4   5   6   7   8


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка