Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь Установа адукацыі “Гомельскі дзяржаўны універсітэт




старонка7/16
Дата канвертавання14.03.2016
Памер1.37 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   16

Запісана ў в. Радуша Жлобінскага р-на


ад Дземідзенка Кацярыны Міхайлаўны, 1924 г.н.,

студэнткай Скобелевай Т.
Запоіны
Хата маладой. У хаце стаяць услоны, стол, ложак з падушкамі. У хаце находзяцца гаспадыня, гаспадар, старэйшая дачка, сярэдняя і меншая дочкі, суседкі, сяброўкі старэйшай дочкі, блізкая радня. Гаспадыня прыносіць ручнікі і палатно.

Гавораць між сабою гаспадар з гаспадыняй:

Гаспадар:

– Цяпер у нас запоіны, зараз першу дачку аддамо, то гэта добра, і не знаю, што рабіці, да чаго рукі прыкласці. Памажыце хоць з падарункамі разабрацца.

Гаспадыня:

– Паможам, хто маладзейшы, той хай падарункі ладкуе, а я што-небудзь на стол паднясу.

Гаспадар:

– Але, нешта доўга сватоў няма. Можа яшчэ пойдуць да Кацярыны. За яе ж бацька дае паўдзесяціны поля, а я за сваю – чацвёртую частку.

Суседка (1):

– То ж Кацярына ў бацькі адна, а ў вас аж трое дачок.

Суседка (2):

– Напэўна, з красаты вады не піці, а з гаспадыняю трэба жыці.

Суседка (1):

– Не перажывай, Насця (гаспадыня), твае дочкі харошы, забяруць і без грошай.

У хату ўваходзяць малады, яго бацька і маці, старшы сват, малодшы сват, хросны, брат маладога. У свата ў руках хлеб і бутылка водкі. У маці карзіна.

Старшы сват:

– Добры вечар у хату!

Малодшы:


– Добрага здароўечка!

Старшы:


– Нешта вас багата сабралася.

Гаспадныя:

– Добрых людзей у добрую пару чакаем.

– Мы прыйшлі ў вашу хату, прынеслі вам вестку добрую і багатую. Мы прыйшлі да вас усёй сям’ёю, каб вы нам сталі раднёю. Вось сваты, жаніх, бацька і маці, просім вас наш хлеб прыняці.

Мы ваш хлеб бяром, а вас за стол завём. Сядайце, сваточкі, за стол, за сталом будзем весці разгавор.

Старшы сват, ідучы да стала, прыпадымае кухра: “Цяжкі кухар”.

Гаспадыня гаворыць:

– Кухар поўны, мая дачка не лянівая, да работы руплівая.

Усе садзяцца за стол. Жанчыны спяваюць:

Наляцелі арлы да калодзежа,

Чулі яны, што вада халадна.

Наехалі сваты да Алесі,

Чулі яны, што работніца, ды красавіца.

Гаспадыня гаворыць:

Частуйцеся, дарагія госцейкі, жывём мы з запасам і частуем вас мёдам і салодкім квасам.

Жанчыны спяваюць прыпеўкі:



Колі піці, то піці да дна,

Колі спаці, то да дня.

А хто мяне верна любіць,

Той мяне прыгалубіць, душачка мая,

Ой, чарка мая, палова солі,

А хто гэту чарку вып’е, той будзе вясёлым.

Старшы сват гаворыць брату маладога:

– Добры квас.

– Не хвалі разліўшы, а хвалі распіўшы.

Старшы сват, выпіўшы квас, гаворыць:

– Квасок не трэсак, халодны, як лядок, а салодкі, як мядок.

Гаспадыня гаворыць бацьку:

– Частуй, бацька, гасцей, а самаму трэба не выпіваці, а гасцей частаваці. А вы яму, жанчынкі, песню заспявайце.

Жанчыны спяваюць песню:

За сенечкамі, за дзверачкамі



Гаварыла Алесечка з дзяўчатамі:

Дзяўчаты мае, сястрыцы мае,



Мой татачка п’е, мяне прапівае,

Ды не аб чым не дбае.

Тады старшы сват гаворыць жанчынам:

– Жоначкі, галубачкі. Праспявалі, як зязюля ў садочку пяе. А дзе ж маці і бацька, просім іх дачку паказаці. Бо мы прыйшлі сарваць кветку, што цвіце зімою і ўлетку.

Гаспадыня звяртаецца да жанчын:

– Вы, жанчынкі, ідзіце і дзеўку прывядзіце.

Жанчыны вядуць маладую і спяваюць песню:

Чырвона, чырвона да каліна ў лузе,

А Алесечка ў бацькі найпрыгажэйшая,

Па двару хадзіла, увесь двор упрыгожыла,

За стол села, як ружа спелая,

За ёю дзяўчаты да ў тры радочкі.

Дзяўчаты звяртаюцца да сватоў:

– Добры дзень, сваточкі! Я вам дзеўку прывяла, як трэба, то за стол пасаджу, а як не трэба, то назад павяду.

Старшы сват адказвае:

– Мы ж за гэтым і прыйшлі.

Малады:


– Я ж яе і забяру, бо я з малых гадоў яе люблю.

Старшы сват звяртаецца да маладой:

– А што наша маладая скажа?

Маладая:


Як без сонца няма святла, так без мілага няма жыцця. Я за яго пайду, бо я яго люблю, – і падае жаніху платок.

Маці маладога:

– Як сыну падабаецца, то і нам добра. – Налівае квас сабе і маладой і гаворыць:

– Як я цябе не ведала, то і нявесткаю не звала, а як цябе пазнала, то і нявесткаю назвала.

Маладая адказывае:

– Як я вас не ведала, то і маці не звала, а як вас пазнала, то і маці назвала.

Потым маці з маладою стукаюцца, выпіваюць, цалуюцца тры разы, маці жаніха завязвае маладой хустку.

Бацька жаніха:

– Як я цябе не ведаў, то і нявесткаю не зваў, а як я цябе пазнаў, то і нявесткаю не зваў, а як я цябе пазнаў, то і нявесткаю назваў.

Маладая адказвае:

– Як я вас не ведала, то і татом не звала, а як я вас пазнала, то і татом назвала.

Затым разам стукаюцца, выпіваюць і маладая садзіцца побач з жаніхом. Жанчыны спяваюць песню:



Да запіта наша Алесечка, да запіта,

Шоўкам яе хустачка вышыта.

Той, хто хустачку дараваў, дараваў,

Той яе і запіваў, запіваў.

Потым гаворыць сваха:

– А малады наш сур’ёзны сядзіць, не гудзі, муха, каля вуха. Жанчынкі, давайце яго развесялім і яму песню заспяваем.

Ой, хацелі мяне замуж аддаці,

Не было ў бацькі мне пасага даці.

Ой, ты пасаг самы, як у садзе вішня чырвона.

Пачалі дзяўчаты ручанькі вязаці,

Пачала дзяўчына ўсю праўду казаці:

У мяне пасага няма,

Возьмуць мяне і так людзі.

Ой, ты пасаг самы, як у садзе вішня чырвона.

Бацька жаніха гаворыць:

– Вось, сват, і пра пасаг праспявалі, а што за дачкою дасі?

– Так сваё дзіця не аддам, дам поля, карову і авечку, а далей няхай пражываюць ды самі сабе набываюць, – адказвае бацька маладой.

А яшчэ дам скрыню, пярыну і дачку-княгіню, а якая ж добрая мая дачка, што чырвона ружа ў садочку, – дадае гаспадыня.

– А я не за пасагам прыйшоў, а за жонкаю, – гаворыць жаніх.

– Думаеце, тых бяруць, што пасаг даюць, і тых забіраюць, што любяць ды кахаюць, – дадае адна з жанчын.

Жанчыны спяваюць:



Маладая Алесечка русу касу чэша,

Ды на ціхую ваду няве.

Плыві, плыві, мая русая каса,

Прайшла ўся мая дзявочая краса.

Бацька жаніха і маладой гавораць між сабой:

Так давай, сват, гаварыці, калі вяселле будзем рабіці.

– Адклад не ідзе на лад, я думаю, у другую нядзелю пасля Каляд.

– А за піліпаўку добра прасіці і ткані ды падаркі складаці, – гаворыць маці маладога.

Сваха звяртаецца да гаспадыні:

– Дачку замуж аддаці – трэба не адну ночку не даспаці.

Гаспадыня гаворыць жанчынам:

– Хоча сваха, каб панавязвала, – і потым звяртаецца да сватоў:

– Ах, сваточкі, панавязваю, я гэтага дня чакала і падарункі прыгатавала.

Жанчыны спяваюць:

Выбегла мурашачка, вынесла падаруначак.

Тоненькі, роўненькі, як папера беленькі.

Гаспадыня павязвае старшага і другога сватоў і прыказвае:

– Трэба першым свату навязаці, штоб нашы маладыя былі багаты, – навязвае маці жаніха і бацьку. Цалуецца са свахаю.

– А другім трэба павязаць старых, штоб не сварыліся на маладых. А табе, сваха, яшчэ хутску завязала, каб ты нашым маладым дзетак калыхала.

Адказвае маці жаніха:

– Каб даждаці, то буду калыхаці.

Жанчыны гавораць да маладых:

– Каб яны адзін аднаго шанавалі, ды нас старых не забывалі.

– Штоб цераз гадок ды быў сынок, а цераз два была дачка.

– Як будуць адзін аднаго любіці, то добра будуць жыці.

Гаспадыня гаворыць да свахі:

– Вось у мяне сваха ўсю сям’ю прывяла, гэта ж мне столькі падарункаў трэба.

– Выцярпіш, дасі не багаты, а вековаты.

Гаспадыня павязвае брата жаніха і кажа:

– А ты, братка, павяжыся да сам скарэй ажаніся.

– Добра было б ажаніцца, ды з такою цешчаю парадніцца, у вас дзве дачкі ё, я бачыў, і адну і другую, каб каторая пайшла, то забраў бы любую.

Гаспадыня павязвае хроснага:

– Памылку я, жанчыны, панесла, гэта ж трэба, каб хроснага першым павязаць, ён жа майго зяця ў царкве на руках дзяржаў.

– На руках дзяржаў, а цяпер падаруначка дачакаўся.

Жанчыны спяваюць:



Полем, полем, краменцем,

Звязалі свацейка палаценцам,

Ой, за што ён звязаны?

Ці ў яго ў каморы спаймалі?

Чаго яго рушніком звязалі?

Сваха бярэ шапку і падыходзіць да сватоў, спявае, а жонкі ёй памагаюць:



Падзівіся, свату, на мяне,

Я хароша за цябе.

На мне каўпак шыты,

Прашу, сватка, доляр біты.

Старшы сват кідае капейку. Сваха кідае капейку назад:

– Не шкадуй, сват, грошай за тавар харошы, ды ўжо вельмі не трасіся, усё роўна ты паддасіся.

Жанчыны спяваюць:



Ой, навошта мне гэта, забяры сабе гэта,

Ды купі сабе мыла, ды памый сабе твар,

Каб жонка любіла ды дзетак вадзіла.

Падзівіся, свату, на мяне,

Я хароша за цябе.

На мне каўпак шыты,

Прашу, сватка, доляр біты!

Старшы сват ложыць грошы.

– Дзякуй вам, сватачкі, каб у вас усё вялося, пладзілася, пілося і ялося, і каб усё збылося, што вам хацелася.

– Жанкі, давайце што вясёлае заспяваем. Сваха, мы як маладыя былі, то разам такія песні спявалі. Зайграй нам, музыкант!

Спяваюць песню:

Каб для мяне пятухі, каб для мяне куры,

Каб для мяне чалавек добры ў натуры,

Штоб ён водкі не піў, табаку не нюхаў,

Чужых жонак не любіў, адну мяне слухаў.

Як пайшла я да куму, глянула ў акенца,

Сядзіць мілы, чарнабровы, як ясна сонца.

Нясе кума пляшку, аконца пабіла.

Старшы сват гаворыць:

– Годзе нас ужо частаваці, пусціце нас пагуляці.

Спявае:


Ой, сваткі, мае сыраежачкі,

Пасаліў бы я вас, няма дзежачкі.

Гаспадыня ў адказ спявае:



Нашы сваты хварсуны,

На сямёх адны штаны.

У сваты сабіраюцца,

За штаны ругаюцца.

Сват:


Ой, ты, сваха мая, ты ходзь на вуліцу,

Прынясі мне кусок сала, жараную курыцу.

Зноў спявае гаспадыня:



А сват сеў на курыцу, паехаў на вуліцу,

Яго людзі не пазналі, усе шапкі пазнімалі.

Сват:


Мая сваха гопнула, на ёй спадніца лопнула,

Яна хацела залатаць, ды не знала як пачаць.

Гаспадыня:



А сват гоп, штаны лоп, гузік адарваўся,

А чаго ж ты, сват, да мяне прывязаўся.

Старшы сват потым гаворыць:

– А цяпер, гарманіст, зайграй нам польку, ды няхай і маладыя з намі паскачуць.

Усе гуляюць. Другі сват гаворыць:

– Хваціць усім нам тут гуляці, нам трэба ўжо дахаты.

Жанчыны спяваюць:

Часала Алесечка белы лён

Да гнала з хаты свацейкаў вон.

Ідзіце, сватачкі, з хаты вон,

Дайце мне дачасаці лён.

Гаспадыня з гаспадаром падыходзяць да сватоў, падаюць бутылку, павязаную чырвонай лентаю, і пірог на ручніку. Гаспадар гаворыць:

– Дзякуй, сваточкі, што павесялілі, ды нашых дзетак заручылі.

– Мы ваш хлеб бяром, а вам свой пірог даём, а ў бутылку я насыпала жыта, каб нашым дзеткам была добрая жытка, – дадае гаспадыня.

– Старшы сват гаворыць:

– Раз на бутылкі лента чырвона, то наша маладая чыста заручона. Мы гэтага не забудзем і да вяселля рыхтавацца будзем.

Сваты выходзяць з хаты.

Запісана ў в. Рэкта Жлобінскага р-на

ад Сніткова Уладзіміра Іосіфавіча, 1948 г.н.,

студэнткай Шайдаковай А.
У сваты да маладой прыязджалі маці з бацькам жаніха і хросныя, а таксама браты з сёстрамі (калі яны былі). Вось яны збіраюцца і п’юць змовіны. Тады і пазначаюць цераз 2-3 нядзелі свадзьбу. Пасля гэтага пачынаюць рыхтавацца: гарэлку гоняць, прадукты рыхтуюць.

Свадзьбу гуляюць нядзелю і панядзелак (так па старінке ішло). У суботу прыязжае жаніх з шахвярамі к маладой. Таксама збіраліся шахвяркі нявесты і гулялі з музыкай, з танцамі – называлася “вечар”.

Тады ўжо маці ставіць сталы і садзіць маладога з маладой. Усе частуюцца.

Утрам прыбіраюць маладую і ўсе едуць у царкву, там павянчаліся. Потым едуць да маладога. Тут гуляюць, сядзяць за сталом, пашлі танцаваць. Паселі старыя за стол, пасядзелі. Тады завуць маладых дзяліць каравай. Пасля едуць к маладой дамой. Сядзяць, гуляюць. Маці сабірае пасцель (падушкі, адзеяля і г.д.), дае сваё благаславенне Векова. І вязуць маладую да хаты маладога. За маладой едуць касянкі (старыя з боку нявесты), песні пяюць, пасцель вязуць. Маці жаніха встрячае з іконай.

У панядзелак едуць гуляць на хату к маладой. Гуляюць. Пасля грузяць шкаф і вязуць у хату к маладому. Яна ў свякрухі жыве нядзелю.

На другую нядзелю маці маладой заве ўсіх родзічаў да сябе. А на трэцюю – маці жаніха. Называліся “госці”.


1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   16


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка