Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь Установа адукацыі “Гомельскі дзяржаўны універсітэт




старонка1/16
Дата канвертавання14.03.2016
Памер1.37 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   16


Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь
Установа адукацыі

Гомельскі дзяржаўны універсітэт



імя Францыска Скарыны”


В. С. НОВАК
ФАЛЬКЛАРЫСТЫКА

ПРАКТЫЧНЫ ДАПАМОЖНІК

для студэнтаў спецыяльнасці

1-21 05 01 “Беларуская філалогія
У 4 частках
Частка 2

Гомель

УА “ГДУ імя Ф. Скарыны”

2010
УДК 398.3 (= 161.3) : 378.147.88 (075.8)

ББК 82.3 (4 БЕІ = 411.3) - 4 : 63.52 (= 411.3) – 731 я73

Н 723
Рэцэнзент:

кафедра беларускай культуры і фалькларыстыкі установы

адукацыі “Гомельскі дзяржаўны універсітэт

імя Францыска Скарыны”

Рэкамендаваны да выдання навукова-метадычным саветам

установы адукацыі “Гомельскі дзяржаўны універсітэт

імя Францыска Скарыны”
Новак, В.С.

Н 723 Фалькларыстыка : практычны дапаможнік для студэнтаў

спецыяльнасці 1- 21 05 01“Беларуская філалогія”. У 4 частках.

Ч.2 / В. С. Новак; М-ва адукацыі РБ, Гомельскі дзяржаўны універсітэт імя Ф. Скарыны. – Гомель: ГДУ імя Ф. Скарыны, 2010. – 123 с.





Комплекс вучэбных матэрыялаў уключае тэкст лекцыі на тэму «Регіянальныя асаблівасці вясельных традыцый», чатыры часткі практычнага дапаможніка и адрасаваны студэнтам спеціяль-насці 1- 21 05 01 «Беларуская філалогія».

У другой частцы практычнага дапаможніка, мэтай якога з’яўляецца аказанне дапамогі студэнтам у засваенні шматстайнасці вясельных дзеянняў і іх выкарыстанні пры авалоданні матэрыялам дысцыпліны “Фалькларыстыка” і апрацоўка запісанага матэрыялу ў час фальклорнай практыкі, прадстаўлены рэгіянальныя асаблівасці вясельных традыцый і апрацоўкі запісанага матэрыяла ў час фальклорнай практыкі, прадстаўлены рэгіянальныя асаблівасці вясельных традыцый Жлобінскага і Жыткавіцкага раёнаў Гомельскай вобласці.


УДК 398.3 (= 161.3) : 378.147.88 (075.8)

ББК 82.3 (4 БЕІ = 411.3) - 4 : 63.52 (=411.3) – 731 я73

© Новак В.С., 2010

© УА “Гомельскі дзяржаўны

універсітэт імя Ф. Скарыны”, 2010



Змест


Уводзіны ................................................................................................

4


Жлобинскі раён .....................................................................................

5


Жыткавіцкі раён ....................................................................................

39



Уводзіны
Вясельная традыцыя на Гомельшчыне адрозніваецца яркімі самабытнымі рысамі і надзвычай устойліва захоўваецца ў жывым бытаванні. Зробленыя запісы вясельнага абраду і паэзіі ў розных раёнах Гомельскай вобласці дазваляюць зрабіць вывад аб тыповым агульнапалескім характары вясельнага сцэнарыя і песеннага рэпертуару, а таксама аб спецыфічных лакальных праявах бытавання вясельнай традыцыі. Хоць агульная структура палескага вяселля не разыходзіцца з агульнабеларускім вяселлем, аднак карціна багатай яго варыянтнасці не толькі ў межах асобных раёнаў, але і вёсак. Пярэсты характар бытавання вясельнай традыцыі, напоўненай у кожным канкрэтным выпадку непаўторным зместам, дазваляюць сцвярджаць факт самабытнасці вясельнага жанру ў дачыненні да пэўнага геаграфічнага раёна.

У другой частцы практычнага дапаможніка, мэтай якога з’яўляецца аказанне дапамогі студэнтам у засваенні шматстайнасці вясельных дзеянняў і іх выкарыстанні пры авалоданні матэрыялам дысцыпліны “Фалькларыстыка” і апрацоўка запісанага матэрыяла ў час фальклорнай практыкі, прадстаўлены рэгіянальныя асаблівасці вясельных традыцый і апрацоўкі запісанага матэрыяла ў час фальклорнай практыкі, прадстаўлены рэгіянальныя асаблівасці вясельных традыцый Жлобінскага і Жыткавіцкага раёнаў Гомельскай вобласці. Практычны дапаможнік адрасаваны студэнтам спецыяльнасці 1- 21 05 01 “Беларуская філологія”.



Жлобінскі раён
Мы ў суботу не гулялі як цяпер, а пачыналі з нядзелі. Парэзвы вадзілі, колькі чалавек участвавала ў свадзьбе, у кожнага стараліся пабыць у хаце. Дык свадзьба была доўгая.

У сваты ішло тры-чатыры чалавека: хросны бацька, брат жаніхоў, друг жаніхоў і жаніх, еслі жаніх дагаварыўся з маладой. Сваты прыходзяць з бутылкай і ставяць на стол, прыносяць пірог ці лусту хлеба. Завуць маладых к сталу, яны падходзяць і выпіваюць па чарцы гарэлкі, значыць згодны. Сваты потым сабіраюць на стол, дагаварываюцца на дзень свадзьбы.

Калі жаніх не дагаварыўся з нявестай, дык сваты ідуць у хату без жаніха. Калі нявеста не сагласна, падыдзе да стала, псіхане і пашла. Дык бацькі то ўгаворваюць, то ругаюцца. Тут баба мо раз пяць к сталу падходзіла, псіхане і пашла, але жыве і цяпер з тым мужыком.

На зборную суботу сабіраюць нявесціна прыданае, гатовяць падаркі. Дарылі звычайна кусок палатна, яшчэ што сабіралі. Як сагласна дзеўка, дык ідзе замуж, але і сілом аддавалі. Было, што сваты дзевяць раз бутылку прыносілі, а дзеўка ўсё ўрэмя назад адносіла ў суседнюю дзярэўню, а бацька ўсё раўно аддаў. У яго былі адзін сын і чатыры дзеўкі, дык быў рад, што каб узялі. Дык гэта дзеўка яму кажа, што не стане пад вянец, а на дзяжу яе ўжо сілком садзілі, касу распляталі. Бацька сказаў, калі не станеш, дык едзь на масток, ды і ў канаву, а дамоў не едзь. Вось прышлося выйсці замуж, але жыла ж.

Вянок у нас называўся хвата, кісея, і быў на ўсю дзярэўню адзін. Абработаны мо марляй якой, цвяты, адзяваўся трошкі на вочы.

Бедныя тады былі, караваяў не пяклі. Ладак сухіх напячэш, хрушчы называліся, возьмеш той хрушчычак для закону. Жаніхова матка свой хрушч пячэ, а нявесціна матка – свой.

Калі маладая ў сваёй хаце сядзіць, то ёй трэба было плакаць, прашчацца з маткай. Яна песні пела:

Сядзіць голуб на пераплёце, боб клюе,

А галубка – пшанічку.

Сядзіць Грышка за столікам, мядок п’е,

А яго Мар’ечка слёзкі л’е:

Лучшэй табе, мой галубок, чым мне.

А калі яна не плача, дык падсміхне хто:

Сядзіць Мар’ечка, да за столікам,

Дайце Мар’ечцы цыбулькі памазаць пад вочкамі,

Каб слёзкі капалі.

Перад гэтым нявесту вялі на пасад падружкі, старэйшая сястра. Жаніх прыходзіў толькі выкупляць нявесту, браў бутылку, нёс “паперадам”, так называліся тыя, што перагарожывалі дарогу да маладой.

Пасля вянчання вязуць да маладой, а увечары вязуць да маладога. Павяжуць пасцель, вязуць на конях.

Садзісь, Ганначка, на вазы,

Пакідай таткавы наравы

Доўга спаць, позна ўставаць.

Калі ў дзеўкі быў хлопец, а яе аддавалі за другога, дык хлопец падгаворыць другіх хлопцаў, стануць на вароты і не выпускаюць маладых к жаніху, яшчэ і бой паднімуць. А калі ўсё мірна, то стануць свае на вароты і трэбуюць магарыч за маладую, па-харошаму, ды адпускаюць.

Калі мая адна сястра замуж выходзіла, дык помню, у бацькі два акна выбілі, як маладую сталі сабіраць. У другой сястры быў жаніх, ды бацька яго не ўзлюбіў. Прыехалі яны ў сваты, а бацька адказаў, аддаў за другога. Дык гэты падгаварыў хлопцаў, ды ўсталі на вароты і ні ў якую. Маладыя ўжо на вазы паселі, а ён не пускае. У жаніха айчым быў росту метра два, вылез як-та за вароты на вуліцу, як упёрся ў вароты, дык і паваліў, а етых усіх ад каліткі адваліў, на конях і паехалі.

У двары жаніха пелі песню:



Выйдзі, яка мамачка, паглядзі,

Што табе баяры прывезлі:

Прыгожую скрыню, пярыну,

Маладую дзевачку-княгіню.

Ужо ў жаніховай хаце ставяць стол, абсыпаюць жытам, каб дабрабыт быў. Наліваюць ім віно, маладыя цераз сябе л’юць і ў душы чаго жадаюць, ці гавораць.

Калі нявеста прашчалася з маці ў сваім двары, дык пела:

Спасіба, яка мамачка, за хлеб,

Цяпер я ўжо не пайду за твой стол,

А калі прыйду, дык прынясу

Хлеба лусцінец – гасцінец.

Сюды, сюды, верабейкі, на таткавы канапелькі,

На свекарковы не пайду, а я ў яго жыць буду.

Каравай дзялілі, як маладыя сядуць вячэраць, пасля вячэры ўсім спявалі:



Дзе былі, не былі,

Штоб на каравай прыбылі.

Ад нашых маладых

Штоб хлеб-соль прынімалі,

І штоб ласку маладым даравалі.

Прыглашаюць усю радню на каравай, спяваюць песні.

У жаніха канчалася вяселле, як у нядзелю ўязджалі ў яго хату. Назаўтрага прыглашалі ўсю нявесціну радню ў хату маладога, працягвалася вяселле. Пасля застолля нявеста заставалася жыць ужо ў гэтай хаце, работаць на яго нада.

Калі выходзіла замуж сірата, спявалі:



Не стой, Госпадзі, пад вакном,

Сядзь, Госпадзі, на куце,

Блаславі долечку сіраце.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   16


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка